Jy blaai in die argief vir melkbos.

UIT MELKBOS, DESEMBER 2021

Desember 19, 2021 in Uncategorized

Liewe vriende

Die jaar 2021 galop die pylvak binne. Voordat ons hom finaal aftik enkele kantlynaantekenings uit hierdie oord:

Dit was ‘n jaar vol allerlei bakens: HvD se 80ste, TvD se 75ste, Johan en Brent se 50ste, Pfizers-prikke en Jacob en Thomas se verwerwing van leerling-rybewyse. Die twee het ook vir Oupa en Ouma laat asem ophou deur van Dreunkrans, by Hermanus, 18 meter na benede in die see te spring.

HvD het twee boeke gepubliseer, Bure van nature by Protea en Koerantkamerade by Naledi. Daarmee sak daardie gordyn.

Soos 2020 was 2021 ‘n Koronajaar. HvD en TvD is dankbaar dat hulle, anders as in 2020, wel in die winter by Sabiepark kon uitspan. Toe kom drink ‘n avontuurlike kameelperd jou werklik die eerste keer in 23 jaar by Tarlehoet se watergat. Ekstase soos min.

Op George het die Legacy Centre – Migael (eintlik sy ma, Mariza) se skool – ‘n uiters geslaagde eerste gholfdag op sy kerfstok geplaas.  Die vloede het by die skool skade aangerig, gelukkig nie erg nie.

Die nuwe jaar sou begin met ‘n vaart op die MSC Musica na Walvisbaai vir die Oppiwaterkunstefees. Helaas nie.  Te lugtig vir Omikron en kie. Na verre hawens se vertraagde  “bekendstelling” ter see is natuurlik nou finaal gekelder.

Jacob en Thomas (sy skool, Stellenberg, se verteenwoordiger op Die Burger se gesogte Jeugleierskonferensie) durf matriek aan, albei as leiers en met goeie akademiese verwagtinge. Christopher pak sy laaste jaar op laerskool.

Mediese uitdagings in ons geledere word meer, nie minder nie.  Ons gaan 2022 nietemin positief tegemoet en droom oor goeie dinge vir ons almal.

Uit Penguin Place 11 ons beste Kers- en Nuwejaarswense.  Kom ons mik na die maksimum-kontak in 2022.  Die tyd stap aan, soos verskeie sterftes onder kollegas en vriende in die ou jaar opnuut herinner het.

Hennie & Tokkie 

VOLKSBLAD: ‘N NUWE LEWE

November 5, 2021 in Uncategorized

‘n Volksbladkamer by NALN was lank ‘n droom. Nou word dit ‘n werklikheid.

Met die trek uit die ou Volksbladgebou in Nelson Mandelarylaan (voorheen Voortrekkerstraat) in Bloemfontein na ‘n kleiner perseel in Westdene is vir ou en waardevolle stukke van historiese belang vier waardige nuwe tuistes beding.

Een is NALN (Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum) waar die stylvolle redakteurskantoor ‘n tuiste vind.  Dit sluit in ‘n statige lessenaar van Birmaanse kiaat wat uit die era van dr. AJR van Rhyn (redakteur van 1923 tot 1948) dateer.  In my era (1980 – 1992) is dit tot sy huidige glorie vernuwe.

Die lessenaar is deel van wyle kollega Jan Scholtz, ‘n meestervakman, se monumente by Volksblad. Die meubels – stoele, bank, tafels en boekrakke – sluit ook sierade uit stinkhout, swarthout en eikehout in.  Die meeste hiervan is onder Jan met sy hartstog vir hout se toesig of deur hom persoonlik gerestoureer met die omvattende opgradering van die gebou in 1986.

Wat ook na NALN gaan, is die oorpronklike Volksbladgebou se karaktervolle dubbel-voordeur met sy delikate bolig.  Sentraal in die ontwerp is ‘n lantern (laat daar lig wees?) en ‘n boekrol met die uitgebeitelde  inskripsie: “Vox populi vox Dei” – “die stem van die volk is die stem van God”.

Met die opgradering het die gebou ‘n keurige siersteenfasade en ‘n ruim ingang met glasdeure van moderne ontwerp gekry.  Die ou deur, ‘n pragstuk van Birmaanse kiaat, het nie meer “ingepas” nie. Jan het gespook om ook die historiese deur te red, en ek het my gewig solied agter hom ingewerp;  helaas ‘n verlore stryd.

Jan was tot sy dood toe bitter oor die mistasting.  Volgens hom is die voordeur vir alle praktiese doeleindes  “weggesmyt”.    Hoe verheug sou hy nie oor die nuwe lewe gewees het nie.

Ander Volksblad-eiendom van historiese belang sal deur die Nasionale Museum, die Oorlogsmuseum van die Boererepublieke en INEG (Instituut vir Eietydse geskiedenis), nou bekend as ARCA, bewaar word. Dit is ook die tuiste van een eie private versameling (die ander is by die Erfenisstigting).

Ons veterane van vorige eras het maar asem opgehou oor wat van ons geliefde koerant – die oudste in Afrikaans  – se sentrale plek in die geskiedenis van die Afrikaane perswese van die land gaan word noudat dit nie meer op papier verskyn nie.  Ons almal slaak ‘n dankbare sug van verligting oor die nuus wat redakteur Gert Coetzee vanoggend bekend gemaak het.

In eie hoedanigheid –  maar ook as oudste oorlewende redakteur (chronologies) –  wil ek graag ‘n buiging maak na Gert en sy span vir toegewyde en vrugbare arbeid om vir Volksblad, naas die voortreflike digitale spruit wat hulle so bekwaam in stand hou, ‘n alternatiewe fisieke voortbestaan te gee met die bewaring van waardevolle historiese stukke by vier waardige tuistes.

Die besluite lyk sinryk en ek sien uit om by afhandeling ‘n besoek aan Bloemfontein te bring om in die goue herinneringe te kom deel.

  • Op die saamgestelde foto is die redakteurskantoor soos hy besig is om in NALN se gebou tereg te kom, soos hy in my tyd was en dolleeg na die trek.
  • Die volledige berig op Netwerk24 is te lese by https://www.netwerk24.com/netwerk24/nuus/aktueel/volksblad-en-sy-geskiedenis-kry-nuwe-tuiste-20211104

DIE VERKIESING: ‘N BESTEKOPNAME

November 2, 2021 in Uncategorized

Wanneer bestek opgeneem word oor die verloop van die munisipale verkiesing van 1 November 2021 sal dankbaarheid en verligting heers oor die relatief gladde verloop by die meeste stemlokale ondanks allerlei uitdagings, van storms tot ktagonderbrekings tot protesoptrede. ‘n Reuse-span mense het hard gewerk, kiesers goed behandel en onkreukbaar hul pligte vervul.

Dinge het plek-plek gehaper – sommer kwaai gehaper. Daarvan moet kennis geneem en haakplekke moet aangespreek word. Die mikpunt moet altyd wees om standaarde so te handhaaf dat die kiesers vertroue behou dat ‘n verkiesing inderdaad “vry en regverdig” was, soos dit voorspelbaar bevind sal word.

Hier dan ‘n 10-stuks vrot kolle waaroor in koerante, op TV en op sosiale media berig is:

1. Stemlokale was van tyd tot tyd disfunksioneel onder meer weens onderbemanning en elektroniese stelsels wat nie gewerk het nie. Die gevolg? Lang toue wat opgedam het ondanks ‘n lae stempersentasie. Hoeveel kiesers het nie onverrigter sake omgedraai nie? Ons sal nooit weet nie.

2. Stembriewe (en merkpenne/watte) wat vroeg-vroeg onverklaarbaar opgeraak het, opvallend by hoofsaaklik opposisievestings. Stembriewe is ook verkeerd afgelewer.

3. Verkeerde kieserslyste terwyl die regtes onder ‘n hoop papiere weggesteek lệ.

4. Geregistreerde kiesers wat tot hul verbasing moes hoor hul name is nie op die kieserslys nie.

5. Geregistreede kiesers wat by die “regte” stemokale, volgens hulle, weggewys en rond en bont gestuur is om elders hul kruisies te gaan trek.

6. Ontbrekende stempels. Gaan daardie stemme tel of gediskwalifiseer word?

7. Skelmstreke. Een verkiesingsbeampte (goeie genugtig) is in hegtenis geneem omdat hy gemerkte stembriewe in ‘n stembus gestop het. ‘n Ander is aangekla nadat hy ‘n verseëlde stembus oopgemaak het. Met watter doel?

8. Magsmisbruik. ‘n Verslaggewer is deur die polisie gegryp omdat hy die voorsittende beampte se “aandag afgelei het”. Helen Zille is hardhandig verwyder terwyl sy kiesers probeer motiveer om nie tou op te gooi nie.

9. Teenstrydighede en verwarring oor die hantering van oues van dae en immobieles.

10. Vreemdhede soos dat 90% plus in ‘n wyk vir spesiale stemme geregistreer is terwyl van die betrokkenes van geen sout of water weet nie.

Mense wat minder krities ingestel is, sal waarskynlik aanvoer dat hierdie dinge yl verspreid voorgekom het en nie ‘n patroon daarstel nie. Goed en wel. Maar ons moet tog maar waak dat ons nie agtelosigheid, tekortkominge en misbruike skouerophalend as die norm aanvaar nie. Dan reduseer ons Suid-Afrika in ons gedagtes tot maar net nog ‘n Afrikalandjie.

“KAAL” BEELDE SOEK WEER TUISTE

Oktober 31, 2021 in Uncategorized

Vandag kan ‘n mens in verbasing jou hande daaroor saamslaan, meewarig glimlag, afkeurend frons of onbegrypend veroordeel, maar die waarheid is dat kuisheid by vorige generasies so swaar geweeg het dat selfs oor “onbetaamlike” beelde landwye storms ontketen is.

Een beeldhouer wat meermale in die spervuur gekom het, was Tienie Pritchard wat in die winter van 2021 op 83-jarige ouderdom weens Covid oorlede is, Die titel van ‘n pragtige kunspublikasie oor haar man wat sy vrou, Elna, in 2013 laat verskyn het, verklap die rede. Die titel is Tienie Pritchard, Sculptor of the Nude. A Narrative.

‘n “Sculptor of the nude” was Joachim Marthinus Pritchard, oud-staatsamptenaar uit Soekmekaar in Limpopo, inderdaad. In sy nalatenskap is talryke Lorelei’s, nimfe en ander naakte vrouefigure met parmantige boesems waarmee hy homself in ‘n vrugbare lopbaan tereg as die meester van die naak of semi-naak brondbeeld gevestig het.

Lank-lank gelede, aan die begin van sy loopbaan, het hierdie voorliefde van hom hom in diepe pekel laat beland. Die department van binnelandse sake was op soek na ‘n beeldgroep vir die ingang van sy nuwe Civitasgebou in die liewe Pretoria – ‘n konserwatiewe stad waar ‘n klomp sedebewakers saamgetrek was. In 1969 is die opdrag desondanks – ietwat avontuurlik – aan die ontembare jong Pritchard gegee.

Hy kom toe te voorskyn met ‘n lewensgroot groep genaamd Lewenslikus/ Life Cycle (foto) wat by wyse van ‘n seun, ‘n mooi jong vrou, ‘n volwasse man, ‘n ouer vrou en ‘n ou man die lewensiklus van jonk tot oud uitbeeld. Albei vrouefigure was naak. Die jong vrou staan op haar knieë en die hoek is so dat dit haar volledige profiel van kop tot tone beklemtoon. Ook haar gesonde borsmaat. En toe, voor oprigting nog, bars die herrie los.

Alles en almal wat ‘n sê oor sedes en kultuur gehad het, ‘n aksie teen Pritchard se “skandelike pornografie” begin. Die SA Vrouefederasie, kerke en die publikasieraad was voor in die koor. Die beeld is “onbehoorlik en “in stryd met openbare sedes”. Verontwaardigde verklarings is uitgereik. Koerante het maande lank voorbladstories gehad. Briewekolomme het gebult. Hier en daar was iemand wat vure probeer blus, maar in die algemeen was die volk diep ongelukkig.

Pritchard wat aanvanklik “uit eie beweging” ‘n ligte drapeersel om die lendene van die bejaarde man aangebring het, het later “uit respek vir die ouderdom” ingewillig om, teen kunsoorwegings in, die liggaam van die ou vrou ook liggies te drapeer. Maar die jong vrou bedek … dit kon hy nie oor sy hart kry nie.

Daarin is hy gesteun deur FGE Nilant, hoogleraar in die skone kunste aan die Universiteit van Pretoria. “Ons is tog geen bloedarmoedige volk nie,” het hy aan Rapport gesệ.

Pritchard kon altyd uitbundig lag as hy daardie petalje in herinnering roep. “Dit was alte prettig,” het hy aan die joernalis Daleen van Manen vertel. “Al wat ‘n koerant was, wou met my ‘n onderhoud voer. Die beelde is twee keer in kabinetsittings bespreek en ‘n groep afgevaardigdes van die publikasieraad het dit by die gietery in Hartebeespoort kom bekyk. Hulle was ‘n klomp suurgat ou mans wat nie ‘n woord gesê het nie.

”Vier jaar lank het die stryd gewoed. Hoewel Lewensiklus /Life cycle in 1971 voltooi is, is dit in 1974 eers goedgekeur en opgerig – maar nie naastenby so prominent soos dit bestem was nie. Die tuiste was nie voor by die ingang nie, maar die podiumvlak van die gebou waar die publiek nie vrye toegang gehad het nie. ’n Mens moes met ‘n hysbak ry en toestemming vra om die beelde te sien.

Die oprigting het in die geheim op ‘n Sondag geskied en die media is weggehou. “Verslaggewers en fotograwe het egter in bome geklim en die verrigtinge met telefotolense afgeneem. Die foto’s in die koerante was dof en uit fokus.”

So, versteek waar die publiek nie met die ergerlike naaktheid gekonfronteer word nie, is verdere aanstoot vermy en kon die lewe weer normaal aangaan. Die omstredenheid en heftige debat was op die lange duur nie vir Pritchard sleg nie. Die vraag na sy werk het die hoogte ingeskiet.In 1993 is Pritchard versoek om die beelde skoon te maak en op te knap. Hy het dit na sy ateljee in Hartebeespoort gebring.

“’n Jaar lank het ek niks gehoor nie. Toe kontak ek die nuwe regering om te vra wat ek met die beelde moet maak. Hulle wis egter van niks en sê ek moet dit hou.” Lewensiklus/ Life cycle is later na die die eksklusiewe Orient-boetiekhotel tussen die heuwels van die Krokodilriviervallei by Hartebeespoort verskuif waar dit tot Maart vanjaar die ingang versier het. “Hul naaktheid is uiteindelik ontbloot.” Sowat 80 van sy beelde is  heeltyds in die Tienie Pritchardmuseum in die hotel uitgestal.

Ongelukkig is die hotel in Maart gesluit.  Die beelde soek dus ‘n nuwe tuiste. 

(Pritchard se vakmanskap kan o.m.. ook bewonder word in die nege meter hoë George Harrison-beeld – ook bekend as The Miner – by Eastgate aan die Rand en die ses meter hoë Water nymphs in Bela-Bela (Warmbad, of in Tshwana “die pot wat kook”) in Limpopo.)

*Hierdie was nie die eerste storm oor “te kaal” beelde in Pretoria nie. Van ‘n vorige een vertel ek later.

UIT ‘N SOET FONTEINTJIE

Oktober 11, 2021 in Uncategorized

‘n Stukkie van ons “tent van samekoms”, ‘n stukkie van Dale se huis en ‘n stukkie van Tafelberg.

Fonteintjie, uit jou drink die Van Deventers (en hul nasate) graag oor en oor; jou water is soet.  My verwysing is  na buurman Dale Schreuder se restaurant(-e).

In 2011 is my 70ste by sy Black Angus-restaurant in die Paddocks-sentrum in MIlnerton gevier.  In 2016 het ons op ons gras voor Penguin Place 11 tent opgeslaan vir ‘n driebakenfees: my 75ste, Tokkie se 70ste en ons twee se  goue bruilof. Dale het uit die Black Angus se kombuis die spyseniering gedoen.  Sy en Iris se huis langsaan was ‘n uitstekende “bedieningspunt”.

Vandag, 11 Oktober 2021, vier skoonseun, Brent Claassens, sy 50ste. Hy en Marisa begin ‘n rukkie gelede uitkyk vir ‘n plek om ‘n paar vriende te onthaal.  Hulle hoor net goeie dinge van die nuwe bistro Harvest Culture Eaterie in die Tygerbergse Waterfront.

Op ‘n verkenningstog dag sy sy herken die blok van ‘n man wat daar sit. Sy stap nader … dis Dale. Lang storie kort: Dis waar Brent se 50ste gevier gaan word. Die ou-ou verbintenis duur voort. ‘n Nuwe skakel word in die ketting gevoeg.

Marisa se storie jaag my na ou foto-albums toe.

Dale en Koos in 2011.

In 2011  het 130 vriende uit amper al die fases in ons lewe  – onder andere skoolmaats, studentemaats en  kollegas – binne en buite Dale se restaurant aangesit. Die kos was voortreflik. Dit was almal eens.

Een ongeluk: ek en Dale is daardie dag  – 11 Januarie 2011 – blykbaar nooit saam afgeneem nie. Ek het wel ‘n foto van Dale en Koos Myburgh, die twee stewigste manne teenwoordig! (My verjaardag is 3 Januarie.)

‘n Ander skok: hoeveel van die gaste reeds heen is.  Ek roep Tokkie en wys vir haar en ons kyk kopskuddend na hoe die “landskap” in ‘n enkele dekade verander het. Selfs egpare is eenvoudig net weg.

By die tentfees op 26 Maart 2016 is ‘n foto wel geneem waarop ek en Dale pryk saam met sy vrou, Iris, Tokkie en vriendin Hildegard Martin wat die kaartjies, spyskaarte en wat als ontwerp het.  Ongelukkig het die lig sleg geval.  Nietemin.

Iris, Dale, HvD, Tokkie en Hildegard Martin in 2016. 

Van die 100 gaste in ons “tent van samekoms” (Johan van Wyk se betiteling) is ook al ‘n aardige klompie heen, verklap die foto’s van die okkasie. Soos gras is ons dae …

Met Dale se restaurant het ek al tevore kennis gemaak: in die laat 90’s.  Danie Grundlingh van Bloubergstrand (later Melkbos) het my genooi om “die beste steak in die Kaap” te kom proe.  Hy het my beduie na ‘n restaurant in Boubergweg met die naam Dale’s Place.

Die Van Deventers en die Schreuders is van 2004 af bure. Trap nie mekaar se dumpels deur nie maar ons weet wat ons aan mekaar het. Een ding weet ek vir seker: Die Claassense en hul gaste gaan op die hande gedra word en heerlik eet. Dis Dale Schreuder se mantra.

VOLKSBLAD-KARAKTERS

Oktober 1, 2021 in Uncategorized

Volksblad se bladsy sewe.

Dat staatspresident PW Botha, die “Groot Krokodil”, as jongeling politiek toe is, is op die rekening van ‘n Volksbladman. Die geheimpie word vandag verklap in Volksblad in ‘n artikel oor Volksblad-karakters  Koerantkamerade, my boek.  Die artikel beslaan die hele bladsy sewe van die koerant.

In die 30’s was Botha ‘n bedrywige vryskut-verslaggewer.  Hy het voorbladberigte gelewer oor onder meer politieke vergaderings waar stoelpote geswaai is. Skakel Kriek, nuusredakteur, was desondanks nie oortuig dat Botha vir die joernalistiek uitgeknip is nie. Kyk liewer uit vir iets anders, was sy aanbeveling. Botha het die raad ter harte geneem. Hy word toe, in sy eie woorde, ‘n “politikussie”. Die res is geskiedenis.

Ook pres. CR Swart is by die koerant as ‘t ware geweeg en te lig bevind. Hy is in 1921 deur die uittredende redakteur dr. JG Conradie, as sy opvolger voorgestel. Die aanbeveling is nie deur die direksie aanvaar nie.

Vyftien jaar later, in 1936, het hy twee maande as redakteur waargeneem.  Seker die “vurigste” hoofartikel in die geskiedenis het in daardie tyd uit sy pen verskyn.  Terwyl hy tik , het die vensters begin ruk terwyl die gebou bewe. Redaksielede het uitgestorm. Dit was ‘n aardbewing wat hulle die skrik op die lyf gejaag het.

Dr. AJR (Albertus) van Rhyn het die langste as redakteur uitgehou – van 1925 tot 1948. Hy is daardie jaar agter sy hart aan politiek toe. Hy is sommer dadelik in die kabinet opgeneem. Later was hy Hoë Kommissaris (ambassadeur) in Londen.

Die pedagoog van die Hantam was was seker die onwilligste redakteur tot dusver. Hy moes letterlik gesmeek word.  Nadat hy hom met ‘n aantreklike salaris laat “omkoop” het, het hy die aand vir sy vrou gesệ: . “Mamma, ek het ’n groot fout gemaak.”  Maar, fout of te nie, byt hy toe 23 jaar lank vas, al was dit nie altyd maklik nie.

’n Militante genl JBM Hertzog het in die onstuimige Smelterstyd byvoorbeeld rondborstig verklaar: Hy sou Van Rhyn se  koerant uit die Vrystaat “verdryf”; selfs “doodmaak”. “Die oubaas was baie haatdraend as hy eers persoonlik teen jou raak,” het die redakteur lakoniek opgemerk.

Gert Petrus De La Rosa (Oom Gert) Terblanche het in 1946 by Die Volksblad  ingeval en in ’n loopbaan van 24 jaar veral as kranige nuusredakteur sy spore verdien. In 1970 is hy, soos Van Rhyn,  politiek toe – eers as senator, toe as LV vir Bloemfontein-Noord en later as ambassadeur in Transkei.

Die joernalistiek is die een ding wat jy nooit uit sy bloed kon kry nie. Hy was ’n kampioen-briefskrywer. Dekades lank het honderde koerantbriewe, uit sy geliefde Olympia-tikmasjien gevloei -. totdat sy laaste, onvervangbare, tiklint verslete was. Daarna is hulle met die hand geskryf.

As daar in die hemel nie ’n koerant is nie, sal Oom Gert ongetwyfeld een begin, het die rubriekskrywer Blouwillem Theron ná sy dood geskerts.

Die politiek en die joernalistiek is nie altyd gemaklike bedmaats nie en soms moet een uit laasgenoemde dissipline vir een uit eersgenoemde pront die waarheid vertel.  Een wat nie gehuiwer het om sy keel skoon te maak nie was die misname, pyprokende  Boesmanlander Jan Scholtz – ook ‘n voortreflike meubelmaker wat met hout kon toor –  wat in die 70’s as parlementệre verslaggewer ‘n draai in die persgalery van die volksraad gemaak het.

Hy kry toe opdrag om ’n minister iets te gaan vra, en keer die betrokkene in die wandelgang voor. Dié trap rond, klaarblyklik min lus om iets uit te lap. Toe draai Jan nie doekies om nie: “Buurman” – hy het almal altyd Buurman genoem, “jy weet mos dis ’n pot stront.” Hy het die die sterker variant gebruik. Wel, Jan Scholtz was Jan Scholtz. “Sy edele” was nie onbewus van hoe op die man af hierdie Volksblad-man kan wees nie. Pleks van hom opruk, vermurwe hy toe. Jan het sy storie gekry.

In 1975 moes sy redakteur dr. SF (Oom Bart) Zaaiman in ‘n beroemde relletjie ‘n minister die waarheid vertel – maar darem net minder bru-taal.

’n Verbod op die publikasie van foto’s van gevangenes wat sedert 1958 van krag was, is met ingang Maandag 1 September deur Jimmy Kruger, minister van justisie, opgehef. Oggendkoerante het reg gesit met foto’s van gevangenes wie se gesigte hulle die Maandag vir hul lesers wou wys. Die Vrydag word aangekondig: die minister het die publikasiedatum tot Sondag vervroeg. Geen redes is verstrek nie.

’n Blinde kon met ’n stok voel dat suurlemoensous geloop het. Die skuif was klaarblyklik ’n gunsie vir die Sondagkoerante, waarskynlik nadat Kruger se arm gedraai is met argumente oor groter sirkulasies op Sondae.

Zaaiman vererg hom. Sit in die foto’s, gee hy sy nuusredakteur, Chris Moolman, opdrag. Reeds in Die Volksblad se Vrydaguitgawe verskyn toe foto’s van die bekendste gevangenes: skêrmoordenares Marlene Lehnberg, haar kreupel handlanger, Marthinus Choegoe, en David Protter wat in 1975 die Israelse konsulaat in Johannesburg beset, en wild en wakker geskiet het. Albei hofsake was opsienbarend en die nuus steeds vuurwarm.

Die nuuswaarde van die foto’s was hoog en vir Die Volksblad was eerste publikasie ’n scoop. Zaaiman het sy optrede so gemotiveer: Dat dit duidelik was dat die publikasiedatum vervroeg is om die Sondagkoerante ter wille te wees en dat dit waarskynlik op hulle aandrang geskied het … “Dit is duidelik dat geen beginsel of rede meer in die spel is waarom die foto’s nie dadelik geplaas kan word nie.” Ander koerante het Saterdag gretig die Vrystaatse voorbeeld gevolg. Die Sondagpers kon maar net kwylend toekyk.

Alf Ries, deurwinterde politieke beriggewer, het vir hom PW Botha se gramskap op die hals gehaal nadat hy “op Nuweland ’n kniebesering opgedoen het”, soos  hy graag gespog het. Hy het inderdaad. Maar ná die eindfluitjie. Hy en ‘n kollega het ná ’n WP-wedstryd sommer kortpad oor die veld gevat motor toe. Toe val Ries oor ’n hoekvlag. Hy moes van die veld gedra word en was geruime tyd in die hospitaal.

’n Onvergeetlike beeld ná die val is van hom besig om in rooi pajamas op die televisienuus kabinetskuiwe te voorspel. Die persman Freek Swart was daardie tyd ’n ruk lank TV-joernalis en natuurlik welbekend met Ries se vermoë as politieke profeet. Hy bring toe sy kamera hospitaal toe en vra sy kollega wat hy verwag. Ries se grondige kennis van gebeure in die politieke binnekringe het hom, soos altyd, nie in die steek gelaat nie. Net met twee voorspellings het hy misgetas.

Botha was stomend. “Verbeel jou, ’n man in rooi pajamas kondig jou kabinet uit ’n hospitaalbed aan,” het hy glo gesnork.

Hugo Dreyer, bestuurder/redakteur in die 50’s en 60’s – het in ‘n knyptang- situasie beland met mev. Mabel Jansen, eggenote van die laaste goewerneur-generaal van die Unie, dr. EG Jansen. Die formidabele mev. Jansen had ’n chroniese hekel aan “onbeholpe” koerantfotograwe wat taks om taks daarin slaag om haar met toe oë af te neem. Ná ’n swierige sosiale geleentheid in die GG se ampswoning in Harry Smithstraat beland so ’n gewraakte toe-oë-foto toe weer op die nuusredakteur, wat Dreyer was, se lessenaar. Die stomme man was al moedeloos en ongeneë om onder haar vlymskerpe tong deur te loop. Hy vra toe die fotograaf om die foto met sy retoesjeerkwassies te dokter. Die koerant verskyn en op die foto is mev. Mabel se oë so groot oop “soos dié van ’n lappop”.

Nie lank nie, hier daag ’n statige swart ampsmotor onder motorfietsgeleide op. In die motor sit die veeleisende eerste dame in lewende lywe. Sy wil asseblief ses van daardie pragtige foto’s bestel en sommer die knap fotograaf ook ’n kloppie op die skouer gee. Penarie. Die nuusredakteur het die omvang nie onderskat nie. Hy speel dus vir tyd: “Alte seker, mevrou, laat ek net gou gaan seker maak of die negatief nog beskikbaar is.” Mev. Jansen was verpletterd toe hy skoorvoetend kom rapporteer: “Jammer, mevrou, spyt my regtig, maar daardie negatief is skoonveld”.

Chris Moolman, assistant-redakteur in die 70’s, moes as Rapport-redakteur in 1988 die stang vasbyt om ‘n storie oor hul egskeiding uit ‘n onwillige FW en Marike de Klerk te pers. Op die regte oomblik speel hy sy troefkaart.  Rapport weet ‘n derde party is betrokke en haar naam begin met ‘n E (vir Elita). “Nou is ek geskok,” was FW se reaksie. Maar die koeël was deur die kerk. Verhoudinge het darem oorleef.

Charl Marais wat in vier “jollie” dekades “bokse en bokse” vol spotprente geteken het, is met sy aftrede gevra hoe hy daarin geslaag het om so baie mense so onvleiend te teken sonder dat een ooit in woede teen hom opgeruk of hom met hofsake gedreig het. Dit is jou houding teenoor mense, was sy teorie. “Ek is vriendelik met almal en gee almal ‘n kans. En my kwaad is gou oor.”

Naskrif: Verkopertjies se entrepreneurskap kon ’n mens verstom. In 1948 is op ’n Sap-kermis (VP-kermis) in Windhoek na die nuwe premier, dr. DF Malan, se foto skyfgeskiet. Die storie was op die voorblad en op die plakkaat: “Sappe skiet op dr. Malan se foto”. Toe sny vindingrykes die onderste lyn weg: “Sappe skiet op dr. Malan”. Dadelik groter trefkrag. Koerante het daardie middag soos soetkoek verkoop. ’n Vet lot is aan kommissie losgeslaan.

PLUIMPIE VIR ‘N POLISIEVRIEND

Julie 14, 2021 in Uncategorized

Jul 14, 2021

Kritiek reën op die polisie oor die swak vertoning rondom die die massahisterie in KwaZulu-Natal en Gauteng. Ek wil graag ‘n positiewe polisiestorie uit die 80’s in herinnering roep. Dit gaan  oor ons seun Johan wat op ses maande met diabetes mellitus gediagnoseer is – waarskynlik die jongste ter wêreld.

Terwyl hy in Bloemfontein gestudeer het, het hy vir sakgeld ná sy klasse by ‘n drankwinkel gewerk. Ná  sy skof in die drankwinkel was dit ‘n vinnige aandete. Daarna het hy en sy staffie, Novo, gaan draf.

Een aand het hy nie op die gewone tyd teruggekeer nie. ‘n Kragonderbreking het die noordelike stadsgebiede in ‘n pikswarte duisternis gehul en my vrou, Tokkie het skielik ‘n nare voorgevoel gekry dat iets fout is. Sy bel toe die Bayswater-polisie en meld aan dat haar kind weg is.  “Hoe lank al, mevrou?” “n Halfuur.” “Hoe oud is hy?” “Negentien”. Die polisieman was stom verbaas.

Toe Tokkie verduidelik van diabetes en insulien en insulien-reaksies wat verlies aan bewussyn kan meebring, het die polisieman dadelik gesnap dat dit nie ‘n grappie is nie. Weet  sy plus-minus waar hy gewoonlik gaan draf, wou hy weet. Sy kon die presiese roete verstrek.

Die polisieman het onverwyld tot aksie oorgegaan. “Bly jy by jou telefoon, mevrou. Ons ry dadelik.”

‘n Ruk later lui ons telefoon. Dis die polisie. Johan is opgespoor waar hy op ‘n sypaadjie omgekap het. ‘n Motor se ligte het geval op die staffie wat ontsteld by sy basie op en af spring. Toe sien die insittendes die bewustelose seun daar lệ.

Novo is aggressief en wil niemand naby Johan toelaat nie. Maar moenie bekommerd wees nie. Die ambulans is ontbied en is op pad.

Tokkie is met ‘n vaart na die toneel, het die hond gekalmeer en Johan – wie se gesig sopnat was soos die hond hom gelek het – se kake oopgebeur. Hy is vinnig met glukose volgepomp om sy bloedsuikervlak reg te kry. .Redelik gou was die drama iets van die verlede.

Novo was sy geskenk toe Johan ‘n rukkie tevore op sy nuwe nuwe Novo-insulien geplaas is. Daardie aand het Novo sy hond hom gered soos Novo die insulien elke dag. Maar natuurlik was die polisie se begrip, snelheid van reaksie en  daadwerklike ingryping ewe onontbeerlik.

Dié dat iemand wat ‘n kind met die polisie wil bang maak, vinnig met Tokkie te doen kry.  Leer kinders om op die polisie te vertrou en hulle as vriende te sien, glo sy vas tot vandag toe.

  • Johan is in September 50 – ‘n volle 49 en ‘n half jaar daarvan op insulien.

WVK – VERLORE DOKUMENT

Julie 8, 2021 in Uncategorized

Oor Afrikaanse koerante se rol in die oorgangspolitiek van die jare 80 en 90 word vurige debatte steeds veral op sosiale media gevoer. Die onwilligheid van die Nasionale Pers om by die WVK (Waarheids-en-Versoeningskommissie) van Desmond Tutu kollektief te gaan boete doen oor die “sondes” van ons koerante in die ou bedeling bly by van die jonger garde ‘n teer punt.

Op die oomblik kry ‘n TV-program gestalte waarin die kwesssie weer sterk ter sprake kom. Gesprekke word onder andere gevoer met van leiersfigure van die 127 Jong Turke om teen die wense van Ton Vosloo, van myself, wat uitvoerende hoof: koerante was, en van die Naspers-direksie wel te gaan getuig.

Ek weet ek steek my nek uit en sal daaroor opnuut getrap kan word, maar die waarheid kan tog nie ontken word nie. Die 127 se optrede, was vir my, om dit sag te stel, ‘n teleurstelling. Destyds het ek dit beskou as idealisme wat op loop gesit het. Vandag het ek meer begrip daarvoor.

In ‘n persoonlike voorlegging aan die WVK slaan ek geheel ‘n ander koers in. Die Afrikaanse koerante se sware stryd om regverdigheid en ‘n demokratiese bestel aan regse Afrikaner-gemeenskappe te “verkoop”, was my perspektief.
My standpunte daaroor was aanvanklik net vir Ton se oë bedoel terwyl gesprekke gevoer is oor hoe Naspers die WVK-turksvy moet hanteer. Ton het die gedagte uitgespreek dat dit goedskiks as ‘n selfstandige voorlegging op sy eie bene kan staan. Ek het my nie twee keer laat nooi nie. Toe pos ek dit dadelik – voordat hy of die direksie dalk anders begin dink. My sienswyses was nogal omstrede maar ek hetself het baie sterk daaroor gevoel.

‘n Monitor-onderhoud hieroor met ‘n siedende Chris Louw van die SAUK staan my nog helder voor die gees. Volgens Louw het ek my oor die rol van Afrikaanse koerante uitermate aan “romantisering” besondig. Hy het my oor die eter so bevlieg dat in Rapport ‘n spotprentjie deur Lou Henning daaroor verskyn het. Dit hang tussen ander spotprente teen my studeerkamer. Dit is al voorheen hier gepubliseer. Maar hier is dit weer.

Hoekom ek daardie geskiedenis vandag weer oprakel? Nie omdat ek rusie soek nie. Op my oudag soek ek vrede. Sê dan maar om historiese redes. Daardie oorspronklike dokument wat ek op 25 Junie 1977 afgestuur het, was lank “iewers” , maar waar. Al waarop ek en andere kon steun, was die Sapaverslag wat op die internet beskikbaar is. Nou het kollega Tobie Wiese, een van die 127, my dokument in een van sy leggers raakgevat. Hoe dankbaar is ek nie!

Dit – en die Sapaverslag -verskyn op my webblad, www.hennievandeventer.co.za by die volgende skakel http://hennievandeventer.co.za/my-storie-by-wvk/ Gaan loer gerus as jy wil sien wat ‘n Afrikaanse redakteur van daardie era vir homself te sệ gehad het.

KRANIGE KOLLEGE-KAMPVUURSANGERS

Junie 30, 2021 in Uncategorized

n Klompie gryse Kollegemanne oefen die stembande in die bos. Van links is Piet Henning, Manie Steyn, Vos Grey, die uwe, Pierre le Roux en Cas Jacobs.

Wyle Piet Henning van Makhado/Louis Trichardt het ‘n indrukwekkende repertorium oneerbiedige rugby songs van St. John’s College in Johannesburg saamgebring na Tukkies se Kollegethuis toe waar ons in 1958 saam eerstejaars was. ‘n Lewenslange vriendskap is daar aangeknoop.

Van wyle Piet se rugby songs weerklink soms by my bosplek Tarlehoet as ‘n klompie Kollegemanne soos vanouds saamkuier. Net, nousedae gaan dit darem heelwat stigteliker! Omdat baie van die woorde in die vergetelheid geraak het, klink dit meermale soos ‘n minder harmonieuse neuriekoor.

Van die een van die liedjies het ek vanoggend op Facebook vertel n.a.v. Horatio Nelson se stoflike(?) oorskot wat in ‘n vaatjie gevul met brandewyn op ‘n lang skeepsreis bewaar is:  And when I die, and when I die, don’t bury me at all, don’t bury me at all, just pickle my bones, just pickle my bones, in alcohol, in alcohol. (Kyk: In ‘n vaatjie brandewyn)

‘n Gewilde Piet-lied, The Ball at Kerriemuir,  lui so: Four and twenty virgins came down from Inverness, and when the ball was over, there were four and twenty less… Oor daardie deel struikel die “kampvuursangers” soms.

My ervaring is egter dat hulle die akrobatiese doen en late van ene Mrs McGinty in dieselfde lied uitstekend onthou: Mrs McGinty, she was there; she kept us all in fits, by jumping off the mantle piece and bouncing off her t**s.

Nog ‘n lied met ‘n sterk vroulike dimensie handel oor die meisies van Rodean High, St. John’s se buurskool in Houghton, Johannesburg: We are the girls from Rodean High, we take pride in our virginity, we take precautions by having abortions, we are the girls from Rodean High.

Ons sing ook graag nog Way down in Arizona where the doggies shovel coal, a doggie shovels shovels up another doggie’s hole. ‘n Tweede strofe kan selfs (baie) verlangs op ‘n “bostema” aanspraak maak: Way down in Arizona where the birdies pick up grass, a birdie picks a feather from another birdie’s a**e.

Voëls maak ook hul buiging in die “koor” van die ietwat weemoedige Quarter Master Stores:  My eyes are dim, I cannot see, I haven’t brought my specs with me… …And now ladies and gentlemen, we come to the kee-kee bird … the ostrich … the ooh ah bird…  Dan word o.m. uitgewei met watter moeite elke soort haar eiers lê.

Laasgenoemde uiter na die verskriklike inspanning van die eierproduksie net “oee-aaa!”

Piet, my vriend, hoe mis ek jou nie as ek jou liedjies so in herinnering roep nie.

BEEN VOOR PAALTJIE, VINNIGE FANIE

Junie 28, 2021 in Uncategorized

In die 90’s is die beeld van Petrus Stephanus (Fanie) de Villiers deur koerante en die ander media so blink gepoets soos die Kookaburras of Dukes waarmee hy sy blitsballe afgestuur en kolwers geterroriseer het.

Veral vir Afrikaanse media was hy ‘n goue seun: die krulkop Afrikaner wat skielik in ‘n “spel vir Engelse” sy stempel met mening afdruk.   Vinnige Fanie is hy gedoop.  In hoeveel hoofopskrifte die naam Vinnige Fanie  in daardie dekade op sportblaaie geskitter het, sou ‘n interessante stukkie navorsing kon wees.

Soos Vinnige Fanie se reputasie as die suinigste blitsbouler  in toetskrieket en as hardnekkige stertkantkolwer deur hom op  die veld uitgekerf is, het  krieketjoernaliste dit in kolomme en kolomme in hul koerante help doen.  Die gesindheid  tussen speler en sportskrywers was hartlik.  Hulle het mekaar se geselskap opgesoek. ‘n Band van wedersyde vertroue was die kenmerk van ‘n konstruktiewe verhouding.

Toe, heel aan die einde van sy skitterloopbaan, skryf die Sunday Times se Colin Bryden, ‘n berig wat nie lekker in Vinnige Fanie se klere gaan sit nie.  HY voel dat hy te na gekom is deur ‘n rasse-insident  op sy brood te smeer waaraan hy onskuldig is. Wat eintlik gebeur het, is dat ‘n toeskouer vir kolwerprins  Jacques Kallis iets lelik toegesnou het.

Daardie berig wat hom so ongelukkig gemaak het, is telkens daarna deur hom opgerakel.  Nou weer in ‘n TV-gesprek met Kwêla se Hannes van Wyk in De Villiers se asemrowende herehuis wat hy uit sy krieketverdienste kon laat bou as ‘n monument vir sy gedenkwaardige loopbaan.

Van Wyk en De Villiers gesels lekker oor laasgenoemde se krieketprestasies.  De Villiers vertel (weer) die storie hoe hy Alan Donald en André Nel uit hul begeerlike hotelkamer in Pakistan probeer verdryf het deur ‘n vis in die lugversorger weg te steek. Die reuk was liederlik.  Die twee het later op die stoep gaan slaap. Maar hul kamer prysgee? Aikona.

Alles gesellig en gemoedelik. Dan buk De Villiers vorentoe . Hy kry ‘n verbete trek op sy gesig.  Afgemete begin hy vertel van Bryden se berig.  Toe sommer ‘n veeghou na alle koerante: Die berig wys presies presies hoe boos hulle kan wees.

Ek het gister na die heruitsending van Kwêla gekyk omdat ek in die ander gesprek met Gysie Pienaar graag ‘n foto wou sien wat aan die begin op die skerm flits.  Dit is van Pienaar as onder-15-kannetjie by die Laerskool Wilgehof in Bloemfontein.  Sy afrigter, netjies ge-pak en ge-das is niemand anders nie as my oorlede swaer, die wellewende Fanie van Wyk.

Nietemin, ek geniet toe ook die De Villiers-gesprek: tot op daardie ongelukkge moment.   Dit steek my dwars in die krop. Kan ‘n mens werklk die hope lof wat jou oor tien jaar beskore was, so goedsmoeds vergeet  en net aan een dwarsklap  bly vasklou asof dit ‘n dekadelange verhouding met die pers identifiseer?

‘n Lewe by koerante het my sinies gemaak  vir mooiweersvriende wat die ene glimlagte en skouerkloppe is waneer  berigte in hul kraam val en tot hul voordeel  is maar vinnig-vinnig hul rug op ou bondgenote keer as die wind ‘n slag teen hulle waai.  Ongelukkig is dit ‘n gewoonte van meer bekendes as Petrus Stephanus (Fanie) de Villiers om koerante so te beoordeel: nie op grond van die positiewe 99.% tot hul voordeel nie maar op grond van die 1% negatiewe tot hul nadeel.  Sulke windskewe reaksies strek die betrokkenes nie tot eer nie en vertel gewoonlik meer van hulle as van die koerante wat onverdiend in die algemeen so met ‘n teerkwas bygekom word.

Iemand kan gerus hierdie stukkie vir Vinnige Fanie stuur.   Ek hoop dat hy so vinnig soos hy veroordeel het, sal besef hoe onredelik en onbillik so ‘n veralgemening was.  ‘n Mens verwag dat hy ewe vinnig verskoning sal aanbied daardie onskuldige krieketskrywers wat saam met hom die loopbaan help bou het wat aan soveel derduisende krieketliefhebbers soveel plesier verskaf het, en waarvan hy die vrugte nou pluk.Deel dit: