by crito

Herfsmymering

Mei 18, 2022 in Uncategorized

Die kreef raak gewoond daaraan, nè? Ons leef, en dan leef ons skielik nie meer nie. Terwyl die insig en neerslag van Louise Viljoen se erudisie in haar resensie van Narreskip (Rapport) die nuwe digbundel van Johan Myburg my bloed nog met ’n vaart laai bruis, sink die implikasies daarvan in en dwaal my gedagtes.

Ek dink aan Nathi Mthethwa, Minister van Sports, Kuns en Kultuur, en sy departement. Hulle sit die kwal terug in kwaliteit, daardie slobberende drilvis van meerderwaardigheid. Kwaliteit kultuur.

Hulle wil R17 miljoen spandeer aan die maak van ’n reusagtige landsvlag vir Vryheidspark in Pretoria. Ons Pretorianers staan hoeka tou om daar ’n draai te maak.

Ek weet die Dept van SKK sal aanvoer dat dit werksgeleenthede gaan skep, kos op die kaders se borde sit. Kulturele eenheid skep. Dink net hoeveel susters betrek sal word vir die naaiwerk aan daai vlag. Vertel dit gerus vir die mense van Munsieville en Wolmer.

Iemand sal seker nog eendag ’n fraai boekie saamstel oor Mthethwa se insigte. Die rendement van magsbehoud. Sedert die bevryderskleed van Jacob Zuma afgepluk is, is dit een van die groeipunte van die Suid-Afrikaanse uitgewerswese. In dieselfde Rapport waarin Narreskip ontsluit word, is daar ’n opgaaf van nuwe niefiksieboeke.

“Waagmoed en waarheid”, sê Rapport en lei dan die oog vlietend oor die inhoud van Magda Wierzycka se Magda My Journey, Karyn Maughan & Kirsten Pearson se Nuclear: Inside South Africa’s Secret Deal en Norman McFarlane se Across the Border: Surviving the Secret War in Angola.

Almal in Engels. Boeke wat, met die uitsondering van McFarlane se werk, direk of indirek die ANC van sy sokkel stamp.

Ek begin soek na onlangse besprekings van Afrikaanse niefiksie.

Leopold Scholtz se Terreur en bevryding: Die ANC/SAKP, die kommunisme en geweld (1961-1990); Nicol Stassen se Van Humpata tot Upingtonia; Tinus le Roux se fotoboek Die Anglo-Boereoorlog in Kleur.

Ons dool in die verlede. Wil Afrikaanse uitgewers nog deelneem aan die gesprek van die dag? Speur hulle in die geheime van die politiek, die wandade van die huidige regime? Gaan Jacques Pauw ooit weer in Afrikaans skryf?

Ah, maar daar ís Afrikaanse niefiksie oor die kwellings van die dag. Charné Kemp se Moord op Pofadder. ’n Boek oor ’n vrou wat ’n kontrakmoord op haar man beplan het. Kemp is ’n ervare joernalis, en het ook al haar Moord op Griekwastad en Bloed, dunner as water (oor gesinsmoorde) in groot getalle in boekwinkels verkoop gekry.

Onse mense hou tog so van moord en skande. Gewis is iemand reeds besig met ’n manuskrip oor Shaun Oosthuizen, die sogenaamde reeksmoordenaar van ou vroue. Shaun van Munsieville, nè? ’n Woestaard uit ’n kontrei waar eiendomsreg ’n vreemde begrip is.

Ons dool dus nie heeltemal in die verlede nie, maar die kreef, die kreef …

Een van die aanhalings uit die merkwaardige Narreskip spook by my: “skryf geperforeerde verse, vol sesure, / vol hiate, gate sodat die nié-weet kan asemhaal.”

Miskien is daar nie meer Afrikaanse boeke oor die politieke narreskip Suid-Afrika nie omdat Afrikaners nie werklik meer deel is van die politiek nie. Ons nie-weet haal asem, ons verlekker ons in die wete dat daar mense is wat dit erger het as ons. Die common lot. Ons sal dink aan boeke oor Shaun Oosthuizen, maar ons sal nie die aakligheid van Munsieville en Wolmer se plakkerskampe opteken nie.

Laat ek ’n uitgewersreaksie antisipeer: Slegte nuus verkoop nie. Behalwe wanneer dit mens meerderwaardig kan laat voel.

Alles gebeur met ’n omweg, ’n soort nie-weet, ook ons erkenning dat ons kultuur verkrummel.

by crito

Dis die prentjie wat tel

Mei 10, 2022 in Uncategorized

Al wat dit verg om op peil te kom met die hoogste verstandelike prestasie van die mensdom is om op ’n Maandag wakker te word en Beeld saam met jou koffie en beskuit in die bed bedien te word. As dit ’n goeie oggend is, is daar ure se gesels oor vanoggend se krant moontlik. Ek het vandeesweek gedink dis ’n saai koerant, ’n tipiese vreugdefest vir begrafnisondernemers. Totdat ek die Boekeblad oopslaan.

Dit was ’n meta-traumatiese oomblik. Ek het gelees en gelees en met alles tot my intellektuele beskikking (van Pythagoras tot by Talbot Brewer) dit probeer meet, en laat ek reguit wees: Ek kon nie.

Dié Boekeblad, as ’n ding an sich, was eenvoudig bokant my vuurherd. Ek het gewonder of ek soos ’n drollige Donald Trump net moet sê dis fake news en hoop my lesers dink ek beweeg op ’n niveau van insig wat die gewone mens nie beskore is nie, maar selfs Crito kan nie só laag daal soos die groot frikkadel nie.

Om my aansien te behou, sou dit nodig wees om meer beterweterig te wees as ’n afgetrede ketelmaker op Facebook, of ’n wysneus in die kommentaar-kolomme onderaan Netwerk24-berigte. Geluld, geleuterd en straks ook gezeverd, julle weet mos.

Daar is ook geen rede hoekom my man die enigste moet wees wat verryk word deur my analise nie, dus gee ek dit vir julle deur soos ek dit vir hom verduidelik het:

Alle eer gaan vir eers aan Jo Prins, die boekeredakteur, wat hierdie blad beplan en saamgestel het binne vyf dae van harde werk en, volgens my skinderbronne, die akkomodering van sy daaglikse fietsrit na Oliver Tambo-aerieport waar hy voor ’n plakkaat van ’n mooi vrou sit en mediteer.

Sommge van die besluite wat hy geneem het, getuig van die soort strategiese denke wat Sun Tzu en Carl von Clausewitz na die Bulle se waterdraers laat lyk.

Om mee te begin het hy die lys van ingesonde resensies op sy rekenaar deurgescroll (straks op ’n groot Excel worksheet), en net daai woord, deurgescroll, het hom laat besluit dat hy ’n Boekevat deur Charl Pierre Naudé onderaan die blad gaan gebruik, want dit gaan oor lewende taal en Afrikaans wat nate het met ander tale. Naudé is ’n terdeë bekroonde denker, derhalwe sal sy Boekevat onmddellik dit hele blad next level maak.

Die volgende besluit was ’n bietjie moeiliker. Wat is die sekondêre resensies wat hy regs in ’n lang, breë kollom vir die volle diepte van die blad gaan plaas? Drie korteriges, twee middelslag?

Nee! Mens kan jou die oomblik van illuminasie indink, die ingewing wat hom tref in ’n onbewaakte oomblik. Hoekom nie ’n klomp nuwe of ophande boeke “aankondig” nie? Almal sal dink dat hulle wel later geresenseer sal word, niemand hoef nou al te weet van watter hy ongelukkig gaan vergeet nie. En die uitgewers was so gaaf om goeie reklamepamflette saam te stuur, al wat mens te doen staan is om die ergste purple prose uit te sny. Dan is dit soos mini-resensies sonder vratte.

So, die blad begin vorm aanneem.

Wat gaan die hoof-resensie wees? Wel, eintlik die enigste resensie, nè? Al daardie plegtige beloftes wat Media24 se koerantbase destyds gemaak het toe hulle drie boekeblaaie in een versmelt het, who cares? Een sal dit wees.

En om te besluit, is maklik. Kyk, ons leef in ’n era waar almal frons, selfs trane in die oë kry, soms albei tegelyk, nes Gentleman Jack wat ’n kaal vroueskouer raaksien, wanneer hulle praat oor RSG en die verdomming van Afrikaners. As daar nou een plek is waar verdomming nie ’n issue is nie, is dit Beeld se Boekeblad.

Die keuse sal eenvoudig moet val op ’n boek wat deur sy omslag waarde toevoeg tot die Beeld-leser se estetiese ervaring van die krant. Daarom is daar vir die Boekeredakteur geen ander boek wat sal deug as Lina Spies se Aarde na firmament nie. Só heerlik retro.

Dit bevat boonop só ’n pragtige skakerig van blou dat hy dit so groot as moontlik gaan afdruk. Miskien ’n bietjie aan Charl-Pierre Naudé se stukkie sny, maar Naudé sal nie kla nie.

En kyk na die kunstige omslag! Vreemde perspektief, asof Lina Spies by die voordeur uitgetrippel het, vroegoggend, gestruikel het en op die grasperk te lande gekom het. Nou staar sy tussen die grasspriete deur na die lug doer agter.

G’n twyfel nie, mense. Ons het hier met ’n ekodigter te doen, nie ’n ego-digter nie. Sy drink nie meer in Pretoria tee saam met P kwadraat nie, sy lê op die gras en kyk na bowe. (Ek het gewonder of die resensent, Marius Crous, verward geraak het toe hy Lina Spies as ’n “beleë” digter beskryf het.)

Maar daar het julle dit. My beterweterigheid oor Beeld se jongste Boekeblad. Hoe kan ’n mens op so-iets verbeter? Ons weet nou hoekom die hoofresensie altyd oordonder word deur die afdruk van die boek se omslag. Dit is die verbete estetisering van Beeld en as daar enige geregtigheid in die wêreld oor is, sal Jo Prins volgende jaar deur die SA Akademie vir Wetenskap en Kuns bekroon word met die Frans du Toit-medalje.

Dis moeilik om te sê hoe daar überhaupt verbeter kan word op die Boekeblad soos dit nou is. Ek kan nou heel voorspelbaar en afgesaagd wees en sê dat meer resensies en piepklein afdrukke van die omslae die pad vorentoe is, maar nou weet ek ook dat as Jo Prins nog tien jaar lank op hierdie patroon voortgaan, almal mettertyd sal glo dat die Afrikaanse leser nie intellektueel in staat is om meer as een boekresensie op ’n Maandag te lees nie. Die res van die week speel die koerant arglistig veilig met geen boekbesprekings nie, terwille van sy reeds verdomde lesers se geestesheil.

Dit laat jou dink, nè?

Ek wonder of Jo Prins nie moet kyk of dit moontlik is om die illustrasie van die hoofboek onder bespreking as ’n soort plakkertjie op die blad te plak nie. Dan peul ’n mens dit net af, monteer dit op iets en laat dit raam.

En sodra jy dit afgetrek het, kan jy die volledige resensie lees. Ek sou so graag alles wat Marius Crous oor Lina Spies se tiende digbundel gesê het wou lees. Ek glo vir geen oomblik dat dit wat ons te lese gekry het, ’n volledige vorm van die resensie is nie.

En is dit nie verskriklik nie, om daar langs die eerste newelsliert van Marius Crous se resensie, te voel hoe jou oog wegdwaal na die aanhaling in Blouwillemaandag nie: “Sy het eenkeer gesê sy kla nie, maar dit nie maklik om ’n ma te wees nie.”

by crito

Applous en voorbehoud

Maart 30, 2022 in Uncategorized

Hoe kom dit dat ons so gelukkig is om binne enkele weke twee groots opgesette besprekings van belangrike historiese navorsing aangebied te kry deur die laaste oorblywende Afrikaanse boekeblaaie van die eens hoog genoteerde Nasionale Pers? Oor die een, oud-kaptein dr. Leopold Scholtz se Terreur en bevryding: Die ANC/SAKP, die kommunisme en geweld (1961-1990) het ek reeds gekommentarieer. Vandeesweek wil ek vlugtig besin oor prof. André Wessels (emeritus), navorsingsgenoot van die Universiteit van die Vrystaat, hierna genoem Potholia, en wel betreffende sy bespreking in Rapport van dr. Nicol Stassen se Van Humpata tot Upingtonia.

Wat is dit, wil ek ten aanvang vra, met die Universiteit van Potholia se mense dat hulle wanneer hulle koerantresensies skryf, skynbaar die mening toegedaan raak dat koerantlesers hul harsings by Cash Crusaders gekry het? Daar is ’n sluimerende tuttigheid in hul enscenering van gewaarwordings wat mens nooit by die punt bring waar jy voel, genade ons, maar hier kom ek nou ’n groot waarheid agter nie.

Vergeefs soek ’n mens na besieling in die wyse waarop sinne gevorm is, waarin gedagtes geformuleer is op só ’n manier dat hulle dadelik ewigheidswaarde kry in die leser se geheue. Seer sekerlik sal enige resensent van historiese publikasies weet dat hy/sy ’n leserspubliek het wat verbete probeer om nié naby enige geskiedenis-skrywes te kom as dit langer is as ’n gemiddelde Twitter-invlieging nie. Sal hy/sy dan nie met byna bonatuurlike vlyt sorg dat ons, die arme koerantlesers, absoluut elke wonderlike woord wat hy/sy skryf, wil verinnerlik nie? Aan sy/haar lippe hang, in die ou taal.

Ek het waardering, eg, vir prof. Wessels se vermelding van dr. Stassen se agtergrond en sy noeste vlyt met publikasies oor die Dorslandtrek en die Angola-Boere. Weliswaar is dit nie die soort inligting wat die resensent deur lang ure se navorsing bekom het nie, maar dit is verskoonbaar omdat dit noodsaaklik is.

Wat nie noodsaaklik is nie, is die res van die “resensie”. In my geestesoog doem ’n beeld op van die resensent, panies bevange dat hy iets sal weglaat, besig om die boek hoofstuk vir hoofstuk uit te pak vir die koerantleser se edifikasie. Hy onderbreek die rustige gang van sy prosa – dit herinner aan die gedrae tred van ’n mediese ordonans by die Tshwane distrikshospitaal wat tydens lunch break gevra word om ’n rolstoel te gaan haal – met opmerkings soos “Was dit alles – die ontberinge, die dood van soveel mense – die moeite werd?” So al asof daar skielik ’n kennisgewing opgeduik het wat eis dat hy ’n captcha moet oplos om te bewys hy is nie ’n bot nie.

Is dit my verbeelding wat my parte speel, of gaan prof. Wessels vervolgens oor na ’n hoër rat? Hy raak liries (wel, nie heeltemal nie, maar hy struikel wel in ’n ander trant in) oor die bylaes, die neerslag van die navorsing, die getal bladsye, die argivale en ander materiaal geraadpleeg, warra warra fishcake.

Soms betrap hy mens heeltemal onkant. Ná ’n enumerasie van die foto’s, ander illustrasies en kaarte, dring hy onverwags deur tot die wesenskenmerk van die geïllustreerde publikasiewese: “Hierdie foto’s help die leser om ’n beter visuele beeld te kan vorm van die plekke en mense waarna in die teks verwys word …” Wat!?!? Nooit! Hy speel seker, nooit sou ons kon dink dít is hoekom daar illustrasies in boeke is nie.

Maar ek gee nie hoop op vir prof. Wessels nie. Vier paragrawe van die einde af poneer hy die stelling wat eintlik die resensie se inleiding moes gewees het (“Nicol Stassen se Van Humpata tot Upingtonia ontruk nogeens ’n stuk vervloë geskiedenis ….”) Dis soos ’n skim wat sy gesig wil wys, maar altyd net buite die gesigsveld bly – die historikus wat die inligting begin weeg, en die skrander insigte begin naderbring.

Nou ontstaan daar ’n vraag by my, en ek vra dit met blydskap omdat ek alles in ag genome ’n sagte plekke het vir die Universiteit van Potholia: Kan dit wees dat Rapport se opdrag aan prof. Wessels nie heeltemal duidelik was nie?

Die laaste drie paragrawe lyk asof die emeritus-hoogleraar besig was om te mik-mik in die rigting van ’n kritiese bespreking – iets wat tot nog toe nie werklik ’n faktor was in die resensie nie.

En dan besluit ek jip, weliswaar voorlopig, daar wás ’n kommunikasiegaping tussen koerant en resensent. Die slotsin is “Die boek bied veel om oor na te dink en te debateer, en word sterk aanbeveel.” Dít sê vir my prof. Wessels was alte bewus van die groot diskoers wat kan spruit uit die kritiese aansluiting by dr. Stassen se werk, maar was nie seker of hierdie die tyd en plek daarvoor was nie.

Nou, laat niemand ooit weer daaroor twyfel nie. Boekresensies sonder die kernelement van kritiese reaksie op die inhoud, is net so irrelevant as die publikasie-inligting wat uitgewers saam met elke boek verskaf. Maar had prof. Wessels ons aan die hand geneem en, soos Frank Sinatra sê, op die pad na righteousness gelei met die verwoording van die dinge waaroor die boek ons laat nadink, en die debat daaroor aan die gang gesit het, dán sou die resensie dr. Nicol Stassen se groot prestasie met hierdie boek waardig gewees het.

Eer daar vermoed word dat ek ’n voorstaander is van prutselary soos wat Carla van der Spuy vir die FAK oor hierdie publikasie gepleeg het (“Die lewe moes verskriklik tydens die Dorslandtrek gewees het”, https://www.fak.org.za/2022/03/15/die-lewe-moes-verskriklik-tydens-die-dorslandtrek-gewees-het/) laat ek wel konstateer dat dit ook moontlik is dat daar geen spraakverwarring tussen prof. Wessels en Rapport was nie. Dat prof. Wessels meen Rapport se lesers wil weet of die inligting oor die outeur se doelstellings uitstekend genoeg is, of dat die chronologie van hoofstukke seer frappant is.

Wie sal kan sê?

Intussen bly alles ongesê oor die dinge waaroor mens moet nadink, en word die debatte nie aangestig deur die eermalige hoogleraar van Potholia nie. Wat is dit aan die Dorslandtrek wat dr. Stassen so aangryp, hom inspireer om alles moontlik aan te teken wat hy daaroor kan vind? Dr. Stassen moes tog sekerlik ’n wesenskenmerk van die Boerenasie geëien het, iets wat hom tot ’n doktorale proefskrif en drie vorige publikasies rondom die onderwerp gestu het? Vind prof. Wessels in sy wye belesenheid oor sake histories enige raakpunte met die res van die Boere se geskiedenis? Is die hunkeringe van die Dorslandtrekkers, die strukture wat hulle gestig het en die totale strontstorting aldaar wat hulle voddig laat terugtrek het na die goeie ou Transvaal enigsins resonerend in ander lotgevalle van die nasie? Straks vergelykbaar met die utopiese konstrukte van die Apartheid-droom, die ineenstorting van die nuwe bestel en die wegvlug na Kanada, Australië en Nieu-Seeland? Kan ’n mens die Boerenasie vertrou om op enige plek gelukkig te wees, buiten aan die boesem Gods? (Laasgenoemde is überhaupt nie ’n uitgemaakte saak nie, maar die metafisika is nie nou ter sprake nie.)

Laat ek dr. Stassen apploudisseer, en my voorbehoud oor die sukses van prof. Wessels se sielige resensie konstateer.

by crito

Langs ‘n ander vuur

Maart 24, 2022 in Uncategorized

Hoekom pleeg boekresensente strukturele geweld teen koerantlesers? Broeders en Susters, liewe gemeente, my brein voel soos ’n Fizzer wat in die son gelê het. Hy buig op sy eie, dik en taai om elke nuwe gedagte. Ek lees Ruhan Fourie se resensie van dr. Leopold Scholtz se Terreur en bevryding: Die ANC/SAKP, die kommunisme en geweld (1961-1990), en ek kry net nie helderheid nie.

Vergeet vir eers van die manier waarop dr. Scholtz se insigte oor die ANC en SAKP mens laat steier, so al asof iemand jou met die verlede deur die gesig geslaan het, asof dit ’n pap plaasdam-barber was.

Ja man, ek weet dr. Scholtz is ’n historikus, en historici werk met die verlede. Dis wat so tragies is. Ek gaan moet wag tot 2050 voordat ek gaan kan lees wat dr. Scholtz oor vandag se dinge sê in sy boek Diefstal en Korrupsie: Die ANC/SAKP, die tenderpreneurs en onse gjelt (2008-2025).

Maar nou het ek net Ruhan Fourie wat ’n sad case van intellektuele twerking gooi in die rigting van dr. Scholtz se huidige publikasie oor yesteryear. En my brein willie. Twerk nie.

Ek voel misken en uitgefreak. Wees rustig Crito baby, sê ek vir myself, wees bly Annelise Erasmus het nie die boek geresenseer nie. Daai suster draai nie doekies om nie. As Rapport haar gevra het, sou dr Scholtz nie so rustig mymerend gelyk het op die foto wat sy liewe vrou, Ingrid, aan Netwerk24 verskaf het vir plasing by Murray la Vita se onderhoud met die militêre historikus nie. Trouens, daai foto sou die laaste ene van ’n vredige dr. Leopold gewees het.

Ruhan Fourie het ’n klompie voorbehoude oor dr. Scholtz se boek. Hy maak vriendelike geluide oor hoe lekker dit geskryf is, maar dan snetter hy ook oor die boek nie nuwe inligting bevat nie. Nada argivale bronne, give or take ’n paar verwysings na webwerwe. En argiefnavorsing vorm ’n kern van wetenskaplike historiese navorsing.

Excuse me? Weet hy dan nie dr. Scholtz sit in die Laelande nie en hul argiewe is maar skraps wat betref die onderwerp onder bespreking. En anyway, dr. Scholtz het mos by Die Burger gewerk in sy jeug, so hy dra al daai argivale kennis met hom saam in sy kop rond. Jy kan baie dinge van Die Burger sê, maar in die algemeen is dit nie monkeys wat by daai outfit gewerk het nie.

Maar ek dwaal af. Dis wat gebeur as mens sulke mooi foto’s van dr. Scholtz sien en jy lees direk daarna ’n resensie soos hierdie. ’n Resensie wat op ’n kol die onvergeetlike frase “dit is hier waar koue feite lesers koud laat” bevat. Ek wonder wat Fourie daarvan sal maak as ek hom vertel dat hy eintlik te make het met kaptein dr. Scholtz, eens verbonde aan die reserwemag van onse weermag? Is dit warm genoeg?

Ewentwel, mens lees Fourie se resensie en diep in jou hart is jy bly die tagtigs en sy PW-nagmerrie is iets van die verlede. Sal ek ooit vergeet hoe ’n ou omie van Aksie Morele Standaarde my uitgeskel as ’n “ware satanskind”?

Maar dan slaan Fourie self ’n Fizzer-oomblik van geen geringe dimensies nie. Hy wil hom verstout om te sê, sê hy, dat meeste Afrikaanse lesers sal waarskynlik voor hulle die rooi boek oopslaan, saamstem met Scholtz se perspektief. Maar, gee hy dadelik toe, hierdie boek is geen braaivleisvuur-analise nie. “Scholtz skryf nugter oor die saak.” Geddit?!?!

Ek weet nie of dit op Crito se weg lê om ’n postdoktorale genoot van die Universiteit van die Vrystaat tot orde te roep oor die gevare verbonde aan wilde veralgemenings nie, maar laat ek dit doen. Hoe weet hy dat meeste Afrikaanse lesers vandag met Scholtz se siening sal saamstem?

Ek kan hom verseker, al het ek van dr. Scholtz se kiekie by Murray la Vita se onderhoud gehou, het ek nog selde, indien ooit, met dr. Scholtz saamgestem oor enigiets.

En die implikasie dat meeste Afrikaanse lesers geneig is om hul diepste sienings langs die braaivleisvuur te formuleer, is vir my benede alle peil. Omdat ek ’n vegetariër is, om mee te begin, en omdat ek die stereotipe figuur van die Afrikaner langs die braaivleisvuur, diep aan die dink’n’drink, met my hele hart en siel verag.

Iemand wat in daardie terme dink, ken té min Afrikaanse lesers, en sal waarskynlik dink dis ’n braaigrappie as ek vir hom ’n Jeanne Goosen-titel aanhaal.

Ek neem aanstoot, is al wat ek wil sê.

by crito

Sendingwerk

Maart 9, 2022 in Uncategorized

Mens kan nie jou oë oopmaak nie of jy sien mense met as op hul kop, hul klere aan repe geskeur en hul tone bloederig gestamp teen die klippe op die pad van die lewe. Hel, ons is in ’n tyd van pestilensie en goor nuus. Ons krag is op en petrol gaan ook duurder word voor hierdie maand verby is.

Ons gemoedere loop boonop vol met agterdog oor watse nuwe maniere mense nog sal vind om ons geld te steel. Wie kan ons gewone sterflinge verkwalik vir bose gedagtes omdat ons moet lees dat ons Powerball-drome puur verniet is? 

Minister Ebrahim Patel vertel vir die Parlement hy gaan skoonmaak daar by die lotterye. Gode sy gedank – maar wie gaan die nuwe oes wegvoer?

Dis maar goed ek is aandagafleibaar, en dat ek redelik maklik my toevlug neem in boekresensies. Ja, ja, my koppesneller sê ek is borderline as ek my tandekners op sulke plekke soek, maar watwo.

Dis vreemd lekker om die proseliete in te nooi in  jou skedelspasie. Nou vra julle my, hoe sien mens een ’n proseliet tussen ’n klomp heidene raak?

Dis maklik. Miskien is dit nodig, vir die stadiges onder julle, dat ek ’n voorbeeld gee. 

En watter beter verskyning is daar nie as dié van Dineke Volschenk wat die siele der letere tot bekering roep met haar voorspraak vir Marié Heese se Die troebadoer: ’n Vertelling nie. (Boeke24)

Teksboek, ek sê vir julle. Sy val weg met die soort opmerking wat ’n mens onder normale omstandighede dadelik sal laat vra wanneer die eiers gekoop is. Dit het ’n reukie. Sy sê, by wyse van ’n poging om sommer dadelik ons aandag heeltemal weg te lei van Putin en Eskom en petrol, dat hierdie boek baie keurig uitgegee is met ’n treffende voorblad waarop ons ’n portret van ’n luitspeler kan sien.

Hell’s bells, ’n mens laat staan alles. So waaragtig? ’n Luitspeler? Vergeet van die eiers, liefie, hier kom ’n ding.

Dan beweeg sy aan, soos mens maar doen, en skets vir ons die groter konteks. Check dit uit, dis die Middeleeue. Geen moorde en styf gespande spanning nie. Daar is ’n troebadoer met ’n klomp van sy buddies, en hulle vertel vir mekaar stories. Soos Chaucer, sê Volschenk, in die hoop dat haar lesers sal weet wie dit was. Sy kon ook Rabelais gesê het, maar sy het nie. Vandag se outcomes based afgestudeerdes se verwysingsveld is streng post-apartheid.

Dan hanna-hanna sy oor wat alles in die boek gebeur, en probeer die lesers se aandag hou met ’n verwysing na Game of Thrones. Ek vind dit altyd so lekker as ek resensies lees en ek merk, periferaal, jy weet, ’n paar paragrawe aan is daar ’n stukkie kursief, en dan kroek ek en kyk wat dit is, en lees al vinniger om uit te kom by Game of Thrones en te sien wat sy daarvan sê. 

Maar ek moet toegee, Volschenk ken haar steppies as dit by prosiliteer kom. Sy waarsku mens heel subtiel dat daar bloedige gebeure is wat haar laat voel dat die storie nie heeltemal in die realistiese werklikheid geanker is nie. “Sekerlik sal ander lesers ook só kan voel,” volgens Volschenk. Middeleeus, wat?

My gedagtes dwaal na plaasmoorde en Putin en verlede jaar se verbruikersopstande, maar ek roep myself tot orde en lees verder.

Nou kom die lering, die les. Hierdie ge-mission is beslis meer as ’n allegorie. En allegorie (sy rig haar seker tot die Matrieks van 2022) is ’n storie met ’n boodskap, “’n verhaal vol simboliek en metafore wat kommentaar lewer oor iets spesifieks”.

Dit was ’n lang opbou, maar Volsckenk het ’n Plan. Sy onthul dat Die troebadoer iets te sê het oor “die nuwe Suid-Afrika”. (Ja, exactly, in presies daardie woorde wat ons laas in Mandela se tyd gehoor het.)

Ek vermoed dat sy besef het dat sy teen hierdie tyd al die maksimum aantal siele oortuig het om Die troebadoer te lees, want sy wentel die resensie nou af, baie soos ’n dominee wat pas die deel van sy preek bereik het waar hy openbaar het wat die punt van sy storie is.

“Vir my lewer hierdie boek hoofsaaklik kommentaar oor vryheid, hoe vervlietend dit is.”

Dit is die soort opmerking wat almal vir ’n oomblik die oë sal laat sluit in stille nadenke. En elke paragraaf daarna bring verdere rede vir diepe nabetragting. Magsmisbruik, die noodsaak dat die leser sy eie verbeelding moet gebruik, sulke dinge.

Ek het, moet ek ruiterlik beken, van die begin af gewonder hoekom Volschenk so openlik die proseliet wil wees. Drie paragrawe van die einde af vind ek toe uit wat gaan vir wat.

Sy was bang dat niemand die boek gaan wil lees nie. En sy is nogal baie beleefd wanneer sy verwys na die tirannie van genre-fiksie, en die feit dat iets met ’n outydse inslag ’n anomalie is. Vriendin! Ek is saam met jou hartlik keelvol vir speurverhale.

Het daghet vir die lekker storie? Moontlik net in boeke soos Die troebadoer. Volschenk het boedel oorgegee, maar sy hoop, op haar sagte manier, dat daar wel burgers sal wees wat Die troebadoer sal geniet. Omdat dit anders is, en die andersheid dra die vermaaklikheid.

Die uwe het die probleem met die konsep vermaak, maar vergeet vir eers daarvan. Dit sal ons net laat afdwaal na Jools en die ander intellektuele reuse aan ons suidelike firmament.

Sy sluit met die versugting dat daar wel mense sal wees wat haar gevoelens deel en die boek soveel sal geniet as wat sy het.

Moet my nie verkeerd verstaan nie. Ek het respek vir Dineke Volschenk, vir die manier waarop sy die situasie getakseer en besluit het dis tyd vir sendingwerk. Ons Afrikaners het mos die inherente genetiese proselitisme. Ek behoort te weet, van my aangetroude familie is afstammelinge van sendelinge. Mens kan stry daarteen, maar die über-sieleredder kom op vreemde maniere uit.

Vir my lok die resensie uiteindelik ’n ander vraag uit, ten besluite: Kon sy nie maar gewoonweg die noot hoog ingesit het vir Die troebadoer nie? Dis nie ’n speurverhaal nie, niemand sou haar verdink het van claquisme nie.

by crito

Ja maar nee maar

Februarie 23, 2022 in Uncategorized

As mens vir moeilikheid soek, koop net ‘n tweedehandse Alfa. Só het ek nog altyd geglo. Nie meer nie. Deborah Steinmair het ‘n nuwe manier gevind.

Dit werk só: Sy is ‘n uitgewer, ‘n goeie een. Flavour of the month in Pretoria, al vir 48 maande in ‘n ry. Ek ken haar goed, daar is al foto’s van ons twee geneem.

Ek is nie skaam om te sê nie dat sy as uitgewer en redakteur sulke merkwaardige resultate het dat skrywers om haar saamdrom, en ek is een van hulle.

En nou het sy moeilikheid vir haarself gaan maak in Vrye Weekblad deur ‘n boek wat uitgegee is deur Protea, haar werkgewer, te resenseer. Die liewe Hans Pienaar se Kaap

Sy begin deur te sê “Openbaarmaking: Ek werk vir die uitgewer van die boek” en normaalweg is dit ‘n goeie idee om so iets te doen. Maar … Ander uitgewers is merkwaardig kleinserig oor sulke betreding deur iemand wat die openbare mening oor boeke help vorm.

Wat sy versuim om te doen, is om die lesers se aandag daarop te vestig dat sy eintlik Kaap se redakteur ook is. Ek suig dit nie uit my duim nie, dit staan in die boek self.

Sy hemel Kaap op, en ek sou elke woord daarvan onvoorwaardelik geglo het as dit nie was vir die feit dat ek weet sy is die redakteur van die publikasie nie.  As sy nie gejuig het daaroor nie, sou dit ‘n mosie van wantroue in haarself wees. 

Wat moet ek egter maak van haar negatiewe taksering van ‘n publikasie deur ‘n mededingende uitgewery in dieselfde uitgawe van die Vrye Weekdier? Ruan Kemp se Wit leuen, gepubliseer deur Tafelberg. 

Sien watter probleem ons hier het? 

Jy sien, suster, ek is nie bereid om te sê mens kan ook niks glo wat Deborah Steinmair oor ander uitgewers se publikasies sê nie. Ek weet hoe skerp sy is, hoeveel insig sy in die binnewerking van romans het. Maar sy laat my eintlik met geen ander uitweg nie. 

Net omdat sy nie die volle waarheid gepraat het oor haar verbindtenis met Kaap nie. 

Maak dit eintlik saak? Wel ja sekerlik. Is dit nie ook sy wat in Vrye Weekblad geweier het om die seën uit te spreek oor die jongelied Kemp se Gedeeltelik bewolk nie? Daai ou gekorswil oor Kemp se skatpligtigheid aan wyle Dave Bishop, jarre gelede lid van dieselfde ou Kaapse sosiale gekoeksel as Max du Preez en Marita van der Vyver.

Daar sal gemeentelede wees wat die dotjies wil konnekteer, maar jy weet mos, hulle konnekteer nie altyd hoe mens dink nie.

Ek wens, ek wens Deborah wil besluit wat sy wil wees – joernalis of uitgewer. As ek die resultate van haar aktiwiteite opweeg, dink ek sy moet haar by die uitgewerswese bepaal. Sy is die natuurlike opvolger van Nicol Stassen. Sy gaan nog dieper spore trap as wat sy reeds gedoen het. 

by crito

Op en af

Februarie 10, 2022 in Uncategorized

Haai julle ouens, dis die arm man se L.I. Bertyn hier. ’n Gesublimeerde Sonja Verbeek op soek na ’n fluid dog manlike Tanja. Ons is tog net almal padpuisies met Marie Biscuit-wiele op soek na ’n ongeluk met die Bentleys van die lewe. Julle kry die prentjie?

Anyway, ek het ’n strange groove (om World Party aan te haal) opgesit ná pasende Sondag se Rapport. My gedagtes in tagtig verskillende rigtings tegelyk. Laat my terugdink aan die dae toe ek my eerste ondervinding met Malawi se allerbeste landbouproduk gehad het op aanbeveling van die maplotter van Yeoville.

Dis ’n lekkerte, die speletjie wat Rapport se opskrifskrywers vir my aan die gang gesit het. Om kunstenaars en celebs te beskryf in terme van ander kunstenaars of glansetters.

Al my chakra’s het getintel toe ek lees Afrikaans se le Carré? bo Fanie Olivier se resensie van Jaco Wolmarans se Ivoor.

Laat ek ’n klein geheimpie met julle deel. Ek voel oor John le Carré soos Anton Goosen oor Bob Dylan. Nooit sal jy my kry dat ek sy naam in ’n sans serif-font tik of iets dergelyks zefs nie.

Faantjie het nou wel nie gesê Wolmarans ís die Afrikaanse le Carré nie. Hy’t gesê, vol eerbied en respek soos Maria Callas in die begin van “Casta Diva”, dat Wolmarans waarskynlik die naaste aan ’n Afrikaanse Le Carré is. Daar’s ’n subtiele verskil – maar dit het nie my root chakra verhinder om my tot op die rand van ’n adult nappy-oomblik te bring nie. Ons kan nie aan ons skrywers dink sonder om hulle die knieg te laat buig voor ’n groter meester in ’n ander taal nie.

Natuurlik moet ek ook mea culpa in die oortreffende trap. Is dit nie ek wat Jo Prins vergelyk het met Nino Shurter nie? Terwyl ek weet dat ek eintlik bang is dat die dag wat ek meneer Prins van aangesig tot aangesig ontmoet, ek hom gaan komplementeer met sy meesterklas oor “Für Alina”.

Die geneuk met daardie opskrif by Faantjie se resensie is natuurlik dat jy die hele resensie lank wonder wanneer gaan die groot oomblik nou aanbreek, en dan kom dit eers in die tweede laaste sin. Dis hel op ’n Le Carré-akoliet. Dis soos om te wag vir die laaste galm van “Che regnar tu fai nel ciel …” en dan lui iemand die deurklokkie.

Intussen beleef jy Faantjie in full swing, kliphard aan die probeer om nie die boek se geheime te verklap nie terwyl hy jou vertel wat eintlik so goed is daaraan. En jy, die liewe leser, sit in jou agterkop by voorbaat en verbande trek met Le Carré … Gaan dit Smiley-era wees, of die nadraai? Of is dit die enkelvlugte, in die trant van Constant Gardener, Absolute Friends of Our Game?

En omdat jou aandag aldus afgelei is, is dit eers met die tweede lees van die resensie dat dit tot jou deurdring dat hierdie eintlik ’n baie knap resensie is. Faantjie kon selfs die Le Carré-verwysing weggelaat het. Miskien moes hy maar gesê het Jaco Wolmarans is naaste aan ’n Afrikaanse Mick Herron, dan het dit niemand se aandag getrek nie.

Uiteraard is daar ’n subteks in die resensie, dis after all Fanie Olivier wat aan die woord is en hy is nie ’n palooka nie. Hy verwys vroeg al na die Zondo-kommissie, en daarmee hou hy ’n groter sambreel oor die roman. Wolmarans se roman beskryf ’n lang geskiedenis van korrupsie en lastige vrae wat lei tot kommissies wie se verslae nooit lei tot vervolgings nie.

Op dié manier resoneer Olivier se reaksie op Ivoor saam met die vertelling van Wolmarans. Wolmarans suggereer in sy “Bedankings” dat alles uitdeindelik verdigsel is, maar jy weet, saam met Olivier, dat dit nie is nie. Die resensie is die boek waardig (ja, ek het dit gelees).

Neffens Olivier se resensie is Annelise Erasmus se reaksie op Iewers êrens van Willem Pretorius. Die versoeking is groot om Erasmus die Afrikaanse Susan Sontag te noem, maar ek sal nie, en Willem Pretorius die nuwe Walter Meyer, maar ook dít sal ek nie doen nie, want Andries Bezuidenhout doen dit reeds in die boek self.

Wat ’n fabelagtige kombinasie van resensies op een dag, hè? Eers laat Faantjie ’n cocktail van dopamien, serotonien, oxytocin en endorfien in jou los, en dan gee Erasmus vir jou ’n handvol downers.

Ek weet daar is mense wat dink sy skryf té serebraal, maar vir diegene wat wel Matriek gemaak het, is sy aangenamer as die eerste lees van The Honourable Schoolboy. As ek my lyf vir ’n oomblik Queenie Leavis mag hou, kan ek jul aandag vestig op die ligter oomblik waarmee sy begin, ’n ryke kragtoer van ironie.

Sy sê dat kunsresensente volumes oor die skilderye sal kan skryf, dat boekresensente hulself sal verloor in die bydraes van die outeurs wat by die skilderye ’n stukkie bygedra het, en dat akademici van verskeie dissiplines kan die boek en werke na hartelus ontleed.

Dan kom sy tot ’n ontgogelende besef: “Vir my voel dit of alles oor die boek reeds gesê is, alles is reeds gevoel, alles is reeds onthou.”

Maar sy probeer tog ’n eie reaksie gee, en doen dit só skerp dat ’n mens skielik weet hoekom sy haar resensie met daardie ironiese opmerkings geopen het. Haar analise van die tematiek – die skoonheid van verval, noem sy dit – is ’n groot oomblik in die Afrikaanse resensiekunde. Gaan lees self.

Hoekom ek dit so hoog aanslaan, is omdat Erasmus oor iets skryf wat sy nooit op die naam noem nie, maar met een woord darem suggereer. Dié woord is eindtyd, en sy verbind dit aan verwaarlosing, verval, iets wat breek. As alles reeds onthou word, is dit verby, kaput, verlede tyd.

Omdat sy in Afrikaans skryf, oor ’n boek waarin Afrikaanse skrywers reageer op een skilder se werke waarin hoofsaaklik verval uitgebeeld word, laat sy dit aan die leser oor om te snap dat dit hier gaan oor die verwording en vergaan van dít waarmee die politici en kultuurleiers van die goeie ou slegte dae so gesmous het: Die Afrikaner se volkseie, volkskultuur, volksbesit. Dit wat ons was toe ons mag in die hande gehad het, as jy wil, die tye vóór “Baby Tjoklits” en “Loslappie”.

Iewers êrens is ’n treurboek, maar, sê sy, sy kan die verval en vergaan ook aanvaar as ’n teken van vooruitgang, van die sikliese aard van die verloop van die geskiedenis. By die resensie is daar vier van die skilderye afgedruk wat haar resensie onderskraag.

Mens kyk daarna en jy voel of jy by jou eie begrafnis is.

Ek het die resensie gelees op een van die natste Sondae wat ons in baie jare hier in Pretoria beleef het. Maandag het ek die boek gaan koop, en ná die deurblaai het ek besef dat Annelise Erasmus se slotwoorde iets is wat mens net met die boek in die hand kan geniet: “En niks is al finaal bepaal nie, al is die swembad leeg.”

Daar is niks wat ’n mens aan hierdie hartseer kan doen nie.

by crito

Probleme probleme

Januarie 26, 2022 in Uncategorized

Die hoop het toe nie beskaam nie. Rapport het afgelope Sondag vorendag gekom met ’n noemenswaardige resensie – Trisa Hugo se skrywe oor Veldhospitaal 12, die nuwe roman deur Marinda van Zyl.

Boek24? Wel, dis ’n ander probleem, maar netnou daaroor.

Laat ons vir eers, liewe broeders en susters, peins oor wat ons op Boekeblaaie soek. Sien, daar is groot probleme in die lewe, en klein probleme. Jy moet net helder wees daaroor.

As die vreeslose vryheidsvegter vir die eekhorinkie sê hy lieg, dan is dit een ding. As Johannesburg nie meer kan bekostig om hul verkeerstekens te herstel nie, is dit iets anders. As die staatskoffers leeg gesteel word, die skuldiges word uitgewys en die wiele van die gereg is verroes, dán het ons ‘n Probleem. Dis die groot malaise.

’n Mens probeer daarmee saamleef, en jy soek na balans in jou depressie. Jy wil graag alles glo wat Leopold Scholtz daar in die Lae Lande uitdink, maar jy weet Malvory Adams het ’n suiwerder blik op die land van KFCuisine.

Om dan te wil seur oor Afrikaanse resensies, seg, dis só ’n luukse! Dis soos om tempera te verwag terwyl die algemene gevoel is om maar na die vetkryte te gryp. Maar glo my vry, ek is nou eenmaal betotteld oor resensies, en wanneer ek gaan soek na boekresensies op die plek waar hulle behoort te wees, dan is ek soos Fourie du Preez oor ’n hangskop. Ek wil dáár wees as die dinge afkom.

Moenie kom met promosiewerk en rubrieke en vooruitskouings nie. Gee my resensies wat ek kan lees. Gee my resensente wat met my praat asof hulle dink ek sal verstaan.

Wat, vra julle, liewe broeders en susters, wat is dit dan wat die tannie so omkrap? Is dit die feit dat Trisa Hugo se bespreking van Veldhospitaal 12 goed is, maar nie fantasties nie? Nee, gewis nie. Ek het wel my oë hemelwaarts gekaats en hard gesluk omdat sy ’n verband trek met geweld in André P. Brink se boeke (dit nou met verwysing na die onbeskaafdhede van willewragtag Duitsers in die koloniale Duitswes-Afrika). Maar sy oordryf – enigiemand wat al die groot joernaalhouer van Kaapstad se boeke gelees het, sal weet dat dit eintlik Anderkant die stilte is waaraan sy dink, miskien het sy net die titel vergeet, lank gelede gelees jy weet.

Maar Brink is verby sy sell by date, literêr-frenologies gesproke, en mens sou verwag het dat Hugo meer bydertyds sou gedink het, soos in Zirk van den Berg se Die vertes in en Tweegevreet. Selfde tydperk, selfde land, selfde misdade.

Ek moet toegee, Trisa Hugo se resensies verbeter met elke nuwe poging. Die gewraakte erkenning dat sy ‘n roman miskien nie gesnap het nie, is iets van die verlede. Haar styl is steeds trapsuutjieserig, maar ek bespeur ook hier ‘n verbetering. Die Extended Frodo is in sig.

Wat soos ‘n té klein G-string aan hierdie antie kom sit het, is ‘n stukkie nuus wat my vriendin Angie vir my aangedra het. Die Nino Schurter van Melville-koppies had ‘n Genis-oomblik op Facebook: “Ou Crito het alweer stoffies in die oge, lyk dit my. So gaan Louise Viljoen se bespreking van Magmoed Darwiesj sowel as Jean Meiring se stuk oor Karel Schoeman se Rekonstruksie skynbaar ongesiens verby. Ag, kan iemand tog net daar die ruggie vryf?”

Sug. Die Crito-blog is al hoeveel jarre aan die gang, en die baardman het nog nie agtergekom dat Crito nooit skryf oor resensies van vertaalde werke nie. Klaas Vakie much?

Jean Meiring se bespreking van Rekonstruksie het ’n ellelange blog afgegee, wat ek in my stille wysheid besluit het om nie te plaas nie. Crito is al in die verlede daarvan beskuldig – met ’n mate van geldigheid verdomp – dat ek dink ek kan van die resensies beter skryf. Tog het ek Harry Callahan se vermaning oor ’n mens se beperkinge ernstig opgeneem, vandaar die invalshoek van hierdie weblogs.

Maar moontlik sal dit tog vir Beeld se Boekeredakteur van hulp wees as ek die ongeplaaste stuk kortliks saamvat, ’n sweepslag op die eie rug.

Jean Meiring is op die oomblik die resensent van Afrikaanse boeke wat deurlopend resensies van skouperd-gehalte lewer. Hy is betroubaar, sy insigte verryk sy lesers want hy vou die publikasies in soveel fasette voor mens oop. En die lees daarvan vind ek altyd suiwer plesier – ’n semantiese ontdekkingstog.

Wanneer hy ontspoor, is dit nie weens ’n verkeerde taksering nie, maar vanweë die nalaat om ’n insig tot sy volle konsekwensies deur te trek. Dít is wat met sy bespreking van Karel Schoeman se Rekonstruksie gebeur het.

In die geheel het dit al die goeie kenmerke van ’n Jean Meiring-resensie. Op een plek maak hy die deur oop na ’n kamer wat min literatore en resensente bereid is om te betree, naamlik Schoeman se eenogigheid. Hy verwys na die feit dat Schoeman in Rekonstruksie net op Engelse bronne steun en oorwegend Engelse perspektiewe gee; daarbenewens sluit hy sy oë, soos met Imperiale somer ook die geval is, vir die howe en die regspleging.
“Hulle was sentrale boustene van die naoorlogse bewindsargitektuur waarop Schoeman se visier hier val. Sonder hulle is selfs die beperkte prentjie wat hier geskets word, wesenlik onvolledig,” sê Meiring.

Meiring skets die ontstaansgeskiedenis van Rekonstruksie, maar dit behoort vir enigiemand wat ’n studie van Schoeman se oeuvre gemaak het, duidelik te wees dat die jonger Karel Schoeman – sê van circa sy Vrijstatia-publikasies – ’n duisend dode sou gesterf het voordat hy iets so onvolledigs soos Rekonstruksie sou aanbied vir publikasie.

Ek is bly dat dit wel gepubliseer is, maar mens moet eerlik wees daaroor – in terme van die hoë standaarde wat Schoeman aan homself gestel het, is dit slordige werk. Dit staan in die teken van sy tanende magte en fisieke aftakeling.

En belangriker nog, mens moet dit koppel aan die dinge wat Schoeman in Die laaste Afrikaanse boek geskryf het, en spesifiek die mate waarin hy homself vervreem van die Afrikaner gevoel het. Vir die ouer Karel Schoeman sal die gebreke in Rekonstruksie nie ’n wesenlike probleem wees nie, en sal die publikasie daarvan vir hom gaaf wees omdat hy reeds afskeid geneem het van ’n kulturele sfeer wat vir hom geen saak meer gemaak het nie.

Die gedagte wat by my opgekom het terwyl ek Meiring se resensie lees, was dat dié resensie ’n kernpunt in die bestudering van Schoeman se oeuvre kon wees as dit net hierdie dinge verbind het, en die bestek geneem het van die wyse waarop die laat- en postume publikasies van Karel Schoeman ’n afsonderlike rubriek moet vorm wanneer sy hele oeuvre bestudeer word, as skrywer van fiksie én niefiksie. JC Kannemeyer is nie meer met ons nie, maar wie ookal eendag gaan probeer om ’n biografie van Schoeman te skryf, gaan uitvoerig hiervan moet rekenskap gee.

So, broeders en susters, ’n bietjie erg, nie waar nie? Baie soos ’n student wat wysneus probeer om sy professor ore aan te sit. En gewis ’n geval van Crito wat die resensie probeer oorskryf. Boonop in futlose styl, nè?

by crito

Waar’s my Tabard?

Januarie 20, 2022 in Uncategorized

Die jaar strek voor ons uit soos die tweede laaste bladsy van ’n Meyer van Rensburg-digbundel. Ons het al só baie belewe en so baie moet nog gebeur. Hierdie maand het nie alleen die rampante filosofie van Lindiwe Sisulu opgelewer nie, maar ook die meeste reën wat ons in baie jare hierdie kant van Soutpansbergweg gehad het. Maande van muskietbyte wag op ons, metafories gesproke, nè?

In die sfeer van die resensiekunde dommel ons nog helaas ’n bietjie in. Al sedert laas November. Niks gebeur nie en volgende week is dit weer sulke tyd. Ek slaan Sondae Rapport oop met die afwagting van ’n Afriforum-fondsinsamelaar, en teen Maandagoggend, wanneer ek ook Beeld se Boekeblad te siene gekry het, weet ek die blaaie is deur die kraaie bespreek.

Soms raak ek so desperaat dat ek presies weet hoekom Rassie Erasmus so Twitter-vaardig geword het.

Laat ek dan maar die jaar afskop met ’n paar vlugtige opmerkings. Het julle geweet dat daar iets soos ’n vereniging van onafhanklike uitgewers is? Noem hulself SAIP, en hulle het Matthys Strydom se Nog stories teen my muur as die beste publikasie uit hul geledere in 2021 aangewys.

Dié boek is vir LitNet geresenseer deur Annalize Hills, wat met goeie gevolge vir Strydom aan ons voorhou as ’n uitsonderlike Renaissance-mens, sonder om te noem dat hy die broer is van die Afrikaanse digter Leon Strydom, op wie ek jare gelede ’n gigantiese crush gehad het. Of dat Matthys al ’n baie belangrike boek oor Francois Krige die lig laat sien het.

Ek vermoed dat Johannes Hamman homself ook in die geledere van die SAIP bevind. Volgens Rapport is sy debuutroman, Ysterklou Beperk, deur Wenakker Boeke gepubliseer, en mens kan hulle direk by die skrywer bestel. Een en een, nè?

Fanie Olivier resenseer dit vir Rapport, en dit is aangenaam om te kan rapporteer dat Faantjie nog sy steppies ken. Die roman het soveel angles dat mens omtrent kan aanvoel hoe die opwinding by Olivier opbou soos hy hulle lys. Dit speel noord van die Magaliesberge af, en is ’n historiese roman, ’n plaasroman, ’n feministiese roman, ’n familieroman, ’n ekonomiese en maatskaplike roman, ook ’n politieke roman, ’n aktuele roman en les bes ook ’n ondermynende roman. Ons doen dinge oordentlik in my wêreld!
En dit alles kom tereg onder die sambreel van die onstaan van ’n stukkie Afrikaner-kapitalisme, aldus Faantjie. Ek hou só daarvan om te sien hoe ’n literator uit die ouer generasie opgewonde raak oor die taal van ’n boek, al dink hy nie die boek is ’n volslae sukses nie.

Maar wat de hel, ons doen dinge op ons manier hier rond.

Die eerste krieweloomblik van die 2022-resensiejaar het gekom met Stefaans Coetzee se reaksie op Ivoor van Jaco Wolmarans (Boeke24).

Dis ’n kragtoer, reken hy. “Aan die lesers wil ek sê, staan op aandag en salueer. Wolmarans is ’n skrywer wat kan kers vashou by die wêreld se bestes.” Sy verwysingsveld is die skryfwerk van Andy McNab, Chris Ryan, Jack Carr, Ben Coes en Dalton Fury. Nie Fanie word grootwildjagter, soos die omslag my laat vermoed het nie.

Die kanse dat ek ooit McNab et al sal lees, is nul. Nie my scene nie. Die manier waarop Coetzee op Ivoor reageer, laat my dink dat ek tog ’n poging sal aanwend met Wolmarans.

Wat het my laat kriewel? “Die Portugese dialoog maak die boek nog net meer besonders.”

Ek is nie ’n taalpuris nie. En ek wil graag aanneem dat Coetzee hom per abuis ’n bietjie vaag uitgedruk het. Daarom neem ek aan dat nie al die dialoog in Portugees is nie. Ek kan kwalik onderskei tussen desculpe en meu nome é Crito en nou slaat Wolmarans my met die leksikale ekwivalent van pasteis de nata.

Ag wat, dis net fun & games. Sondag sal Rapport hopelik die jaar afskop met ’n swaargewig-resensie. En die dag daarna Beeld ook.

by crito

Tot my stomme verbasing

Desember 9, 2021 in Uncategorized

Tot my stomme verbasing het daar weer ’n paar resensies verskyn waaroor mens kan nadink. Ek is só besorg oor die dilemma waarin die gewers van die kykNet-pryse vir beste resensies hulle jaarliks bevind. Dis só ’n klein dammetjie dat mens nie altyd kan onderskei tussen die regte visse en die marshmallow-visse nie.

Julle weet mos. Die regte resensies, en die resensies wat net soos resensies lyk, maar nie is nie.

Hoe kan mens hulle van mekaar uitken? Wel, soos die toeval dit wil hê kan ek die eenvoudige Crito-toets aan julle voorhou as ’n manier om tot die essensie van die saak deur te dring.

Lees die resensie, en vervang dit dan met een sin wat begin met die woorde “Tot my stomme verbasing …” Dis ’n maklike toets en haal die verswelgende ennui uit enige skermutseling met boekresensies.

Byvoorbeeld…

Tris Hugo het onlangs geskryf (vir Boeke24) oor Jaco Alant se “surrealistiese, byna absurde” roman Is mos oos. Die paaldanser van Kleinmond (kyk op Instagram na Maankind1 se foto’s) vertel baie oor die inhoud van die boek, maar uiteindelik gee sy bes. “As jy die laaste bladsy lees,” skryf sy, “laat dit jou half verbluf, want jy is nie heeltemal seker wát jy gelees het nie.”

Gelukkig is sy net half verbluf, want dan laat knal sy ’n bon mot wat dadelik een van my all time gunstelinge word vir ’n resensie-slotsin: “En wie weet, dalk is hierdie resensie so onbetroubaar soos ons professor se weergawe van sy geheue.”

So, die Crito-toets: “Tot my stomme verbasing sal jy iemand anders se resensie moet lees om heeltemal seker te maak.” Marshmallow, nuh? Maar ook volpunte vir eerlikheid.

Nog ’n voorbeeld: Willem van den Berg se bespreking van Dana Snyman se In die tyd van die gif: ’n Jaar en ’n half in stories.

Wanneer jy die opskrif sien, “Ons moet move, Dana” dan beginne mens dink dat hier nou ’n resensent is wat ook besef het dat Dana Snyman al baie mileage gekry het uit die hersirkuleer van sy schtick. Ook moeg geword het daarvoor.

En aanvanklik lyk dit inderdaad of Van den Berg ’n bietjie versigtig is. Dan swaai hy om, en sien jy dat hoewel hy en Dana Snyman op dieselfde golf surf, hy hier is om ons te leer wat van golwe word. Van den Berg ken sy storie as resensent, en hy neem ons saam na die vlakwater van Snyman se kuns, waar al die storm en drang en weltschmerz uitgewoed het, en ons die liefde onverbloemd kan sien. Mens voel omtrent soos Jeff Clark toe hy Mavericks die eerste keer gesurf het.

Die Crito-toets: “Tot my stomme verbasing toor Dana Snyman weer met my hart.” Nie malvalekker-vissie nie.

Vir my meer problematies is Neil van Heerden se resensie van Irna van Zyl se Op ’n mooi dag (Boeke24). Die resensie het my eers ’n bietjie suur gemaak, omdat Van Heerden nie vir sy lesers waarsku dat Van Zyl se gewaardeerde speurder, Storm van der Merwe, nou skynbaar haar potjie sonder Van Zyl se hulp moet krap nie. (Wat sou die rede wees? het Van Zyl dalk agtergekom dat Ella Neser meer gedug is?)

Tog stuur hy sy betoog behendig by al die slaggate verby waarmee resensente van speurverhale te make het, en uiteindelik kom hy by ’n slot waarin massiewe kopstukke opgesluit lê. Hy sê een ding, maar die toon en woordkeuses suggereer dat hy anders dink.

Luister net: “Daar is diegene wat meen die Afrikaanse misdaadfiksiemark het ’n versagdigingspunt bereik, maar dié bewering is waarskynlik ongegrond. Met steeds waardige bydraes soos Op ’n mooi dag, en honger lesers wat die boeke soos ortodontale betonmengers verorber, kan ’n mens hoogstens sê: Basta!”

Waarskynlik. Steeds. Hoogstens. Drie skarniere wat die deure van begrip na ander ruimtes laat oopswaai. Voeg daarby dat hy ’n resensie waarin hy deurentyd positief reageer, doelbewus afsluit met ’n slot wat hom as waarnemer berekend op ’n afstand plaas, en jy besef hierdie is geen marshmallow-resensie nie.

Dit is gerig op lesers, maar uiteindelik uitgewers en handelaars. Hy laat hulle met ’n gedagte: “Tot my stomme verbasing nóg ’n speurverhaal.”