You are browsing the archive for Saartjie Botha.

Zelda la Grange, PG Du Plessis en Willem Anker hou feesgangers aan die hardloop

March 10, 2015 in Sonder kategorie

 

Stephanie KarikatuurHoe op aarde maak ʼn mens ʼn keuse tussen al die interessante gesprekke op die Universiteit Stellenbosch se Woordfeesprogram? Jy hardloop maar so vinnig jy kan tussen verskillende lokale om by die verskillende skrywers uit te kom.

En vandag (Maandag 9 Maart) moes ʼn mens vinnig maak om na onder meer Zelda la Grange, Willem Anker en PG du Plessis wat by verskillende gesprekke in die Boektent, Erfurthuis en Ikhaya betrokke was.

La Grange, voormalige persoonlike assistent van Nelson Mandela, wie se boek Goeiemôre meneer Mandela (Penguin) verlede jaar verskyn het, het met die politieke ontlede Piet Croucamp gesels oor die 19 jaar wat sy vir Mandela gewerk het.

Dalk het ʼn mens haar al te veel kere op die radio hoor gesels en op TV gesien, maar vir verskeie lede van die gehoor, was daar nie veel nuuts in wat sy die keer gesê het nie.

Sy het onder meer weer gesê dat sy voordat sy vir Mandela begin werk het, rassisties was, maar dat sy weens haar kontak met hom anders begin dink het.

Toe haar Mandela uiteindelik dood is, het sy haar (rassistiese) ouers eerste laat weet. Haar pa was so bewoë dat hy skaars met haar kon praat.

“Hy het respek gehad vir die manier waarop Madiba my behandel het. Dit was die rimpeluitwerking van Mandela se verhouding met mense.”

Sy het beklemtoon dat Mandela iemand met vele foute was en gewis nie ʼn god nie.

“Ek het egter vir 19 jaar lank gesien hoe hy probeer om elke dag ten minste een mens se lewe te verander.”

In die Erfurthuis het die sielkundedosent en kenner van die letterkunde, Desmond Painter vir Willem Anker uitgevra oor sy boek Buys – ʼn grensroman (Kwela).

Anker het gesê hy het die eerste keer van Coenraad de Buys gehoor toe hy in Max du Preez se boek Of Warriors Lovers and Prophets oor hierdie indrukwekkende man van bykans sewe voet en wat hom aan geen grens of reël gesteur het nie, gelees het.

“Dit was vir my so ʼn absurde, wonderlike storie en ek het gewonder waarom ek nog nooit van hom gehoor het nie,” het Anker gesê.

“Ek het dadelik van Buys gehou. Oor die teenstrydighede in hom. Hy was ʼn groot randfiguur en ʼn simbool van nie-rassigheid.”

Buys het volgens oorlewering verskeie swart vroue gehad by wie hy 300 kinders verwek het.

Volgens Anker het Buys, wat al as jong seun begin swerf het, in opstand gekom teen die kolonialisme en het hy ʼn bende mense om hom versamel wat saam met hom getrek het.

“Hy het weggevlug van die kolonie, maar self ʼn tiran geword wat die bende met ʼn ystervuis regeer het. Hy was ʼn bewegende kolonie.”

As teenstrydige wese het Buys onder meer konflik veroorsaak tussen grensboere en die Xhosas, en tussen verskillende stamme onderling. Tog was hy ook in ander opsigte ʼn brugbouer en het hy as tolk opgetree tussen die “kolonialiste” en die swart bevolking.

willem Anker PG du Plessis Woordfees (36)PG du Plessis, skrywer van Siener in die suburbs  wat al in 1972 die Hertzogprys aan hom besorg het, sou aanvanklik ook in Erfurthuis met Saartjie Botha gesels. Maar die belangstelling in die 71 jarige skrywer van onder meer ook die TV-reeks Koöperasiestories en humoris van die TV-programme PG gesels met en Spies en Plessis was so groot, dat die gesprek inderhaas na ʼn groter lokaal verskuif is.

Meer as 200 mense het opgedaag om na Du Plessis te kom luister.

Hy het die een staaltjie na die ander vertel en self heerlik gelag vir sy herinneringe. Vir hierdie skrywer is die skep van stories skynbaar so maklik soos asemhaal. Hy het onder meer vertel hoe hy, toe sy kinders nog klein was, met badtyd vir hulle stories vertel het wat hulle een oomblik laat huil en die volgende laat skaterlag het.

Hy het ook met groot deernis en respek gepraat oor sy mede-humoriste, Tolla van der Merwe, Koos Meyer en Jan Spies en die musikant en programvervaardiger Ollie Viljoen met wie hy gereeld saamgewerk het.

“Stories kom uit die bloute uit,”het Du Plessis gesê. “As ek uit my tonnelvisie wil breek, maak ek ʼn boek oop en druk op ʼn woord en nog ʼn woord. Ek skryf die woorde neer en deur vrye assosiasie begin iets vorm aanneem.”

Op die vraag hoe hy as ouer skrywer kyk na van sy vroeëre werk – meer bepaald Siener in die suburbs wat ook by die Woordfees op die planke is – het hy geantwoord hy “het ʼn helse dankbaarheid want ek weet hierdie ding het gehou. Dit was nie net ʼn eendagsvlieg nie. Maar ek wonder ook waar is daardie donders wat destyds so sleg gepraat het van die drama”.

Met hierdie stelling het hy verwys na die mense wat die stuk destyds erg gekritiseer het. Maar PG verduidelik dat dit waarskynlik te na aan die been gesny het vir die Afrikaners wat ʼn armblanke geskiedenis gehad het en wat eers in 1948 aan bewind gekom het.

Siener het die Afrikaner nie positief uitgebeeld nie. Ek hoop oor 200 jaar sal hierdie drama steeds relevant wees. Want ondanks al die moderne tegnologie is ons uiteindelik net mense en hierdie stuk spreek ons menslikheid aan.”

Op die vraag waarvoor hy sal wil hê sy werk moet onthou word, het Du Plessis sonder huiwering geantwoord: “Deernis. Ek wil hê mense moet kan sê daar was deernis vir almal – ongeag sosio-ekonomiese of kulturele agtergrond.”

Woordfees receives financial injection

February 25, 2015 in Sonder kategorie

Stephanie Karikatuur

This year, the Stellenbosch University Woordfees (word festival) received a financial windfall through the WF20, an initiative of the chairman of the Woordfees advisory committee, Rudolf Gouws.

”Frankly, we shamelessly adopted the model used by the Clover Aardklop National Arts Festival, which for the past six years had been using ‘AK21’ to generate additional revenue for their festival,” Gouws said grinning widely. His wife and brother are both directors of Aardklop, and “we believe the country’s arts festivals need to work together and learn from each other, rather than compete against each other”.

The WF20 is a simple concept according to which art lovers each donate R20 000 to the Woordfees every year. The money is used to sponsor a particular production.

“Twenty people have already bought into the initiative. We started the project this year and hopefully more people will become involved in future,” said Gouws, who retired as chief economist of Rand Merchant Bank in 2009 and is associated with Stellenbosch University as professor extraordinary of economics.rudolf gouws small

Donors receive certain privileges that include being able to book tickets to shows one day ahead of the public; receiving invitations to the Woordfees programme launch; and having access to the hospitality suite at the Woordfees. Also included are special parking at the festival grounds; invitations to wine and music days; opportunities to meet the artists; and tickets to suites at the Spier Amphitheatre.

However, these privileges are not why people are prepared to become donors. “They do it to support the arts,” Gouws explained.

This year, the Woordfees is being presented for the sixteenth time; the reason for the ’16 ounces’ theme. Despite strong attendance figures that increase annually, this festival – like almost every other arts festival across the world – is continually seeking new sources of revenue. Modern patrons such as Gouws and other sponsors accordingly play an important role to lighten the financial burden on these festivals.

“That is not unusual. The arts have always had patrons, both male and female. Among those are the Catholic Church and the de’ Medici family of the Middle Ages,” Gouws said. “If we want to see theatre and other art, we need to dip into our pockets and produce.”

In the past, regional arts councils such as the Cape Performing Arts Board (CAPAB), the Performing Arts Council of the Transvaal (PACT) and the Performing Arts Council of the Orange Free State (PACOFS), through their ballet, opera and theatre companies, provided artists with a fairly stable source of income. Some of these councils also commissioned new productions. However, since the regional councils dissolved in the 1990s, national arts festivals have become a lifeline to many artists.

With the dissolution of the arts councils, government funding dried up almost entirely, and although it has been difficult to access significant amounts from the National Lottery, somehow it was possible to maintain existing or newly formed opera and ballet companies, including symphony orchestras – mostly under severe financial pressure. Given the large number of new theatre and music productions it is evident that artists will not allow their voices to be silenced by financial constraints.

But should government not step in again to support the arts through structures such as the arts councils?

“As the need is equally pressing in many other areas, it would be difficult to convince government of this. Moreover, the capacity for corruption in state structures would seem to be too discouraging to explore this idea further. I believe it would be more advantageous if those who are able to do so, join forces and make things happen,” said Gouws.

He believes cooperation between the various arts festivals is important – not only because costs may be shared when presenting co‑productions – but also because expertise could be exchanged in the process.

“To this end, Marguerite Robinson who is programme consultant of Aardklop is one of the Woordfees adjudicators.”

In 2011, the SU Woordfees won a kykNET Fiestas award as the most popular arts festival in the country. The Fiestas recently announced that the Woordfees was again one of the best festivals in the country. The winner will be announced in March.

“We are fortunate in that geographically we are conveniently located, which gives us a slight edge over other arts festivals. People from Durbanville, Gordonsbaai, Somerset West, Paarl, Wellington, Cape Town, and even from the Cape West Coast are within easy drive of Stellenbosch to come and see our shows. Our so‑called swallows – foreigners who live here for the South African summer – are also keen festivalgoers. An added advantage is that people who visit the Woordfees have easy access to the ocean and mountains.”

Although Gouws’s love of the arts embraces all genres, he evidently prefers classical music.

Paging through the Woordfees programme, Gouws said: “Just have a look at the incredible classical music programme. Nina Schumann and Luis Magalhães, Roelof and Zorada Temmingh … to name but a few. No, it’s impossible to single out a performance. Everything here is wonderful. We are fortunate to have someone of Peter Martens’s stature in charge of things. As cellist and director of the Stellenbosch International Chamber Music Festival, Martens has a packed programme and is on tour continually. In addition, he does exceptional work for the Woordfees.”

According to Gouws, his role as chairman of the Woordfees advisory committee is “to help open doors through my associations in the business world and to assist in coordinating a few things. However, Woordfees director of 2015, Saartjie Botha, and her team manage to do such incredible work that my role really pales next to theirs.”

Dorothea se fees groei en groei

February 17, 2013 in Sonder kategorie

FEESWOORD

 

Dorothea van Zyl direkteur van die US Woordfees en professor in die Departement Afrikaans en Nederlands (Universiteit Stellenbosch) het meer as veertien jaar gelede ʼn plan bedink om ʼn fees waarop die letterkunde – veral gevier word, tot stand te bring.

Die eerste fees, in 2000, was ʼn deurnagfees wat deur sowat 1 000 mense bygewoon is. En daar was groot klem op die digkuns. Digters en skrywers vanoor die land het byeengekom om te gesels, te lees en voor te dra. Die fees was onmiddellik ʼn treffer.

Drie jaar later, in 2003 was daar meer as 5 000 feesgangers en sedertdien is daar geen keer nie.  Die fees groei jaarliks wat aanbiedings, deelnemers en feesgangers betref.  Dit word ook gereken as een van die voorste Afrikaanse feeste in die land en in 2011 het die US Woordfees die Fiësta-toekenning vir die gewildste kunstefees in die land ontvang.  In daardie jaar was daar sowat 71 000 feesgangers.

Vanjaar word die fees vir die veertiende keer aangebied onder die tema “Hemels”.  Allerlei uitdagings het egter oor die jare uitgekristalliseer waaraan daar vanjaar aan talle hiervan aandag gegee is.

Dorothea van Zyl antwoord ʼn paar vrae:

Stephanie Nieuwoudt: Jy het verlede jaar in ʼn onderhoud gesê daar moet gewaak word dat die Woordfees nie te groot raak nie.  Hoe doen julle dit?  Is daar vanjaar enige maatreëls in plek om die fees hanteerbaar te hou?

Dorothea van Zyl: Ek sê dit steeds – en elke jaar: tans is die Woordfeesprogram eintlik te groot vir ons kapasiteit, want die span is maar klein.  Een van die ‘probleme’ is dat die Woordfees toenemend kreatiewe mense met uitstekende idees aantrek, en ons is terselfdertyd baie ontvanklik vir innovering.  Verder kom daar ook steeds meer waardevolle vennote by vir wie ons nie nee wil sê nie.  So hou Stellenbosch 360 byvoorbeeld die afgelope drie jaar elke jaar ’n interessante bespreking oor sake wat die dorp raak.  Dit beskou ons dan as ’n noodsaaklikheid.  Dieselfde geld as departemente of fakulteite binne die universiteit ons nader.  Ons sukkel seker maar om nee te sê vir kreatiwiteit en kwaliteit wat op ’n skinkbord aangebied word.  Tog is ek ook altyd weer bly dat ons aanhoudend ja sê.

Ons maatreëls het in hierdie taai tye veral met begrotings te doen.  Die onderskeie koördineerders moet woeker met wat hulle kry, want ons gee nie uit wat ons nie het nie.  En woeker hulle nie.  Elke jaar, as ek die ongelooflike program sien wat die Woordfeesspan saam met die koördineerders optower, verstom dit my oor hoeveel hulle met beskeie middele regkry.

Dit is net moontlik omdat die US Woordfees gelukkig is om geweldig toegewyde en passievolle werkers te hê.  Nie alleen die kunstenaars en skrywers nie, maar ook die Woordfeesspan, is sterre aan die Woordfeeshemel.

SN: Feesgangers het verlede jaar gekla dat daar nie altyd genoeg tyd is om van een lokaal na ʼn ander te gaan nie.  Is die probleem vanjaar aangespreek? Kan dit enigsins aangespreek word?

DVZ: Dit is problematies om dit op te los weens die groot verskeidenheid aanbiedings en vrye keuses.  In die verlede was daar al voorstelle dat ons een program maak wat mense dan alles bywoon.  Maar dan kan jy maar ’n paar honderd mense bereik, terwyl ons hemelsbreë program tientalle duisende trek.  Verlede keer was daar digby 91,000 feesbesoeke per lokaal per keer.  Ongelukkig is die lokale ook nie altyd naby mekaar nie en Stellenbosch se verkeer berug erg – daar is die Vryfees in Bloemfontein, met hulle wonderlike verskeidenheid groot en klein lokale op een terrein, vir ons een voor.

SN: Waarom het julle vanjaar met ‘n pendelbusdiens begin?

DVZ: Die een groot klagte in die verlede was oor die verkeersknope en gebrek aan voldoende parkering in die feeskern, wat ook in die dorpskern geleë is.  Ons het jare lank nie die kapasiteit gehad om iets hieraan te doen nie, maar het hierdie jaar maar oë toegeknyp en ingespring.

Die pendeldiens word hanteer deur Marlise Klopper, Woordfeesorganiseerder.  Dit is ʼn groot en tydrowende storie om die roetes, stilhouplekke en skedules te bepaal.  So ʼn nuwigheid is uiteraard ʼn risiko, want enige van die genoemde faktore (saam met die Woordfeesprogram) kan speke in die wiele wees.

Ons hoop net feesgangers neem in ag dat alle ratjies in die vervoermasjien dalk nie onmiddellik glad sal kan werk nie, maar ons wil dit graag uitbou tot ’n volhoubare jaarlikse stelsel. Dit is ook onvoorspelbaar hoe groot die behoefte is en hoeveel mense dus sal aanmeld vir vervoer.

SN: Waarom is daar besluit om weer ‘n deurnagprogram aan te bied?  Dit voel amper soos ‘n fees binne die fees.  En daar is eggo’s van die eerste fees.

Nadat ek en Saartjie Botha, koördineerder van die dramaprogram, saam verantwoordelik was vir die deurnag ‘Nag van passie’ voor die tiende Woordfees, ter herinnering aan die begindae, blyk dit Saartjie is weer aangevuur deur die besondere sjarme en kameraadskap van so ’n deurnagfees.

Almal raak in die proses vriende.  Kyk maar hoe lekker klink die deurnagprogram met sy gereelde verversingspunte.  ’n Mens kry sommer lus om dit by te woon.   Dit is inderdaad ’n fees binne ’n fees, soos die Neethlingshof Slenterfees wat die afgelope twee jaar aangebied is.  Dis ’n goeie opwarmingsoefening vir die verdere fees (byna ’n voorfees as voorspel tot die hooffees).

’n Verdere belangrike oorweging is dat ons vir die eerste keer gedurende die eerste feesnaweek iets groterigs aanbied.  Verder bied dit natuurlik ’n pragtige geleentheid om solank ’n hele klompie dramas in te pas sodat jy in die week meer tyd het vir die talle ander items wat nie herhaal word nie.

Die Woordfeesprogram-aanbiedings was in die verlede oor die eerste naweek redelik yl.  Mense het in dié naweek hier aangekom en gevra waar die volprese fees dan is.

Vanjaar gaan ons voluit en organiseer ook drama-, ligte musiek- en veral die Woord- en Wynfees.  Vanjaar eksperimenteer ons met nuwe dinge.

SN: Wat maak jou besonder opgewonde oor vanjaar se fees?

DVZ: Die buitengewoon hoë kaartjieverkope, wat alle rekords tot dusver oortref.  Dit wys vir my die program (al is dit so groot, of dalk juis om daardie rede) gee wat die feesgangers soek.  Hulle vind dit opwindend en die moeite werd.  Dit is die grootste bevrediging denkbaar om te weet jy het die teiken getref en dat die feesgangers waardering het vir wat ons opdis.  Ek moet sê, gesprekke met geesdriftige, positiewe en waarderende mense tydens die fees is elke jaar vir my ’n hoogtepunt – en dit lyk of vanjaar nie ’n uitsondering sal wees nie.

Ek is deesdae ook in ’n semi-permanente staat van opgewondenheid van nie net die skouspelagtige groei van die US Woordfees self nie, maar ook oor ons uitmuntende Woorde Open Wêrelde (WOW) Leesprojek (vanjaar 10 jaar oud), In 2012 het ons meer as 162 000 mense in sewe provinsies bereik.  Hemels!

 

 

 

 

 

 

 

 

Woordfees se dagprogram sluit vanjaar ook dramaproduksies in

February 5, 2013 in Sonder kategorie

 

 

Daar is verskeie dinge wat die US Woordfees anders maak as ander kunstefeeste in die land.

Dit is nie ʼn vakansiefees nie, dit is nie ʼn biertentfees nie en dit is nie ʼn gesinsfees waar tot voorsiening gemaak word vir kleuters nie.

“Die feesganger is iemand wat nie hier is om lank te kuier nie. Dis iemand wat ernstig is oor die kunste. Mense wat werklik intellektueel uitgedaag en gestimuleer wil word. Daarom word die dramaproduksies versigtig gekies sodat die klem op die literêre meriete van die skrywers se werk val,” sê Saartjie Botha, koördineerder van die dramaprogram.

“Stellenbosch is ʼn universiteitsdorp en die hele atmosfeer dra by tot ʼn kritiese ingesteldheid.”

Saartjie, een van die land se voorste dramaturge en regisseurs is al tien jaar by die fees betrokke. En volgens haar is daar ʼn lojale groep mense wat jaar na jaar by die verskillende dramaproduksies op die fees te sien is.

“Dit is ʼn ingeligte gehoor wat graag oor die produksies gesels. En dit dra by tot die groter diskoers oor die kunste in die land.”

Tog is die aanbod van produksies divers.

“Ons bied ook sterk kommersiële produksies vir almal. Ons gehore is divers – mense van oral in die Boland-streek en die groter Wes-Kaap woon die fees by. Uit Stellenbosch is daar van akademici tot studente en afgetredenes. “

Waar dramas in die verlede net saans aangebied is, word dit vanjaar ook vir die eerste keer in die dag aangebied.

“Hoewel die US Woordfees nie groot getalle oornagbesoekers het nie, is daar tog mense wat die hele dag by die fees deurbring. Ons wou vir hulle meer bied as net die skrywersgesprekke in die boeketent.”

Die dag-aanbiedings maak dit ook makliker vir feesgangers om meer produksies per dag te sien. Benewens die dag-produksies is daar ook vir sommige dramas meer vertonings aangelê.

“In die verlede sou ons dalk net een vertoning aanbied, maar nou is daar tot vier vertonings van van die dramas. Dit beteken dat daar dalk minder uitverkoopte produksies sal wees. Maar omdat daar meer vertonings is, kan mense beter beplan en meer vertonings inpas. En al is daar minder uitverkoopte produksies, is daar meer mense wat die vertonings sal sien.”

Volgens Botha word drama-produksies op die US Woordfees baie goed bygewoon omdat dit nie noodwendig verder as die verskillende feeste reis nie.

“Mense weet komediante en sangers sal waarskynlik een of ander tyd op hul dorp ʼn draai gaan maak. Hulle weet hulle sal Emo Adams of Karen Zoid elders kan sien. Maar dramas reis nie noodwendig na die verskillende dorpe toe nie. Die feeste is dikwels die enigste plek waar ʼn bepaalde drama gesien kan word. Dit is duur om met ʼn produksie met ʼn klomp akteurs en produksiespan te reis, en daar is ook logistieke problematiek. Op kleiner plekke sal die lokale byvoorbeeld nie oor die regte beligting of oor ʼn geskikte ruimte beskik nie.”

Van die produksies wat in die dag gesien kan word sluit in: Liefde Anna met Sandra Prinsloo, Deon Lotz en Gustav Gerdener (2 Maart om 14:30 by die Hoërskool Stellenbosch en saans 3 Maart 20:30 en 4 Maart 20:30), Die melktrein stop nie meer hier nie met Antoinette Kellerman, Marcel Meyer en Roelof Storm (3 Maart om 10:00 en 4 Maart om 12:30 by die Hoërskool Stellenbosch en saans: 2 Maart – 18:00), Kind Hamlet met Cobus Rossouw, Sandra Kotzé en Ludwig Binge (6 Maart – 13:00 en saans 3 Maart – 18:00, 7 Maart – 17:00 en 9 Maart 17:00), Af met Marlo Minnaar (10 Maart – 14:30 en saans 4 Maart – 18:00).

*Die volledige program kan elektronies afgelaai word by http://www.woordfees.co.za/produksies_2013. ʼn Gedrukte program is in Stellenbosch te kry by Protea Boekwinkel, die Sasol Kunsmuseum en by Oude Libertas Amfiteater se Computicket.