Jy blaai in die argief vir 2021 Februarie.

by crito

Hoe om van Jacob Zuma en Karel Klitsgras te vergeet

Februarie 25, 2021 in Uncategorized

Liewe broeders en susters, julle kan my nie sien nie, maar ek kan julle verseker, hier voor die rekenaar sit ’n ontnugterde mens. Langs my lê vanoggend se Beeld, wat ons seergewaardeerde voormalige president, Jacob Zuma, aanhaal as sou hy gesê het ons land se wette is glads te sag. En hy behoort te weet. Hy is ’n man wat die verskil tussen sag en binneboud verstaan. Jammer, vingerfout. Sag en benoud. Is hy nie oppad om die bendes 26, 27 en 28 in die tronke te gaan saamsnoer in die magtige elf en dertigs nie? En hy ken net een manier, en dis om van voor te ly. Jammer, glipsie.

Wat het dit met resensies te doen? Saak staan só: Gister lees ek Louise Viljoen se begrype oor Ashwin Arendse se bundel Swartland. (Rapport Boeke). En ek onthou ’n les uit een van my vorige lewes: Om te weet, is nie genoeg nie. ’n Mens moet verstaan ook. Anders hardloop jy in die muur vas. Muur, nè?

Viljoen weet en sy verstaan. Sy reken dis ’n goeie bundel. Lang betoog. Sy kon net meer aangehaal het. Want die bietjie wat sy aanhaal, het vanoggend weer by my kom spook toe ek dog ek lees dat Zuma voel as die wette strenger was, sou hy lankal die elf en dertigs bymekaar gebring het. Luister ’n bietjie hier wat sê Ashwin Arendse:

Ôs ammel wiet ôs lieg vi mekaa,
maa asse mens reg lyste
na ’n laitie se kakpģaat kan jy sien
watte mens hy innie toekoms gan wies.

Dis net ’n ope vraag, broeders en susters, of daai laitie Zuma Swartlandse Afrikaans onder die knie het. Wat ons wel met sekerheid kan sê, is dat die toekoms hier is en ons is totaal beïndruk met hom en sy persoonlike lyfwag, Karel Klitsgras.

Laasgenoemde is natuurlik die mens vir wie die woord “gewiks” geponeer is, en daarom is ek verder in swartgalligheid gedompel op hierdie oggend. Jonathan Amid, die Huppelkind van die resepsiologie, het al die dempers van sy metaforiese orrel oopgetrek om Emma Bekker se kortverhaalbundel Vel vir Boeke24 te besing.

Selfs al is mens sinies oor die Huppelkind se vlyt om absoluut alles wat in Afrikaans verskyn te lees, kan mens uit hierdie bespreking agterkom dat dit goed vir sy jeugdige gemoed was om ’n slag iets werklik uitdagends voor middagtee onder oë te kry. Broeders en susters, u sal met my saamstem, ’n mens kan nie vir ewig en altyd jubelaris van die krimi wees nie. Dis ’n welkome afwisseling in Amid se resensie-oeuvre.

Jo Prins, redakteur van Boeke24, was só in sy skik met die resensie dat hy dit versier het met veelvlakkige alliterasie in die opskrif: “Vreesloos, speels, vol verbeelding en gewiks.” Ag, die fluweelsagte oop-heid van die v’s, en die sluitingskrag van die laaste es! Net jammer van die gewiksery, wat mens laat dink aan die RAUkie van die Café de Deux Magots en die mosselpotte van Den Haag.

En wanneer ek aan die sublieme skranderheid van kameraad Klitsgras dink, en sy onnabootsbare manier om lewend uiting te gee aan die eksistensiële sleutelvrae (“Wie is ek?” “Waar kom ek vandaan?” “Waar gaan ek heen”), val my oog op ’n frase in Stefaans Coetzee se lesersindruk van Deon Meyer se Donkerdrif op die resensiewerf van LitNet. Coetzee skryf: “Soos die meeste oudgevangenes is ek skepties oor misdaadfiksie.”

Hè? Broeders en susters, hè? Hier’s ’n storie…

Terwyl ek nog tob oor Stefaans Coetzee (daai laaste “Jitte Krismis” het my ’n bietjie gegooi, toegegee), lees ek Ingrid van der Walt se bespreking van Die kind se naam is Anneke, deur Juliana Coetzer (ook by LitNet). Dit behoort vir julle duidelik te wees dat Crito tans sensitief is vir indrukke, en Van der Walt het my werklik teruggeroep na die werklikheid.

Dis duidelik dat Die kind se naam is Anneke vir haar van groot belang is – omdat dit vrae beantwoord wat haar bygebly het sedert sy ’n paar jaar gelede Coetzer se Bloedvreemd gelees het. Haar reaksie op Die kind se naam is Anneke is opreg en ontroerend, en laat my vermoed die lees van Die kind se naam is Anneke sal ’n kenterende ervaring in enigiemand se lewe wees.

Terwyl ek nog só sit en staar na die rekenaarskerm, surf ek aan na Fanie Olivier se resensie van Gerard Scholtz se haikufest Stipstaar. Ook by LitNet. En die son begin uitskuif agter die donker wolke van my gemoed. Wat vir my uiters verbasend is. Ek hou nie van hakoes nie.

Dis net dat Fanie Olivier soveel dinge sê wat tegelyk klnkende waarhede is, nes ander van sy opmerkings ons tydsgewrig perfek vasvang. Soveel so dat die voorbeelde van Gerard Scholtz se haikoes wat hy aanhaal, my baie aanstaan; in gevalle waar hy kritiek lewer, verbeel ek my ek kan die vonkeling in Faantjie se oë sien, die glimlag wat kuiltjies langs sy mondhoeke maak. (Nee Fanie, ek is nie die Sonkind nie.)

Olivier se een opmerking (“In ’n tydperk waarin fyn omgaan met die taal oor die algemeen steeds minder belangrik word en minder eiesoortig, waarin die dissipline wat onderliggend is aan formele poëtiese subgenres verdag gemaak word, kan die bydrae wat die bundel lewer moeilik oorskat word”) het in my gedagtes bly tol toe ek die baie interessante bespreking deur Nini Bennett van Louis Esterhuizen se Die gladde stiltes van glas lees.

Niks verkeerd met haar resensie nie, behalwe dat ek my onmiddellik gewip het vir die Afrikaanse vertaling van Henryk Górecki se derde simfonie, ook bekend as Symfonia pieśni żałosnych. Dié benaming word in Engels vertaal as “Symphony of Sorrowful Songs”, en Bennett maak dit sy “simfonie van klaagliedere”. Verkeerdelik. Die Symfonia pieśni żałosnych handel oor ’n ma se rou- en ween-liedere by die dood van haar baba asook ’n tienermeisie se smeking dat die Maagd Maria haar moet beskerm in ’n sel waarin sy deur die Gestapo aangehou word. Dis nie klaagliedere nie.

En terwyl ek hierdie woorde skryf, is ek opnuut op iets anders gefokus as die maaiers in my gemoed. Broeders en susters, my dank aan al die resensente!

by crito

Skerpste

Februarie 10, 2021 in Uncategorized

Annelise Erasmus is die mees gewikste resensent wat in die afgelope jaar oor nuwe Afrikaanse boeke geskryf het. Sy het die beste oog in die bisley van die resepsiologie. Haar resensies is ’n skouspel van gesonde verstand en filosofiese intuïsie.

Wanneer sy die karwats inlê, sien ’n mens dat sy ook besonder goeie maniere het.

Op die blaaie van Rapport Boeke het sy afgelope Sondag geskryf oor William Lottering se Emigrant immigrant. Ek het nog nooit van dié skrywer gehoor nie, maar dit is duidelik dat Afrikaans vir hom nog dié taal is ná jare in koue Kanada, en dít maak dat mens so half die gevoel kry van kom-terug-my-seun.

Annelise Erasmus swig nie vir daardie soort gevoelens nie. Sy sê eerder Lottering moet uithaal en wys, soos behoorlike resensente moet doen, en dan lag sy nie wanneer sy sien wat sy sien nie.

Waar mindere mense soos ek Emigrant immigrant halfpad deur sou neersmyt, het sy dwarsdeur gelees. Sy het Lottering soveel binnevet van die boud gegee dat sy ná die leesproses sekerlik gewig verloor het.

Ek kan nie onthou wanneer laas ek ’n resensent so hard sien soek het na iets positiefs om te sê, net om telkens voor die ongemaklike feit te stuit dat sy ’n prul voor haar het nie.

Onder normale omstandighede (ja wel, hoe normaal kan dinge ooit in Covid-tyd wees?) sou ’n resensent die boek aan die boekeredakteur teruggestuur het met ’n nota waarin kragtaal geen verrassing sou wees nie. Annelise Erasmus respekteer die integriteit van die skrywer en die wysheid van die uitgewer. Sy meet die roman aan ’n wye verskeidenheid maatstawwe. Soms, wanneer dinge werklik nie sin maak nie, probeer sy die materiaal uit ’n ander hoek beskou, maar selfs dan geluk het niet.

Uiteindelik is haar slotoordeel vernietigend: Lottering het die onderwerp van emigrasie nie met genoeg eerlikheid benader nie.
Sien wat ek bedoel met goeie maniere?

Ander resensente sou gepraat het van quatsch, van strokiesprent-karakters, van benepe visie, van ’n skrywer wat geen redaksionele leiding ontvang het nie.

Erasmus analiseer deurtastend en verduidelik geduldig, staan die soort ruimte af aan Emigrant immigrant wat meestal ggereserveer word vir loftuitings oor boeke aan die ander kant van die geloofwaardigheidspektrum.

As kykNet se prys vir beste resensies die Covid-tyd oorleef, benoem ek solank hierdie resensie.

by crito

Klein flaters

Februarie 4, 2021 in Uncategorized

Soms wanneer ek ’n resensie deur Joan Hambidge lees, wens ek ek kon oorkant haar lessenaar gesit het terwyl sy die resensie gesit en tik het. Oor haar skouer geloer het terwyl sy haar notaboeke raadpleeg, deur ouer bundels en naslaanwerke blaai wat sy van die rak gehaal het.

Ja wel, soms. Ander kere sou dit nie geluk nie. Dit lyk partykeer asof sy haar resensies skryf gou-gou voordat sy in die oggend tande borsel.

Maar toe sy besig was om Antjie Krog se Met die oog op môre vir Boeke24 te resenseer, moes dit vir jou ’n ding gewees het. Sy haal regtig uit en wys dat sy ’n resensie kan skryf waarin daar ’n behoorlike ontwikkeling van ’n redenering is – en nie net afgetelde losstaande gedagtes is wat sy gemaak het terwyl sy lees nie.

In hierdie resensie lanseer sy haar betoog en skil in die proses die verskillende aspekte van Krog se versdrama oop. Sy opper ’n punt van wesentlike kritiek (oor die gebruik van die p-woord), en daarna kaats sy die versdrama teen ’n aantal ander tekste. Nie om haar erudisie uit te stal nie, maar as aanloop tot die voorstel dat RSG se dramaman, Kobus Burger, die uitdaging aanvaar om die teks as radiodrama te verwerk. “Anders,” skryf sy, “is my geld op (Marthinus) Basson sodra die teaters volskaals funksioneer.”

Dit is uiters moedswillig van haar om sulke dinge te sê. Ek kan verstaan dat sy hoë agting vir Kobus Burger het. Die man het selfs vir Charles Fourie geïnspireer om weer ’n slag iets luisterbaars te skryf. Maar sal hy ’n mito-poëtiese gesprek kan laat uitwaaier na die luisteraars tuis? En wat gaan hy met daai p-woord doen? Ek kan my nie indink dat ’n beginselvaste digter soos Antjie Krog hom sal toelaat om haar teks te sensureer nie.

Dis wanneer Hambidge die van Basson noem dat ek die wolk van depressie oor my voel kom. Marthinus Basson word op 7 April vanjaar 68. Sal hy, eendag wanneer teaters weer volskaals funksioneer, soos Hambidge dit optimisties beskryf, nog die krag hê om kans te sien vir al die tjol verbonde aan die opvoer van ’n groots opgesette werk soos Met die oog op môre?

Gaan enigiets in hierdie land ooit weer volskaals funksioneer? Net ’n ontplooide kader sal positief op daardie vraag kan antwoord.

Veel minder pikant is Jonathan Amid se bespreking van 17 maal moord deur Daniël Lötter (Rapport Boeke). Amid dans soos Huppelkind, en met sy kenmerkende woordvaardigheid, oor en om die inhoud en aard van die boek. Hy maak sy opmerkings met stelligheid en selfversekering, en is ruimhartig genoeg om die ernstige foute van die boek wat hy uitwys, te beskou as “enkele flaters”.

Helaas kry ek die gevoel dat die koning nie klere aanhet nie. Amid bring Daniël Lötter se boek in verband met die werk van Johann van der Post. Lekker. Maar hy bly in gebreke om Lötter se werk te meet aan dié van die ware Suid-Afrikaanse meesters op die terrein waarop Lötter hom begewe het. Hoe vergelyk Lötter se werk met dié van Benjamin Bennett, en meer onlangs met Chris Karsten se Opspraak deur moord, of selfs sy Riller in die raaisel?

Ruimte vir verbetering.