Jy blaai in die argief vir Uncategorized.

by crito

Toksiese manlikheid

Februarie 19, 2020 in Uncategorized

By die brandende berg, deur Piet van Rooyen. Resensent: Jonathan Amid (Rapport Boeke)
Negatiewe resensies is ’n eienaardige verskynsel. Soms voel mens die resensent maak nie voorsiening vir smaakverskille nie. Dikwels sien ’n mens die onderrok uithang. Maar dan kry mens die negatiewe resensies wat jy nie kan tsk-tsk nie. Jonathan Amid herken die dinge waarvoor mens lief geraak het in Van Rooyen se romans, naamlik die liefde waarmee hy die ongetemde natuur van Namibië (en in hierdie geval ook die Kongo) beskryf. En dan looi hy Van Rooyen vir die “toksiese manlikheid” wat alles beduiwel. Sekerlik is daar in baie gemeentes geen probleme met toksiese manlikheid nie. Maar in ’n land en tyd waarin geweld teenoor vrouens een van die grootste issues is, lyk dit of Van Rooyen hom in ’n moeilike hoek in geskryf het. Hierdie is ’n besonder goeie negatiewe resensie. Amid weet dat daar ’n vloed van teenkritiek kan kom. Daarom is sy argumentasie so reguit en sonder skuiwergate. Die verwysings na Heart of Darkness en Horrelpoot is die laaste spyker, en daarna kom die skouerophaling.

Die SAW en Cuito Cuanavale: ’n Taktiese strategiese analise, deur Leopold Scholtz. (Rapport Boeke)
Interessant dat ’n Afrikaanse historikus wat deesdae in die Lae Lande woon, die een sal wees wat Cuito Cuanavale uiteindelik netjies afhandel. Abel Esterhuyse dink dit is ’n goeie boek en laat dit dan so wees. In my vriendekring is daar twee mans wat by Cuito Cuanavale betrokke was en vandag nog bitter is daaroor. Om uiteenlopende redes. Hulle praat nie meer daaroor nie. Esterhuyse se resensie belig die goeie hoedanighede van Scholtz se werk en navorsing; ek is bevrees ’n mens moet regtig in die onderwerp belangstel om sy resensie op te volg. Dit is 2020, en die waarheid is steeds so ontwykend as wat dit in 1987 en 1988 was.

by crito

Nuwelinge

Februarie 13, 2020 in Uncategorized

Die mooie Jan en ander Afrikaanse kortverhale, saamgestel deur Anine Vorster en Anita Stander. Resensie: Rachelle Greeff. (Rapport Boeke)
Hiert! Hoe het dít gebeur? Skielik, uit die bloute, kom Rachelle Greeff en werp een van die belangrikste resensies vir ons tye hier voor ons oë neer. Dis een vir beginners – skrywers én uitgewers. Dis ’n resensie vir almal wat al die impuls gekry het om sy werk self uit te gee. Dis een wat aandui presies hoekom daar professionele uitgewers is, en hoekom daardie uitgewers kundiges gebruik om te sorg dat alles wat gepubliseer word, tot in lengte van dae deur kritiese lesers opgeneem en gelees kan word, sonder dat die skrywer die kop in skaamte moet laat sak en wens dat iemand hom of haar beskerm het teen sy/haar eie behoeftigheid en onbedrewenheid. Maar terwyl ek met die koerant en ’n koppie sterk koffie sit en lees, wonder ek toe of Rapport gedink het dis wat Sondaglesers nodig het om te weet? Wel, mens kan jou indink dat hulle ook die nuwe publikasiedebutante ’n kans wou gee, die geleentheid wou skep dat hulle aan ’n groter publiek bekend gestel sal word. Hulle het dus nie fouteer nie. As mens Rachelle Greeff se resensie deeglik analiseer, dan word die vinger hier gewys na die uitgewer (Kwarts-Uitgewers, vanwaar Gehasie?) en daarmee saam gee sy ook die beste raad wat enige aspirantskrywer kan kry: Wend jou altyd tot uitgewers wat baie krities is voordat hulle enigiets vir publikasie aanvaar. Nie omdat sulke uitgewers wysneusig is nie, maar omdat hulle hordes redakteurs en teksversorgers het wat jou sal help om juwele van jou woorde te maak.

Innie Shadows, deur Olivia M. Coetzee. Resensie: Ronelle Simmons (Boeke24)
Terwyl ons op die onderwerp is: Hierdie boek is uitgegee deur ’n onbekende nuwe uitgewery. Ronelle Simmons se resensie is minder krities as Nathan Trantaal s’n, maar sy reageer wel met meer geesdrif en onderskraging as hy. Maar wat my opgeval het, veral wanneer sy uit Coetzee se roman aanhaal, is dat sy geen besware inbring oor die Kaaps nie. Trantaal het ook nie. Dit is duidelik dat albei die boek gelees het en gevoel het dat daar ’n onderliggende konsekwentheid in die taalgebruik is. Die Kaaps het nie tussen hulle en die begryp kom staan nie. So iets kan net gebeur wanneer ’n redigeerder en teksversorger deeglike werk gedoen het. Dit is dan ook die implikasie van Simmons se resensie, wat in gewone Afrikaans aandui hoekom die boek haar aangegryp het, en daardeur lesers vir die boek probeer wen wat nie in die daaglikse gang van sake hoegenaamd met Kaaps te make het nie. En daarom is Simmons se resensie vir my nuttiger as Trantaal s’n.

by crito

Om weg te skram

Februarie 6, 2020 in Uncategorized

Ek smag so om ook my eiertjies te lê, maar daar het nog weinig vanjaar gebeur om oor te kraai, nè? Net Charl-Pierre Naudé se gedugte manifes van 3 Februarie op Netwerk24. Heerlik! Weet net nie hoekom hy so skiet in die vlaktes van wasigheid in nie. Wie is die sondaars, wie die swyne? En Deborah Steinmair se tref-en-trap gedoente oor Buys! Asem skep, Sannie, hierdie pastoor gaan ons verdrink!

Maar omgordel die lendene, laat die kroniek weer hervat:

Innie Shadows, deur Olivia M. Coetzee. Resensent: Nathan Trantaal. (Rappoort Boeke)
Lekker woelig, die mense by Rapport. As ’n boek in Kaaps is, word dit in Kaaps geresenseer. Maar as mens eers in die swing of things is, is dit maklik. En sien jy raak dat Nathan Trantaal kortpaaie vat en nie altyd by die regte bestemming uitkom nie. Geneig om die storie oor te vertel, gedresseer as aweregse kritiek. Maar dit is meestal, om sy parlance te gebruik, sweeping statements, soos die een oor lykskouings. Vanwaar? Daar is nie noodwendig na elke moord en selfdood ’n lykskouing nie. Nie in Suid-Afrika nie. En om lekker wild tande te wys en te sê die boek se redakteur was swak en die skrywer moes nog een hoofstuk bygeskryf het, is om weg te skram van die taak van die resensent: Om te sê presies wat verkeerd is met ’n boek, as jy iets verkeerds vind. Wat ontbreek in die roman dat dit nog ’n ekstra hoofstuk nodig het? Alles in ag genome ’n bedrieglik oppervlakkige resensie.

by crito

Lawement

Desember 11, 2019 in Uncategorized

Rebel: Die lewe van kommandant Hans Lötter, 1873-1901, deur Chris Schoeman. Resensent: Bill Nasson (Rapport Boeke)
Terwyl die land se moermeter in die rooi in neig met Eskom se mannewales, kom oom Bill en maak dinge nog moeiliker. Of is dit Rapport se subredakteurs wat mens so op ’n dwaalspoor sit met ’n opskrif wat mens half afskrik om verder te lees? Maar gelees het ek gelees, en moet sê dit was ’n lawement. Prof Nasson sê mooi dinge van Chris Schoeman se boek (dit is welkom, dit is besonder leesbaar) maar hy sê dan omtrent alles wat in die boek staan ook. En uiteindelik begin mens ’n subteks bespeur, wat Rapport se subredakteurs dan tereg gekoppel het aan die opskrif vir die resensie: Oom Bill dink die stroom boeke oor mindere figure in die Anglo-Boereoorlog raak nou baie vervelig. Ek wonder of Hans Lötter familie was van Ankia Lötter, wat in die jare toet ’n beauty queen was op Tuks?

by crito

Die knal-opsomming

Desember 4, 2019 in Uncategorized

Die biblioteekk aan die einde van die wêreld, deur Etienne van Heerden. Resensie: Johann Rossouw. (Boek24)

Die biblioteek aan die einde van die wêreld, deur Etienne van Heerden. Resensie: Deborah Steinmair (Vrye Weekblad)

Johann Rossouw maak een verstommende erkenning, naamlik dat Etienne van Heerden se vorige vier romans vir hom moeilik verteerbaar was. Nie ‘n goeie woordkeuse nie. Ek is ook nie heeltemal oortuig deur sy stelling oor die postmodernisme nie. Suid-Afrikaanse skrywers het dit anders benader. Die outeur duik voortdurend in hul tekste op. Maar hy sê ook dat hierdie nuweling met sy Borgesiaanse titel die roman van Van Heerden se lewe is. Ek sal hom die mistasting oor Biblioteek se vier voorgangers vergewe. Oor smaak val daar nie te redeneer nie. Hy is ‘n filosoof en sy benadering is anders as dié waaraan ons in die muwwe wêreld der lettere gewoond is. Daardie knal-samevatting gaan nog baie aangehaal word. Dit verwyder enige twyfel wat ‘n resensieleser dalk oor die aankoop en lees van die boek gehad het. Ek vermoed hy sal nog in die blogosfeer daaroor aangespreek word. 

Mens kry twee soorte resensente: Dié wat aansluit by die uitgewer se reklamemateriaal, en dié wat reageer op die boek self. Deborah Steinmair se resensie is ‘n sublieme voorbeeld van laasgenoemde. Die roman het talle gewaarwordinge by haar wakkergemaak, en sy maak al resenserend sin daaruit. Sy probeer nie soos Rossouw die boek inpas by ‘n raamwerk van eie opvattings nie, maar reageer reguit en skerp, uit die hart uit, vanuit die krop van haar maag. Sy maak die wydse visie van die roman sigbaar, voel mens met die lees, sonder om die mikrodetail te vergeet. Maar nes Rossouw stuur sy af op ‘n oordeel wat nog lank sal resoneer: “‘n kragtoer. Niks minder nie.”

by crito

Die luste

November 21, 2019 in Uncategorized

Klaskamer, deur Vita du Preez. Resensent: Annelise Erasmus. (Rapport Boeke)
Klaskamer, deur Vita du Preez. Resensent: Carla Lewis (Boeke24)

Annelise Erasmus is sekerlik een van die min mense ter plaatse wat met gesag oor BDSM kan skryf. Haar roman Slavin is in die wêreld van Afrikaanse lettere dié verwysingspunt oor BDSM. Rapport Boeke se besluit om haar te kry om Klaskamer te resenseer, was besield. Erasmus se resensie tel sekerlik onder die heel bestes wat nog vanjaar oor ’n Afrikaanse boek geskryf is. Haar inleidingsparagraaf is ’n skitterende skadeloosstelling. Haar uiteensetting van die boek onder bespreking is op die punt af, en haar uitvoerige kritiek getuig van ’n breë teoretiese en praktiese agtergrond. Ek het al dikwels genoem dat dit uiters moeilik is om ’n goeie negatiewe resensie te skryf; Annelise Erasmus wys hoe dit gedoen kan word. Ek kry Vita du Preez jammer vir die geweldige afranseling, maar dit is ook so dat sy haar onderwerp gekies het en verantwoordelikheid moet neem vir die gesag waarmee sy daaroor skryf; Erasmus se kritiek laat mens op verskeie punte besef hoeveel wanopvattings in ’n eenvoudige stuk fiksie ingetroffel kan word. Ek hoop dat sy meer dikwels as resensent ingespan sal word – nie net oor werke met ’n seksuele tema nie. Hierdie resensie maak my nuuskierig om te sien hoe ’n hoogs belese en ervare kritikus soos sy ander literêre werke sal takseer.
Carla Lewis se resensie is veel meer kompak as Erasmus s’n, en sy benader dit gewoon uit die hoek van ’n weetgierige leser. Sy verklap dié gierigheid in haar slotopmerking oor Erika Lust, en daarom dra haar taksering van Klaskamer as ’n roman wat haar koud gelaat het vir my genoeg gesag om die negatiewe oordeel te regverdig.

Grensgeval, deur Marita van der Vyver. Resensie: Francois Bekker. (Boeke24)
Ek het hierdie roman tussen die nasien van vraestelle deur begin lees, en Francois Bekker se resensie het verskyn presies op die regte tyd vir my. Hy oortuig my dat volle aandag daarvoor nodig is, veral deur sy uiteensetting teen die einde van die debat oor die roman en sy hooftema. Ek gaan dit eers opsy skuif om in die feestyd ten volle daarop te kan fokus. Vir diegene wat nog nie begin lees het nie, slaag die resensie vir my in sy doel: Dit voer mens met inligting wat jou na die roman toe du. Soos die skrywer sekerlik sal wil hê dit moet.

by crito

Vlymskerp

November 14, 2019 in Uncategorized

Kammaland, deur Annelie Botes. Resensie: Juliana Coetzer. (Rapport Boeke)
’n Stil bek is ’n heel bek. Voordat die Slangevanger van Grabouw my weer kapittel, laat ek my waardering vir hierdie resensie uitspreek. Juliana Coetzer is ’n psigoterapeut, en dis hoekom ek die gevoel het sy dat eintlik ’n vraagteken by haar laaste sin wou geplaas het.

Nadraai, deur Jaco Kirsten. Resensent: Jean Meiring. (Rapport Boeke)
Nadraai, deur Jaco Kirsten. Resensent: Charles Smith (Boeke24)
Ek het het gewonder hoekom Jean Meiring so stil geword het. Maar hier is hy, en ek’s bly. Op die gevaar af dat ek soos Jaco Kirsten sal klink: Hierdie is ’n vlymskerp resensie. Meiring se plasing van Kirsten as skrywer, die hele aanloop van die resensie, en die skarnierpunt waar hy sy kritiese reaksie begin uitlê is gefokus, en wanneer hy dan die swakhede uitlê, kan daar min twyfel wees oor die basis en geldigheid van sy negatiewe reaksie. Dít is hoe resensies geskryf moet word.
Charles Smith is meer gewillig om Kirsten die voordeel van die twyfel te gee, veral oor die dialoog wat hy gebruik, maar hy kan ook nie wegskram van die feit dat die roman “ietwat van ’n teleurstelling” is nie.

Kyk na my: herinneringe aan ’n kindertyd, deur Nataniël. Resensent: Johanna van Eeden (Boeke24)
Dit help nie om Nathaniël te probeer nadoen wanneer jy oor hom skryf nie. Daarom skryf Johanna van Eeden haar resensie op ’n veilige afstand, en, wanneer dit nodig is, haal sy hom aan om die grein van sy boek te probeer vasvang. Hierdie benadering werk uitstekend, veral omdat die een aanhaling wat sy gebruik so skitterend is: “Oor sy eerste skooldag (bl. 33) skryf hy: ‘Ek hap my broodjie, ek hou van eet, maar hier proe ek niks.’ Wanneer hy later die dag met ’n ‘ster op my voorkop en ’n prent in die hand’ by die huis kom, sê sy ma die prentjie is mooi, maar sy weet nie wat dit is nie. ‘Dis ’n skip, sê ek. Ek sien net blou, sê my ma. Hy het gesink, sê ek.’”

by crito

En tog

November 6, 2019 in Uncategorized

Rebel: Die lewe van kommandant Hans Lötter, 1873-1901, deur Chris Schoeman. Resensie: Fransjohan Pretorius. (Boeke24)
Ek wonder hoe ’n mens Fransjohan Pretorius is. Daar is só ’n kalmte in sy resensie. Hy gee besadig en eerlik ’n mening oor hierdie boek. Eerlik? Hoe meet mens dít? Wel, hy skets die boekemark waarin die boek gelanseer word, en hy som die inhoud op. Hy loof die skrywer vir sy vlyt. Dan kom twee woorde waarna hy die kritiek in ewe besadigde toon laat reën: “En tog.” Ek dink Chris Schoeman het agterna gelouter gevoel. Volgende keer wanneer die jongeliede van die kykNet-resensiepryse bestek opneem, moet julle ’n regstelling maak. Die man raak nie jonger nie.

Oorlog en Vrede: Die morele verbeelding van die mens, deur Willie Esterhuyse. Resensie: Martie Retief Meiring. (Rapport Boeke)
Gewoonlik gryp ek my sneesdoekies en hardloop wanneer ’n resensent baie vraagtekens gebruik, en die resensie wemel van verwysings na vrae wat gevra word. Maar nie met Martie Retief Meiring nie. Sy weet resensielesers pluk moer wanneer hulle moet verneem hoe diep ’n boek hulle sal laat nadink en hoeveel hulle gaan leer tydens die leesproses. Ek vermoed sy het die omslag van die boek een kyk gegee en besef hier is ’n reddingsdaad nodig. Sy pak Esterhuyse se hoofpunte en argumente netjies uit, en kom dan by die tyd en plek wat die hedendaagse leser die meeste sal interesseer, hierdie slow release revolusie waarin ons ons bevind. Ek’s mal oor haar slotsin: Oorlog en vrede bied geen gerusstelling nie. Ook nie in Grabouw nie.

by crito

Gips en kaas

Oktober 30, 2019 in Uncategorized

My naam is Prins, ek slaap met die lig aan, deur Christine Barkhuizen-Le Roux. Resensent: Erika de Beer (Boeke24) en Joan Hambidge. (Rapport Boeke)

Vir studente van die Resepsiologie is dit goeie nuus dat Erika de Beer afgeleer het om in resensies die storie oor te vertel. Deesdae benader sy die boeke wat sy lees meer krities. Hier vind sy die skryfwerk net so ongemaklik as die onderwerp van die boek. Vir ons edifikasie skyn sy haar toorts op die slordighede in die boek. En voor jy kan sê “Mes!” wroet sy in slonsige denke. Wat, wil ek van Erika weet, is verkeerd daarmee dat ’n vrou wie se geliefde ’n steakhouse het, lanklaas ’n steak gehad het? Dalk is sy ’n vegetariër, dalk eet hulle ander vlesighede wanneer die minnaar nie by die werk is nie? Verstaan Erika die plattelandse lewe, vra mens jouself beangs af. Is daar dalk genuanseerde beskrywings in die boek wat sy nie gesnap het nie? Soos: Die onderskeid tussen ’n Fortuner en ’n gewone Toyota. Op die platteland is ’n Fortuner ’n statussimbool, wat nie verwar moet word met ander Toyota-modelle soos Avanza, Aygo, C-HR, Corolla, Etios en FJ Cruiser nie. Hulle is almal Toyotas. Maar as iemand die model vir die rykes ry, dan is dit net ’n Fortuner. Dis ‘n bakkie de luxe. Of ‘n bakkielose bakkie, as jy wil. De Beer weet skynbaar nie hoe mense oor motors praat nie. Ek sou sê Christine Barkhuizen-Le Roux ken die platteland soos die binnekant van haar hand. En dan kwel De Beer haar ook oor hoe iemand wat by ’n plattelandse Spar verbyloop sal weet dat die mense wat toustaan dit doen om Tikka Chicken te koop. Laat Crito mense wat lanklaas op die platteland was, net daarop atent maak dat die Spar in die meeste dorpies die enigste algemene handelaar is, en dat Tikka Chicken die grootste verkoper daar is, naas die pizza slices. Sulke dorpies het nie ’n KFC nie, sien. Dit spyt my om te sê dat sodra De Beer met die slordighede klaar is, die res van haar resensie begin lyk na vlieë-afvangery.

Gips en kaas, soos die Engelse sê. Om Hambidge se resensie oor hierdie boek te lees nadat jy Erika de Beer s’n gelees het, is soos om Merwe Scholtz se analise van “Rosa Rosarum” te beleef nadat jy voorheen by G. Dekker se vertolking vasgesteek het. Hambidge sien soveel meer daarin raak, en verwoord dit op só ’n manier dat dit onmoontlik is om nie onder die indruk te kom van die roman nie. Die koerantleser weet dadelik hierdie is nie ’n gemiddelde roman oor seksuele trauma nie. Vir my gevoel kan Hambidge wel meer moeite doen met die skakeling van paragrawe en die struktuur van haar argument. Op die oomblik bied sy ’n versameling losstaande indrukke aan – ’n benadering wat soms slaag, maar dikwels ook veroorsaak dat elke paragraaf sy eie gesag moet skep. En dit gebeur nie altyd nie. Mens kan die resensie as geheel neem en afleidings maak, die vraag is net of alle koerantlesers die geduld het om dit te doen. ‘n Boekresensie kan nie Jenseits von Gut und Böse wees nie.

by crito

Allerhande maniere

Oktober 21, 2019 in Uncategorized

Kyk na my: herinneringe aan ’n kindertyd, deur Nataniël. Resensent: Herman Lategan (Rapport Boeke)
Een van die plesiere van Herman Lategan se resensies is die indruk wat hy by jou laat dat hy vir iemand anders kwaad is, en hom nou met groot inspanning in toom hou. Hierdie keer is dit een van Rapport se redaksielede, een met ’n sigbare lang nek. Wie kan dit wees? Die resensie in sy geheel vind Lategan in ’n positiewe luim. Deernis vir Nataniël, groot waardering vir die boek, sluimerende moerigheid oor mense wat met ander se fisieke voorkoms spot. Geskryf met die bekende Lategan-flair.

… en daar was dagga, deur Heinz Mödler. Resensent: Koos Kombuis. (Boeke 24)
Is dit nie eienaardig nie? Mense kan só serieus raak oor die dinge wat eens heerlike spasiële afwykings veroorsaak het, tyd laat rek het en aan seks ’n godsdienstige dimensie verskaf het. Net omdat die taboe opgehef is, en ’n nuwe groeipunt vir die ekonomie gevind is. Koos Kombuis se resensie is vol eerbiedwaardigheid vir die tydigheid en nuttigheid van Heinz Modler se boek. Maar dit is nie die jong Koos Kombuis nie. Dis Koos Kombuis wat die dinge van ’n kind ontgroei het, ouer geword het, en wys. In sy opmerking oor die plaasvervangers wat hy vir dagga gevind het, lê ’n insig wat alles in perspektiief plaas.

By die brandende berg, deur Piet van Rooyen. Resensent: Riaan Grobler (Boeke 24)
Wanneer ’n resensent al sy beskikbare ruimte gebruik om die verhaal en tematiek oor te dra, maar homself nie sover kan kry om ’n lofbetuiging (versluierd of andersins) of verdoeming te gee nie, dan weet ek hy wil iets sê maar is té ordentlik om dit te doen. Is dit regtig nodig om só subtiel te wees?

Die slaghuis, deur Cas Wepener. Resensie: Francois Bekker. (Boeke 24)
Francois Bekker is nie ’n padvinder-resensent nie. Hy is ’n ou hand. En nes Riaan Grobler het hy goeie maniere. Maar ek het tog gedink dat dit baie pikant van hom is om ’n boek wat hy bestemel as synde ’n verhaal in ’n mineurtoon, self in mineurtoon te resenseer.

Die dekonstruksie van Retta Blom, deur Zelda Bezuidenhout. Resensie: Elbie Adendorff (LitNet)
’n Netjiese bespreking wat enigsins bederf word deur die opmerking dat Die dekonstruksie van Retta Blom ’n roman is wat vroue gerus kan lees. Wat?!?! Het Adendorff dan nie reeds in die begin gesê dit is chic-lit nie? Of is dit weer ’n geval van ’n Afrikaanse resensent wat nie die kans kan laat verbygaan om onderwyser te speel nie – kom suster, lees en leer…