by

Wat ander sê

Januarie 27, 2009 in Sonder kategorie

Vanaand praat ek weer deur ander se woorde.

André S Kamer het Byna liefde gelees en dit met ’n boks sjokolade vergelyk. Kliek hier om te sien wat hy daaroor dink.

Droomkind het ’n besondere kommentaar gelewer oor mense wat lees, al dan nie. Kliek hier om haar blog te sien daaroor.

En dan wil ek gou Boekevat se uitstekende stuk kommentaar plaas wat sy vroeër op my blog geplaas het (die beklemtoning is myne):

Ek wil graag drie perspektiewe op die stelling gee. As skrywer, as besorgde ouer en as leser.

As skrywer is dit vir my redelik duidelik dat geen uitgewer by sy volle positiewe deesdae iets gaan uitgee in die naam van jeuglektuur/ tienerfiksie as dit nie binne die sogenaamde ‘ervaringsveld’van die leser val nie. Dit beteken dat die boek oor jongmense en hulle relevante issues moet gaan en dat daar geskryf moet word in die taal wat jong mense praat.

Kyk gerus wat een van NB-uitgewers se voorvereistes vir die voorlegging van ‘n teks is: “Dui asseblief die ouderdom van die teikenleser aan: kleuter (1½ tot 4 jaar), jong kind (5 tot 8), ouer kind (9 tot 12), tiener (13 tot15) of jong volwassene (16 tot 18).”

Verder sal jy as skrywer ook moet dink in watter genre jy jou boek wil skryf. Word dit ’n reeks vir meisies (dink maar aan Gosspi Girl, The Traveling Pants, ens.), of word dit dalk iets in die afdeling “fantasie” (dink Harry Potter, Artemis Fowl en die vampierreeks van Myer wat almal teenswoordig so op hol het). Ja, en uiteindelik kan jy dit ook oorweeg om sommer net ’n boek te skryf oor iets wat jou inspireer solank die karakter net die regte ouderdom het en die regte taal praat. As jy gelukkig is en die uitgewer hou daarvan word dit dalk op skool voorgeskryf. Is die boeke noodwendig goeie literatuur? Soms wel en soms nie. Maar glo vir my, die reekse gaan jou beursie ’n hupstoot gee.

As besorgde ouer wil ek graag dat my kinders wêreldburgers word met die breedste moontlike perspektief op literatuur. Om dit te kan doen moet hulle van lees hou. Om die internet te kan gebruik moet hulle, so terloops, ook van lees hou! En om universiteit toe te kan gaan ook.

Hoe kry ek ’n kind so ver om te begin lees? Dit is natuurlik nie ’n maklike ding om te doen nie en daar is baie kinders wat sukkel met disleksie en ander leesprobleme. Maar ja, jy skep vir hulle ’n wêreld van boeke en stories. Jy koop hulle om met lekker reekse en strips / comics. En jy kry hulle so ver om in meer as een taal te lees. En jy lees self sodat hulle kan sien hoe dit gedoen moet word. Jy lees ook vir hulle.

Maar ek smokkel ook so ’n bietjie met hulle koppe en ons kyk saam na flieks van al die groot werke: Oliver Twist, Pride and Prejudice, The Secret Garden, Rebecca, Romeo & Juliet, ens. Op dié manier word hulle smaak ook beïnvloed.

Die punt wat ek wil maak is dat my kinders se leesgewoontes op veel meer as net hulle leeftyd afgestem word. Ek kyk na wat in hulle lewens aangaan, wat se emosies hulle ervaar en hoe hulle stokperdjies lyk en dan gaan soek ek boeke wat daarby pas. Soms lees my kinders dit, soms nie. Hoe op dees aarde onderskei jy tussen dit wat kinders tussen 13-15 wil lees en dit wat jong volwassenes tussen 16-18 wil lees? Ek het nie ’n idee nie.

Ek het nie meer kinderboeke gelees op hoërskool nie. Lank nie meer nie. Toentertyd het ons ook nie jeuglektuur voorgeskryf gehad nie. Tensy Bart Smit, Ons wag op die Kaptein en A Town called Alice jeugboeke was. As leser kon ek op leeftyd 14 al redelik goed oordeel dat ek van great stories hou. Dit maak regtig nie saak hoe oud die hoofkarakter is en welke tipe woorde hy gebruik nie. Ek dink nie dat ek so uniek was nie. Dit beteken nie dat ek my neus nou optrek vir jeuglektuur nie. Allermins!! Maar ’n mens moet mooi dink voor jy ’n ouderdomsgroep aan ’n boek gaan hang. Waar pas die volgende lysie dan byvoorbeeld in? Romeo & Juliet, Great Expectations, The Book Thief, The secret diary of Adrian Mole, The secret life of bees, Little Women, Don Quichotte, Extremely Loud And Incredibly Close, ag en so kan die lysie aangaan …

Eintlik is daar nie ’n oplossing vir die jeugliteratuur-penarie nie… Buitendien moet ’n mens onthou dat uitgewers primêr besighede is wat daar is om wins te maak en dat die beste belang van die leser nie altyd ’n prioriteit in hulle gedgates is nie. Die selfde behoort nie van diegene wat besluit watter boeke vir skole voorgeskryf moet word, gesê te kan word nie..

Laastens wil ek noem dat Jaco Jacobs, jeugskrywer en uitgewer by Lapa, in die jongste koopgids van Lapa vyf voorstelle maak oor hoe om kinders te laat lees. Ek som dit hier op. Skryf gerus aan Lapa as julle die volledige teks wil hê. Die blad word gratis versprei. Hier is Jaco se vyf punte. Die opskrifte is verbatim syne, die opsommings is myne, maar sy idees:

1. Laat kinders self boeke kies

2. Moenie ’n boeksnob wees nie
(As hulle lees, laat hulle lees, enige genre!)

3. Raak betrokke
(Lees self, veral die boeke wat hulle lees, kry meer van die skrywers se boeke waarvan jou kind hou.)

4. Stel ’n voorbeeld
(Lees self, wýs dis lekker.)

5. Leer én speel
(Kies boeke wat pret is, anders gaan hulle rekenaarspeletjies speel.)

Mooiloop. En dankie. Ek leer baie.

17 antwoorde op Wat ander sê

  1. Vra juis vroer vir Tronkie of sy die dae kan onthou waar die destydse TOD daai klein bussies gehad het wat boeke vir kinders in hospitale gevat het.My liefde het daar begin.Daar was daai 4 bladsy boekies met sulke dik bladsye…Meer prente as woorde maar glo my ek kon nie wag vir Dinsdae waneer daai trollie die gang afgekom het nie.Om liefde te kweek vir lees begin by verbeelding en tyd om te kan inleef wat jy lees.Dis die sleutel.

  2. Ek onthou Jaco toe hy nog 16 was… toe al uiters talentvol… by ‘n skryfskool. En ek stem 100% saam met sy lys!

  3. Izakdv het gesê op Januarie 27, 2009

    Wonderlike woorde, Ben.

  4. Izakdv het gesê op Januarie 27, 2009

    Dankie, Droomkind

  5. Izak, jy is ‘n grootse boekambassadeur. Geseënd is die boekekind met jou as pa!

  6. tronkie het gesê op Januarie 27, 2009

    My een kind lees Dana Snyman en ek is moer bly hy lees. die ander een lees nie en die wirkop kan nie lees nie. Sy dink net sy kan.

  7. gidivet het gesê op Januarie 28, 2009

    Izak, mense kom met sulke kosbare idees vorendag. Ek het gou my ervaring in ‘n blog gaan plaas. Dankie vir jou aansporing.

  8. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Dankie, Melt. Baie dankie! Ek hoop my knaap hou aan lees.

  9. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Hallo v!

  10. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Tronkie, wat van comic strips?

  11. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Dankie Lo-ammi

  12. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Ek gaan kyk, gidivet.

  13. ‘n oud leerling het my laasweek gevra hoe hy moet maak om sy boek gepubliseer te kry..dis nie-fiksie.
    Blog groot asb iets daaroor, die juffrou is maar dom met sulke goed.

  14. Izak, lees is waarskynlik die enigste aktiwiteit wat vir my lekkerder as goeie kos is (OK, daar’s nog een 😉

    En dis die een ding wat ek absoluut vir Juliette wil oordra, derhalwe is daar GEEN beperking op hoeveel stories gelees word voor slapenstyd nie, en ook nie wat nie- al moet ons soms dieselfde storie vyk keer op n ry lees. Maar net soms verstom sy my: nou die middag is die tv afgesit en ons het 17 stories deurgehardloop!
    (En ja, saterdag is ek ook in n ander dekade…)

  15. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Lou
    Ek sal ‘n blog daaraan afstaan. Dis ‘n mondvol!
    izak

  16. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Bigbigjoe, join the club!

    Ek stem. Net een ding: Ons moet soms vir kleinman sê dat pa en ma nou ook moet slaap! Verder is storielees vir hom een van die lekkerste lekkers

  17. Izakdv het gesê op Januarie 28, 2009

    Suz, ek het ook Bollie gelees toe ek klein was! (Maar my ouers het dit nie in die kerk toegelaat nie.)

Los ’n antwoord vir bigbigjoe. Kanselleer antwoord

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Vereiste velde word aangedui as *.