Emosies belangrikste van teks, sê dramaturg Van Greunen

March 12, 2015 in Sonder kategorie

Stephanie Karikatuur

Die belangrikste ding aan ʼn teks is die emosie wat dit moet ontlok. Hetsy dit afkeer, fassinasie, hartseer of blydskap is.

En vir hom geld dit prosa of dramas.

“Wanneer daar te veel op die letterkundige waarde gefokus word, gaan die menslikheid van die teks verlore,” glo hy. Hy hou van ʼn teks wat van binne buitentoe geskryf word. Wanneer daar in die siel van die karakter ingeklim word.

“Natuurlik moet die teks ook literêr verantwoordbaar word, maar dit moet my laat omgee,” sê hy tydens ʼn onderhoud by een van die restaurant in Ryneveldstraat, waar feesgangers van die Universiteit Stellenbosch se Woordfees verbyhaas op pad na die een of ander produksie of gesprek.

Van Greunen is een van ʼn geslag teatermakers wat in 1995 begin het om werke by die Afrikaanse kunstefeeste aan te bied. Die feeste was ʼn oorlewingsreaksie vir die uitvoerende kunste nadat die kunsterade ontbind is. Hierdie feeste was onmiddellik ʼn treffer onder kunstenaars en gehore wat in hul duisende na Oudtshoorn en Potchefstroom toe gestroom het vir ʼn dosis kuns en kultuur wat in ʼn week ingepak is. Na die sukses van die Klein Karoo Nasionale Kunstefees en, ʼn paar jaar later, Aardklop, het kleiner feeste landwyd tot stand gekom.

‘’Ons het die feeste op die kruin gevang,” sê Van Greunen.

Oor die Woordfees sê hy: “Stellenbosch is ʼn universiteitsdorp met ʼn geskiedenis en ʼn kultuur van lees, leer en partytjie hou. Ek hou van die Woordfees se fokus op boeke en skrywers en die gehore is meestal belese en oop vir nuwe gedagtes en idees.

Vanjaar het Van Greunen twee produksies na die Woordfees toe gebring: Vir ewig en altyd met Marius Weyers en Sandra Prinsloo en Rondomskrik met Shaleen Surtie-Richards, Lee-Ann van Rooi, Crystal Donna Roberts en Richard September. Vir ewig en altyd was voor die fees al bykans uitverkoop en Van Rooi en September het pas Fiësta-toekennings ontvang vir hul spel in Rondomskrik wat gegrond is op die verkragting van en moord op die tiener Anene Booysen in 2013.

Dit lyk asof elke produksie waaraan Van Greunen en sy sake- en lewensvennoot, Pedro Kruger en hul maatskappy, Wordsmith’s Theatre Factory, raak, suksesvol is. Oral trek hulle vol sale en In 2012 was gehore en kritici gaande toe The Sewing Machine (wat in Afrikaans as Die Naaimasjien en met Sandra Prinsloo) en Normality (Lyf met Pedro Kruger) by die Edingburgh-fees in Skotland opgevoer is.

Van Greunen sê hy het al lankal besluit hy wil nie ʼn sukkelende kunstenaar wees nie. Hy sorg dat hy produksies van goeie gehalte, maar wat hy ook weet gehore gaan lok, na die kunstefeeste toe bring. Die feeste weet dus dat hulle gaan baat uit die belegging wat hulle in hom gemaak het. Sy maatskappy is een van die mees suksesvolle teatermaatskappye in die land.

Hennie van greunen lagMaar hy kan nie bekostig om net op kunstefeeste staat te maak nie.

“Ons gebruik die kunstefeeste as ʼn platform waarmee ons ʼn produksie af skop en dan toer ons daarmee. Ons vat die ‘fees’ na die mense toe. ʼn Goeie storie sal altyd ʼn gehoor kry. Pedro en ek doen alles self. Ons maak kostuums, skryf, doen regie en opleiding, vertaal, en doen baie korporatiewe werk.”

Wanneer produksies teater toe gaan, kan daar ander elemente bygevoeg word. “Ons kan groter werk met ligte en stelelemente. Ons kan dit wat ons fees toe bring, nog mooier maak.”

Hy maan ook dat gehore soms die fout maak om te dink dat onverstaanbare teater goeie teater is. Vir hom is dit belangrik dat sy werk verstaanbaar is.

Van Greunen het duidelik groot respek vir Sandra Prinsloo en Marius Weyers – Vir ewig en altyd is die eerste produksie waaraan hy saam met Weyers werk.

“Hulle is bekend vir die ongelooflike werk wat hulle deur die jare saam doen.  Maar dit is die eerste keer sedert die 1960s dat net hulle twee saam op die verhoog is. Hulle is ongelooflike spelers,” sê Van Greunen. “Hulle is tegnies besonder goed, maar hulle emosies is ook eerlik. Ek werk eerder met die hart as met die kop en Sandra en Marius het beide.”

Hy het ook ʼn besonderse werkverhouding met Rachelle Greeff, skrywer van Die naaimasjien en Rondomskrik. “Sy is ʼn briljante skrywer, maar ook heeltemal unprecious oor haar werk. Ek tree as ‘dramaturge’ op vir haar tekste. Saam met haar sny ek en ek skuif tonele rond en as daar iewers gate ontstaan vra ek haar om dit in te vul.”

Van onervare jong akteurs tot van die land se helderste verhoogsterre het al saam met Van Greunen gewerk. Die gesprek draai om die arrogansie van sommige spelers wat na ʼn TV-reeks of kleinerige verhoogrol glo hulle is beroemd.

“Dis interessant. Hoe groter die talent hoe kleiner is die ego gewoonlik. En dit is die mense wat gewoonlik baie lank in die bedryf oorleef,” sê Van Greunen.

Hy het groot bewondering vir die nuwe geslag jong sterre wat nou op die toneelwêreld skyn – onder meer Christiaan Olwagen (skrywer, regisseur), Roelof Storm (akteur), Wessel Pretorius (akteur en dramaturg) en Tara Louise Nottcutt (regisseur en dramaturg).

“Ek is ʼn diktator as regisseur en wil elke asemteug en elke pouse in ʼn sin beheer. By die jonger mense leer ek om meer op die proses te vertrou. Ek hoef nie al die antwoorde te hê voordat ons begin repeteer nie. Ek dink ek is ʼn herstellende perfeksionis.”Christiaan Olwagen Saartjie Botha Hennie van Greunen (10)

Is daar nie dalk ʼn moontlikheid dat die jonger mense wat soms soos worsmasjiene nuwe werk vir die kunstefeeste skep, dalk voortydig kan uitbrand nie?

“Ons kry almal energie uit ons werk. Wat is lekkerder as om elke dag dit wat jy die graagste in jou lewe wil doen, te kan doen? Nee. Die jonger mense sal oorleef.”

Tog neem hy vanjaar ʼn blaaskans.

“Ek word vanjaar 50. Ek wil nie vanjaar aan teaterproduksies werk nie. Ons korporatiewe werk gaan steeds voort, maar ek wil bestek opneem. Ek wil probeer uitvind of ek ʼn goeie mens is.”

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *