You are browsing the archive for Stephanie Nieuwoudt.

Emosies belangrikste van teks, sê dramaturg Van Greunen

March 12, 2015 in Sonder kategorie

Stephanie Karikatuur

Die belangrikste ding aan ʼn teks is die emosie wat dit moet ontlok. Hetsy dit afkeer, fassinasie, hartseer of blydskap is.

En vir hom geld dit prosa of dramas.

“Wanneer daar te veel op die letterkundige waarde gefokus word, gaan die menslikheid van die teks verlore,” glo hy. Hy hou van ʼn teks wat van binne buitentoe geskryf word. Wanneer daar in die siel van die karakter ingeklim word.

“Natuurlik moet die teks ook literêr verantwoordbaar word, maar dit moet my laat omgee,” sê hy tydens ʼn onderhoud by een van die restaurant in Ryneveldstraat, waar feesgangers van die Universiteit Stellenbosch se Woordfees verbyhaas op pad na die een of ander produksie of gesprek.

Van Greunen is een van ʼn geslag teatermakers wat in 1995 begin het om werke by die Afrikaanse kunstefeeste aan te bied. Die feeste was ʼn oorlewingsreaksie vir die uitvoerende kunste nadat die kunsterade ontbind is. Hierdie feeste was onmiddellik ʼn treffer onder kunstenaars en gehore wat in hul duisende na Oudtshoorn en Potchefstroom toe gestroom het vir ʼn dosis kuns en kultuur wat in ʼn week ingepak is. Na die sukses van die Klein Karoo Nasionale Kunstefees en, ʼn paar jaar later, Aardklop, het kleiner feeste landwyd tot stand gekom.

‘’Ons het die feeste op die kruin gevang,” sê Van Greunen.

Oor die Woordfees sê hy: “Stellenbosch is ʼn universiteitsdorp met ʼn geskiedenis en ʼn kultuur van lees, leer en partytjie hou. Ek hou van die Woordfees se fokus op boeke en skrywers en die gehore is meestal belese en oop vir nuwe gedagtes en idees.

Vanjaar het Van Greunen twee produksies na die Woordfees toe gebring: Vir ewig en altyd met Marius Weyers en Sandra Prinsloo en Rondomskrik met Shaleen Surtie-Richards, Lee-Ann van Rooi, Crystal Donna Roberts en Richard September. Vir ewig en altyd was voor die fees al bykans uitverkoop en Van Rooi en September het pas Fiësta-toekennings ontvang vir hul spel in Rondomskrik wat gegrond is op die verkragting van en moord op die tiener Anene Booysen in 2013.

Dit lyk asof elke produksie waaraan Van Greunen en sy sake- en lewensvennoot, Pedro Kruger en hul maatskappy, Wordsmith’s Theatre Factory, raak, suksesvol is. Oral trek hulle vol sale en In 2012 was gehore en kritici gaande toe The Sewing Machine (wat in Afrikaans as Die Naaimasjien en met Sandra Prinsloo) en Normality (Lyf met Pedro Kruger) by die Edingburgh-fees in Skotland opgevoer is.

Van Greunen sê hy het al lankal besluit hy wil nie ʼn sukkelende kunstenaar wees nie. Hy sorg dat hy produksies van goeie gehalte, maar wat hy ook weet gehore gaan lok, na die kunstefeeste toe bring. Die feeste weet dus dat hulle gaan baat uit die belegging wat hulle in hom gemaak het. Sy maatskappy is een van die mees suksesvolle teatermaatskappye in die land.

Hennie van greunen lagMaar hy kan nie bekostig om net op kunstefeeste staat te maak nie.

“Ons gebruik die kunstefeeste as ʼn platform waarmee ons ʼn produksie af skop en dan toer ons daarmee. Ons vat die ‘fees’ na die mense toe. ʼn Goeie storie sal altyd ʼn gehoor kry. Pedro en ek doen alles self. Ons maak kostuums, skryf, doen regie en opleiding, vertaal, en doen baie korporatiewe werk.”

Wanneer produksies teater toe gaan, kan daar ander elemente bygevoeg word. “Ons kan groter werk met ligte en stelelemente. Ons kan dit wat ons fees toe bring, nog mooier maak.”

Hy maan ook dat gehore soms die fout maak om te dink dat onverstaanbare teater goeie teater is. Vir hom is dit belangrik dat sy werk verstaanbaar is.

Van Greunen het duidelik groot respek vir Sandra Prinsloo en Marius Weyers – Vir ewig en altyd is die eerste produksie waaraan hy saam met Weyers werk.

“Hulle is bekend vir die ongelooflike werk wat hulle deur die jare saam doen.  Maar dit is die eerste keer sedert die 1960s dat net hulle twee saam op die verhoog is. Hulle is ongelooflike spelers,” sê Van Greunen. “Hulle is tegnies besonder goed, maar hulle emosies is ook eerlik. Ek werk eerder met die hart as met die kop en Sandra en Marius het beide.”

Hy het ook ʼn besonderse werkverhouding met Rachelle Greeff, skrywer van Die naaimasjien en Rondomskrik. “Sy is ʼn briljante skrywer, maar ook heeltemal unprecious oor haar werk. Ek tree as ‘dramaturge’ op vir haar tekste. Saam met haar sny ek en ek skuif tonele rond en as daar iewers gate ontstaan vra ek haar om dit in te vul.”

Van onervare jong akteurs tot van die land se helderste verhoogsterre het al saam met Van Greunen gewerk. Die gesprek draai om die arrogansie van sommige spelers wat na ʼn TV-reeks of kleinerige verhoogrol glo hulle is beroemd.

“Dis interessant. Hoe groter die talent hoe kleiner is die ego gewoonlik. En dit is die mense wat gewoonlik baie lank in die bedryf oorleef,” sê Van Greunen.

Hy het groot bewondering vir die nuwe geslag jong sterre wat nou op die toneelwêreld skyn – onder meer Christiaan Olwagen (skrywer, regisseur), Roelof Storm (akteur), Wessel Pretorius (akteur en dramaturg) en Tara Louise Nottcutt (regisseur en dramaturg).

“Ek is ʼn diktator as regisseur en wil elke asemteug en elke pouse in ʼn sin beheer. By die jonger mense leer ek om meer op die proses te vertrou. Ek hoef nie al die antwoorde te hê voordat ons begin repeteer nie. Ek dink ek is ʼn herstellende perfeksionis.”Christiaan Olwagen Saartjie Botha Hennie van Greunen (10)

Is daar nie dalk ʼn moontlikheid dat die jonger mense wat soms soos worsmasjiene nuwe werk vir die kunstefeeste skep, dalk voortydig kan uitbrand nie?

“Ons kry almal energie uit ons werk. Wat is lekkerder as om elke dag dit wat jy die graagste in jou lewe wil doen, te kan doen? Nee. Die jonger mense sal oorleef.”

Tog neem hy vanjaar ʼn blaaskans.

“Ek word vanjaar 50. Ek wil nie vanjaar aan teaterproduksies werk nie. Ons korporatiewe werk gaan steeds voort, maar ek wil bestek opneem. Ek wil probeer uitvind of ek ʼn goeie mens is.”

Olwagen, Viljoen, Westcott gesels oor teater, jeugboeke en visuele kuns

March 11, 2015 in Sonder kategorie

Stephanie Karikatuur

Die jong regisseur en dramaturg Christiaan Olwagen is vanjaar waarskynlik die grootste ster by die Universiteit Stellenbosch se Woordfees.

Dit gons oral oor die produksies wat hy fees toe gebring het: Dogma, Seemeeu – ʼn vertaling van Tsjekof se Seagull en Son. Maan. Sterre.

Woensdag (11 Maart) was daar geen, maar geen plek oor vir die eerste vertoning van Son. Maan. Sterre  (12 – 14 Maart 11:00) in die Fismersaal nie. Nie eers joernaliste en fotograwe – vir wie daar gewoonlik iewers ʼn gat gevind kan word, kon met hul mediakaarte toegang kry nie. Eweneens was Dogma, wat reeds by ander feeste gespeel het, grootliks uitverkoop en so ook Seemeeu wat tot 14 Maart saans om 20:15 in die Oude Libertas-amfiteater te sien is). En toe Olwagen en sy teater-kollega, Hennie van Greunen – ook ʼn dramaturge ʼn regisseur met Saartjie Botha, feesdirekteur, maar ook dramaturg, vertaler en regisseur, Dinsdag (10 Maart) in gesprek getree het, was die lokaal stampvol.

Tydens hierdie gesprek het hy gesê hy is steeds besig om uit te vind presies wie hy is.

Christiaan Olwagen Saartjie Botha Hennie van Greunen (8)“Ek verander deurentyd. Ek weet nie waarmee ek oor tien jaar besig gaan wees in die teater nie. Maar nou wil ek emosies verken. Ek is in my laat twintigerjare en ek sukkel nog om my eie emosies te verken. Alle genres van die teater fassineer my en ek wil ook in almal werk.”

Visuele kunste: AIDON WESTCOTT

Die opskiet tentoonstellings op die agterste stoep van die US Museum, verras daagliks. Woensdag is onder meer collages van Aidon Westcott uitgestal.

Hy het verduidelik dat hy ʼn versamelaar van allerlei ou goed is. Hetsy dit poskaarte, seëls, sigaardose, stukkies kant of watookal is.

Hierdie verskillende versamelstukke word as ʼn collage op ʼn seildoek vasgegom.

Die werk bestaan uit verskillende lae. Dis die voorbereiding van die seildoek, dan wat hy ookal kies om die seildoek mee te bedek, dan die voorwerpe op die voorgrond en uiteindelik word dit alles saamgebind: hetsy met ʼn stukkie ragfyn kant om die rande of gooiingsak of naalwerksteke in helder kleure.

Westcott verduidelik dat die verskillende lae die bewuste en onderbewuste verteenwoordig. So sal daar in sy werk meestal ʼn vis wees: dit simboliseer iets wat uit die diepte opgetrek word, maar dit eggo ook sy grootwordjare aan die kus en sy familie wat by die vissersbedryf betrokke was.Aidon Westcott (3)

“Dit gebeur dikwels dat ʼn koper ʼn werk koop omdat hy ʼn klein voorwerpie raaksien wat hom aan sy kinderjare herinner. Ek werk dus ook met nostalgie en herinnering,” sê hierdie Kaapse kunstenaar.

 

 

 

 

Skrywer: FANIE VILJOEN

Méér, soveel meer as grensoorskrydend.Fanie Viljoen (1)

So het die skrywer Nanette van Rooyen die jeugboekskrywer Fanie Viljoen se boeke Uit en Pleisters vir die dooies (deur Lapa uitgegee) beskryf tydens haar gesprek Woensdag (11 Maart) met hom.

Uit vertel oor ʼn gewilde hoërskoolleerder wat uitstekend vaar op sportgebied en ook gewild is onder meisies wat uiteindelik bekend maak hy is gay.

Pleisters vir die dooies is volgens Van Rooyen ʼn skrikwekkende boek met sy tema van “massa skoolmoord” soos dié wat gereeld in Amerika plaasvind.

Van Rooyen het beklemtoon dat Viljoen nie wegskram daarvan om elke taboe met sy skryfwerk te verbreek nie.

Volgens Viljoen is daar derduisende woedende jong mense wat hul ouers bykans net soggens en saans sien en vir die res van die dag aan hulself oorgelaat word.Hierdie jong mense het nie noodwendig woorde om hul frustrasies uit te druik nie.

Hy het grepe uit drie gewelddadigte videospeletjies gewys wat mens se hare laat rys. Karakters sny mekaar se kele af en skiet mekaar uitmekaar.

“Vir sommiges is hierdie soort speletjies ‘n manier om hul emosies te verwerk, maar vir ander het dit  die teenoorgestelde uitwserking.

Oor die tema van gaywees in Uit het jy gesê.daar is steeds ‘n interne stryd by jongmense wat nie weet of hul ouers hulle sal aanvaar of verwerp as hulle “uit” kom nie.

“Talle jongmense dink dikwels selfdood is ‘n uitweg vir hul pyn. Maar hulle wil nie noodwendig dood wees nie, hulle wil net ontsnap van die pyn.”

Viljoen het gesê hy hoop sy boeke kry gesprekke tussen ouers en hul kinders aan die gang.

 

Van Hemert bekoor deur uitdagende Strindberg

February 20, 2015 in Sonder kategorie

 

Stephanie Karikatuur

Die dramaturg en regisseur, Ilse van Hemert, bring na meer as ʼn dekade weg van die verhoog, vanjaar ʼn uitdagende stuk, August Strindberg se Skuldeiser, na die Woordfees toe. Stephanie Nieuwoudt het met haar gesels.

Die welslae van Skuldeiser word bepaal deur die akteurs se vertolking. Dit is ook die grootste uitdaging van hierdie stuk.

“Met ander toneelstukke kan jy speel met lig en klank en ontwerp. Skuldeiser vra nie vir musiek en al die ander dinge nie. Dit vra net vir briljante spel,” sê Van Hemert, wat die stuk ook uit Engels na Afrikaans vertaal het.

Skuldeiser is die verhaal van ʼn gelukkig getroude paartjie, die kunstenaar Adolf en sy vrou Tekla. Adolf ontvang besoek van Gustav, Tekla se voormalige minnaar wat hom sielkundig manipuleer. En wanneer Tekla op die toneel verskyn, probeer Gustav om haar weer voor sy sjarme te laat swig.

Anna-Mart van der Merwe is Tekla, André Odendaal is Gustav en Adolf word vertolk deur ʼn relatiewe nuweling Stiaan Smith.

“Om ervare mense te gebruik het uitdagings. Jy wil hul ervaring en die tegniek wat hulle na ʼn stuk toe bring, benut. Maar jy wil ook nie hê hulle moet terugval in vorige vertolkings wat gewerk het nie. Ek vereis dat die akteurs elke keer van nuuts af moet begin. Ek word as ʼn despoot-regisseur beskou omdat ek elke asemhaling, elke stilte wil orkestreer,” sê Van Hemert.

“Ek dwing spelers om elke keer terug te gaan na ʼn plek van eerlikheid. Akteurs kan in opstand kom hierteen want hulle voel naak. Anna-Mart gee haarself egter 100% aan die regisseur oor. Sy het die soort tegniek wat ʼn mens nie verniet kry nie. André het ook briljante tegniek. Ek is opgewonde om vir Stiaan, die nuwe akteur, aan gehore bekend te stel. Ek dink hy wou al weghardloop maar ek ketting hom aan die verhoog vas.”

Ilse van Hemert

Ilse van Hemert

Waarom wou sy juis met Skuldeiser terugkeer na die verhoog?

“Wanneer jy met die classics werk, weet jy dit het die toets van die tyd deurstaan. Dis nie ʼn groen teks waaraan jy moet werk en laat lyk asof dit ryp is nie. Strindberg was ver voor sy tyd. Hierdie stuk is meer as 120 jaar oud – dis in 1888 geskryf – maar Strindberg se idees was toe al modern. Die krisisse in hierdie toneelstuk is steeds relevant. Jaloesie is steeds jaloesie. Die vrou se behoefte om haar onafhanklikheid uit te leef, het nog nie verander nie. Die vraag oor wat man en vrou mekaar in die huwelik verskuldig is, is steeds relevant. Vertroue is ook steeds ʼn bitter moeilike onderwerp.”

Dis die eerste keer dat sy ʼn werk van Strindberg aanpak.

“Ek was nog altyd gefassineer met sy werk en sy ironiese kyk na die lewe. Ek was nuuskierig om ʼn drama van hom te ontgin. Skuldeiser is ʼn sielkundige riller en baie wonde word gepleeg. Die bloed gaan spat.”

As vertaler het sy verwysings wat tyd en plek gebonde is, verwyder en verander. Maar sy het Afrikaanse woorde wat dalk al in onbruik verval het, gebruik om sodoende ʼn ou, klassieke gevoel te behou.

“Dis interessant dat gehore moeiliker iets in hul eie taal vergewe. As karakters in ʼn toneelstuk in die moedertaal lelik praat, sal die gehoor makliker beswaar aanteken deur byvoorbeeld uit te stap as wanneer dit in ʼn ander taal gebeur.”

Van Hemert het 15 jaar gelede besluit om voltyds te begin werk – as vervaardiger van die TV-reeks Scandals.

“My seun Alexander was net agt maande oud en ek het met hom in ʼn wiegie onder die tafel regie gedoen. As enkelouer het ek ʼn materialistiese besluit geneem om nie meer teaterwerk te doen nie. ʼn Ander rede was dat ek aan ʼn diep uitputting gely het. Ek het aan vyf of ses stukke per jaar gewerk en het gevoel ek kan niks meer oorspronklik na die werk toe bring nie.”

In 15 jaar het sy wel twee teaterstukke tussen haar TV-werk ingepas.

“’Om TV-werk te doen is oneindig bevredigend. Ek werk met Scandals met die beste skrywers en spelers. Ek is trots op die produk wat 3 miljoen huise bereik. Natuurlik moet ʼn mens ook verantwoordelik wees. Jy moet mooi dink wanneer jy ʼn storie vertel oor byvoorbeeld lyfstraf en aborsie. Om my kykers se wêreld nog beter te verstaan, het ek Sotho en Zoeloe geleer praat.”

Het die TV-ervaring van haar ʼn beter regisseur gemaak?

“Ek weet nie of ek ʼn beter regisseur is nie. Ek het wel meer deernis en dankbaarheid.”