You are browsing the archive for PG du Plessis.

Zelda la Grange, PG Du Plessis en Willem Anker hou feesgangers aan die hardloop

March 10, 2015 in Sonder kategorie

 

Stephanie KarikatuurHoe op aarde maak ʼn mens ʼn keuse tussen al die interessante gesprekke op die Universiteit Stellenbosch se Woordfeesprogram? Jy hardloop maar so vinnig jy kan tussen verskillende lokale om by die verskillende skrywers uit te kom.

En vandag (Maandag 9 Maart) moes ʼn mens vinnig maak om na onder meer Zelda la Grange, Willem Anker en PG du Plessis wat by verskillende gesprekke in die Boektent, Erfurthuis en Ikhaya betrokke was.

La Grange, voormalige persoonlike assistent van Nelson Mandela, wie se boek Goeiemôre meneer Mandela (Penguin) verlede jaar verskyn het, het met die politieke ontlede Piet Croucamp gesels oor die 19 jaar wat sy vir Mandela gewerk het.

Dalk het ʼn mens haar al te veel kere op die radio hoor gesels en op TV gesien, maar vir verskeie lede van die gehoor, was daar nie veel nuuts in wat sy die keer gesê het nie.

Sy het onder meer weer gesê dat sy voordat sy vir Mandela begin werk het, rassisties was, maar dat sy weens haar kontak met hom anders begin dink het.

Toe haar Mandela uiteindelik dood is, het sy haar (rassistiese) ouers eerste laat weet. Haar pa was so bewoë dat hy skaars met haar kon praat.

“Hy het respek gehad vir die manier waarop Madiba my behandel het. Dit was die rimpeluitwerking van Mandela se verhouding met mense.”

Sy het beklemtoon dat Mandela iemand met vele foute was en gewis nie ʼn god nie.

“Ek het egter vir 19 jaar lank gesien hoe hy probeer om elke dag ten minste een mens se lewe te verander.”

In die Erfurthuis het die sielkundedosent en kenner van die letterkunde, Desmond Painter vir Willem Anker uitgevra oor sy boek Buys – ʼn grensroman (Kwela).

Anker het gesê hy het die eerste keer van Coenraad de Buys gehoor toe hy in Max du Preez se boek Of Warriors Lovers and Prophets oor hierdie indrukwekkende man van bykans sewe voet en wat hom aan geen grens of reël gesteur het nie, gelees het.

“Dit was vir my so ʼn absurde, wonderlike storie en ek het gewonder waarom ek nog nooit van hom gehoor het nie,” het Anker gesê.

“Ek het dadelik van Buys gehou. Oor die teenstrydighede in hom. Hy was ʼn groot randfiguur en ʼn simbool van nie-rassigheid.”

Buys het volgens oorlewering verskeie swart vroue gehad by wie hy 300 kinders verwek het.

Volgens Anker het Buys, wat al as jong seun begin swerf het, in opstand gekom teen die kolonialisme en het hy ʼn bende mense om hom versamel wat saam met hom getrek het.

“Hy het weggevlug van die kolonie, maar self ʼn tiran geword wat die bende met ʼn ystervuis regeer het. Hy was ʼn bewegende kolonie.”

As teenstrydige wese het Buys onder meer konflik veroorsaak tussen grensboere en die Xhosas, en tussen verskillende stamme onderling. Tog was hy ook in ander opsigte ʼn brugbouer en het hy as tolk opgetree tussen die “kolonialiste” en die swart bevolking.

willem Anker PG du Plessis Woordfees (36)PG du Plessis, skrywer van Siener in die suburbs  wat al in 1972 die Hertzogprys aan hom besorg het, sou aanvanklik ook in Erfurthuis met Saartjie Botha gesels. Maar die belangstelling in die 71 jarige skrywer van onder meer ook die TV-reeks Koöperasiestories en humoris van die TV-programme PG gesels met en Spies en Plessis was so groot, dat die gesprek inderhaas na ʼn groter lokaal verskuif is.

Meer as 200 mense het opgedaag om na Du Plessis te kom luister.

Hy het die een staaltjie na die ander vertel en self heerlik gelag vir sy herinneringe. Vir hierdie skrywer is die skep van stories skynbaar so maklik soos asemhaal. Hy het onder meer vertel hoe hy, toe sy kinders nog klein was, met badtyd vir hulle stories vertel het wat hulle een oomblik laat huil en die volgende laat skaterlag het.

Hy het ook met groot deernis en respek gepraat oor sy mede-humoriste, Tolla van der Merwe, Koos Meyer en Jan Spies en die musikant en programvervaardiger Ollie Viljoen met wie hy gereeld saamgewerk het.

“Stories kom uit die bloute uit,”het Du Plessis gesê. “As ek uit my tonnelvisie wil breek, maak ek ʼn boek oop en druk op ʼn woord en nog ʼn woord. Ek skryf die woorde neer en deur vrye assosiasie begin iets vorm aanneem.”

Op die vraag hoe hy as ouer skrywer kyk na van sy vroeëre werk – meer bepaald Siener in die suburbs wat ook by die Woordfees op die planke is – het hy geantwoord hy “het ʼn helse dankbaarheid want ek weet hierdie ding het gehou. Dit was nie net ʼn eendagsvlieg nie. Maar ek wonder ook waar is daardie donders wat destyds so sleg gepraat het van die drama”.

Met hierdie stelling het hy verwys na die mense wat die stuk destyds erg gekritiseer het. Maar PG verduidelik dat dit waarskynlik te na aan die been gesny het vir die Afrikaners wat ʼn armblanke geskiedenis gehad het en wat eers in 1948 aan bewind gekom het.

Siener het die Afrikaner nie positief uitgebeeld nie. Ek hoop oor 200 jaar sal hierdie drama steeds relevant wees. Want ondanks al die moderne tegnologie is ons uiteindelik net mense en hierdie stuk spreek ons menslikheid aan.”

Op die vraag waarvoor hy sal wil hê sy werk moet onthou word, het Du Plessis sonder huiwering geantwoord: “Deernis. Ek wil hê mense moet kan sê daar was deernis vir almal – ongeag sosio-ekonomiese of kulturele agtergrond.”

Siener die keer van die Kaapse Vlakte

March 3, 2015 in Sonder kategorie

Stephanie Karikatuur

Stephanie Nieuwoudt

Dis ’n wipwarit na tragedie. Maar jy weet nooit wanneer die tragedie jou gaan tref nie.

Só beskryf Heinrich Reisenhofer, regisseur van Siener in die suburbs wat in Maart by die Woordfees te sien is, hierdie toneelstuk.

“Elk van die drie bedrywe eindig op ’n mespunt,” sê Reisenhofer. “Jy word heeltyd in onsekerheid gelaat.”

Hy het nog nooit ’n opvoering of selfs ’n video van hierdie werk, waarvoor PG du Plessis die Hertzogprys vir Drama in 1972 ontvang het, gesien nie.Heinrich Reisenhofer

“Ek het net wonderlike goed daarvan gehoor en al die fantastiese resensies gelees. Alexa Strachan, die vervaardiger van die stuk, het my gevra of ek die regie sal behartig. Toe ek die teks die eerste keer lees, het ek geweet ek wil daarmee werk. Ek laat speel dit op die Kaapse Vlakte af, wat dit ’n ander gevoel as die oorspronklike werk gee.”

Maar Reisenhofer het doelbewus van die negatiewe stereotipes van die gebied weggebly.

“Ek wou dit nie teen ’n bende-agtergrond laat afspeel nie. Jakes is steeds die motorfietsryer en die werkende man wat hy in die oorspronklike stuk is.”

Hy het ook nie aan die oorspronklike teks en dialoog gepeuter nie.

“Ek het ’n paar woorde gebruik wat eie aan die Kaapse Vlakte is. Maar sodra mense daardie taal hoor, lag hulle en dít sou afbreuk doen aan die stuk.”

Toe die drama in 1971 die eerste keer met Sandra Prinsloo as Tiemie en Marius Weyers as Jakes op die planke gebring word, het dit gehore tegelyk geskok en geboei. Jakes, die werkersklasman uit ’n suidelike voorstad van Johannesburg, soek na ’n ma vir sy ongebore seun. Tiemie wil net wegkom uit die armblanke agtergrond waarin sy grootgeword het. En dan is daar Tjokkie die “Siener”, wat met die helm gebore is.

“Bykans 50 jaar gelede het hierdie toneelstuk die soeklig gewerp op ’n gemeenskap wat nog nie voorheen op Suid-Afrikaanse verhoë gesien is nie. Dit het ’n geweldige impak gehad,” sê Reisenhofer. “PG het openlik en eerlik gepraat oor hoe ʼn bepaalde groep werkersklasmense in ʼn bepaalde gebied leef. Hy het iets uiters kragtig geskep wat vele ander skrywers geïnspireer het. Sedertdien is baie ander diepsinnige kwessies al in Afrikaans onder die loep geneem. ’n Mens sal nooit daardie impak wat dit in die 1970’s gehad het, kan nadoen nie. Daarom het ek eerder op die klassieke aard van die stuk gekonsentreer. Die trefkrag lê in die sterk karakters en die verhaal. Die sake wat aangeraak word, bly relevant.”

Alexa Strachan, vervaardiger van die die Woordfeesproduksie, voeg by dat hierdie stuk noodwendig met “dȧȧrdie Siener met Marius Weyers en Sandra Prinsloo vergelyk kan word”.

“Dit is ook ʼn waagstuk om dit op die Kaapse Vlakte te laat afspeel.”

Sy wou hierdie stuk laat herleef as ʼn huldeblyk aan PG du Plessis wat verlede jaar 80 geword het.

“Ongelukkig kon ons dit nie toe doen nie. Maar PG is baie tevrede daarmee dat ons dit nou Woordfees toe bring.” .

“Dis ’n klassieke en tydlose stuk en ek het dit nie aan ‘n bepaalde tyd gebind nie. In dié opsig is dit nie ‘histories’ nie,”sê Reisenhofer wat veral bekend is vir sy regie van die komediereeks Joe Barber. “Die gebeure in Siener speel steeds op verskeie plekke af.”

Gaan daar nie baie van die nuanses van die Afrikaanse teks verlore met dié dat hy Engelssprekend is nie?

“Dat ek Engels is, het voor- sowel as nadele. Ek lees weer goed raak wat Afrikaanssprekendes dikwels nie oplet nie, en ek glo ek het ’n goeie oor vir teksopvoering. Maar ek is tog ook oortuig daar is steeds dinge wat ek nie snap nie.”

Volgens Reisenhofer wou Strachan Christo Davids en Brendan Daniels in die rolle van Tjokkie (Siener) en Jakes hê.

“Hulle is ongelooflike sterk spelers en ek het die res van die rolverdeling om hulle gedoen,” sê Reisenhofer.  “Ek wou nog altyd met Shaleen Surtie-Richards saamwerk en ek kan my nie juis enigiemand buiten sy in die rol van Ma indink nie. Saam met Crystal-Donna Roberts as Tiemie, Ivan Abrahams as Giel, DJ Mouton as Albertus en Andrea Frankson as Fé, het ons die ideale geselskap. Hulle verleen gewig aan die karakters.”

Sy gunstelingkarakter?

“Giel is baie goed geskryf. Hy lyk minder belangrik, maar eintlik dra hy die hele stuk. En hy oorleef op verskeie vlakke.”

Sy gunsteling stuk dialoog?

“Waar Tiemie aan die einde van bedryf 1 sê: ‘Ek wou so graag van geweet wees.’ Dis vir my die wese van drome wat so maklik in ‘n werkersklasgemeenskap verpletter word – deur onder meer tienerswangerskappe en dwelm- en alkoholmisbruik. Waar alle hoop verloor word en drome in duie stort.

  • Siener in die Suburbs word gedurende die Woordfees op 6, 7 en 8 Maart (20:30) by die Spier-landgoed opgevoer.