Jy blaai in die argief vir 2022 Mei.

by crito

Herfsmymering

Mei 18, 2022 in Uncategorized

Die kreef raak gewoond daaraan, nè? Ons leef, en dan leef ons skielik nie meer nie. Terwyl die insig en neerslag van Louise Viljoen se erudisie in haar resensie van Narreskip (Rapport) die nuwe digbundel van Johan Myburg my bloed nog met ’n vaart laai bruis, sink die implikasies daarvan in en dwaal my gedagtes.

Ek dink aan Nathi Mthethwa, Minister van Sports, Kuns en Kultuur, en sy departement. Hulle sit die kwal terug in kwaliteit, daardie slobberende drilvis van meerderwaardigheid. Kwaliteit kultuur.

Hulle wil R17 miljoen spandeer aan die maak van ’n reusagtige landsvlag vir Vryheidspark in Pretoria. Ons Pretorianers staan hoeka tou om daar ’n draai te maak.

Ek weet die Dept van SKK sal aanvoer dat dit werksgeleenthede gaan skep, kos op die kaders se borde sit. Kulturele eenheid skep. Dink net hoeveel susters betrek sal word vir die naaiwerk aan daai vlag. Vertel dit gerus vir die mense van Munsieville en Wolmer.

Iemand sal seker nog eendag ’n fraai boekie saamstel oor Mthethwa se insigte. Die rendement van magsbehoud. Sedert die bevryderskleed van Jacob Zuma afgepluk is, is dit een van die groeipunte van die Suid-Afrikaanse uitgewerswese. In dieselfde Rapport waarin Narreskip ontsluit word, is daar ’n opgaaf van nuwe niefiksieboeke.

“Waagmoed en waarheid”, sê Rapport en lei dan die oog vlietend oor die inhoud van Magda Wierzycka se Magda My Journey, Karyn Maughan & Kirsten Pearson se Nuclear: Inside South Africa’s Secret Deal en Norman McFarlane se Across the Border: Surviving the Secret War in Angola.

Almal in Engels. Boeke wat, met die uitsondering van McFarlane se werk, direk of indirek die ANC van sy sokkel stamp.

Ek begin soek na onlangse besprekings van Afrikaanse niefiksie.

Leopold Scholtz se Terreur en bevryding: Die ANC/SAKP, die kommunisme en geweld (1961-1990); Nicol Stassen se Van Humpata tot Upingtonia; Tinus le Roux se fotoboek Die Anglo-Boereoorlog in Kleur.

Ons dool in die verlede. Wil Afrikaanse uitgewers nog deelneem aan die gesprek van die dag? Speur hulle in die geheime van die politiek, die wandade van die huidige regime? Gaan Jacques Pauw ooit weer in Afrikaans skryf?

Ah, maar daar ís Afrikaanse niefiksie oor die kwellings van die dag. Charné Kemp se Moord op Pofadder. ’n Boek oor ’n vrou wat ’n kontrakmoord op haar man beplan het. Kemp is ’n ervare joernalis, en het ook al haar Moord op Griekwastad en Bloed, dunner as water (oor gesinsmoorde) in groot getalle in boekwinkels verkoop gekry.

Onse mense hou tog so van moord en skande. Gewis is iemand reeds besig met ’n manuskrip oor Shaun Oosthuizen, die sogenaamde reeksmoordenaar van ou vroue. Shaun van Munsieville, nè? ’n Woestaard uit ’n kontrei waar eiendomsreg ’n vreemde begrip is.

Ons dool dus nie heeltemal in die verlede nie, maar die kreef, die kreef …

Een van die aanhalings uit die merkwaardige Narreskip spook by my: “skryf geperforeerde verse, vol sesure, / vol hiate, gate sodat die nié-weet kan asemhaal.”

Miskien is daar nie meer Afrikaanse boeke oor die politieke narreskip Suid-Afrika nie omdat Afrikaners nie werklik meer deel is van die politiek nie. Ons nie-weet haal asem, ons verlekker ons in die wete dat daar mense is wat dit erger het as ons. Die common lot. Ons sal dink aan boeke oor Shaun Oosthuizen, maar ons sal nie die aakligheid van Munsieville en Wolmer se plakkerskampe opteken nie.

Laat ek ’n uitgewersreaksie antisipeer: Slegte nuus verkoop nie. Behalwe wanneer dit mens meerderwaardig kan laat voel.

Alles gebeur met ’n omweg, ’n soort nie-weet, ook ons erkenning dat ons kultuur verkrummel.

by crito

Dis die prentjie wat tel

Mei 10, 2022 in Uncategorized

Al wat dit verg om op peil te kom met die hoogste verstandelike prestasie van die mensdom is om op ’n Maandag wakker te word en Beeld saam met jou koffie en beskuit in die bed bedien te word. As dit ’n goeie oggend is, is daar ure se gesels oor vanoggend se krant moontlik. Ek het vandeesweek gedink dis ’n saai koerant, ’n tipiese vreugdefest vir begrafnisondernemers. Totdat ek die Boekeblad oopslaan.

Dit was ’n meta-traumatiese oomblik. Ek het gelees en gelees en met alles tot my intellektuele beskikking (van Pythagoras tot by Talbot Brewer) dit probeer meet, en laat ek reguit wees: Ek kon nie.

Dié Boekeblad, as ’n ding an sich, was eenvoudig bokant my vuurherd. Ek het gewonder of ek soos ’n drollige Donald Trump net moet sê dis fake news en hoop my lesers dink ek beweeg op ’n niveau van insig wat die gewone mens nie beskore is nie, maar selfs Crito kan nie só laag daal soos die groot frikkadel nie.

Om my aansien te behou, sou dit nodig wees om meer beterweterig te wees as ’n afgetrede ketelmaker op Facebook, of ’n wysneus in die kommentaar-kolomme onderaan Netwerk24-berigte. Geluld, geleuterd en straks ook gezeverd, julle weet mos.

Daar is ook geen rede hoekom my man die enigste moet wees wat verryk word deur my analise nie, dus gee ek dit vir julle deur soos ek dit vir hom verduidelik het:

Alle eer gaan vir eers aan Jo Prins, die boekeredakteur, wat hierdie blad beplan en saamgestel het binne vyf dae van harde werk en, volgens my skinderbronne, die akkomodering van sy daaglikse fietsrit na Oliver Tambo-aerieport waar hy voor ’n plakkaat van ’n mooi vrou sit en mediteer.

Sommge van die besluite wat hy geneem het, getuig van die soort strategiese denke wat Sun Tzu en Carl von Clausewitz na die Bulle se waterdraers laat lyk.

Om mee te begin het hy die lys van ingesonde resensies op sy rekenaar deurgescroll (straks op ’n groot Excel worksheet), en net daai woord, deurgescroll, het hom laat besluit dat hy ’n Boekevat deur Charl Pierre Naudé onderaan die blad gaan gebruik, want dit gaan oor lewende taal en Afrikaans wat nate het met ander tale. Naudé is ’n terdeë bekroonde denker, derhalwe sal sy Boekevat onmddellik dit hele blad next level maak.

Die volgende besluit was ’n bietjie moeiliker. Wat is die sekondêre resensies wat hy regs in ’n lang, breë kollom vir die volle diepte van die blad gaan plaas? Drie korteriges, twee middelslag?

Nee! Mens kan jou die oomblik van illuminasie indink, die ingewing wat hom tref in ’n onbewaakte oomblik. Hoekom nie ’n klomp nuwe of ophande boeke “aankondig” nie? Almal sal dink dat hulle wel later geresenseer sal word, niemand hoef nou al te weet van watter hy ongelukkig gaan vergeet nie. En die uitgewers was so gaaf om goeie reklamepamflette saam te stuur, al wat mens te doen staan is om die ergste purple prose uit te sny. Dan is dit soos mini-resensies sonder vratte.

So, die blad begin vorm aanneem.

Wat gaan die hoof-resensie wees? Wel, eintlik die enigste resensie, nè? Al daardie plegtige beloftes wat Media24 se koerantbase destyds gemaak het toe hulle drie boekeblaaie in een versmelt het, who cares? Een sal dit wees.

En om te besluit, is maklik. Kyk, ons leef in ’n era waar almal frons, selfs trane in die oë kry, soms albei tegelyk, nes Gentleman Jack wat ’n kaal vroueskouer raaksien, wanneer hulle praat oor RSG en die verdomming van Afrikaners. As daar nou een plek is waar verdomming nie ’n issue is nie, is dit Beeld se Boekeblad.

Die keuse sal eenvoudig moet val op ’n boek wat deur sy omslag waarde toevoeg tot die Beeld-leser se estetiese ervaring van die krant. Daarom is daar vir die Boekeredakteur geen ander boek wat sal deug as Lina Spies se Aarde na firmament nie. Só heerlik retro.

Dit bevat boonop só ’n pragtige skakerig van blou dat hy dit so groot as moontlik gaan afdruk. Miskien ’n bietjie aan Charl-Pierre Naudé se stukkie sny, maar Naudé sal nie kla nie.

En kyk na die kunstige omslag! Vreemde perspektief, asof Lina Spies by die voordeur uitgetrippel het, vroegoggend, gestruikel het en op die grasperk te lande gekom het. Nou staar sy tussen die grasspriete deur na die lug doer agter.

G’n twyfel nie, mense. Ons het hier met ’n ekodigter te doen, nie ’n ego-digter nie. Sy drink nie meer in Pretoria tee saam met P kwadraat nie, sy lê op die gras en kyk na bowe. (Ek het gewonder of die resensent, Marius Crous, verward geraak het toe hy Lina Spies as ’n “beleë” digter beskryf het.)

Maar daar het julle dit. My beterweterigheid oor Beeld se jongste Boekeblad. Hoe kan ’n mens op so-iets verbeter? Ons weet nou hoekom die hoofresensie altyd oordonder word deur die afdruk van die boek se omslag. Dit is die verbete estetisering van Beeld en as daar enige geregtigheid in die wêreld oor is, sal Jo Prins volgende jaar deur die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns bekroon word met die Frans du Toit-medalje.

Dis moeilik om te sê hoe daar überhaupt verbeter kan word op die Boekeblad soos dit nou is. Ek kan nou heel voorspelbaar en afgesaagd wees en sê dat meer resensies en piepklein afdrukke van die omslae die pad vorentoe is, maar nou weet ek ook dat as Jo Prins nog tien jaar lank op hierdie patroon voortgaan, almal mettertyd sal glo dat die Afrikaanse leser nie intellektueel in staat is om meer as een boekresensie op ’n Maandag te lees nie. Die res van die week speel die koerant arglistig veilig met geen boekbesprekings nie, terwille van sy reeds verdomde lesers se geestesheil.

Dit laat jou dink, nè?

Ek wonder of Jo Prins nie moet kyk of dit moontlik is om die illustrasie van die hoofboek onder bespreking as ’n soort plakkertjie op die blad te plak nie. Dan peul ’n mens dit net af, monteer dit op iets en laat dit raam.

En sodra jy dit afgetrek het, kan jy die volledige resensie lees. Ek sou so graag alles wat Marius Crous oor Lina Spies se tiende digbundel gesê het wou lees. Ek glo vir geen oomblik dat dit wat ons te lese gekry het, ’n volledige vorm van die resensie is nie.

En is dit nie verskriklik nie, om daar langs die eerste newelsliert van Marius Crous se resensie, te voel hoe jou oog wegdwaal na die aanhaling in Blouwillemaandag nie: “Sy het eenkeer gesê sy kla nie, maar dit nie maklik om ’n ma te wees nie.”