Die Wet van Jante

November 21, 2009 in Sonder kategorie

‘Why do you think the critics are so hard on your work?’
….
I had abandoned my automatic pilot again, knowing full well that the journalist was unlikely to publish my response.
  ‘Have you ever heard of the Law of Jante?’
‘No, I haven’t,’ he said.
  ‘Well, it’s been in existence since the beginning of civilisation, but it was only officially set down in 1933 by a Danish writer. In the small town of Jante, the powers-that-be came up with ten commandments telling people how they should behave, and it seems to exist not only in Jante, but everywhere else too. If I had to sum it up in one sentence, I’d say: “Mediocrity and anonymity are the safest choice. If you opt for them, you’ll never face any major problems in life. But if you try to be different…”’
  ‘I’d like to know what these Jante commandments are,’ said the journalist, who seemed genuinely interested.
  ‘I don’t have them here, but I can summarise if you like.’
I went over to my computer and printed out a condensed and edited version.
  ‘You are nobody, never even dare to think that you know more than we do. You are of no importance, you can do nothing right, your work is of no significance, but as long as you never challenge us, you will live a happy life. Always take what we say seriously and never laugh at our opinions.’
  The journalist folded up the piece of paper and put it in his pocket.
‘You’re right. If you’re a nobody, if your work has no impact, then it deserves to be praised. If, however, you climb out of that state of mediocrity and are a success, then you’re defying the law and deserve to be punished.’
  I was so pleased that he had reached this conclusion on his own.
‘And it isn’t only the critics who say that,’ I added. ‘More people, far more people than you might think, say exactly the same thing.’

Paulo Coelho – The Zahir (A Novel of Obsession)
HarperCollins
Publishers 2005

Hierdie gedeelte van Paulo Coelho se boek, The Zahir, verskyn feitlik aan die einde van die boek. En tog, ten spyte van al die dele wat ek in die boek onderstreep of ge-highlight het of notas by gemaak het, bly hierdie spesifieke konsep steeds by my spook.

Soos hy, feitlik korrek noem in die aanhaling, is hierdie konsep van The Law of Jante die eerste keer omskryf in Aksel Sandemose se roman A fugitive crosses his tracks (En flyktning krysser sitt spor, 1933). En omdat die konsep my onmiddellik gefassineer het, het ek dit gaan google.

In Sandemose se boek word die tien gebooie van Jante as volg uiteengesit:

  1. Don’t think that you are special.
  2. Don’t think that you are of the same standing as us.
  3. Don’t think that you are smarter than us.
  4. Don’t fancy yourself as being better than us.
  5. Don’t think that you know more than us.
  6. Don’t think that you are more important than us.
  7. Don’t think that you are good at anything.
  8. Don’t laugh at us.
  9. Don’t think that anyone of us cares about you.
  10. Don’t think that you can teach us anything.

Daar is, verder in die boek, ook ‘n elfde reël: Don’t think that there is something we don’t know about you.

In Afrikaans het ons ‘n gesegde wat al hierdie gebooie nogal goed saamvat: Die hoogste bome vang (kry?) die meeste wind (of so iets).

Dink so bietjie daaroor… Sodra iemand net ‘n bietjie roem verwerf – hetsy dit ‘n famous persoon is, die suksesvolle sakeman, of die kaptein van die eerste rugbyspan, word die persoon skielik onder die vergrootglas geplaas. Elke beweging, elke besluit, elke oomblik word dopgehou en geweeg. En indien dit nie aan die status quo voldoen of aan die verwagtinge van die massas voldoen nie, word dit gekritiseer, gepubliseer en blootgestel aan die oordeel van diegene wat self nie in staat is om hierdie hoogtes te bereik nie.

Soms skryf ons dit af as occupational jealousy, maar in die meeste gevalle is dit blote afguns wat ons aanhits om hiper-krities te wees oor ander se prestasies. Die feit dat die persoon of persone die meeste van die tyd geweldig hard gewerk het en ysere dissipline aan die dag gelê het om die hoogste sport te bereik word nie eens in ag geneem nie.

Ek weet, want ek is ook self skuldig. Dit grief my wanneer jonger kollegas my korrigeer – en boonop reg is – of skrywers opgang maak wat saam met my in die klas gesit het of saam met my ‘n skryfskool bygewoon het. Want ek werk mos ook hard. Ek beoefen my passie getrou; ek sit nie net en wag vir die een of ander goeie feë, jinni of lotto uitbetaling om my drome te verwesenlik nie.

Hoekom dan bereik ander mense sukses terwyl ek steeds voortploeter en toekyk hoe my drome verpoeier tot stof en as?

Die heel ergste is daardie jong atlete – mense soos Maria Sharapova en Michelle Wie – wat miljoene in die bank het en meer geld verdien het voor hulle mondig is as wat ek in ‘n leeftyd sal verdien (en boonop DDG – drop dead gorgeous – ook is!). En dan raak ek sommer van voor af suur as ek besef dat geen skrywer of aspirerende skrywer ooit dieselfde inkomste sal verdien as sport- of popsterre nie.

It’s unfair, but such is life.

En daardie groen monster wat neig om dan kop uit te steek is een van die grootste aanhitsers van die kritiek wat ons die Jante gebooie laat toepas. Want dit is mos soveel makliker om almal tot ons eie vlak te reduseer as wat dit is om na ‘n hoër vlak van self-verwesenliking te streef.

Ten minste weet ons wat om te verwag op hierdie vlak van – as ons dit dan sou waag om dit so te label – gemiddeldes. ‘n Homogene samelewing waar almal dieselfde is, waar niemand uitstyg of presteer nie. Want dan kan ons mos almal veilig voel. Ongeag die feit dat daar iewers in ons ‘n stemmetjie is wat aanhou nag dat ons tot soveel meer instaat is as bloot wees…

In ‘n blog inskrywing oor sy eerste kennismaking met die Wet van Jantes, beskryf Coelho hoe hierdie beginsel ‘n invloed gehad het op die vergrype van Hitler voor die Tweede Wêreld Oorlog. Wanneer ons kyk na die geskiedenis, sê hy, is dit duidelik dat Hitler se voornemens reeds vroeg manifesteer het. Hoekom het niemand dan ingegryp en iets daaromtrent gedoen nie? Coelho se antwoord is eenvoudig:

Mediocrity may be comfortable, up to the day that tragedy knocks at the door and people start to wonder: “but why did nobody say anything, if everybody could see that this was going to happen?”

Simple: nobody said anything because the others did not say anything either.

Maar dan, aan die einde van sy blog inskrywing maak Coelho ‘n voorstel wat so radikaal is, so eenvoudig in beginsel is dat dit moontlik die antwoord kan wees tot hierdie dilemma waarin ons onself so dikwels bevind:

maybe this is the right moment to write the anti-Law of Jante:

“You are worth far more than you think. Your work and presence on this Earth are important, even though you may not think so. Of course, thinking in this way, you might have many problems because you are breaking the Law of Jante – but don’t feel intimidated by them, go on living without fear and in the end you will win.”

Go on living without fear and in the end you will win. 

Dalk is dit hoog tyd dat ons almal ophou om ons self gering te ag. Dat ons vir ‘n slag die erkenning toe-eïen waarop ons geregtig is en trots sal wees op ons prestasies – ongeag hoe netelig sommige groepe/ elemente/ persone in die samelewing ons bydraes mag skat. Sodat ons almal in staat sal wees om ons prestasie te vier in plaas daarvan om dit as onbenullig af te maak, net ter wille van die feit dat ons moet conform aan die verwagtinge van ‘n samelewing wat, ten spyte van die feit dat dit ons aanmoedig om te presteer, steeds onvergenoegd voel wanneer ons bo verwagting uitstyg.

 

13 antwoorde op Die Wet van Jante

  1. Nie ‘n maklike iets nie, maar moontlik… JA. 🙂

  2. Briljante navorsing, DK.
    Jy weet waarvan jy praat.
    xx

  3. Nice Post DK … bo my vuur-maak-plek, maar nice.

    O, voor ek vergeet … Hallo DK!

  4. Hoe sê die Ingelse? Nothing worth having is easily obtained. 🙂

  5. Kelly ek doen ook nie conform for the sake of conformity nie. Soms moeilik, maar beslis ook die moeite werd!

  6. LOL!
    Ook maar net party dae…

  7. Dankie Louste!
    xxx

  8. Baie, baie goed gestel vriendin.

  9. Ghaap ek weet ook nie of ek die fame sal kan hanteer nie.

  10. Ag strooi DsP, jou vuurmaakplek is baie hoog!
    O ja, Môre DsP! 🙂

  11. Siende dat “unfriend” nou amptelik ‘n woord is volgens die New Oxford Dictionary (“By” gister bl16)kan ons seker nou “unJante”!

  12. Lyk my ons kan un-whatever so veel as wat ons wil!
    Maar unJante klink beslis na ‘n goeie plan 🙂

  13. Selfs al woon jy daar! 😉

Laat 'n Antwoord

Jou e-posadres sal nie gepubliseer word nie.