You are browsing the archive for Uncategorized.

South African corporates are “world leaders” in corruption

January 19, 2020 in Uncategorized

Patrick Bond says South African corporates are “rated as world leaders” in corruption. I have asked Anneleigh Jacobsen to share her views. She has just written Corporation Games about corruption in those shiny Sandton buildings.

Izak de Vries and Anneleigh Jacobsen

Izak: Recently The Citizen quoted Professor Patrick Bond from the Wits School of Governance as saying: “Our Sandton, Cape Town, Durban and Stellenbosch executives are rated as world leaders in money laundering, bribery and corruption, procurement fraud, asset misappropriation and cybercrime.” Harsh words, quite Bond-ish. But then, you have just written Corporation Games in which you also unpack some high-flying execs doing wrong in Sandton. Why?

Corporation Games

Anneleigh: The values clash between what happens in boardrooms in South Africa and how that impacts the poorest of our people was one of the reasons I left the corporate world. I just could not reconcile the greed-based decisions with the providing of food products, especially, to those consumers who were barely able to keep their families fed and it seemed to me that the entire economic edifice of those large corporate companies was stacked against the poor – essentially stealing from them to line already fat corporate coffers and executive pockets. Ultimately I couldn’t find a way to change any of it, so I could no longer be party to it anymore. But it still bugged the hell out of me that firstly, no-one knows what goes on behind those glass doors, and that they get away with it far too often, so I decided to at least write one story about that world and hopefully more South Africans would understand and be outraged by it.

Izak: A number of journalists, like Jacques Pauw, James-Brent Styan and Pieter-Louis du Toit have moved to writing books. The fourth estate has embraced publishing companies. You chose fiction though. Why not non-fiction?

Anneleigh: A long time ago in a faraway galaxy called Rhodes University I did a joint Honours degree in English and Journalism, and while doing that (and loving every second), I remember deciding that if by some stroke of fortune I ever wrote a book, I would never write a book that only 3,5 professors in their ivory towers would ever read. So with Corporation Games I wanted to write an accessible, hopefully entertaining story that could possibly help people outside the corporate world understand the craziness of it and experience it viscerally rather than just intellectually.

Izak: Your lead character, Georgie, is a brand manager in a very big corporation. You too were a brand manager for a number of large corporations. How is Georgie different from Anneleigh?

Anneleigh: Actually technically Georgie is a Marketing Manager, not a Brand Manager. She would be most put-out to be demoted suchly.  And much as she draws on my experiences of that world, she also draws on the stories and lived experiences of many of my friends and colleagues from many different corporate entities, with a good dose of urban legend thrown in too! Where she draws most strongly from me, I suppose, is the inability to reconcile the Janus-like role of the marketer in facing both the boardroom greed and the extreme hardship of life on the edges of South Africa’s consumer economy. I gave her choices I’m glad I have never had to make, and I think she did really well on them!

Izak: Click here for an interview with Anneleigh Jacobsen in which she explains her own corporate background.

Confidential notes…

Izak: The shades, or ancestral spirits, play an active part in this book, making Corporation Games truly African. How did they end up in your novel?

Anneleigh: Well, as seems to be the way with shades, they simply showed up when I needed them. They were not originally part of the planning or part of my reference set in approaching this story. My frustration with the way the poorest consumers are dealt the worst cards in the economic cycle and their seeming powerlessness to do anything about it lead me to consider the ways in which rural and poorer consumers engage with their world and the powers that influence it, and in that meander the shades arrived to show me how they could help close the circle and fight the evils of the system.

Izak: Since an important part of the book is set in rural KwaZulu-Natal, we had to ask a Zulu-speaking person assess the manuscript. She loved it. How did you gain the necessary knowledge to write so knowingly, and dare I say sensitively, about a subject many white people know little about?

Anneleigh: I hope respectfully, too. I spent some time in the Valley of 1000 Hills a few years ago and my husband and I visited with the people, listened to their stories and thoroughly enjoyed being invited in to what is a fascinating culture that blends tradition and newness in such great ways. I just loved the air and the sense of place and the generous, diverse people. I kind of absorbed it all and could replay it in my head when I thought back on that time there. So it was easy to write from such a lovely memory, and to give some airtime to a way of life that many of us have never really experienced and can be quite dismissive of. I hope I did them justice and that the sense of identity and pride and deep rootedness that I experienced there comes across well.

Jacobsen with her husband

Izak: Georgie, your lead character, frequently goes into the homes of consumers who use her brand. She gets to know those customers. Was that something that you had done as well?

Anneleigh: Yes, I was fortunate to work in companies that genuinely did value the understanding of our consumers, even if that didn’t always lead to choices I was happy with in the end. It was a great privilege to be allowed in to visit people in their homes all around SA and see the differences in how they live, what their daily lives and cupboards and afternoons look like. And it is something that I think very few people get to experience. It was always the most humbling thing to do, such a reminder that the vast majority of people in SA live a very different life to those in Sandton and Higgovale.

Izak: The tension in the book is between those who are intimately in touch with the costumer and those who manage a company from their flashy Sandton offices. Is this a correct analysis?

Anneleigh: I think there is definitely a tension within companies between those who care about the consumer and those who see them simply as a column on the corporate spreadsheet, but I think the ultimate tension is between the Execs and the actual consumers who have very little if any direct engagement, but who affect each others’ lives so profoundly. I wish the consumers had more of a direct voice in boardrooms and on Boards of Directors, or that at the very least advocates in those arenas who are not afraid to call out the greed, the self-involvement, and all the ethically appalling and even illegal things that happen in those rooms, to come back round to that very damning and I think, sadly, very accurate quote from Prof. Bond at The Wits School of Governance.  I’m willing to be that person, if any Boards are brave enough to hire me!

Izak: We started the interview with a Bond. You created a rather suave Englishman for this novel. On which shelf did you find him?

Anneleigh: Ah, Johnny English! He is very suave and I think for me he was the embodiment of a wide range of expat and international managers who more often than not are in the country for under five years and are never really part of the fabric of it. I may have dealt a bit harshly with him, but he is also a representative of those often quite senior managers that find themselves caught up in the greed and corruption either tangentially or having made a series of small compromises and only later really facing up to the implications of who they have become and which side of the scale they actually fall on. I think often people don’t intend to be evil, they just go along with things and get stuck. I hope that people inside these companies read Johnny English as a warning to pay more attention to their day-to-day compromises so that they don’t end up holding the bag, as it were, or even just making choices that don’t align with their values anymore.

Yes!!

Izak: Corporation Games is a jolly nice, tight thriller. We won’t give the game away, but there is a rather smooth investigator involved as well. Not so?

Anneleigh: Very smooth indeed! I do really wish I could have brought him into the limelight earlier, he is such a fascinating character whom I had developed much further than what ended up in the book. Alas, I felt he would give away the plot too soon, such a pity.

A marketing maestro with a keen sense of justice

Vegters in nuwe oorloë

January 12, 2020 in Uncategorized

Vegters deur Lucia Prinsloo is waarskynlik die eerste vernuwende werk oor oorlog in Afrikaans, juis omdat dit wegbreek van die Suid-Afrikaanse grensliteratuur en niks met die Boereoorlog te make het nie.

(English-language readers, click here for a discussion.)

Verhale oor die Grensoorlog is belangrik, sien ook my bespreking van Grensgeval op LitNet. Soos Viëtnam die Amerikaners se psige oorheers het vir baie geslagte, sal die oorlog in Angola nog lank met ons wees. Kyk ook maar hoeveel goeie boeke daar nog oor die Boereoorlog geskryf word.

Tog, die nuwe generasies beweeg aan, vir my seun is die Grensoorlog ’n soort fassinasie, iets waar sy pa met gewere gewerk het. Hy wil ook weet hoe dit is om met ’n goeie aanvalsgeweer te werk, daarom skiet hy gereeld by ’n skietbaan.

Dit is hierdie nuwe Suid-Afrikaners wat ons hertoelating tot die Gemenebes nou omarm. Dié jongmense is los van apartheid en is nooit opgeroep vir diensplig nie; hulle kan hulleself sonder ideologiese angs skaar aan die kant van Brittanje se elitemagte.

Lucia Prinsloo se eie seun is een van die jong manne wat wou aansluit by ’n uitstekende weermag; hy en ’n baie goeie vriend het dit gedoen en het uiteindelik in Afghanistan gaan veg as deel van die Britse weermag.

Jonk of nie, oorlog maak seer. Dit maak nie saak watter koeël watter lyf tref nie, dit maak nie saak in watter land die stewel vervaardig is wat die landmyn aftrap nie, wanneer die bloed spat, is dit rooi.

Prinsloo beskryf die oorlog in Afghanistan verbluffend goed, deels omdat haar seun kon raad gee. Die jongmanne het selfs raad gegee met die voorblad; dit is geen geheim nie dat hulle eie gesigte hier vasgevang is.

Prinsloo skryf fiksie, maar put baie uit die jong Suid-Afrikaners se ervarings.

Die leser word ingetrek in die klank, die reuk, die vrees … Wanneer jy in daardie Chinook klim, voel jy die vibrasies. Op patrollie sien jy die omgewing, jy ervaar die klanke.

Later wanneer die twee manne die Duzi Marathon gaan roei, is dit soos om ’n film te kyk wat geskiet is vanaf ’n GoPro op hulle helmets.

Louis Esterhuizen sê oor Vegters: “Hierdie werk is by verre een van die mees indrukwekkende tekste wat ek tot nog toe die voorreg gehad het om te hanteer.” Komende van ’n meester is dit enorme pryswoorde, maar ek dink ook Vegters is iets heeltemal nuut, heeltemal anders en is fantasties aanmekaar gesit.

Ek wil opsetlik nie te veel van die storie weggee nie, maar die oorlog maak seer. Die oorlog laat fisiese en emosionele letsels.

Baie van ons het al geskryf oor hoe “colatteral damage” (die dood van siviele mense) soldate ry; hierdie boek is nie anders nie en skroom nie om dit aan te spreek nie.

Die verskrikking van ’n landmyn is ’n belangrike deel van dié boek.

Uiteindelik is Vegters ook ’n boek oor twee seuns wat probeer om lief te hê ná alles.

Lucia Prinsloo se Vegters is een van my gunstelingtekste uit 2019; daar was baie tekste wat my opgewonde gemaak het.

Vegters het by Wenkbrou verskyn. Wenkbrou is ‘n druknaam van LAPA uitgewers.

Borderline

January 10, 2020 in Uncategorized

Marita van der Vyver is an extraordinary and gifted author. 

I read her in Afrikaans, and for Afrikaans-speaking readers, there is a moerse lang review on LitNet, just follow the link.

Marita is one of the South African greats.

With Borderline she has written yet another book on the Border War, because that conflict still haunts us in South Africa and it still haunts the Cubans.

I love seeing my son growing up without any memory or residual guilt about the war.

It does mean that he is fascinated by weapons, and I do my best to allow him the luxury and the pleasure to explore the lethal power those hold. He has worked his way up – we started him on air guns, then a semi-automatic .22. He has since worked with various assault rifles including the 5.56 and 7.65 that were standard issue in the various phases of the Boarder war.

The little blighter is an excellent shot.

What has my son to do with Marita van der Vyver’s text? Nothing, and yet everything. Absolutely everything.

My son is a born-free. Not only is he free to vote and be on beaches and smooch blonde girls, he is also free from the collective angst of the armed struggle.

Not all had been as lucky. Too little has been written about the lives of ordinary liberation cadres during the war. Too little has been said about the training and the heartache in far-off countries by those who had fought the white conscripts (meaning my army buddies and I).

I do have a few friends, now important places, who were trained in Russia. I know others who could not leave the country and who chose to stay put, fighting from within.

Those stories have yet to be written down.

In Borderline Van der Vyver begins tentatively by exploring the Cuban version of the war. It is a low-level exploration, but it provides in insight into how “the enemy” used to see us.

Borderline is truly wonderful. It is a direct twin of her earlier book Childish things. In some ways Borderline could have been called Middle-aged things. We, who had been part of that war, are now approaching retirement; we merely have our own memories left.

Borderline is rich with intertextual references. If you can read Afrikaans, do read my Afrikaans essay, but if you cannot, merely bear in mind that Orestes in the Greek mythology had been haunted by the furies. Then look at the name of the tour guide in Cuba and the name of the car he drives.

Van der Vyver is one clever author. Borderline is a hard-hitting and brilliant contribution to our growing corpus of Border War texts.

Borderline and Grensgeval are both published by Penguin.

I highly recommend these books.

You can read an excerpt of Borderline here.

Staan stil om vorentoe te gaan

December 31, 2019 in Uncategorized

Hier op die ou jaar het ek uiteindelik tyd gemaak om Die Dao van Daan van der Walt te lees. Dit het my heeltemal oorrompel. Ek kan al die pryse en pryswoorde wat hierdie boek al ontvang het, nou verstaan.

Die Dao van Daan van der Walt het my laat stilstaan. Laat wonder. Laat dink.

Aan die einde van verlede jaar het Markus Zusak se Bridge of Clay dit reggekry. Vanjaar was daar twee boeke wat my laat stil word het: Die Dao van Daan van der Walt en Etienne van Heerden se Die biblioteek aan die einde van die wêreld. Laasgenoemde twee speel albei tussen Suid-Afrika en China, maar dit is totaal verskillende boeke.

Die Dao van Daan van der Walt gebruik verskillende antieke tekste om Bybelse valshede te weerlê. Vir té lank het teoloë vir ons gelieg; almal wat die antieke tekste ken, weet dat groot dele van die Ou Testament klakkeloos gesteel is by ander gelowe, en dat die Nuwe Testament geskryf is deur mense wat probeer sin maak uit ’n nuwe interpretasie van die Ou Testament deur nog eens te steel uit ander gelowe se tekste.

Lodewyk G. Du Plessis skep vir Daan, ’n regsgeleerde en stoere Afrikaner, ’n boer, wat naarstiglik aan sy kultuur en geloof vasklou.

Daan se vrou is die letterkundige, iemand wat uiteindelik ontsnap uit haar onververvulde huwelik deur met haar PhD in die letterkunde te begin. Daan het ’n renons in haar vriende wat kom gesels oor tekste en hulle interpretasies; self worstel hy met die Bybel en sy groeiende besef dat hy gay is, dat hy nooit vir sy vrou werklik kan gee wat sy van ’n man se lyf sou verwag nie.

Talle mense lei Daan stelselmatig op ’n ontdekking van tekste wat ouer as die Bybel is, en insae gee in hoe die Bybelskrywers en sendelinge seks versondig het – iets wat nooit moes gebeur het nie.

Ná sy vrou se dood, en ’n paar wrede gebeure wat Daan byna knak, beland hy in China waar sy seun woon en intussen ook, sonder Daan se wete, getroud is. Hier kom Daan in aanraking met ’n Dao-meester by ’n Boeddhistiese tempel en hy leer ’n besondere jong man ken wat hom vaardig maak in die bewegings van Oosterse meditasie.

Daan se wêreld wankel. Sy seksuele drange word nie minder nie, en hoe meer hy probeer vasklou aan die leringe van die kerk, hoe meer vind hy uit dat die einste kerk vir hom gejok het en uiteindelik sou verraai in sy tyd van nood.

Die Dao van Daan van der Walt deur Lodewyk G. Du Plessis is anders, vars en verkwiklik. Dit is ’n uitstekende roman.

Oud-regter Andries Buys is die man wat onder die skuilnaam Lodewyk G. du Plessis geskryf het.

Eendag is nou

December 18, 2019 in Uncategorized

Jacomien is so flippen Afrikaans. So onderdanig aan haar man en haar opvoeding. Ek wou soms skree: “Leef net!” En toe kom sy dit self agter. Boem!

Filosofieproffies sal nooit weer dieselfde wees nie. (Ek het filosofie as hoofvak gehad, terloops. Any takers?)

Kristel Loots kan so lekker spot. So fyn. Sy is so snaaks… Hierdie lekkerleesroman Eendag is nou word uitgegee deur LAPA uitgewers.

Lees gerus hierdie onderhoud. En word deel van Jacomien se siening: Eendag is nou.

Die titel. Verduidelik waarom dit op 60 skielik vir Jacomien nodig geword het om te verstaan eendag is nou?

Jacomien is verveeld met haar lewe. Die mure van die huis beweeg al nader aan haar en sy smag na bevryding. Ook van die irritasie en frustrasie wat oor baie lange jare saam met JanKoos kom. JanKoos is vol fiemies, ’n amper outydse chauvinis en oor die algemeen ’n pyn in die watsenaam, maar hy is nie werklik deur en deur ’n slegte mens nie. Daarom wag Jacomien en sy hoop. Wie weet … miskien gebeur daar eendag iets wonderbaarliks wat alles verander.

Ja, ja, en miskien begin varke eendag vlieg.

Dís die futiliteit van hierdie gedagtes wat Jacomien een someroggend met ’n donderknal in haar kombuis tref. Sy sit handjies gevou vir eendag en wag, maar eendag wag nie meer vir haar nie, eendag het haar ingehaal.

Eendag is hier, eendag is nóú.

Vader Tyd is ’n ou bogger wat niemand ontsien nie.

Jacomien is sestig, wel … amper sestig. Daar word nou eenmaal anders gedink oor ’n vrou van 59 jaar en 364 dae as oor ’n vrou van 60. Asof alle masjinerie summier om middernag afgeskakel word en met ’n gesnik en gestotter tot stilstand skok. Begeertes, intelligensie, skoonheid, alles is daarmee heen, ingehaal deur die tyd.

Jacomien se man, JanKoos, is ’n interessante knaap. Hy woon begrafnisse by en Jacomien gaan saam. Vertel net so iets hiervan?

Jacomien se sosiale lewe bestaan hoofsaaklik daaruit om begrafnisse van wildvreemde mense by te woon. Dis een van die rare maniere waarop haar man, die nimlike JanKoos, sy sake bedryf. Jacomien haat dit, maar ’n goeie vrou behoort tog haar man in al sy bedrywighede te ondersteun. Sy moet mooi stigtelik aantrek sodat hulle met die ander roubeklaers kan saamsmelt. Dis by die after party ná die begrafnis wat JanKoos sy kamera uitpluk en stilweg begin foto’s neem van alles wat agtergebly het.

Maar goed. Hy het haar die ou huishennetjie genoem. En nou is Jacomien nie seker of sy dit meer wil wees nie. Vertel vir ons so iets van die psige van die vrou wat op sestig haarself afvra: Hoekom?

Vroue van 60 hoor ’n klok lui soos met ’n langafstandwedren wanneer jy die laaste rondte begin hardloop. Die eindpaal is in sig en daardie klok begin alte veel soos ’n doodsklok klink. Wanneer ’n vorm ingevul word waar ouderdom ter sprake kom, word die laaste kerfie gewoonlik aangedui as 60 +. Daar word dus geen onderskeid getref tussen 60 en doodgaanouderdom nie.

Geen wonder vroue trap rem vir die vales wanneer daardie getal op hul afstorm nie.

Ná 60 verander alles. Jy kan goedkoper gaan fliek, jy kry verniet koffie in die Wimpy, Spur het spesiale klein happies op die spyskaart wat meer gepas vir jou verouderde spysverteringskanaal sal wees én jy kry afslag as jy jou hare laat sny – en dis gewoonlik ’n ‘eppie’ wat dit doen, almal se hare in dieselfde kleur en styl. Daarvoor is Jacomien darem nog nie gereed nie. Sy laat haar hare en alles anders wat gedoen kan word, by Delia and the Dolls doen en hulle weet wat hulle doen. Daarom is daar nie ’n grys haartjie op Jacomien se kop nie.

Fifty shades of grey of verwaterde beige is nie vir haar nie.

Mans en vroue wat dekades lank saamleef begin later eenders lyk. Dieselfde pille en brille, wat hulle soms deel, dieselfde winkeltande, wat hulle darem hopelik nie deel nie en eenderse kalkoennekke. En hulle begin mekaar se sinne voltooi. Wanneer die skoenlappers in jou maag in vet, lomp motte begin verander, het dit tyd geraak vir vernuwing.

En tog: Hulle het getrou. Hoekom?

JanKoos is nie juis ’n George Clooney look-alike nie. Hy is ’n kortkop korter as Jacomien, daar is ’n kaal kolletjie op sy kop en hy spog met ’n beginners boepens. As student in haar eerstejaar was Jacomien ’n finalis in ’n joolkoninginkompetisie. Selfs op die gevorderde ouderdom van amper 60 het sy nog nie heeltemal verdor of verwelk nie; en mans sien haar nog as vrou raak. Maar om mooi te wees was nie altyd vir Jacomien goed nie. In haar jongmeisiedae het dit teen haar getel.

Die mooie Jacomien is destyds getroud met ’n paar gate in haar gees. Haar sexy Elizabeth Taylor come to bed-oë en lieflike bos hare het nie vir haar die poorte van die hemel laat oopgaan nie. Al wat sy wou hê is ’n doodgewone man, ’n man wat haar nie sou verafgood en allerhande eise aan haar stel nie.

Wat JanKoos beslis nie doen nie, selfs al baai hy in haar glorie. Nie hy of sy ma behandel Jacomien asof sy iets spesiaals is nie. Want sien, JanKoos is sowat 8 jaar jonger as Jacomien. En hy laat haar en almal om hulle dit nooit vergeet nie. Om die braaivleisvure is dít wat hy graag ophaal die oomblik wat daar ’n geleentheid daarvoor is. Jacomien is mutton dressed as lamb, die ouer vrou wat ’n toy boy soos hy nie met rus kon laat nie. Dis ook hoe skoonma haar sien – en Jacomien kan verstaan waarom.

Jacomien word gereeld daaraan herinner dat sy nie kan toelaat dat JanKoos losloop nie. Want hy sal oombliklik deur gretige, gulsige vrouevingers opgeraap word asof ’n swerm honger voëls verbygevlieg kom en hy ’n sappige wurm is.

Daar is meer sulke huwelike soos die van Jacomien en JanKoos. Mans en vroue wat met ’n vae gevoel van onbehaaglikheid in simbiose leef, jaar na jaar, dekade na dekade, nooit werklik gelukkig nie, maar ook nie ongelukkig genoeg om iets daaraan te doen nie.

En dan is daar Roelf. Roelf Landman. O, jinne. Nie goeie vibes nie, al kan hy dalk ’n huis koop en genoeg geld inbring vir ’n sestigste braai. Wat moet die leser van hom weet, sonder om die storie weg te gee?

Op universiteit was Jacomien, mooi soos wat sy was, nie veel van ’n sosiale vlinder of ’n kultuurdier nie, sy het eerder saam met haar paar vriendinne hul dae in die Loeloeraai Restaurant omgesit en gesels. Lekker vet geword van die tjips wat hulle by die borde vol verorber het.

Dis ook waar sy Roelf leer ken het. Hy wat kon pyprook soos ’n pro.

Ag! Sy kon nie vir ’n beter boyfriend gevra het as sy hom self van die hemel af bestel het nie. Selfs haar pa sou tevrede wees met Roelf, hom vertrou het.

Jacomien was vas van plan om in ’n spierwit trourok te trou. Maar dit was voordat sy Roelf leer ken het. As die spierwitte maagdelike trourok waarvan sy jare lank gedroom het, noodgedwonge langs die pad na roomwit moes verander, was Roelf, die tokkelok, die regte man om die opoffering voor te maak. Hy was ’n diep siel, presies waarvoor sy toe nog kuis en koeklik gewag het.

JanKoos het sy dogter ook ’n bietjie opgepiep, nie waar nie?

Ek sal eerder sê hy het haar bederf. JanKoos wou nie te veel deur Klara gepla word nie. Enigiets vir ’n stil lewe. Maar hy het probeer opmaak vir sy onbetrokkenheid by sy dogter. Vir haar ’n buitensporige R50 in die kollektebordjie laat gooi terwyl die ander Sondagskoolkinders ’n skamele R5 gegee het. Pure ‘afshow’ natuurlik, wat die arme Klara toe ook moes ontgeld.

Henk is haar boetie. Daar is nogal ’n mooi verhouding tussen hulle?

Henk en Jacomien is ’n tweeling en die arme Henk voel verantwoordelik vir haar. Maar Jacomien wou nie hê hy moes op universiteit om haar draai soos ’n beskermengel in ’n kakiebroek nie. Tog het hy deur die jare nie veel van ’n keuse gehad nie. Selfs in hul sestigste jaar pak Jacomien haar probleme by hom af. Dit pla haar ’n bietjie. Dat sy ’n leeftyd lank so high maintenance was dat dit hom van alle ander vroue afgesit het.

Dis interessant om te sien dat JanKoos en Jacomien se dogter dink haar pa “joke net” as hy na vroue kyk. Die meisiekind sukkel egter later as sy vermoed haar ma loer na iemand. Hoekom?

’n Ma word dikwels as die hoeksteen van ’n huis beskou en mag, selfs onder die grootste druk, nie verkrummel nie. Dis anders met ’n pa. Hy mag maar ’n paar mirakels en manewales uithaal, want hy’s ’n man en ’n man kan. Dis makliker om hom oor te sien as hy ’n gek van homself en almal om hom maak, want dit word half van hom en sy spesie verwag. En buitendien, hy joke net.

Klara is ’n daddy’s girl. As haar pa en ma saam-saam in ’n bootjie sink, sal Klara altyd eers haar pa uitvis en doodseker maak hy is toegevou in ’n kombers voordat sy hopelik sal terugdraai na Jacomien toe. In Klara se oë is Jacomien old school en sy lyk asof ’n hond sy been teen haar gelig het. Maar Klara is doodseker haar pa kan op water loop terwyl hy ’n stralekrans perfek op sy kop balanseer. Hoeveel kwaad kan so ’n wondermens nou ook doen?

Goed. Dan is daar Jay-Jay. O, aarde. Jacomien kan nie slaap oor alles wat sy dink haar dogter met hierdie prof doen nie…

Klara het spesiale naampies vir Jay-Jay. “Ek noem hom my koning,” vertel sy vir haar ma. “Of skattebol. En liefling. En jou pragtige ding.” Nou kyk, dis genoeg om ’n ma se verbeelding op loop te sit en uit die slaap te hou. En dan is dit ook Jay-Jay se strewe in die lewe om sy studente te leer om alles te vergeet wat hulle deur die jare by hul goeie Calvinistiese Afrikaner-gesagsfigure gehoor het.

Teen wolwe soos hierdie is Jacomien se arme kind nie bestand nie. Juis omdat sy so rebels is vandat sy uit haar ma se home schooling vrygelaat is en toegelaat is om skool toe te gaan soos ’n normale kind.

Daar is selfs selfies op sy skoot. Uhmm. Wil jy iets daaroor uitlap?

Daardie selfies op die professor se skoot was baie ontstellend. Want dit beteken die tweetjies was heel moontlik alleen toe die foto’s geneem is. En wie weet of die sexy professor nie dalk op ’n later stadium uit sy deftige pak klere geklim het nie. Sy das losgewikkel, sy hemp oopgeknoop … Daardie tipe van ding …

Eintlik wou Jacomien al lankal Klara soos ’n arend haar kuiken uit die nes skop terwyl sy nog met moedervlerke onder haar kind kon invlieg om te keer dat sy haar des dinges val. Maar nou is sy nie seker dat Klara se vlerke sterk genoeg is vir die stormwinde wat deur ’n man soos Jay-Jay veroorsaak kan word nie.

Jacomien gaan konfronteer dan die goeie prof en, wel… Gaan eet saam met hom?

En toe is hy heelwat ouer en aantrekliker as wat Jacomien ooit sou vermoed het. Hy met sy Bruce Springsteen-lyf, met ’n houding van for ever in blue jeans, babe. En sy oorringetjie en sy helder oë en sy spierwit tande soos ’n jong leeumannetjie. Hy met daardie sterk gesig van hom, daardie mooi mond.

Wel, maak nou nie saak dat hy soos ’n frieken filmster lyk nie, hy is hopeloos te oud vir Klara, kon haar pa gewees het. Nog erger, in ’n vroeg-ryp-vroeg-vrotgeval, waar daar gou getrou en kinders gekry is, selfs haar frieken oupa.

Klara is begogel met hierdie filosofieprofessor, met die trotse naam van faam, Jean-Jacques Rousseau. Maar Jacomien, interfering mother, pyn in die watsenaam en aardspessimis wat sy is weet daar is bittermin ware happy endings in werklike lewensverhale.

Sal ons maar die leser toelaat om self uit te vind wat dan gebeur? Drama’s uit die verlede, ’n huisbraak… En darem mooi goed ook, nie waar nie.

Jacomien leef midde-in die wanorde en misdaad wat deel is van die Suid-Afrikaanse werklikheid van vandag en leer ook daaruit ’n paar noodsaaklike lewenslesse.

Gister is verby, aan môre kan jy niks doen nie, maar jy kan elke dag leef asof dit jou laaste is. Carpe Diem is meer as net ’n cliché.

Oudword is nie vir sissies nie, maar die amper sestigjarige Jacomien is nie ’n sissie nie. Ook nie oud nie.

Hulle sê jy moet jou sestig jaar oue lyf omhels, jy moet jou ouderdom celebrate. Maar hulle sê niks van die samelewing wat graaf in die hand nader staan om jou te begrawe nie, natuurlik paslik geklee in ’n lelike ouvrourok.

Vroue van sestig mag glo nie aan swinging from the chandeliers dink, daarvan droom of daaroor praat nie. En die algemeen bekende vierletterwoord wat daarna verwys word natuurlik nooit geuiter nie, veral nie sonder om die aanhalingstekens met die vingers in die lug te wys nie. Natuurlik nooit voor die kinders nie, veral nie voor jou eie middeljarige kinders nie. Die arme goed skaam hul dood!

Maar daar is altyd die uitsonderings. Veral onder die wat skielik besef: Eendag is nóú!

Die biblioteek aan die einde van die wêreld

December 15, 2019 in Uncategorized

Blikskottel.

Die biblioteek aan die einde van die wêreld is wêreldletterkunde. Dit staan breëbors langs enige Nobelpryswenner wat ek al gelees het.

Die biblioteek aan die einde van die wêreld, deur Etienne van Heerden is ’n BOEK, in hoofletters. Drie PhD-skripsies sal nie genoeg wees om dié een na waarde te skat nie. Dit is ’n enorme werk met geweldig baie lae.

Die storie? Dit is in die eerste plek ’n spioenasieverhaal.

Die leser moet egter gewaarsku word: die postmodernistiese bladspieël (let op na die talle wit spasies en twietagtige, kort paragrawe en hutsmerke), ook die voortdurende, metafiksionele selfondersoek, vertraag die leesproses baie bewustelik.

Die boek is dus meer as ’n storie. Soos enige goeie boek het dit lae van die betekenis, hierdie een se lae loop diep, baie diep. Hier is van die betekenislae wat vir my uitstaan:

  • Verbluffende insae vir Afrikaanse lesers in die denke van die Falliste (#FeesMustFall).
  • Taal, veral Afrikaans, se plek in die nuwe Suid-Afrika.
  • Afrikaanswees vs Afrikanerskap vs Afrikaanssprekend wees.
  • Identiteit.
  • Grond.
  • Lyflikheid.
  • Seks vs liefde, of juis nie?
  • Gender.
  • Kuns vs proteskuns vs kommersiële kuns vs die teks vs die neweteks.
  • Trigger warnings.
  • Die reg op privaatheid vs die reg op veiligheid.
  • Die plig van die staat vs die regte van die individu.
  • Die grensoorlog.
  • Volkstate (in verskillende vorme) vs vryheid.

Die lys is langer, maar kom ons laat dit daar.

Pryswenner

Ek vermoed hierdie boek gaan die wenner wees van volgende pryse:

  • Die UJ-prys
  • WA-Hofmeyerprys
  • ATKV-Prosaprys (hang af wie die paneel is)
  • kykNET-Rapportprys vir fiksie
  • Die Hertzogpyrs vir prosa

My opmerking oor die ATKV-Prosaprys is belangrik. Daardie prys is ingestel om toeganklike literatuur te bekroon. In hierdie verband sou Grensgeval van Marita van der Vyver, Halley se komeet deur Hannes Barnard, of Reney Warrington se Smit Motors, dalk ’n waardiger wenner wees, want Die biblioteek aan die einde van die wêreld speel met al postmodernistiese truuks om die leser uit te daag en te laat dink, te laat lees.

Van der Vyver, Barnard en Warrington skryf ’n heerlike storie, hulle bied dit aan op ’n manier wat lekker lees, en skep verskillende lae wat vir ’n slim leser wag om ontdek te word; toeganklike letterkunde dus met baie diepte.

Van Heerden aan die ander kant, skep ’n teks wat die hele tyd vir die leser aandui dat lees ook ’n skeppingsproses is. Jy móét kophou, al is die storielyne redelik eenvoudig. Die teks is uitgerafel en blootgelê, die agterkant van die tapisserie word vorentoe gehang, die steke en die nate wys. Dit ís ’n lekker, onderhoudende storie vol spanning, maar dit is ook ’n selfbewuste artefak. Dit sal dus interessant wees om te sien hoe die paneel die ATKV-Prosaprys se akte lees.

Die ander pryse? Wel. Ek weet wie ek sou kies!

Wie moet die boek lees?

Almal wat behoort aan leeskringe: plaas die een nou al op julle lysies vir 2021, of druk dit in daardie gaatjie wat nog gevul moet word vir 2020. Julle gaan nie ’n lekkerder bespreekboek kry as hierdie een nie.

Vir wie is die boek nie?

Dit is nie ’n boek met ’n enkelvoudige verhaallyn nie en die einde is nie voorspelbaar nie. Ek weet daar is diegene wat suiwer wil lees om te ontsnap. Dan is die boek dalk nie vir jou bedoel nie. Tog, al my navorsing toon dat Afrikaanse lesers honger is vir lekker stories met diepte, daarom vermoed ek hierdie een sal wyd gelees word. Juis omdat dit soveel diepte het.

Bespreek die boek

Nee, dis nie ’n maklike boek nie, dit is egter ’n boek wat jou deeglik inslurp en vashou. ’n Kort resensie soos hierdie is glad nie genoeg om daaroor te praat nie.

Koop dit, lees dit, nooi jou leeskring of ’n klomp vriende, sit ’n hele dag opsy, bespreek die Ubers en maak die rooiwyn oop, begin dan praat. Daar gaan woede wees, want die boek sny diep. Daar gaan uiteindelik ook kollektiewe insig wees – al is dit dan juis in alles waaroor ons nie saamstem nie.

Lees dit.

Die biblioteek aan die einde van die wêreld is ’n bedonnerde werk. Dit slaan hard. Dit slaan jou binne. Dit slaan jou asem weg. Dit dwing jou om jou brein te laat werk.

Dit is nie maklik nie. Dit is egter fantasties.

Die biblioteek aan die einde van die wêreld is my 2019-letterkundeboek-van-die-jaar. Glo my, daar is ongelooflike werke gepubliseer in 2019, so ek sê dit dus nie sommer nie.

Baie van die ander uitstekende boeke lees makliker. Ek was nog altyd, skaamteloos, ’n voorstander van toeganklike letterkunde, maar wanneer ’n boek soos hierdie een verbykom, dan moet ’n mens tyd en kopspasie maak en gewoon sê: Ervaar.

***

Vir ‘n fotogallery oor die boek se bekendstelling, klik hier.

In gesprek met Waldimar en Jan-Jan

December 2, 2019 in Uncategorized

Boeke, bier en briljante breine.

LAPA Uitgewers het op 26 November vir Jan-Jan Joubert gevra om met Waldimar Pelser te gesels oor die boek In gesprek met Waldimar.

Waldimar Pelser is die aanbieder van kykNET Verslag se aktuele TV-program In Gesprek. Hierdie boek bevat ‘n versameling van die 100 beste, lekkerste en dapperste van inleidings wat Waldimar vir die program geskryf het; dit is uitgegee deur LAPA Uitgewers. Dit is ‘n bietjie soos om deur Zapiro se boeke te blaai, jy herbeleef alles weer.

Waldimar Pelser is redakteur van die Sondagkoerant Rapport.

Hy is al drie keer met ‘n ATKV-Mediaveertjie as beste aanbieder van ‘n nuus- of aktualiteitsprogram bekroon.

Voor sy joernalistieke loopbaan het hy in die regte en die joernalistiek aan die Universiteit Stellenbosch gestudeer en daarna ‘n meestersgraad aan die Oxford-universiteit in Engeland verwerf.

Die gesprek het plaasgevind in The Biggest Little Beer Shop, net langs Wordsworth Books in die Willowbridge Winkelsentrum. Wordsworth Books se personeel het die geleentheid gereël en het die boeke daar verkoop.

Jan-Jan Joubert is self ‘n joernalis wat al baie pryse gewen het. Sy tweede boek, Gaan Suid-Afrika oukei wees? het pas verskyn.

Die bierwinkel was vol en die gehoor het die gesprek geniet.

Heelwat vrae is gevra. Hier vra Elridus Grobler ‘n vraag oor die internasionale swaai na regs.

Beide Jan-Jan en Waldimar het met die gehoor gesels ná die tyd.

Aspaai: Die biblioteek aan die einde van die wêreld

November 22, 2019 in Uncategorized

Etienne van Heerden se nuutste, Die biblioteek aan die einde van die wêreld, is op 19 November 2019 op Stellenbosch bekendgestel. Natuurlik wou ek kiekies neem.

LitNet het ‘n fotogalery geplaas. Klik hier om dit te besoek.

Ek deel so ‘n paar van my gunstelingkiekies wat dit nie gemaak het nie – outtakes soos ons Engels sê.

Etienne teken my boek.
Loerbroer is orals, ons bestaan is fragiel.
Só werk dit.
Wie loer jou af?

Cape Town, a place between

November 21, 2019 in Uncategorized

Cape Town: A place between by Henry Trotter is an odd little book, but so worth reading.

I live in Cape Town. It is a place between two oceans, between first and third worlds, between east and west. Many locals think that we are the last outpost of a European dream. Trotter asks: How can we understand a city that is most assuredly in Africa, though not—seemingly—of it?

The majority of its citizens: a people between black and white, native and settler, African and European. Jip. Ou Jan en sy manne het vrou gevat. Afrikaans, my home tongue, started here. A mixed language.

Trotter came to Cape Town twenty years ago and married a local. Now he lives here. He has a child.

Like my own, Henry’s family is not all white. He married a woman that would have been “coloured” under apartheid. Their marriage would have been illegal.

From within his own family, he began exploring Cape Town and her people.

Here is a short extract:

***

Cape people, half-castes, God’s step-children, BastardsHottentots, Eurafricans, half-breeds, racial hybrids, middle minority, buffer group, mixed-bloods, marginal men, in-betweeners, brown Afrikaners, middle children, twilight people, blacks, so-called Coloureds, people of mixed race, CamissakleurlingsbruinmenseBoesmansgam: just a few names given through history to the people now called—and who call themselves—coloureds.

This sprawling (and mostly offensive) nomenclature reveals South Africans’ uncertainty concerning how to understand people whose genetic and cultural diversity resists narrow racial categorization.

In fact, in apartheid law, coloureds were literally deemed those who were not “obviously” African, European or Indian.

They were a reservoir category, a collection of people who did not conform to the purist racial fantasies of white men.

***

This is a short book of just over 100 pages; it allows readers to quickly identify the unique pulse of the city, as well as its throbbing historical, social, cultural and political beat that underlies the transactions between all Capetonians. Anyone, anywhere in the world, should read it.

It is published by Catalyst Press and distributed in South Africa by LAPA. The ISBN is 978-1-946395-25-2.

It is available at Loot.co.za, the Book Lounge, Kalk Bay Books and many branches of Bargain Books and Exclusive Books. Any store will also be able to order it for you.

The Cape Argus published an extract, with photographs of Henry and his family as well. Find it here.

News24 also published an extract. You can read it here.

I took this photograph in Kalk Bay a few years ago. Kalk Bay has fascinating history. It started as a fishing community. Then the rich (white) folks moved in. Apartheid wanted it segregated. Neither the whites nor the “non-whites” were prepared to budge. These flats have a long history of housing people in between rich and poor. This young boy, so smartly dressed for school, gives me hope.

Kalk Bay is like a mini Cape Town. That is why one of the launches will take place in Kalk Bay.

(2 uit) Drie Kleure Paul

November 17, 2019 in Uncategorized

In 1993 en 1994 het Krzysztof Kieślowski drie films uitgebring: BlouWit en Rooi. Die drie films het gou bekend geword as die Drie-Kleure-trilogie en was gewild, deels omdat die helfte van die Westerse wêreld verlief is Juliette Binoche, maar ook omdat hulle gewoon baie slim in mekaar gesteek het.

Kieślowski het naamlik drie verskillende stories vertel, maar het sekere tonele herhaal om so intertekste te skep.

Waarom gebruik ons intertekste?

Enige teks praat met ’n ander. Op ’n basiese vlak kan jy met advertensies van twee kettingwinkels in jou hand staan en die pryse vergelyk sodat jy kan besluit waarheen om te gaan, maar in die letterkunde maak skrywers van intertekste gebruik om poorte oop te maak na ander (verbeelde) wêrelde.

Wanneer ’n skrywer bewustelik ’n ander verhaal oproep, beteken dit dat die ander verhaal betrek word en op ’n metavlak bekyk word vanuit die nuwe teks. Op hierdie manier ontstaan ’n gesprek tussen tekste.

Chanette Paul doen nou presies dieselfde met die drieluik waarmee sy tans besig is.

Twee van die drie, Lira en Mirre, is gepubliseer en die derde, Corali, verskyn in Februarie.

Die boeke fokus op drie vroue wat wegvlug uit gebroke verhoudings en hulle dan kom afsonder op ’n dorpie met die naam Vywerbaai. Daar gebeur die lewe, die hartseer, en die mooi. Uiteindelik is daar hoop vir elkeen.

Paul maak, soos Kieślowski, bewustelik gebruik van intertekste. Sy laat sekere gebeure weer ’n keer “speel” voor die leser se oog. So leer ons meer oor dieselfde gebeurtenis, maar uit ’n verskillende perspektief. Dit is slim. Die leser ken nou al van die karakters en weet dus soms wat gaan gebeur, wat spanning skep.

By ander geleenthede word stiltes in die een teks weer aangevul deur ’n kennis van die ander; een baie mooi voorbeeld is Beulah en haar gesin.

Paul is baie slim. Sy beskryf ’n spierwit dorpie op so ’n manier dat die leser onmiddellik bewus is van die bevoorregte posisie van die inwoners, maar sonder dat sy ooit prekerig raak oor die saak, en sonder dat die storielyn in gedrang kom.

In die eerste boek leer ons Beulah, die huishulp uit die onderdorp, en ander lede van haar gesin ken. In die tweede is Beulah en haar gesin baie minder sigbaar, deels omdat die fokus hier heel anders is. Dan, op bladsy 222 gooi Paul ’n leidraad aan die slim leser. Beulah merk op teenoor Boet: “Ons bruin mense is mos deurskynend vir wit mense. Sien ons nie raak nie. En hulle glo seker ons is doof ook, want hulle praat dinge waar ons kan hoor wat seker nie vir onse ore bedoel was nie.”

Meer gaan ek nie verklap nie. Lees die boek. Die realiteit is dat hierdie opmerking, en die intrige wat hierop volg, baie belangrik is vir dié boek en die reeks. Nie net lewer Paul op ’n metavlak kommentaar op die Suid-Afrikaanse samelewing nie, sy bestuur haar karakters se aan- of afwesigheid om haar stories te maak werk – oor al drie boeke heen.

Dis slim. Beulah se opmerking sou minder suksesvol wees in hierdie boek as ons haar nie reeds elders leer ken het nie.

Die Literaire Thriller

In Nederland is daar ’n hele “genre” van lekkerleesverhale wat verkoop word onder die vaandel van ’n Literaire Thriller. Hierdie boeke probeer nie letterkundige pryse wen nie. Hulle is kommersieel en lees lekker, maar is geskakeerd en die mense is redelik gewoon; hulle is nie superhelde nie.

Ons gebruik nie daardie term in Suid-Afrika nie, maar Chanette Paul sou waarskynlik die beste voorbeeld daarvan wees in ons land. Haar karakters is suksesvol, hier en daar selfs ryk, maar hulle is nie superhelde, of selfs superskurke nie. Soos dikwels in Nederlandse tekste die geval is met die Literaire Thriller, hou Paul haar besig met die posisie van die vrou in ’n komplekse stelsel van waardes.

In Mirre skep sy weer ’n narsistiese vent om Mirre se man te wees (hoor sommer hoe die spanningslyn stywer word!), maar die mense wat Mirre om haar skaar, is gewoon. Ryk, ja. Bevoorreg, ja. Maar ook menslik. Verder: die bevoorregting word reguit in die oë gekyk en aangespreek. (Toilet! Toilet! As jy dít nie verstaan nie, koop Lira en Mirre dadelik.)

LAPA gaan volgende jaar die Nederlandse superskrywer Ester Verhoef na Suid-Afrika bring om op te tree by die US Woordfees. Verhoef is een van die heel beste verkopers in Nederland. Voor jy egter in Maart Liewe Mamma koop, wat die Afrikaanse vertaling van Verhoef se blitsverkoper is, moet jy dalk Chanette Paul se LiraMirre en Corali lees. Kyk ’n bietjie hoe lekker onse Boerethrillers is!

Drie kleure Paul. Lekker. Baie lekker. Kieślowski, eat your heart out!