Jy blaai in die argief vir persgalery.

JINTELMAN-POLITIKUS

Januarie 25, 2022 in Uncategorized

Sir Div in later jare; op die kruin van sy loopbaan in 1962; as jong soldaat en op die dansbaan in Kaapstad met prinses Elizabeth (huidige monarg) op haar 21ste verjaardag in 1947.

Een van die politieke leiers wat in my persgalerydae in die 60’s die diepste in my hart gekruip het, was – snaaks genoeg vir die verteenwoordiger van ‘n Nasionale koerant – sir De Villiers Graaff, jintelman-leier van die Verenigde Party.

Ek het hom op die krieketveld by Fernwood, die parlementêre sportklub in Nuweland, beter leer ken. Hy was ‘n formidabele paaltjiewagter-kolwer van die parlementêre krieketspan, ondanks ‘n rug wat hom toe al opgekeil het. Ek en twee kollegas in die persgalery, die SAUK se Daan Eksteen en wyle Neville Krige, het jong bloed tot die span bygedra.

“Groot Div” en “Klein Div” het die VP-leier en die Volksblad-man vir ons spanmaats geword toe ons een dag vir ‘n substansiële vennootskappie van so dertig, veertig lopies sorg. Daardie aand was my naam in die Argus Late Sport – die enigste keer in sy lewe dat hierdie middelmatige sportman die sportblad gehaal het!

Sir Div was darem ‘n Oxford Blue (hy was dit ook in boks) en ek ongetwyfeld die junior (dog ratser) vennoot!

My “Div” het moontlik van my van gekom, moontlik van ‘n ooreenkoms in voorkoms, wat sommige glo bemerk het. Of so ‘n ooreenkoms wel bestaan het, is iets waaroor ek my nie sal uitlaat nie. Wat egter baie waar is, is dat “Groot Div” “Klein Div” se guns gewen het deur hom hoflik en bedagsaam te behandel, allerlei geselsies aan te knoop, ligweg oor die politiek te korswel, en buitengewone gasvryheid te betoon.

Ek (en ander pergalery-kollegas) is na sy spogplaas De Grendel aan die Tygerberg genooi; ek is ook by geleentheid sommer spontaan in die wandelgang vir ete in die parlementêre eetkamer gevra. Een Woensdagaand was dit net ons twee aan tafel, en was daar ‘n hele geskarrel om vir ons ‘n oop plekkie te kry. ‘n Tafeltjie is later speiaal ingedra.

In die politiek van destyds was min wat met integriteit, standvastigheid, eerbaarheid, betroubaarheid, waardigheid, beskaafdheid en ordentlikheid by hierdie regsgeleerde, voorste melkboer, teler van kampioen-Friese  en veteraan-politikus met sy ouwêreldse standaarde kon kers vashou.  Vriend en vyand het hom gerespekteer. ‘n Bewys is die voorwoord deur die destydse staatspresident PW Botha in sy biografie,  Sir De Villiers Graaff  (Digma, 1990). Hoë agting vir die mens Div Graaff word daarin uitgespreek.

Psalm 15  met sy eise van opregtheid, onberispelike wandel, doen wat reg is, die waarheid praat en jou woord hou, was lewenslank vir hom ‘n rigsnoer.

As student was die seun van Bishops die houer van ‘n Rhodesbeurs – ‘n uitblinker op akademiese en sportgebied. Later as soldaat met die rang van kaptein het hy sy land in die Tweede Wêreldoorlog met onderskeiding gedien. Nadat hy in Tobruk gevange geneem is, was hy vir jare in ‘n krygsgevangenekamp waar hy ‘n leiersrol vertolk het. ‘n MBE (Member of the Bitish Empire) is aan hom toegeken.

Met sy terugkeer het die VP hom opgeraap.  Hy is in 1948 Volksraad toe en het agt jaar later op ouderdom 43 die oninspirerende adv. JGN Strauss as leier van die party opgevolg.

In die politiek was hy in 21 jaar (1956 tot 1977) leier van die opposisie in die termyne van drie premiers, JG Strydom, HF Verwoerd en BJ Vorster. Ondanks koersvaste leiding het sy party uiteindelik onder hom verkrummel en het die Progressiewe Federale Party (PFP) die amptelike opposisie geword.  Die ondergrawery deur jong lede van sy koukus was vir hom ‘n ontnugterende ervaring juis omdat hy soveel prys op lojaliteit gestel het. Hy het die politiek met ‘n sekere mate van geregverdigde verbittering verlaat.

Tot die verbittering het ongetwyfeld bygedra die verbete veldtog in die Sunday Times (redakteur: Ken Owen) dat “Graaff must go” , sonder dat ‘n alternatiewe leier van betekenis aangebied kon word.

Miskien nie onverwags nie was Sir Div my kandidaat toe ‘n nuwe Staatspresident in 1979 gekies moes word. Die mantel het op Marais Viljoen geval. Ek het geglo ‘n geleentheid is verspeel om groter eenheid in die land te bewerkstellig, en dat Graaff in elk geval vanweë sy hoë kwaliteite as mens eer en internasionale aansien na die amp sou bring. Ook sy voorkoms en houding was prima-presidensiëel.

*Sir De Villiers Graaff is op 4/10/1999 oorlede.

LAASTE IN DIE RY VAN ’64-GALERY

April 23, 2021 in Uncategorized

Alf Ries (voor) en Neville Krige (langs hom). Foto: Johan Pretorius.

Sou die uwe die enigste oorlewende van die parlementere persgalery van 1964 wees?  Tussen my en Johan Pretorius, ‘n SAUK-veteraan van ‘n latere generasie, het ons tot die slotsom gekom dat ek  waarskynlik laaste in die ry is – nogal ‘n taamlik eensame plekkie om ‘n mens te bevind.

In Januarie 1964, skuins ná my 23ste verjaardag, het ek by die persgalery opgedaag.  Alf Ries was die gedugte politieke beriggewer van die Nasionale Pers.  Schalk Pienaar was die deurlugtige indrukskrywer. Ander Pers-mense was die Burger-manne Louis Louw en Bob van Walsem. Die Transvaler se Sakkie van der Merwe en Johan Kruger was saam in die tuig. (In 1965 het die weë met Die Transvaler geskei. Wiets Beukes (Die Volksblad) en Ebbe Dommisse (Die Burger) het hulle toe by ons span aangesluit.

Voorsitter van die persgaleryvereniging was daardie tyd Donald Prosser van die Evening Post van Port Elizabeth. Hoof van die Sapaspan was Arthur Classen. In sy span was o.a. Robert Postma, Bossie Boshoff en Gordon van der Merwe.  Ander bekendes in die omte was o.a. Tertius Myburgh, latere redakteur van die Sunday Times, Carel van der Merwe,  Daan Esteen en Neville Krige van die SAUK, Tony Heard van die Cape Times, Tos Wentzel (oud-Volksbladder) van die Argus en Stewart Carlyle van die Natal Mercury.

Saam met Daan en Neville het ek vir die parlementêre span krieket gespeel; saam met Gordon van der Merwe ek in ‘n inry na “Dr. No”  gaan kyk  – my eerste James Bond-fliek –  saam met Carel van der Merwe ‘n nagklub besoek en saam met Bossie ‘n paar biere in die Kimberleyhotel gaan drink.

Die hoofbode was die kleurryke Fred (nooit sy van te hore gekom nie) en ‘n nuwe lid in die bodespan ene Demetrio Tsafendas, ‘n Mosambieker wat later berugtheid sou verwerf as die moordenaar van dr. HF Verwoerd. Dikwels by Tsafendas ‘n getoosterde kaas-en-tamatoetoebroodjie bestel.

Neville, Daan en HvD met ons parlementêre krieketpette.

Die persgalery het nog nie sy eie eetplek gehad nie. Etes is geniet in ‘n anneks van die parlementệre eetsaal, die “Dikeet”.  Goeie kos, redelike pryse.

Alf het die nuweling onder sy vlerk geneem. Onthou die eerste keer toe hy my die galery gaan wys het.  Daar van bo af was die volksraad onder ons waardig en indrukwekkend.  ‘n Voorreg gewees om juis in daardie tyd in Alf se politieke span te werk. Ons verhouding is deur ‘n paar driwwe maar ons het jarelange vriende geword.

As werksakker was die volksraad ‘n boeiende plek. In die kabinetsbanke was die oorheersende dr. Verwoerd, wat bo sy tydgenote uitgetroon het, die ietwat stugge oud-stoker Ben Schoeman, die korrekte Eben Dönges, rustige wynboer Paul Sauer, pyprokende diplomaat Hilgard Muller en opkomende ster, John Vorster – almal in my oë groter as lewensgroot. ‘n Jong vuurvreter, PW Botha, het begin aandag trek.

In die opposisiebanke was die Sappe (lede van die Verenigde Party) se gedistingeerde leier, sir De Villiers Graaff, Marais Steyn, wat kon praat dat skuimvlokkies in sy mondhoeke staan, die waardige Piet van der Bijl en die netjiese Ossie Newton-Thompson, ons krieketkaptein.  Helen Suzman was vir die PFP (Progressiewe Federale Party) ‘n bekwame een-vrou-span vir wie almal bra lugtig was.  (Marais Steyn het later jare na die NP oorgestap.)

‘n Karakter soos Blaar Coetzee van Vereeniging, ‘n latere minister, se toesprake, besprinkel met kwinkslae, was altyd eersteklas-vermaak. Op ‘n keer was Coetzee aan die woord. Dr. Jan Moolman (VP, Oos-Londen) kom half orent om ‘n vraag te stel. “Orde, orde,” raas speaker Henning Klopper van Parys: “Die agbare lid weet mos hy moet opstaan as hy ‘n vraag wil stel.” Soos blits kom dit van Coetzee: “Ja, staan op Jan. As jy sit, is die drukking op jou verstand te groot!”

Coetzee het Klopper, terloops, Here Jesus genoem na aanleiding van sy voorletters HJ en sy aanspraak dat hy die Bybel 20 keer deurgelees het. Klopper het ook gespog dat hy nooit ‘n druppel sterk drank oor sy lippe geneem het nie. In al sy jare in die politiek het hy nooit ‘n drankie vir iemand gekoop nie.

Omdat Die Volksblad nie ‘n eie politieke beriggewer gehad het nie, het sy galeryman ook ‘n wandelgangkaartjie gehad. Het nogal graag in los tydjies in daardie eksklusiewe portaal uitgehang. ‘n Keer het ek my senior kollega gescoop met ‘n voorbladberig oor ‘n onenigheid tussen Jan Visse, Nasionale Party-LV vir Gezina, en een van die destydse Kleurlingverteenwoordigers, Bill Hollander. Die misverstand het na die wandelgang oorgespoel.

‘n Paar geniepsige houe is gewissel. Maar die  eerste wat die politieke beriggewer daarvan te wete kom, is op ‘n Burger-plakkaat in Tamboerskloof waar hy gewoon het. Hy was nie geukkig nie. Speaker Klopper was ewe min geïmponeer. Drie lesse vir ‘n groentjie: 1. die speaker is baas van die parlement; nie die eerste minister, soos hy in sy onkunde gedink het nie; 2. die wandelgang is ‘n “heilige hal” en wat daar gebeur, gebeur as ’t ware met gegrendelde deure;  3. ‘n jong abjater krap nie in die politieke beriggewer se slaai nie.

Geen permanente skade is gelukkig aangerig nie. Gou het die Vrystater ‘n gereelde oppasser vir die Rieskinders, Hartman en Marianne, geword as pa Alf en ma Maggie die aand uitgaan. Marianne was nog in doeke. Nou die dag sien ek op Facebook ‘n foto van oupa Hartman met twee nuwe kleinkinders in die arms. Toe voel ek soos die enigste oorlewende van 1964; die laaste in die ry.

OUPA VOOR PAALTJIES

Oktober 3, 2017 in Uncategorized

Neville, Daan en HvD met ons pette.

“Hier het Oupa krieket gespeel.” Die brokkie was veral bedoel vir die ore van die 13-jarige tweeling Thomas en Jacob Claassens, aan die vooraand van ‘n driedaagse kriekettoer na Knsyna. Dit is geuiter terwyl die Kaapse Rooi Bus op sy mini-Skiereiland-toer verby Fernwood in Nuweland skommel. Met die detail het Oupa die seuns nie opgesaal nie. Dit hou hy vir sy bloglesers.

Fernwood was die bedrywige parlementêre sportterrein toe die uwe in 1964 en 1965 in die persgalery van die volksraad parlementêre verslaggewer van Die Volksblad was. Onder die eike in die skadu van Tafelberg was heelparty tennisbane (Connie Mulder was op Saterdagmiddae een van die knap raketswaaiers) en, natuurlik, die skilderagtigste krieketveld wat ek ken.

Hoe dit gekom het, kan ek om die dood nie onthou nie, maar skaars het ek in die persgalery aangeland of ek bevind my saam met twee persgalery-kollegas in die parlementêre span vir ‘n wedstryd op Fernwood. Ons span het ook op plekke soos Groot Drakenstein by die Paarl wedstryde gespeel, maar meesal op Fernwood.

My kollegas was Daan Eksteen en Neville Krige van die SAUK. Parlementariërs in die span was o.a. sir De Villiers Graaff, leier van die Verenigde Party, Ossie-Newton Thompson, LV vir Pinelands, wat later treurig in ‘n vliegongeluk omgekom het en Vause Raw van Durban. John Wiley, latere NP-minister maar toe nog LPR van die VP vir Simonstad, was een van die sterre.

Mense soos sir Div, Ossie Thompson en (meen ek) ook John Wiley het op Oxford of Cambridge in Engeland krieket gespeel. Van hulle was nie meer vandag se kinders nie. Ondanks hul jare was hulle dorings voor die paaltjies.

Die drie persgalerymanne was dalk veral vir ons flinke veldwerk in die span ingesluit.’n Keer het ek my so ingespan om ‘n vangskoot op die diepbygrens raak te vat (ek het!) dat my hemp se agterpant van bo tot onder oopgeskeur het. Ek was ook lief om te duik om vier te probeer afsny.

As aanvangskolwer teen Simonstad het ek wel hier ‘n hoogste loopbaantelling van iets in die veertig agter my naam geplaas, boonop nie uit nie! My naam was daardie aand in die Cape Argus Late Sport – die eerste en enigste keer dat ek die sportblaaie van die dagbladpers gehaal het. Vir die grootste deel van my “marathon”-beurt was sir Div my kolfmaat; Groot Div en Klein Div het ons spanmaats ons genoem. Vermoed ons ooreenkomstige snorre het in die naamgeëry nogal ‘n rol gespeel.

Neville was, benewens goeie veldwerker, darem ook ‘n bruikbare snelbouler en Daan ‘n veelsydige speler wat stadige bybreke geboul het.

Middagetes onder die eike met topwyne om die keurigste kouevleis en slaaie mee af te sluk, was gedenkwaardig.

Selfs onvergeetliker as die tyd op die veld of voor die paaltjies was om in ‘n ontspanne atmosfeer onder Fernwood se eike en in die karaktervolle klubhuis politici soos sir Div beter te leer ken; nie net as gedugte kolfvennoot nie, maar as fyn mens en galante gasheer.

‘n Man uit een stuk gewees, hierdie melkboer van De Grendel aan die Tygerberg. Ek dink steeds hy was uitgeknip vir die rol van staatspresident; een wat berge sou versit om verhoudinge tussen Afrikaanse en Engelse mense te verbeter. Toe kies die Nasionaliste Marais Viljoen. O wel.

Uit my te kort termyn van twee jaar as parlementêre verslaggewer lê veral een foto my na aan die hart: ek en die wellewende twee SAUK-kollegas, Neville en Daan (albei al saliger), elk met ‘n krieketpet op. Dit is nie sommerso-pette nie; wel pette van die parlementêre krieketspan, net sonder die wapen van die parlement. Om dit te dra, was ons mediamanne nie beskore nie.

Die pette is oorhandig deur die kaptein van die span, Ossie Newton-Thompson, op ‘n “amptelike” plegtigheid in die parlementêre kroeg. Dit was nogal ‘n grootse gevoel om dit op te sit. Skat ek, Neville en Daan was dalk die enigste drie mediamense wat die eer ooit te beurt geval het. Die pet hang na meer as 50 jaar nog in die woonkamer op Melkbos op ‘n spesiale plekkie.

IN HEILIGE HALLE

Februarie 19, 2016 in Uncategorized

Die ou Volksraad. Dit word deedae o.m. vir opvoedkundighe toere ingespan.

In Januarie 1964, skuins na my 23ste verjaardag, het Alf Ries, politieke beriggewer van die Nasionale Pers, my, ‘n groentjie in die persgalery van die Volksraad, die verhewe plek gaan wys. Ek het klein gevoel toe ek die eerste keer afkyk op die groen banke waar die lede van die kabinet, die speaker en volksraadslede sit.

Elke keer as ek tonele uit die moderne nuwe parlement sien, soos met die rampspoedige sogenaamde staastrede, dink ek aan daardie waardige plek wat twee jaar lank my werplek was. Hoeveel respek het ek nie daarvoor gehad nie.

In my dag des lewens nie gedink tonele kan hom in 'n parlement afspeel soos ons op die skerm sien, en dat leiers so stamelend en onbeholpe kan optree soos die "agbare" Zuma of so onbeskaafd-onbehoorlik soos die ""agbare" Malema nie.

1-aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa

…of vir vakbondvergaderings.

As werksakker was die volksraad ‘n boeiende plek. In die kabinetsbanke was die formidabele dr. H.F. Verwoerd, wat bo sy tydgenote uitgetroon het, die oud-stoker Ben Schoeman, Eben Dönges, Paul Sauer, Hilgard Muller en die opkomende ster, John Vorster – almal in my jong oë groter as lewensgroot. ‘n Jong vuurvreter, P.W. Botha, het begin aandag trek. In die opposisiebanke was Marais Steyn, wat kon praat dat skuimvlokkies in sy mondhoeke staan, die waardige Piet van der Bijl en die strydvaardige Helen Suzman.

‘n Toespraak van ‘n karakter soos Blaar Coetzee van Vereeniging – altyd op die uitkyk vir ‘n geleentheid om ‘n kwinkslag kwyt te raak – sou ek vir geen geld misloop nie. Op ‘n keer is hy aan die woord. Dr. Jan Moolman (V.P., Oos-Londen) kom half orent om ‘n vraag te stel. “Orde, orde, ” raas Speaker Henning Klopper van Parys, “die agbare lid moet opstaan as hy ‘n vraag wil stel.” Soos blits kom dit van Blaar Coetzee: “Staan op Jan, as jy sit, is die drukking op jou verstand te groot!”

Groot skrik het gevolg na ‘n HvD-scoop – nogal op Die Burger se plakkaat een Saterdagoggend – oor die onenigheid tussen ‘n Nasionale L.V. van Pretoria, Jan Visse van Gezina, en een van die destydse Kleurlingverteenwoordigers, Bill Hollander. Die misverstand het na die wandelgang toe oorgespoel waar ‘n paar geniepsige houe oor en weer gewissel is.

Toe die speaker in die koerant van die opstootjie lees, was hy nie geamuseerd nie Alf Ries ook nie. Drie lesse vir Van Deventer: die speaker is baas van die parlement; nie die eerste minister, soos hy in sy onkunde gedink het nie. Die wandelgang is ‘n “heilige hal” en wat daar gebeur, gebeur as ‘t ware met gegrendelde deure. ‘n Jong abjater krap nie in die politieke beriggewer se slaai nie. Maar dit was blykbaar in my om gevaarlik te leef.

Scan10079

Drie kollegas met hul pette.

Uit my te kort termyn van twee jaar as parlementêre verslaggewer lê veral een foto my na aan die hart: ek en twee SAUK-kollegas, Neville Krige en Daan Eksteen (albei al saliger) , elk met ‘n krieketpet op.

Doodgewone pette was dit allermins. Nee, dit was pette van die parlementêre krieketspan, deur ons drie met kolf en bal – en dalk veral ons flinke veldwerk – verwerf op die skilderagtige veld van die parlementêre klub Fernwood in Nuweland. As aanvangskolwer teen Simonstad het ek hier ‘n hoogste persoonlike telling van iets in die veertig agter my naam geplaas, boonop nie uit nie!

Onvergeetliker was egter om in ‘n ontspanne atmosfeer onder Fernwood se eike politici soos die V.P.-leier, sir De Villiers Graaff, beter te leer ken; as gedugte kolfvennoot, fyn mens en galante gasheer. ‘n Man uit een stuk, hierdie melkboer van De Grendel aan die Tygerberg. Ek dink steeds hy was uitgeknip vir die rol van staatspresident; een wat berge sou versit om verhoudinge tussen Afrikaanse en Engelse mense te verbeter.

Naskrif: Oor Helen Suzman het ek in my boekie Byl in my Bos in ‘n grafskrif o.m. die stelling kwytgeraak dat sy “die eerste vrou was wat ek teen¬gekom het by wie geen onder¬danigheid teenoor mans ¬bestaan het (of geveins is) nie”.
Dit was by terugskoue nie ‘n slim of sensitiewe stelling nie. Onder andere die joernalis Martie Meiring het my in haar resensie van die boek met mening gepak oor die “heel verouderde manlike chauvinisme”.
Wat haar ietwat laat vermurwe het, was my slot¬woorde: “Dit is die Helen Suzman vir wie ek ná haar afsterwe op die eerste dag van 2009 simbolies my eie vlag halfstok laat hang het.” Daarop was Meiring se kommentaar: “Die feministe sal hom genadig wees. Dis immers bekend dat baie van die veral Nasiona¬liste-parlementariërs ook vir eers soos Van Deventer gedink het en later ook hul vlag halfstok vir so ’n vrou sou hang, by wyse van spreke.”