Jy blaai in die argief vir Uncategorized.

by crito

Vir Joe D

Julie 29, 2021 in Uncategorized

Ek veronderstel mens kan hom ’n pêl noem, Joe D, wat soms saam met my man gholf speel. Joe is natuurlik nie sy regte naam nie, nie dat dit saak maak nie. Joe D skiem ek is Crito en hy is reg maar soos Johan Bakkes sê, norrevøk gaan ek dit teenoor hom erken daar waar ons in Woolies staan en chat. Op ’n distansie.

Ek het my jeans en T-shirt met uil en “I don’t give a hoot” onder die wyse voël aan, heel va-va-voom al moet ek dit self sê, en dan nog die windbreaker, onuitspreeklik zef. Vat dit soos dit kom.

“Dog jy is plat met depro,” sê hy. Ek ignoreer sy knippende oog.

“Natuurlik. Woolies het die looting vrygespring.”

“But wat het jy verwag? Ons is té close aan die polisie en weermag se HQs. Hul vrouens shop almal hier.”

Die ligte tête-à-tête kan obviously nie heeldag aangaan nie. Joe D het ’n one-track mind.

En so kom hy dan voor die yogurt- en vla-rak uit daarmee: “Het jy Annelise Erasmus se krit gister in Rapport gesien?”

Van Johann Grobbelaar se Die vyfde slag. ’n Great ene. “Nee,” lieg ek.

“Check dit uit en skryf iets daaroor.” Weer daai oog, asof hy ’n slither acid ingekry het en nou sinesteties hakkel. “Sy vat hom aan. Sê hom reguit sy onderrok hang uit, know what I mean? Hy cloak alles met filosofie maar eintlik is hy ’n fuddy duddy.”

“Genuine?”

“Yep! Grobbelaar tune iets oor koekeloerders en pervs, en sy vang hom uit. Hy wou heeltyd maak asof hy oopkop is, maar hy is nie.”

“Ek hoor Annelise woon hier in ons burg,” sê ek.

“Wow!”


Ons stap by die lekkergoed verby. Niemand koop by Woolies sweets nie, hul markup is way beyond billik. Joe D klou soos ’n haarluis. Voer sy trollie gereeld, asof hy by die staatsdiens salaris trek, en nie ’n kopieskrywer by ’n reklamegroep is nie.

“Het jy vanoggend se Beeld gesien? Met Trisa Hugo se krit oor die nuwe Lien Botha-boek? Dieselfde een wat Jean Meiring gister in Rapport gedoen het? Die boek oor kuns?”

Weer lieg ek. As ek hom sê wat ek van die twee resensies dink, kan ek nie daaroor skryf nie.

“Ek kan nie verstaan nie,” sê Joe D. “Trisa sê sy weet niks van kuns nie, en die enigste manier waarop sy haar mening kan regverdig, is om haarself te beskou as die verteenwoordiger van die gewone leser.”

“Die spook van die publikasieraad loop alweer,” sê ek.

Joe D kyk my aan asof ek Lady Gaga is.

“Kyk,” sê hy, “Lien het ook ’n website vir die boek gemaak. Soos mens lees, kan jy al die verwysings na kunswerke opvolg.”

“Hoe cool is dit nie!”

“En Jean Meiring, gister in Rapport, hy groove op die boek. Hy sê dis ’n difficult boek, maar ook ’n moerse plesier. Mens kan sommer sien hy weet iets van kuns af.”

“Gaan jy die boek lees, Joe?”

“But of course.” En hy skuif weg na till nommer 5.

Ek het hom nie gesê dat Vin, die roman van Lien Botha, my gehelp het om die depro te begin tem nie. Dat ek Jean Meiring se resensie as een van sy bestes ag, en Trisa Hugo s’n as ’n baie eerlike ene. Dat ek moerse issues het met Afrikaanse koerante wat nie meer gereeld oor beeldende kuns skryf nie, dat ek Johan Myburg ook sal wil sien skryf oor dieselfde Vin.

Maar Dinsdag het Joe D begin sleg voel, baie sleg. Woensdag is hy hospitaal toe gejaag, en vanoggend het sy vrou laat weet hy is een van die nuwe stel syfers van Covid-sterftes.

Dit gebeur net só.

Ek sal by die Katolieke kerk hier om die draai van ons vir Joe D ’n kers gaan opsteek.

by crito

‘n Ander tyd

Julie 22, 2021 in Uncategorized

Wat bly oor? Die skalkse oog, die woorde wat boor aan die fasade van ons vlietende kultuur? Hoe kan mens jou ou gewoontes aan die lewe hou terwyl alles om jou geweek is in onsekerheid, agterdog en wanhoop?

Moedverloor se vlakte lyk heeltemal anders as wat ek altyd gedink het.

Dit help nie om die dinge te beskryf wat onbeskryflik bar is nie. Dit gaan eerder om alles wat deur die gebeurde van die afgelope weke in ’n grimmige reliëf geplaas is. Mens wil opgewonde raak oor die sake wat na aan jou hart lê, maar daar is geen vuur meer in jou gees nie, geen korreltjies humor te toor uit die ondermaanse ellende nie.

Ek blaai deur my versameling resensies van die afgelope klompie weke. Die dinge waaroor ek nie die moed gehad het om oor te skryf nie. Die opstande in KZN en Gauteng het ’n nuwe afsluitingspunt gebring vir baie ou maniere van dink en doen.

Neil Cochrane se bespreking van Joan Hambidge se Nomadiese sterre is geskryf voordat Jacob Zuma tronk toe is, maar dit verskyn die dag ná president Ramaphosa die mense wat die naweek KZN en Gauteng begin aftakel het, streng aangespreek het en Beeld die president op sy voorblad kon aanhaal: “Ons kom vir julle”.

Die Cochrane-resensie is al resensie op 12 Julie se Boekeblad in Beeld. Die res is aankondigings en ’n rubriek deur Jo Prins. Onder ander omstandighede sou ek Cochrane se skrywe geniet het, maar op 12 Julie het ek net gewonder of Hambidge veilig is daar onder in Kaapstad.

Ons het die afgelope dekade en ’n paar jaar só gewoond geraak aan die nuus oor hoe Zuma en sy party die land se morele kern weggekalwe het, dat ons leer saamleef het met die teneerdrukende implikasies. Ons het nog opgewonde geraak oor digkuns, nuwe romans, die oplewing in Afrikaanse rolprentkuns.

Maar toe die lootersfest op TV-nuusprogramme te siene is, en die vrybuitery hier in Gauteng ‘n nagmerrie-agtige werklikheid word, het ek onmiddelik die deprimerende gewaarwording gehad: Resensies maak nie nou saak nie. Nes stories oor die Springbokke se kapteinprobleem en Novak Djokovic agter op die sportblaaie. Wie gee nog om daarvoor?

’n Week later, en die land het al begin voel dat ’n groter krisis afgeweer is. Vier resensies op Beeld se Boekeblad, waarvan net een my end-uit laat lees het. Jean Meiring se reaksie op Carié Maas se heerlike Die miskruier en die maan. Die vorige dag het die hoofresensie op Rapport se boekeblaaie, oor ’n Engelse boek, my aan die lees gekry, maar nie die blommetjieskombers van boekaankondigings nie.

Hoe lank gaan hierdie gevoel voortduur? Dis seker net so moeilik om te voorspel as wat dit is om te weet of die land kan voortgaan met sepsis in sy politieke are.

Uiteindelik sal ons seker weer ’n soort ewewig vind. Die politici sal bly beloftes maak, oortuig dat ons nóú elke woord glo wat hulle sê, en môre sal vergeet het dat hulle dit gesê het. Die polisie sal wet en orde bly bewaar en ons almal sal snags gerus gaan slaap met die wete dat die security cluster top-mense is – die beste, mees bekwame mense op hul gebied.

En ekke hoop dat die boekekultuur sal herstel, soos dit telkemale het, en dat ek weer nimmereindigende plesier sal put uit boekresensies.

by crito

Veg voort

Junie 30, 2021 in Uncategorized

Verre sy dit van my om ’n unieke dialektiek te postuleer, julle weet, maar ek voel nou só deur diepe dankbaarheid oorweldig dat ek my moet keer of ek begin klink soos FC Hamman op Instagram. Dit is tyd om op die trompette en ramshorings te blaas, en die gemeste kalf ter slagting te bring. Ons het rede om fees te vier.

Die main man wat nie kan tel nie gaan hom vyftien maande lank self-isoleer saam met die Kreti en Pleti by Nkandla. En tensy hy skielik binne die volgende vier dae in Dubai of Moskou of Havana gehospitaliseer word met lewensgevaarlike simptome van akute gemoedsbekakking, kan ’n mens net aanneem dat hy nou minder geredelik gaan chat as Marlene van Niekerk se Agaat.

O festina! O lente!

So, kom ons bekou die onderwerp van ons land se mees vernuftige Pilates-beoefenaar as afgehandel. Kom ons kry die aandag terug na boekresensies.

Ek is diep bekommerd daaroor. Ek meen, het julle die afgelope drie weke gekyk hoeveel resensies daar oor nuwe Afrikaanse publikasies verskyn het? Al skryf Emile Joubert in Afrikaans in Rapport oor Schalk Burger se wonderwaaragtigheid en sy agting-inbesoemende menschheid, kan mens nie ignoreer dat dit ’n Engelse boek is nie.

En wat anders is daar? As ek nog ’n resensie oor ’n skitterende krimi moet lees, gaan ek begin wonder of ek nie die punt heeltemal mis nie. Is dit nie dalk ’n geval dat hierdie genre eintlik ’n soort selfhelp-kursus is nie? Leer hoe om reeksmoordenaar te wees in tagtig maklik leesbare romans, elkeen wonderlik spannend en geskryf deur opwindende nuwe skryftalente wat James Patterson na ’n verloopte kopieskrywer in die reklamewêreld laat lyk.

Of digbundels. Nou, daar is ’n wilde soort plesier om iets soos Johan Myburg se snetter oor Marlise Joubert se Disteltyd by Boeke24 te lees. Dit is duidelik dat dit ’n substansiële bundel is, en Myburg se waardering daarvoor is oortuigend. Ek wens ek kon ’n bundel se inhoud só na vore bring – enigiemand wat al ooit ’n digbundel probeer resenseer het, sal weet hoeveel ure (dae?) se werk dit Myburg moes geneem het.

Tog kon ek nie help om twee lekker stukkies humor daarin te vind nie.

Die eerste is hoe mooi hy sy woordspel met die bundeltitel ingemessel het in sy betoog. Dis teltyd, inderdaad!

Die tweede is sy aanhaling uit Umberto Eco “On the Disadvantages and Advantages of Death”, naamlik dat die enigste manier waarop mens jou kan voorberei op die dood is om jouself te oortuig dat almal om jou volslae idiote is. Moet dit net nie té vroeg in jou lewe doen nie.

Ek bewonder die vernuf waarmee Myburg die Eco-aanhaling benut om Joubert te takseer, hoe hy sy reaksie op die verse daarmee verryk. Dit het my laat smile.

Ek het onlangs op ’n wonderlike uitspraak van Steve Martin afgekom: “Despite a lack of natural ability, I did have the one element necessary to all early creativity: naïveté, that fabulous quality that keeps you from knowing just how unsuited you are for what you are about to do.” (Born Standing Up)

Wens net ek kon dit so vernuftig soos Johan Myburg benut, korporaal.

Die probleem met besprekings van poësie op die oomblik is dat mens in die staat van Covid-beleg gemengde gevoelens het oor die introspeksie wat digkuns vereis. Ek kon myself nie keer om te wonder of Myburg se Eco-aanhaling nie ook sinspeel op die debat rondom die inenting-jabs nie. Hè?

Darem was daar ook Riete Rust se bespreking van Pieter van Zyl se Verhale van hoop: Só help jy jou geliefde en jouself (Rapport). Oor geestesversteurings soos depressie, angs en so meer, ernstig bedoel en ernstig geressenseer. Sy is ’n beter mens as ekke, wat die boek vrolik sou aanbeveel het vir Carl Niehaus en sy geliefde Zuma. Niehaus se eie boekie het ook mos oor hoop gegaan, as ek reg onthou.

Ek reageer soms impulsief. Ek weet dis ’n fout, maar ek kan myself nie help nie. So ’n ruk gelede het ek Maryke Roberts se resensie op LitNet gelees oor Bettina Wyngaard se boek Onverskrokke vroue. Uitdagings en oorwinnings vanaf Bybelse tye tot vandag.

Besiel deur die resensie, het ek dadelik die boek by Amazon gekoop en op my Kindle begin lees. En op die moeilike manier agtergekom dat Roberts op ’n sagte manier wou sê dat die boek se titel misleidend is. Ek het haar frase “Die boek is egter meer ’n samevatting van die onderdrukte vrou deur die eeue” nie goed genoeg gesnap nie. Of dalk was dit net té subtiel verwoord.

Dit laat my dink aan ’n ou Bob Hope-movie, Paleface. Daar is ’n toneel waarin ’n klomp mense, denkend dat Bob Hope ’n heldedaad verrig het (verkeerdelik, natuurlik), hom op hul skouers tel en by die saloon indra. Waarop Hope met daardie kenmerkende gryns van hom vra: “Ek wonder wat doen die lafaards nóú?”

Nou onthou ek. Om te veg vir hoop. Dít is die titel van Carl Niehaus se boek.

by crito

Die dieptes in

Junie 10, 2021 in Uncategorized

Die groot Chinese krygsfilosoof Lao-Tzu het geskryf dat as mens net ligweg betrokke raak by ’n oorlog, jy die gevaar loop om al jou skatte te verloor. Hy het dit nie geweet nie, hoe kon hy, dat dit ook van toepassing is op Afrikaanse boekresensies.

Julle moet geduldig lees hierdie keer, want hierdie problematiek het Baie Diepte.

Oud-regter Johann Kriegler het voor een van die heel grootste toetse van sy illustere loopbaan te staan gekom toe hy gevra is om Ebbe Dommisse se Fortuine vir Rapport te bespreek. Ek kan my goed voorstel dat hy die boek in sy hande geneem het, en homself aldus geestelik gerig het op die taak voor hom:

So, die “kontrak” beduie die volgende: Jy word gevra om ’n resensie oor ’n boek te skryf. Die koerant wil hê dat jy vir sy lesers moet vertel wat jy van die boek dink. Jy skryf wat jy gedink het, en almal is gelukkig. Die kontrak is nagekom.

Of is dit?

Vir eers steur hy hom nie aan die vreesaanjaende omslag-illustrasie nie:

Vader ons! Twee vleiende foto’s van Johann Rupert en Whitey Basson, ’n aksiefoto van Christo Wiese, een vanYum-Yum in Gilbert & Sullivan se The Mikado in die middel, en tussen Wiese en Yum-Yum pryk iemand wat moontlik GT Ferreira is, of dalk Boedie in Ingrid Winterbach se Voorouer. Pelgrim. Berg.

Had Dommisse en sy uitgewer ’n bietjie moeite gedoen, kon hulle iets veel meer gedistingeerd geskep het en met veel minder sigbare dubbelkenne bygesê, in hierdie trant:

So, Kriegler lees toe Fortuine, en hy tel ’n skrik op groter as dié van een van Dana Snyman se tepletterde kroeg-kennisse. Dis omtrent ’n mission om te besluit wat Kriegler regtig van die boek dink. Hy mik hierdie kant toe en hy gooi daardie kant toe, en dan tref hy die insig der insigte, baie soos die haaslip-vrou in Ingrid Winterbach se Vlakwater, ’n heilige ene. Fortuine is ’n boek wat mens bietjies-bietjies op die leerstoel van die lewe, die toilet, moet lees.

Nou, ek lees self baie op daardie gevierde leerstoel. En wat ek as nuuskierige connoiseur van resensies wil weet, is of dit hom twee weke, een week, of net ’n paar dae geneem het om Fortuine te lees. En kyk ons agbare resensent goed na sy eetpatrone? Die antwoorde op hierdie vrae sal help om die afloop van sy resensie te verstaan.

Soos wat hy geëet het voordat hy hierdie uitstekende formulering gemaak het: “Ons is maar al te bewus van die owerheid se klaaglike mislukkings en hoef regtig nie ’n hele hoofstuk lank suur water op mekaar se onvergenoegde Boeremeulens te wees nie.”

Kriegler wys die skatte en die leemtes in die boek uit en, sekerlik met gestadigde maag, sluit af met ’n paragraaf wat sekerlik sy plek sal neem in die lang ry van skitterende Kriegler-slotparagrawe. Ek haal dit aan:

“Dit is en bly verspot dat ons kan lekkerkry as ’n landgenoot (maar eintlik ’n Afrikaner) êrens in die wêreld tog net bietjie naam maak, waarvoor ook al. Fortuine bied die leser ruimskoots geleentheid om rustig in besonderse mense se sonlig te vertoef.”

Wat!?!?

Ek het laas met Van Wyk Louw se Tristia so lank en diep nagedink oor twee sinne. En my slotsom is dat ’n mens die leerstoel van die lewe nooit moet onderskat nie, veral nie wanneer die denker daarop volledig betrokke is by die oorlog van die sinne, om uiteindelik die kleindorpsheid in die Afrikanergemoed raak te sien nie.

Joan Hambidge het ’n ander stoel, naamlik die Hofmeyr-leerstoel in Afrikaans aan die Universieit van Kaapstad. Ek was onder die indruk dat die BLM-vegters die koloniale stoele des moeders gestuur het, maar Hambidge bly sit en lewer klinkende werk.

Haar resensie van Ingrid Winterbach se Voorouer. Pelgrim. Berg. neem nou wel glad nie kennis van Max du Preez se wyd aangehaalde Water. Eend. Rug. nie – ek vermoed dis ’n geval van de minimis non curat Hambidge – maar dit sal wel ook aangeprys kan word vir die wyse waarop sy die stereotipe Hambidge de-aktiveer en nooit suur water gooi nie.

Ag, daar is ’n paar ontsporinkies, soos die paragraaf waarin sy na Anne Carson se Plainwater verwys. Dit het my ook al oorgekom dat ek ’n aantekening vir myself in ’n artikel oor iets anders vergeet het.

Maar in die geheel het ons die hoogleraar in die Hofmeyr-gestoelte op haar heel, heel beste. Sy sprei al die teksture en dinge van Voorouer. Pelgrim. Berg. voor ons oop en sluit met kenmerkende Hambidge-flair af met ’n thumbnail-paragraaf waarin oordeel, reaksie en ’n talmende vraag die hele bag of tricks alles saamvat. Sy het haar “kontrak” met die boekredakteur van Boeke24 afgedoen.

Nou kan nagraadse studente – en ander resensente! – gaan en probeer om die betekenis en strekking van die roman onder woorde te bring. Hambidge se resensie is net die wegspringplek vir die toekomsgesprek oor Voorouer. Pelgrim. Berg. Wat meer wil ’n mens hê?

Dank jou die duiwel.

by crito

Af en op

Junie 3, 2021 in Uncategorized

Vandag se mymering, liewe broeders en susters, begin op ’n lae noot, bou dan op tot ’n majeure gevoelsontlading, en verstil dan in ons alger se gemoedere. Luister nou mooi.

Werkloosheid in ons land staan op 32%. Die dag kan nie vêr wees dat transitorowers broodlorries begin stop nie. Nuwe groeipunte vir die polieste is in sig. Ons main man wat count begin al dink om regter Zondo af te tree en ’n Waarheids- en Versoeningskommissie in sy plek aan te stel sodat die kaders kan askies sê en aangaan met hul lewens. Soos sake nou staan, kan die agbare kabinetslede maar hul plekke by regter Zondo bespreek die dag wanneer hulle in hul poste aangestel word.

Vanwaar die grimmigheid, hoor ek julle prewel. Nee, dis nie Neels Jackson se artikel oor sy Drie dekades van verandering in Rapport waarmee ek nou uiteindelik opgevang het nie. Daai is nice, julle weet, so nice as mens maar kan wees oor die kerk wie se skranderste predikante André Barlett wou verguis, dieselfde instansie wat destyds geweier het om Abraham Luckoff te ligitimeer. Wat ’n mensch was Koot Vorster nie, nè? Inderdaad, ek het sterk opgevang met nuwe publikasies.

Nee, die suur gemoed het my vroeg hierdie week gepak toe ek Barend van der Merwe se bespreking op LitNet lees oor Stephan Joubert se Emigreer of bly: Is die gras werklik groener aan die ander kant? Vir ’n oomblik het ek gevoel soos iemand wat Saarkie se drummer die eerste keer in aksie gesien het.

Ek het Van der Merwe uit sy boekwaarderings leer ken as ’n sagmoedige mens. Iemand wat die binnevet van die boud geredelik aangee. Maar het hy onder Stephan Joubert ingevlieg! Toe ek klaargelees het, het my kop gevoel soos Pearly Sweetcake s’n moes gevoel het na ’n lang trek van die Deadly Pugaroo.

As daar nou een onderwerp is wat my die horries gee, is dit die ene oor die voor- en nadele van emigrasie. Dis soos ’n Rorschach-toets waarvan die ink begin skif terwyl jy daarna kyk.

Die vet weet, is dit moontlik dat iemand op Bybelse gronde ’n saak probeer maak vir mense om in Suid-Afrika aan te bly? Ek het dadelik die resensie onder my broer se aandag gebring. Ek dog hy rand my aan. Sy seun het nou al in Kenia, Dubai, Pakistan en Irak gewerk, as siviele ingenieur, omdat hy nie plaaslik werk kan kry in ’n mark waarin daar ’n tekort aan opgeleide ingenieurs is nie. Julle weet hoekom.

Maar laat ek net noem, terwyl ek my hartslag weer tot bedaring laat kom, dat ek baie hou van resensies soos dié wat Barend van der Merwe hier geskryf het. Hy reageer soos iemand wat nie ’n GIF afgeskakel kry op Facebook nie. Ergerlik. Wat meer kan ’n skrywer verwag? ’n Agumenterende antwoord is tog soveel meer aanvaarbaar as ’n vergoelikende, onkritiese “resensie”.

Elke Afrikaanssprekende emigrant is in my oë een leser van Afrikaanse boeke minder. Een siel wat nooit weer enige erg sal hê aan Afrikaanse boekbesprekings nie, wat nie Afrikaanse koerante en tydskrifte lees nie. Om maar net ’n paar dinge te noem wat deel vorm van die groter fenomeen van ’n sterwende Afrikaanse kultuur.

Maar Barend van der Merwe roep hom uit en hy roep hom sterk. Almal weet ons land is in die moeilikheid. Daar is baie redes om te wil gly, sê Van der Merwe. En baie om te bly. Maar om soos Stephan Joubert die bly-argument aan die Bybel te wil hak, is baie soos om aan te dring om die Jokers in te sluit in die pak kaarte vir brug. En dis ek wat so sê, nie Barend van der Merwe nie. Hy is baie meer subtiel.

Met die gemoed gekalmeer lees ek toe volgende Willie Burger se resensie van PP Fourie se ’n Hart is so groot soos ’n vuis. Ook op LitNet. En ek besef dit so helder soos ’n meisie in ’n Alexander Strachan-roman: Die Literêre Kommissie van die Suid-Afrikaanse Akademie vir Wetenskap en Kuns het ’n baie groot probleem ophande.

Sien, ’n Hart is so groot soos ’n vuis is een van die boeke onder my ingehaalde leeswerk van die afgelope weke. Alles wat Jean Meiring en die ander resensent daaroor geskryf het, kan as stelreëls vir hierdie werk aanvaar word. Willie Burger se bespreking, daarteenoor, is monumentaal. Die kategismus. Dis nie alleen ’n werklik insiggewende analise van ’n Hart is so groot soos ’n vuis nie, maar dit gee ’n uitstekende teoretiese aansluiting by sowel die ego-dokumentasie, wat Hennie Aucamp so fluks bedryf het, as die verskynsel van die outeur wat die fiktiewe gegewe betree en deel word van die roman.

’n Hart is so groot soos ’n vuis gaan aanstaande jaar in aanmerking kom vir die Hertzogprys. En as daar enige regverdigheid in die Afrikaanse letterkunde oor is, sal een van sy mededingers Frederik de Jager se Man op ’n fiets êrens heen wees.

Nou, wanneer die Literêre Kommissie aanstaande jaar gaan sit, weet ek nou al voor my onheilige siel dat iemand gaan sê dis darem jammer vir ’n Hart is so groot soos ’n vuis, want dis’n vertaling. En iemand anders sal aan haar vape suig en verklaar dat dit so ’n goue jaar vir herinneringskuns was, maar tog jammer dat Man op ’n fiets êrens heen eintlik ’n bloemlesing is van tydskrif-essays.

Maak ’n plan, mense. Ek onthou iets wat oud-uitgewer Hettie Scholtz jare gelede by ’n leeskring-byeenkoms op Welkom gesê het. Uitgewers hou nie daarvan om boeke uit te gee wat net soos ander boeke is nie. Hulle soek boeke wat vars is, nuut is.

Bekroon ’n slag varsheid.

En nou die punt waar jul gemoedere kan verstil. Gaan kyk op LitNet na Erla Diedericks se gewiekste resensie van Die vyfde slag deur Johann Grobbelaar. Ek het gedink ek weet alles oor seks wat nodig is om te weet.

O nee …

by crito

Skinner, verdigsel en die GJ

Mei 19, 2021 in Uncategorized

Dis nie vir my moeilik om te praat oor die literêre figure wat ek aantreklik gevind het nie. Ek hou van die belese manne. Maningi. Ek was nog maar altyd ’n meisie wat kans gesien het, maar my kuisheidsgraad is ’n geheim wat ek net onder die regte omstandighede verklap.

Desondanks en nieteenstaande wil ek onthul dat die gedagte aan Etienne Leroux in steampunk-donkerbrille en met daai baard netjies getrim vir my die windows op groot plesier open. Maar dít net tersyde.

Chris van der Merwe is my idee van aantreklik. Dis ongelukkig my geluk dat hy ’n Kapenaar is en nie hier in Gauteng gebly het nie. Daai kuiltjies as hy glimlag, en sy blou oë wat so in my siel in kyk. Kom verby Doris Day. ’n Kortkop agter hom is Daniel Hugo, wie se stem nou stil is oor die radio, maar wat ek vir ewig in my geheue hoor galm. Galm is eintlik nie die juiste woord nie. Hugo se stem is vir my audible erotiek. Maar hy was ook in die Kaap, hoewel ek ’n herinnering het dat ek hom eens op ‘n studentebyeenkoms in Bloemfontein ontmoet het. Maar toe was ek nog ’n Raukie en skaam en hy was getroud.

Chani Nicholas sê hierdie is ’n tyd van convergence, en sy’s reg. Chris van der Merwe en Daniel Hugo is albei deelnemers aan die groot debat van die week: Dominique Malherbe se boek Saartjie: Langenhoven se geheime liefde. Die man met die blou oë by wyse van resensie vir Netwerk24, en die man met die goue stem by wyse van kommentaar by Wium van Zyl se akademies-ressensie-essay op LitNet oor hierdie publikasie. Hugo se kommentaar is bondig, oor die opportunistiese uitgewer, maar ek kon hom dit hoor sê, asof hy dit spesiaal in my ore fluister. Kyk hoe kry ek hoendervel!

Kan dit toeval wees dat ek in dieselfde dae uiteindelik lees wat Sidney Gillroy in Vrye Weekblad skryf oor Erla Diedericks se Dominique? “Ek glo nie in grade van jagsheid nie. Daar is nie ’n grys gebied nie. Jy is tans jags of jy was jags. En as jy nie is nie, is die kanse goed dat iemand jou lus onlangs vir jou geblus het.”

Waarna Gillroy hier verwys, is natuurlik die Groot Jeukerigheid. Kom ons noem dit die GJ. Nou, die GJ is verwant aan die onbetrokke ouerskap styl, en dit hang soos ’n gevoelentheid oor die manier waarop daar na Sarah Goldblatt se rol in Sagmoedige Neelsie se lewe verwys word. Sarah Goldblatt moenie verwar word met die Duchess Goldblatt nie, al laat sy die GJ uit Langenhoven se pen sypel wanneer hy aan haar briewe skryf.
Ná sy dood het die GJ by Saartjie oorgegaan in een van die newe-effekte van taalstryders se aktiwiteite, naamlik uitmergelende bemoeisiekheid. (Bevestiging vir laasgenoemde kry ek van ’n vriend van ’n vriend van my stiefbroer, wat dit een aand by ’n biker in die Boulevard Hotel gehoor het. Die biker beweer dat die GJ verkeerdelik deur ’n Kaapse dokter by Saartjie gediagnoseer is as meno-P, want Alwyn Grové en WEG Louw het een swoel aand in 1974 by die Kunsvereniging se gallery in Pretora vir hom vertel Saartjie was “uitmergelend bemoeisiek”, maar dit klink vir my vergesog.)

Wag, ek dwaal af. Kom ons aanvaar dit as ’n feit dat die sarsie resensies en essays en soete invalle uit die geledere van die Langenhoven Gedenkfonds die boekegesprek in overdrive gesit het. Ek het dit baie geniet. Dit het werk van hoogstaande dog diverse gehalte gelewer. Penmanskap van Wium van Zyl, Chris van der Merwe, Jean Meiring, met ’n skitterende nadraai deur Willemien Brümmer, in gesprek met Izak de Vries. (Van Izak gepraat, weet julle tussen hakies hoe lekker dit is om ’n man se voete te masseer met laventelolie?)

Meiring se reaksie het my onwillekeurig laat dink aan CJL se opmerking dat dit net so moeilik is om maklikheid in die ou wêreld te kry as wat dit maklik is om moeilikheid te kry. Meiring is baie positief oor die boek, en verwoord sy kritiek met omsigtigheid. Vir my gevoel is dit net ’n beleefde manier om te sê dat hy die skinner geniet het, maar dat dit foutvoos is.

Laat ek nie verlei word deur Meiring se goeie maniere nie. Wat ek wegneem uit hierdie literêre episode, is hoe skinderstories aanleiding kan gee tot wilde dinge. Kyk, ons almal wonder sedert J.C. Kannemeyer se afsterwe watse groot skinderstories hy nooit vertel het nie – wat het hy in sy boonste laai weggesteek? Wat het hy geweeg en besluit om te verswyg, dit as ’t ware saam met sy sweet op die vloere van stoombaddens agtergelaat? Sou hy die verhale kon vertel van Tuks se Quasimodo? Van die digteres met die liefde vir die eksistensialisme? Van die skrywer met die mollesterende ouboet? Van die kleptomaan van Sunnyside? Van die nagmusiek by die gildeberade en die vuisgeveg op die strand? Van die slaapsak en die ondankbare digter? Van die jaloerse vrou wat die literêre reus se muse weggedrink het? Van die goeie huisarts se helde- en wandade?

Kannemeyer het, soos net hy kon, die storie oor Saartjie en Langenhoven en hul beweerde liefdeskind getakseer en te lig gevind, maar Dominique Malherbe het gedink die aflosstokkie is haar ticket to ride. Niks meer 400 meter vir haar nie pappie, sy takel die maraton. En van al die reaksies daarop is daar een stukkie wat in die annale opgeteken sal word as die mees subtiele, vernietigende paragraaf in ’n Afrikaanse resensie ooit.

Dit is Chris van der Merwe, my Chris, s’n: “Dikwels kan sy haar afleidings slegs op familiegerugte grond. So is daar ’n gerug dat die kind van Sarah en Langenhoven ’n dokter Van der Merwe is. En dan hoor sy wie die dokter is wat vir Sarah in Kaapstad versorg het (bl. 202): ‘Eienaardig genoeg het ek juis vandag in Kannemeyer gelees dat die huisdokter wat Sarah versorg het net voordat sy na die inrigting in Oranjezicht gegaan het, dr. C. van der Merwe was. Toeval?’ Ek weet ‘toevallig’ dat dié huisdokter my broer, C.P. van der Merwe, is. Hy is gebore vier jaar ná Langenhoven se dood; beslis nie Sarah se kind nie!”

Die reaksies op Saartjie: Langenhoven se geheime liefde gaan uiteindelik oor werksmetode en substansie; as mens op skinderstories wil reageer, moet jy jou storie ken. Wium van Zyl en Chris van der Merwe wys dit uit, Willemien Brümmer vertel aan Izak de Vries presies hoekom Malherbe op dryfsand trippel. (Kan mens dit oorvertel? Brümmer waarsku Malherbe dat haar vader met demensie gediagnoseer is, maar Malherbe besoek hom nogtans verskeie male en gebruik hom as bron …)

Wium van Zyl sluit sy essay af met die opmerking dat Saartjie: Langenhoven se geheime liefde ’n verlore geleentheid is. Dit is baie sagkens gestel, maar sekerlik die volle waarheid.

Nou sal ons nooit weet nie of die modeste Saartjie ooit as bron erken sal kan word van die frivole opmerking “Daar was niks sags by Neelsie nie.”

Laat ek ten slotte net my belange verklaar: Ek is nie lid van die Langenhoven Gedenkfonds nie en in my fleurige dae van die GJ het ek soms my voete aan weerskante van die tou gevind. ’n Broek maak altyd ’n plan.

Bron:

by crito

Die leeservaring as plons

Mei 13, 2021 in Uncategorized

Nee herder, die ondenkbare het somehow gebeur. My ghoeroe, my toorts deur die kosmiese debris van die moderne literêre lewe, het my soos in heeltemal verloor. Dis nie dat ek dink Jean Meiring is die kluts kwyt nie, nie in enigiemand se wildste drome nie. Maar hier het nou in Rapport ’n geval gepresenteer waar ek actually dink to each his own.

Dít is seker hoe dinge anyway moet wees in die hoër, kouer sfeer van die resepsiologie. Die wetenskap van resensies, vir diegene wat genonplus is deur terme. Maar in my verwarring, en die suiwer wéét dat mens soos ’n volwassene kan verskil met ’n meningsvormer soos Meiring, lê ook actually ’n glimmering van hoop dat die Afrikaanse teater op die punt staan om uit sy grendelslaap op te staan, en soos die Voortrekkers Groot Te Gaan.

En dít is vir jou nuus, ongeveer op dieselfde niveau as wanneer regter Zondo skielik sou hoor Lucky Montana was Ton Vosloo se buurman in Kaapstad.

Meiring skryf oor Versamelde dramas: N.P. van Wyk Louw dat dit ’n boek is vir flenters lees. Wat überhaupt by my beelde opwerp van Clark Kent en die X-Men, die klas manne wat boeke aan stukke kán lees. Hy sê ook dat mens die dramas en hoorspele en dinge kan geniet sonder om dit te probeer doen aan die hand van Chris van der Merwe se inleidende essay.

“Trouens, dít mag die suiwer leeservaring – as plons – inkort.”

Daardie plons, nè?

Hy bedoel seker indip op goeie Afrikaans.

Dis waar hy my verloor. My hart gaan ook uit na Chris van der Merwe.

Ek het al baie soort leeservarings gehad. Dit het geboogy van vlugtig, skiem, sukkel en steun tot by geniet, laggend, meegesleur, gekieteleer, agternagetrek en verruk. En ek ken plons baie goed, maar ek praat nie uit die bad- en binnekamer nie.

So in my stilligheid het ek nog altyd gedink die grootste guns wat uitgewers ons doen is om dramatekste nie voor te hou as iets wat die algemene leespubliek hulself gaan laat oorgee aan ’n swelgende plonsery in die borrelbad van die literêre lewe nie. Dis vir die aficionado’s, en mense wat graag daardie tekste sien lewe kry op die verhoog, oor die draadloos (’n pragtige argaïsme wat Meiring ook gebruik) of deur televisie.

Og, ongelukkig lewe ons in ’n tyd waarin die teater meer afwesig is as die Cabbage Patch Kids in Joan Hambidge se digbundels. En as ek vir ’n verandering heeltemal eerlik moet wees, dan kan ek nie onthou of N.P. van Wyk Louw se dramatiese pogings ooit ’n reaksie by teatergehore uitgelok het wat naastenby vergelyk kan word met die bruisende geesdrif waarmee Beeld en Die Burger destyds oor PW Botha se eerste termyn tekere gegaan het nie.

Louw ís een van ons heel grootste digters, maar Kit Marlowe is hy nie. Jean Meiring raak heel tereg opgewonde oor Die dieper reg, Dias en Germanicus. Maar ek onthou met hoeveel sigbare gebrek aan geesdrif JC Kannemeyer in sy Literatuurgeskiedenis skryf oor Die pluimsaad waai ver, Dagboek van ’n soldaat, Die vonnis et al. Mens kan hom omtrent hoor gaap terwyl hy soek na iets om te sê oor Kruger breek die pad oop, Die val van ’n regvaardige man, Berei in die woestyn, Koning-Eenoog of Nie vir geleerdes, en selfs die hupse Asterion

As mens Meiring se reaksie mooi lees, merk jy dat hy opgaan in wát Louw plek-plek sê, en hoe hy dit sê, maar nie actually die werke se toneelmatigheid bewonder nie. Verstandigheid is in Suid-Afrikaanse politiek nie ’n algemene kenmerk nie, maar op literêre gebied is daar realisme te bespeur. Ook by ons Afrikaanses. Ons besef dat as RSG môre toemaak, is dit toedeloo aan Louw se hoorspele.

Dit bring my by die ligpunt. Vra ek myself af, soos mens maar doen, wat die kanse is dat Protea iets weet wat ons nog nie weet nie? Hoor my lied, daar moet ’n rede wees hoekom dié uitgewery so skielik al N.P. van Wyk Louw se dramas in een bundel versamel het. Nadat uitgewers deur die jare oor hul voete geval het om dit nie te doen nie.

Ek fantaseer nou wild, maar ek wonder of ’n hele seisoen van Van Wyk Louw-dramas dalk op die derduisende Afrikaanse toneelliefhebbers dwarsoor die land wag? Ek sien in my geestesoog hoe Afriforum ’n Louw-feesseisoen in die Atterbury-Teater borg. En ek onthou dat ek Piet Croucamp al heel diepsinnig op ’n openbare verhoog hoor praat het oor Van Wyk Louw – wie beter om Louw verstaanbaar te maak met ’n waardetoevoegende inleiding voor elke opvoering?

Miskien het Protea ook opnames van die hoorspele gekry wat hulle as podcasts gaan lanseer, en verfilmings van Truk en Kruik se opvoerings van Louw-dramas wat hulle op DVD gaan verkoop saam met die boeke by elke opvoering in die Atterbury-Teater?

Ek sien, met ’n diepe dankbaarheid, ook hoe stapels en stapels van Versamelde dramas by Graffiti opgeraap word, en N.P. van Wyk Louw die onmoontlike regkry en Deon Meyer ’n paar weke lank uit die topposisie van Graffiti se verkooplys stamp …

Maar genoeg van die dagdrome. Gee my eerder die wonderlike suggestiewe drama van N.P. van Wyk Louw se digkuns:

Kléín-niggie Ovarium
sing ’n soet cantarium
vir ’n kattepoot
in die ná-gerig
word daar saag-erig
héélwat goed vergroot

Und zo weiter.

by crito

Apologie aan Willie Burger

Mei 12, 2021 in Uncategorized

Die sondes van die moeders … Crito skuld prof Willie Burger ’n verskoning. Crito se bewering verlede jaar dat Renée Rautenbach Conradie se Met die vierkleur na Parys se manuskrip “in ’n stadium deel van haar werk vir die verwerwing van ’n Magistergraad by die Universiteit van Pretoria” was, en dat “prof. Willie Burger se departement … dit toe goed genoeg gevind [het] vir die toekenning van daardie hoë akademiese onderskeiding” is nie feitlik korrek nie.

Dit is onder my aandag gebring dat Rautenbach Conradie se magistergraad toegeken is deur die Eenheid vir Kreatiewe Skryf, wat deur Henning Pieterse bestuur is as ’n onafhanklike eenheid by UP – tot in 2016, waarna dit as deel van prof. Burger se Afrikaans Departement gefunksioneer het.

Rautenbach Conradie was in die klas van 2011 by die Eenheid vir Kreatiewe Skryf, en het beslis nie in prof Burger se departement studeer nie.

Crito bied haar verskoning aan prof. Burger vir enige ongerief wat haar opmerkings rakende sy resensie van Met die vierkleur na Parys hom besorg het.

by crito

Verstaan jy?

Mei 6, 2021 in Uncategorized

Ek gryp graag vandag terug, liewe broeders en susters, na ’n teksvers uit die verre verlede. Die van julle wat by is, sal weet dit kom uit André P. Brink se Houd-den-Bek: “Om te weet, is nie genoeg nie. ’n Mens moet verstaan ook.” Mal oor daai aanhaling. Jy kan sê dis my lewensmotto.

Dié antieke woorde lui sommer baie klokkies, nè? Nou verstaan jy hoekom Amoré Bekker, wanneer sy op Radio Sonder Mense met die veldfilosoof Antoinette Pienaar gesels, aanmekaar laat waai met “Verstaan jy?”

Vroeër in die week stuur iemand vir my ’n whatsappie van André Rieu wat iewers in die Lae Lande konsert hou en die ou Amerikaanse volksliedjie “Ellie Rhee” speel. Waaop ’n klompie siele in die gehoor opstaan en begin “Sarie Marais” saamsing. Afrikaner-diaspora, verstaan jy? Rieu glimlag só breed ’n mens sou sweer hy het ’n gelukkie gehad met ’n scratchcard by die Spar in Danville.

Aldus gelouter gee ek my toe die dag ná ek alweer nie die Powerball gewen het nie oor aan my daaglikse seratonin-oesery. Ek lees die kommentare onderaan Netwerk24 se berigte. Julle moet weet, ek kom uit ’n huis waarin die stryd teen sensuur in die jare toet woes was. Ek het as ’t ware op vadersknieg en aan moedersborste geleer dat mens aan ander die vryheid moet gun om vir hulself te dink. My pa het my op sy voet laat perdjie ry terwyl hy my vertel van die Minister van Sensuur wat soveel spanning oor onse mense se morele ondergang moes verduur dat hy sy Kaapse masseuse, Juffrou Marié, op een van die sensuurraad se filmpanele aangestel het.

Wag, ek digress. Ek wou julle vertel wat ek weet, en wat ek verstaan. Aan die hand van Netwerk24 se leserskommentare. En waar is ’n beter aanknopingspunt as by die boek-resensies?

Julle is almal skrander lesers, en sal snap dat my skryfstrategie is om nie weer snedige kommentaar uit te lok oor hoe ek perv elke keer wanneer Jean Meiring gees vang oor ’n boek nie. (Natuurlik gebruik ek my prerogatief as modereerder van die kommentare by hierdie blog om al daardie snedige kommentaar te smoor. Ek is ’n sensitiewe mens.)

Anyway ek het sommer baie stof tot nadenke gehad nadat ek drie weke in die Waterberge die bosveld verinnerlik het. Baie resensies wat by my tuiskoms op my lê en wag het. Twee deur Jean Meiring! Ek hoor wat hy sê oor Frederik de Jager se Man op ’n fiets êrens heen. Mens kry sommer weer moed vir die lewe. Met groot skok sien ek egter, soveel weke later, dat geeneen van Netwerk24 se lesers kommentaar gelewer het nie.

Dieselfde lot val Neil van Heerden te beurt wanneer hy François Bloemhof se Die duiwel maak my hart so seer aan die Afrikaanse leespubliek bekendstel. Ditto Ronelle Simmons se bespreking van Carla van der Spuy se Gangster. En Jean Meiring s’n van Dinge van ’n hond, die nuutjie van SP Benjamin. Trisa Hugo se rapport oor Mariël le Roux se Mieke word ook net ’n groot ignore gekap.

Binne die groter Netwerk24-paradigma is dit très weird.

Daar is darem een ligstraaltjie. Trisa Hugo lewer kommentaar onderaan J.B. Roux se warreling oor Erla Diedericks se “anderste roman”, Dominique. “Lekker, Erla! Ek sien uit om te lees.”

Ek het sommer vir die argument gaan kyk na ’n berig oor ’n kommissie van ondersoek se bevinding dat Jeremy van die Elsies onmiddelik geskors moet word. Sommer baie kommentators wat in die ou tradisie en gees Groot Gaan (onthou julle?) en woera-warra klappe uitdeel. Ek het dit op goeie gesag (Facebook) dat nog meer in die slag gebly het danksy Netwerk24 se onverskrokke moderator. Ek wonder wat van onse Jeremy gaan word?

Maar toe maak ek die fout om te gaan kyk wat die lesersreaksie was op Pieter Malan se berig in Rapport oor “Harry en sy prinses van parte?”, ’n ruk terug. Lekker uitdagende joernalistiek. En die kommentaar? Dis nou wat Fij van Rernsburg “diepgang” sou genoem het. Gang wat in diepte uitstoel, n’est-ce pas? My kakebeen het verby my gestoelte geval soos die kommentators air kiss, spookhoue slaan en hulle oor die algemeen gedra soos olieverkopers by ’n paaldanseres-konvensie.

Is dít wat van ons kultuur geword het? ’n Gemeente van mense wat glad nie deel wil word van die edele diskoers oor boeke en boekkultuur nie, maar die een onwelriekende flatus na die ander passeer oor politiek en die ou empire, waarvan hulle kenners is?

Komaan, liewe broeders en susters, laat die ope gesprek oor boeke herleef. Om te weet dat daar boekresensies is, is goed. Maar ons moet wys ons verstaan ook. Anders is die sing van “Sarie Marais” in Brussels ons voorland.

by crito

Enig in sy soort

April 14, 2021 in Uncategorized

O ek laaw dit om Crito te wees. In Afrikaans nogal. Die polisietaal en verdrukkerstaal van weleer, maar nie meer nie. Dis nou die taal waarin ons vir regters sê hulle moet skoert. Die taal waarin ons oor die radio jeremiades kan uitsaai oor hoe die staatsdiens besig is om in duie te stort. Die taal waarin ons die ennui en miserère van die lewe in ’n kleptokrasie besing.

Ek sê vir julle, die ANC laat my altyd dink aan hoe dit voel om mans te vry wat op die rugbyveld leer soen het. Mens kry net nie vat aan hulle nie, want hulle vat vinniger as jy.

Hoekom ek aan hierdie vrolike dinge dink, is omdat ek laas Vrydag die weirdste gesprek afgeluister het en dit my aan die dink gesit het want dit was só kontra jy weet. Ek het gou ’n bietjie goud in my hare gaan laat goi, en die vrou langs my vertel vir Krisna, wat besig is om vir haar ’n Brazilian blowout te gee, van hoe sy sukkel om ’n goeie char te kry.

Deesdae kan mens eintlik net Zimbo’s of Malawianers vertrou, sê sy. Ons eie mense wil nie werk nie, hulle wil managers wees. Vra maar vir enigiemand in ’n gated comm, sê sy. Waarop Krisna vertel dat ’n eks van haar, ’n man wat ’n MA in Afrikaanse letterkunde het, deesdae vir een van die ministers anderkant Eastcliff ’n soort van char-cum-huisbestuurder is. Hy wou eers ’n purser op SAA geword het maar BEE en die aeries vlieg anyway mos nie meer nie.

Dis van daardie punt af dat my gedagtes begin waggel, want Krisna is nie een vir stories klaarmaak nie. Waaraan ek toe dink, is die bespreking wat Izak de Vries op LitNet gedoen het oor François Smith se roman Die kleinste ramp denkbaar.

Ek moet sê, ek is mal oor die manier hoe De Vries dinge doen. Hy het ’n loslit styl, hy kan ’n joke crack en hy het al die Comrades kaalvoet gehardloop. (Ja man, ek weet styl en humor het niks met die Comrades en kaal voete te maak nie, maar dis daardie atletiese prestasie van hom wat altyd in my gedagtes opduik. Dis soos ’n Abba-earworm. Net wanneer jy dink Jonas Kaufmann is terug in jou lewe, begin jy weer Fernando neurie.)

De Vries het duidelik ’n sterk gevoel vir leeskringe, en hy bied sy analise aan as ’n manier om vir die mense by leeskringe entrée te gee in ’n roman wat, soos hy dit stel, moeilik is. Só moeilik dat mens dit as speurverhaal moet benader. Sal nouwel vir Bennie Griessel terugdryf na drank, want moeilik, jy weet mos.

Maar dan, asof hy pas Polly Shortts agter die rug het en sy voete hou nog, maak hy sy move: “Dit is helaas nie die soort boek wat geskryf is vir die ligte leser nie, maar diegene wat hulle graag ophou met boeke van internasionale standaard … wel, ek daag julle hiermee uit om ’n plak 99%-sjokolade te koop, ’n goeie, ou rooiwyn oop te maak en hierdie een weer ’n keer te oorweeg.”

En dan swaai hy om. Dit kan nie soos ’n whodunnit gelees word nie. Dis eerder soos ’n Franse kunsfilm. En dít is vir my waar De Vries my heeltemal gryp en meevoer. Van daardie opmerking af lees ek elke sin aandagtig.

As mens gewoond is aan die oorheersende styl van Afrikaanse boekresensies (okay, mens kan hulle nie onder een kombers inbondel nie, maar hear me out) en jy vergelyk hulle met De Vries se aanpak, is hulle soos ’n fondue wat met Melrose-kaas gemaak is. De Vries gebruik regte raclette.

Hy benader die roman uit ’n veelheid van hoeke. Die interessantste vir my is die Karel Schoeman-vergelyking, en hoe dit De Vries lei na die tydsgees, en die manier waarop François Smith vir Schoeman benut soos Eben Venter met Horrelpoot vir Joseph Conrad benut het.

Mens hoef nie met hom saam te stem nie, maar De Vries se styl is dié van iemand wat ’n gesprek oor ’n boek met jou wil aanknoop. Hy prikkel, hy suggereer, hy maak stellings wat jy kan probeer aanvat as jy lus voel om met hom stry te kry.

Die ding is net, jy gaan nie met hom kan stry as jy nie die boek gelees het nie.

De Vries dink uit die boksie uit. Wat anders kon mens verwag van iemand wat die rug op Adidas en Nike gekeer het? Ek het hierdie bespreking gelees asof ek my hele lewe al gewag het dat iemand só te werk moet gaan, sonder dat ek dit geweet het. Sure, resensente gaan dit nie kan nadoen in koerante nie. Maar hulle gaan anders kan dink oor hoe ’n resensent hom tot sy lesers rig.

Ek het gesit en kyk na myself en my hare met al die foils daarin, en gewonder hoe mens “Loop-en-Val” Motshwarateu se van spel. Op die plek het ek besluit dis darem te obvious om Izak de Vries die “Loop-en-Val” Motshwarateu van die Afrikaanse letterkunde te noem. Daar is maar net een Izak de Vries, die een wat die Comrades kaalvoet gehardloop het én ’n enorme bespreking van François Smith se Die kleinste ramp denkbaar geskryf het.