Oor Afrikaans

April 23, 2013 in Uncategorized

Rosie se inskrywing oor Afrikaans het my vandag diep laat dink. Hierdie pos is vir haar en vir Ouboet – hy het ook al op sy stoep oor hierdie kwessies gesels.

Die dag toe wilde seuntjies by ‘n Engelse maatjie se huis my ‘Afrikaner, vrot banana’ toegesnou het, het ek huilend huis toe gehardloop.Eers later het ek die teenvoeter geleer: ‘Rooinek, botterbek’.

Ek het in die tydperk van Afrikanermag grootgeword. Met Republiekwording het ek die oranje-blanje-blou teen die blou lug sien wapper en met oortuiging gesing: ‘Kent gij dat volk, vol heldenmoed’, ‘Ons sal antwoord op jou roepstem…’

Toe ek moes besluit of ek honneurs in Engels of Afrikaans sou doen, was daar slegs ‘n oomblik van heimwee na eksentrieke dosente en eeue-oue wêreldletterkunde en toe het lojaliteit die deurslag gegee. Afrikaans was immers ons ‘pêrel van groot waarde’.

Altyd het ek eerste Afrikaans gepraat, sodat ek seker is dat twee Afrikaners nie Engels met mekaar staan en praat nie. Dit het ek ook by my kinders ingeprent. Mense wat nie met so ‘n verbete taallojaliteit grootgemaak is nie, sal dit seker glad nie verstaan nie. Ek onthou die skemeraand toe my seuntjie terugkom van ‘n spelery op die strand en selfvoldaan verklaar: ‘Daai outjie, hy wou nog Engels met my praat, maar ek het sommer gehoor hy kry dit nie so goed reg nie, toe praat ons heeltyd Afrikaans.’ (My kind wat met ‘n Engelse Vrystater getroud is en steeds manmoedig probeer om van Afrikaans ‘n vadertaal vir my kleinkinders te maak, teen die oorwig van moedertaal, huistaal, skooltaal, maatjies, TV en speletjies in…)

‘n Woord uit die Sosiolinguistiek het my destyds al verskrik: ‘taalverskuiwing’. Dis wat gebeur wanneer ‘n taalgemeenskap hulle eie taal vir ‘n ander verruil. Soveel Afrikaanse huisgesinne maak hulle kinders doelbewus in Engels groot. Soveel Afrikaners gaan soek noodgedwonge hulle heil in verre lande. (My broer, met wie se kinders ek van babatyd af Afrikaans gepraat het, ofskoon hulle my net hier en daar verstaan het omdat hulle ma Hongaars is. Hulle huistaal is nou Nieu-Seelandse Engels… My dogter, wat haar hart aan ‘n Amerikaner verloor het en in die VSA woon.)

Afrikaans kon nog staande bly toe dit een van twee amptelike tale was en mense op ‘gelykberegtiging’ aangedring het. Danksy die ryk Nederlandse tradisie en die geweldige werk wat hier in Suid-Afrika op die gebied van standaardisasie, vaktaal en woordeboeke gedoen is, beskik Afrikaans oor die uitgebreide woordeskat wat ‘n amptelike taal behoort te hê. Maar nou is dit een van elf amptelike tale en die een na die ander instansie besluit om slegs Engels te besig. Dit verg harde werk om ‘n taal in stand te hou, dis nie iets wat vanself gebeur nie – veral nie as daardie taal langs ‘n magtige wêreldtaal soos Engels ‘n plekkie moet kry nie! Vroeër is alle wette vanselfsprekend in sowel Afrikaans as Engels uitgevaardig. Dis lank nie meer die geval nie, want nou behoort elke wet eintlik in al die ander amptelike tale ook uitgevaardig te word. As mens aan die tyd, die inspanning en die onkoste dink wat dit elke keer sou verg, om nie eens van praktiese probleme soos standaardisasie en woordeskat te praat nie, is dit te verstane dat die pragmatiste keer op keer Engels verkies. Juis daarom bewonder ek ‘n instansie soos ABSA wat werklik moeite doen om ons veeltaligheid tegemoet te kom.

‘n Verdere probleem is die vermoede dat enigeen wat vir Afrikaans ‘n lansie breek, eintlik ‘n ongure politieke agenda het. Werklik opregte taalstryders is al op hierdie manier afgekraak en verkleineer. Ons moet teen soveel stereotipes baklei. So oordreun die doef-doefmusiek die lieflike luisterliedjies en gaan ons kinders eerder na ‘n (Engelse) charismatiese kerk toe.

‘n Profetiese taalkundige het teen die helfte van die vorige eeu voorspel dat die toekoms van Afrikaans van die taalkeuse van ons swart landgenote sal afhang. As ons nie eens vir ons eie taal kies nie, hoe kan ons verwag dat die keuse enigiets anders sal wees as ‘Engels, Engels, alles Engels’?

12 antwoorde op Oor Afrikaans

  1. bruggie het gesê op April 23, 2013

    Goeie betoog, Frannie, al stem ek nie ooral saam nie

  2. vega het gesê op April 24, 2013

    Afrikaans word 3de meeste gepraat van die huistale in Suid Afrika. (meer as Engels) Daar is van die 6500 wereldtale net 600 wat deur meer as ‘n miljoen mense gepraat word. (2000 tale word deur minder as 100 mense gepraat en sterf daagliks uit). Die wereld het verander. Afrikaans sal verander en aanpas maar nog lank met ons wees.

  3. Eintlik sal dit afhang van ons as volk weer ons vryheid sal herwin in ‘n eie land.

    • Dis veel makliker om ‘n taal in ‘n eentalige omgewing te koester as in hierdie hutspot van ons. So het die eentalige lande ‘n sterk letterkunde en al die vaktaal wat hulle benodig vir elke denkbare gebied. Israel het bewys dat mens wel ‘n taal so kan koester dat dit lewe vat!

  4. ek-myself het gesê op April 24, 2013

    Jyt jou kinders mooi geleer! Ek is ook TROTS Afrikaans!!!

  5. Nee, hulle doen nie regtig nie, ABSA gee net voor dat hulle nog ‘n taal tegemoetkomende beleid het want hulle kon my nie in my taal help nie, al het hulle voorgegee dat dit gedoen sou word.
    (ek het dit meer teen oor die skyn om mense te flous as die werklikheid. Die konsultant sou my ook kon help as ek Xhosa gepraat het en dit my keuse was)

    Ek het ook al baie gedink oor die taalkwessie en veral oor die suiwer hou van die taal.
    Wat is taal? ‘n vorm van kommunikasie.
    As ons mekaar kan verstaan met woorde soos Okay, dit was nice om al hierdie great shows te kon sien ? Maak dit saak as die taal nie so honderd % korrek gebruik word nie. (Dit is sommer net ‘n klip in die bos)

    • Hier kan interessante goeters uit hierdie bos uitspring! Tweetaligheid veroorsaak dat ons dikwels na ‘n woord in die ander taal gryp om iets regtig raak te vat. Die probleem tree in as jy dit nie meer a.g.v. kennis van ‘n tweede taal doen nie, maar vanweë onbeholpenheid in jou eie, eerste taal… Dit gebeur al hoe meer.

Laat 'n Antwoord

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie. Vereiste velde word aangedui as *.