by crito

Verstaan jy?

Mei 6, 2021 in Uncategorized

Ek gryp graag vandag terug, liewe broeders en susters, na ’n teksvers uit die verre verlede. Die van julle wat by is, sal weet dit kom uit André P. Brink se Houd-den-Bek: “Om te weet, is nie genoeg nie. ’n Mens moet verstaan ook.” Mal oor daai aanhaling. Jy kan sê dis my lewensmotto.

Dié antieke woorde lui sommer baie klokkies, nè? Nou verstaan jy hoekom Amoré Bekker, wanneer sy op Radio Sonder Mense met die veldfilosoof Antoinette Pienaar gesels, aanmekaar laat waai met “Verstaan jy?”

Vroeër in die week stuur iemand vir my ’n whatsappie van André Rieu wat iewers in die Lae Lande konsert hou en die ou Amerikaanse volksliedjie “Ellie Rhee” speel. Waaop ’n klompie siele in die gehoor opstaan en begin “Sarie Marais” saamsing. Afrikaner-diaspora, verstaan jy? Rieu glimlag só breed ’n mens sou sweer hy het ’n gelukkie gehad met ’n scratchcard by die Spar in Danville.

Aldus gelouter gee ek my toe die dag ná ek alweer nie die Powerball gewen het nie oor aan my daaglikse seratonin-oesery. Ek lees die kommentare onderaan Netwerk24 se berigte. Julle moet weet, ek kom uit ’n huis waarin die stryd teen sensuur in die jare toet woes was. Ek het as ’t ware op vadersknieg en aan moedersborste geleer dat mens aan ander die vryheid moet gun om vir hulself te dink. My pa het my op sy voet laat perdjie ry terwyl hy my vertel van die Minister van Sensuur wat soveel spanning oor onse mense se morele ondergang moes verduur dat hy sy Kaapse masseuse, Juffrou Marié, op een van die sensuurraad se filmpanele aangestel het.

Wag, ek digress. Ek wou julle vertel wat ek weet, en wat ek verstaan. Aan die hand van Netwerk24 se leserskommentare. En waar is ’n beter aanknopingspunt as by die boek-resensies?

Julle is almal skrander lesers, en sal snap dat my skryfstrategie is om nie weer snedige kommentaar uit te lok oor hoe ek perv elke keer wanneer Jean Meiring gees vang oor ’n boek nie. (Natuurlik gebruik ek my prerogatief as modereerder van die kommentare by hierdie blog om al daardie snedige kommentaar te smoor. Ek is ’n sensitiewe mens.)

Anyway ek het sommer baie stof tot nadenke gehad nadat ek drie weke in die Waterberge die bosveld verinnerlik het. Baie resensies wat by my tuiskoms op my lê en wag het. Twee deur Jean Meiring! Ek hoor wat hy sê oor Frederik de Jager se Man op ’n fiets êrens heen. Mens kry sommer weer moed vir die lewe. Met groot skok sien ek egter, soveel weke later, dat geeneen van Netwerk24 se lesers kommentaar gelewer het nie.

Dieselfde lot val Neil van Heerden te beurt wanneer hy François Bloemhof se Die duiwel maak my hart so seer aan die Afrikaanse leespubliek bekendstel. Ditto Ronelle Simmons se bespreking van Carla van der Spuy se Gangster. En Jean Meiring s’n van Dinge van ’n hond, die nuutjie van SP Benjamin. Trisa Hugo se rapport oor Mariël le Roux se Mieke word ook net ’n groot ignore gekap.

Binne die groter Netwerk24-paradigma is dit très weird.

Daar is darem een ligstraaltjie. Trisa Hugo lewer kommentaar onderaan J.B. Roux se warreling oor Erla Diedericks se “anderste roman”, Dominique. “Lekker, Erla! Ek sien uit om te lees.”

Ek het sommer vir die argument gaan kyk na ’n berig oor ’n kommissie van ondersoek se bevinding dat Jeremy van die Elsies onmiddelik geskors moet word. Sommer baie kommentators wat in die ou tradisie en gees Groot Gaan (onthou julle?) en woera-warra klappe uitdeel. Ek het dit op goeie gesag (Facebook) dat nog meer in die slag gebly het danksy Netwerk24 se onverskrokke moderator. Ek wonder wat van onse Jeremy gaan word?

Maar toe maak ek die fout om te gaan kyk wat die lesersreaksie was op Pieter Malan se berig in Rapport oor “Harry en sy prinses van parte?”, ’n ruk terug. Lekker uitdagende joernalistiek. En die kommentaar? Dis nou wat Fij van Rernsburg “diepgang” sou genoem het. Gang wat in diepte uitstoel, n’est-ce pas? My kakebeen het verby my gestoelte geval soos die kommentators air kiss, spookhoue slaan en hulle oor die algemeen gedra soos olieverkopers by ’n paaldanseres-konvensie.

Is dít wat van ons kultuur geword het? ’n Gemeente van mense wat glad nie deel wil word van die edele diskoers oor boeke en boekkultuur nie, maar die een onwelriekende flatus na die ander passeer oor politiek en die ou empire, waarvan hulle kenners is?

Komaan, liewe broeders en susters, laat die ope gesprek oor boeke herleef. Om te weet dat daar boekresensies is, is goed. Maar ons moet wys ons verstaan ook. Anders is die sing van “Sarie Marais” in Brussels ons voorland.

by crito

Enig in sy soort

April 14, 2021 in Uncategorized

O ek laaw dit om Crito te wees. In Afrikaans nogal. Die polisietaal en verdrukkerstaal van weleer, maar nie meer nie. Dis nou die taal waarin ons vir regters sê hulle moet skoert. Die taal waarin ons oor die radio jeremiades kan uitsaai oor hoe die staatsdiens besig is om in duie te stort. Die taal waarin ons die ennui en miserère van die lewe in ’n kleptokrasie besing.

Ek sê vir julle, die ANC laat my altyd dink aan hoe dit voel om mans te vry wat op die rugbyveld leer soen het. Mens kry net nie vat aan hulle nie, want hulle vat vinniger as jy.

Hoekom ek aan hierdie vrolike dinge dink, is omdat ek laas Vrydag die weirdste gesprek afgeluister het en dit my aan die dink gesit het want dit was só kontra jy weet. Ek het gou ’n bietjie goud in my hare gaan laat goi, en die vrou langs my vertel vir Krisna, wat besig is om vir haar ’n Brazilian blowout te gee, van hoe sy sukkel om ’n goeie char te kry.

Deesdae kan mens eintlik net Zimbo’s of Malawianers vertrou, sê sy. Ons eie mense wil nie werk nie, hulle wil managers wees. Vra maar vir enigiemand in ’n gated comm, sê sy. Waarop Krisna vertel dat ’n eks van haar, ’n man wat ’n MA in Afrikaanse letterkunde het, deesdae vir een van die ministers anderkant Eastcliff ’n soort van char-cum-huisbestuurder is. Hy wou eers ’n purser op SAA geword het maar BEE en die aeries vlieg anyway mos nie meer nie.

Dis van daardie punt af dat my gedagtes begin waggel, want Krisna is nie een vir stories klaarmaak nie. Waaraan ek toe dink, is die bespreking wat Izak de Vries op LitNet gedoen het oor François Smith se roman Die kleinste ramp denkbaar.

Ek moet sê, ek is mal oor die manier hoe De Vries dinge doen. Hy het ’n loslit styl, hy kan ’n joke crack en hy het al die Comrades kaalvoet gehardloop. (Ja man, ek weet styl en humor het niks met die Comrades en kaal voete te maak nie, maar dis daardie atletiese prestasie van hom wat altyd in my gedagtes opduik. Dis soos ’n Abba-earworm. Net wanneer jy dink Jonas Kaufmann is terug in jou lewe, begin jy weer Fernando neurie.)

De Vries het duidelik ’n sterk gevoel vir leeskringe, en hy bied sy analise aan as ’n manier om vir die mense by leeskringe entrée te gee in ’n roman wat, soos hy dit stel, moeilik is. Só moeilik dat mens dit as speurverhaal moet benader. Sal nouwel vir Bennie Griessel terugdryf na drank, want moeilik, jy weet mos.

Maar dan, asof hy pas Polly Shortts agter die rug het en sy voete hou nog, maak hy sy move: “Dit is helaas nie die soort boek wat geskryf is vir die ligte leser nie, maar diegene wat hulle graag ophou met boeke van internasionale standaard … wel, ek daag julle hiermee uit om ’n plak 99%-sjokolade te koop, ’n goeie, ou rooiwyn oop te maak en hierdie een weer ’n keer te oorweeg.”

En dan swaai hy om. Dit kan nie soos ’n whodunnit gelees word nie. Dis eerder soos ’n Franse kunsfilm. En dít is vir my waar De Vries my heeltemal gryp en meevoer. Van daardie opmerking af lees ek elke sin aandagtig.

As mens gewoond is aan die oorheersende styl van Afrikaanse boekresensies (okay, mens kan hulle nie onder een kombers inbondel nie, maar hear me out) en jy vergelyk hulle met De Vries se aanpak, is hulle soos ’n fondue wat met Melrose-kaas gemaak is. De Vries gebruik regte raclette.

Hy benader die roman uit ’n veelheid van hoeke. Die interessantste vir my is die Karel Schoeman-vergelyking, en hoe dit De Vries lei na die tydsgees, en die manier waarop François Smith vir Schoeman benut soos Eben Venter met Horrelpoot vir Joseph Conrad benut het.

Mens hoef nie met hom saam te stem nie, maar De Vries se styl is dié van iemand wat ’n gesprek oor ’n boek met jou wil aanknoop. Hy prikkel, hy suggereer, hy maak stellings wat jy kan probeer aanvat as jy lus voel om met hom stry te kry.

Die ding is net, jy gaan nie met hom kan stry as jy nie die boek gelees het nie.

De Vries dink uit die boksie uit. Wat anders kon mens verwag van iemand wat die rug op Adidas en Nike gekeer het? Ek het hierdie bespreking gelees asof ek my hele lewe al gewag het dat iemand só te werk moet gaan, sonder dat ek dit geweet het. Sure, resensente gaan dit nie kan nadoen in koerante nie. Maar hulle gaan anders kan dink oor hoe ’n resensent hom tot sy lesers rig.

Ek het gesit en kyk na myself en my hare met al die foils daarin, en gewonder hoe mens “Loop-en-Val” Motshwarateu se van spel. Op die plek het ek besluit dis darem te obvious om Izak de Vries die “Loop-en-Val” Motshwarateu van die Afrikaanse letterkunde te noem. Daar is maar net een Izak de Vries, die een wat die Comrades kaalvoet gehardloop het én ’n enorme bespreking van François Smith se Die kleinste ramp denkbaar geskryf het.

by crito

Wat die ref weet

April 8, 2021 in Uncategorized

As dit by louere kom, het ek hulle. Veral op die gebied van skeidsregters. Ek het in die dae toe ek saam met my eks rugby gekyk het al die grootste waarhede oor en teen die refs uitgespreek, op die pawiljoen sowel as voor die kassie. Jy kan die aster uit Fochville uit haal, maar jy haal Fochville nooit uit die cherrie nie.

Omdat ek Paasnaweek niks beter gehad het om te doen nie, het ek geluister na Michael Lewis se reeks podcasts, Against the Rules. Hy reken dat ons in ’n era leef waarin die skeidsregter afgeskaf is. Op Facebook, Twitter en sommer oraloor waar mense menings uitspreek sonder dat een of ander ref of ombudsman hul met ’n liniaal oor die vingers tik oor die onwaarhede wat hulle verkondig.

Ek het nuus vir hom. Dit maak nie vir my saak of Twitter en Facebook eintlik die skuld moet kry vir al die humongeuse druttels wat Donald Trump op die grasperk van my onskuldige siel uitgedruk het nie. Ek weet net dat ek ’n behoefte het aan die skeidsregters in ’n tyd van geestesbesoedeling.

Ja, ek praat van boekresensente. Die mees miskende skeidsregters sedert Moses met sy tablet van die berg afgekom het. Die mense wat met insig reageer op boeke, wat dit op ’n vlak doen verhewe bo die onwelriekende flatulensie in die benederyk van die sosiale media.

Die verskil tussen rugbyskeidsregters en boekresensente is natuurlik dat slegs super-intelligente mense rugbyskeidsregters kan word. Dit kan nie anders nie. As jy die rugby-reëlboek gesien het, of soos ek, die app afgelaai het kort voor 2019 se wêreldtoernooi, sal jy weet wat ek bedoel. Só ingewikkeld dat selfs Stephen Hawking ’n grammar-toetser sal moet gebruik om dit te snap.

Boekresensente is van ’n ander stoffasie. Hulle moet intelligent wees én empatie hê. En hulle moet, soos ds Nick van Achterbergh altoos gesê het, in touch wees met hulle gevoelens. (Stil susters, ek haal mos nie vir Meat Loaf aan nie!)

So, nou begryp julle die konteks waarbinne ek Annelise Erasmus se resensie oor Marita van der Vyver se ’n Baie lang brief aan my dogter (Rapport) gelees het. Wag, ek jok. Ek moet ook net sê dat ek niks gehad het om Paasnaweek te doen nie omdat ek die Donderdagaand/nag ’n Baie lang brief aan my dogter verslind het.

Dis seker nie nodig om alles te sê wat Erasmus sê nie. Julle is fluks genoeg om die resensie self te gaan lees by https://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/marita-vertel-ons-almal-se-storie-20210404

Wat ek wil noem, is dit wat Erasmus volgens mij impliseer sonder om verder te verduidelik. Veral “Dit is informeel en onpretensieus soos wat ’n mens sou verwag van ’n brief aan ’n dogter. Dit wroeg nie, wat ’n verligting is, maar dis ook nogal onemosioneel, so al asof afstand altyd gehandhaaf moet word.”

Ons almal weet die bekoring van biografië en outobiografië lê daarin dat ons die kans kry om te besef presies hoe uniek die onderwerp is. Hoe hulle verskil van ons gewone sterflinge. Erasmus se opmerking dat ’n Baie lang brief aan my dogter “nogal onemosioneel” is, “so al asof afstand altyd gehandhaaf moet word” is die kern van hierdie resensie, en van haar reaksie op die boek.

Goed, Erasmus het voor hierdie opmerkings reeds genoem dat sy haarself in baie dinge erken het, dus die soort ervarings met Van der Vyver gedeel het. Die onemosionaliteit en afstand het egter met iets anders te make. As mens “onemosioneel” aan jou dogter skryf, sodat sy jou later beter sal kan verstaan, dan doen jy dit omdat die bakleie wat daar tussen ma en dogter gebeur, reeds agter die rug is. Die geskrou en koppies stukkend gooi en dikbek gesittery agter geslote deure is afgehandel, die vrede is gemaak. Pewerteit het gekom en gegaan en die ma het nodig om die kind te laat besef hoekom ons almal só is en presies hóé ons almal anders is.

Annelise Erasmus is ’n skeidsregter van formaat. In haar twee afsluitingsparagrawe spring sy van dogter na lesers. ’n Goeie ma wat weet dat haar dogter nie al haar geheime hoef te weet nie, verbreed na lesers wat die leidrade raaksien van die briewe se dieper konteks, naamlik die groeiende bewussyn van Marita van der Vyver in die vroeë deel van haar lewe.

Erasmus sien dus raak dat Marita van der Vyver soos ’n goeie losskakel ’n dummy verkoop het aan die opponente. Die brief aan die dogter is die fop-beweging; die brief is eintlik aan die groot leespubliek van nou en in toekomstige tye gerig. Die lesers in 2080 eweseer as die lesers van 2021. Binne die reëls van die letterkunde is dit volkome toelaatbaar. Want die ref weet: Franssprekende dogter, Afrikaanse lesers.

Dít is uiteindelik presies wat die skeidsregter oor ’n Baie lang brief aan my dogter uitwys. Erasmus haal Van der Vyver se woorde oor die skeidslyn tussen werklikheid en verbeelding aan, en dis Wet No 1 in die groot reëlboek oor literatuur. ’n Baie lang brief aan my dogter is relevant vir die verstaan van Griet skryf ’n sprokie net soseer as van Eenkantkind. Ons lees veel meer as net dit wat voor ons oop lê.

Dit is hoekom ons vandag nog skeidsregters nodig het. Soms verskil mens met die ref, maar dit word dikwels net deel van die groot vooroordeelfest van ons tyd, die sieserige miasma wat aan Facebook en Twitter kleef. Almal lê eiertjies, maar net die waaragtige resensente s’n is nie vrot nie.

Terwyl ek hier sit en skryf, land daar ’n whatsappie van ’n vriendin wat alarm maak oor ’n bloutjie wat Marita van der Vyver op Facebook geloop het met ’n oningeligte plebschurk, ’n troll met ’n eie agenda. Niks illustreer die noodsaak van ons behoefte aan skeidsregters beter nie.

En onderwyl Van der Vyver uit haar pad gaan om die skade wat daardie troll aangerig het tot niet te maak, kan ek almal maar net na die skeidsregter verwys. Annelise Erasmus se oordeel staan in skerp kontras met ’n troll se poging tot karaktermoord.

Lank lewe die waaragtige resensente!

by crito

Aangespreek

Maart 30, 2021 in Uncategorized

Dit is skynbaar ons lot in die lewe om dinge te herhaal. Hier staan ons nou weer voor ’n monumentale aakligheid. Of aaklighede. Dertig dae waarin allerhande onwaarhede oor ons President verkondig gaan word sodat die asbespreneur vry kan stap, ’n moontlike derde vlaag van Covid met gepaardgaande sluikhandel in drank, Charles Somerset se ironiese spook wat in Matieland rondloop.

Wat is dit met die protesterende Maties? Dink hulle waaragtig nog hulle gaan iets doen wat die mense by Tukkies, Kovsies, Poevirtsjo en Oedsj nie kon regkry nie? Mos op daai dorp wat die gesegde uitgedink is van mense wat nie in wonderwerke glo nie.

Soos Marlene van Niekerk, uitgeweke Matie, jarre gelede gesê het, mens moet jou parameters ken. Die land is op die afdraende pad and that is that.

Terwyl ek my taal nou so meng, was Nathan Trantraal se resensie van Veronique Jephtas se Soe rond ommie bos in Rapport nie lekker verby nie? Toe ek begin lees daaraan, het ek eers gedink hierdie dude is besig om te antjie op ’n skaal unknown to mankind. Kyk, ek laat my nie verlei deur die humorloosheid van wokeness nie. Ek erken ruiterlik dat Kaaps vir my noordelike ore ’n bietjie next to it is, en my eers aan die smile sit voordat ek stadiger lees en respekte begin kry vir die argument wat Trantraal aan die gang het.

Dis dan, wanneer mens besef hoe hy sy wesentlike kritiek vriendelik, begrypend verpak, dat jy die sprong maak na die groter betoog wat hy aanraak. Sy reaksie op haar gedigte sal sekerlik vir Jephta aanmoedig, en ek kry duidelik die idee dat ek een van die lesers sal wees wat baie kriewelrig sal raak by die leesslag.

Maar dit is Trantraal se opmerkings oor Jephta se aansluiting by performance poetry, daar waar, soos hy dit stel, die lyne geblur is tussen slam en written poetry. Overgezet zijnde, ons het dit hier te make met die groter verskynsel, een wat die beatniks al in die begin sestigs gepropageer het, van geskrewe digkuns wat ondergeskik is aan die voordrag of uitvoering daarvan.

Natuurlik is die verskynsel al so oud soos die berge. After all, waar kom poetry actually vandaan?

Ginsberg et al het al ’n bietjie swing in hul voorlesings geplaas, om van die odd pensklavier nie te praat nie, wat ’n taamlike skok was vir die generasies wat gewoond was aan die onuitstaanbare begrafnisstem van TS Eliot. Dis te verstane. Kyk hoe lank het dit die kinders van die sestigs en sewentigs geneem om gewoond te raak aan rap.

Maar nou staan ons in gans ’n ander era. As ek na my vriende by die boekwinkels luister, is dit deesdae moeiliker om digkuns te verkoop as wat dit is om dit te publiseer. En om digkuns uit te gee, is moeiliker as wat dit vir Carl Niehaus is om ’n skewe woord oor Jacob Zuma te sê.

Vir Nathan Trantraal sal baie van Jephta se gedigte ten beste werk as hulle op ’n verhoog uitgevoer word. Trantraal noem dit “liewendig kom”, en mens kan voorspel dat dit in ons tydsgewrig ook beter sal werk as podcasts, wat uiteraard ’n neweproduk van liewendig kom is. (En asb broeders en susters, let daarop dat ek nie van potgooie praat nie. Dis só ’n potsnotwoord.)

Ek sien dus uit na Jephta se podcasts, as ek haar nie voor die tyd op die stage sien nie. En Nathan Trantraal kan gerus meer as resensent ingespan word, en nie net vir boeke deur bruin skrywers nie. After all, transformation is mos ’n many-splendoured ding, nè? Trantraal is ’n joia de baia, soos my vriende in La Rochelle sou sê.

Op heeltemal ’n ander level – ’n week vantevore het Lindie Koorts in dieselfde publikasie geskryf oor Richard Steyn se Louis Botha: Krygsman, generaal, staatsman. Sy is nie ’n Matie nie, maar sy is ’n realis en sy ken van haar vakgebied. Genoeg om te kan sê dat Steyn ons almal liederlik vlak kyk as hy dink Louis Botha: Krygsman, generaal, staatsman gaan die gewone leser tevrede stel omdat hy nie sy boek op die historici mik nie.

Koorts se resensie sweef soos ’n Jeyes Fluid-luggie deur ’n zef kroeg. Dis ’n waarskuwing aan vakkundiges wat te lui is om primêre bronne raad te pleeg maar dan steeds verwag hul werk moet as gesaghebbend beskou word.

Sy smeer hom ook ’n bietjie heuning om die mond. Hy is, alles in ag genome, ’n onderhoudende skrywer. Maar die vingerwysing is baie pertinent en ’n durende les vir almal wat ooit die verskoning gebruik dat hy/sy vir die algemene publiek eerder as die fundi te skryf.

In hierdie geval is dit juis die gebrek aan raadpleging van meer onlangse Afrikaanse navorsing oor Botha wat Koorts opval. Is dit nie juis die Afrikaanse mark waarop hierdie boek gerig is nie? Wat sou Steyn besiel het om van sy lesers te verwag dat hulle ’n klomp stowwerige inligting uit Engelse bronne moet aansien vir vars gegote goud?

En wat is dit met uitgewers dat hulle aan elke nuwe geslag ’n epigoon van Piet Beukes probeer verkoop? Ekskuus, ja ja, dis nou maar eg Suid-Afrikaans nè? Ons glo ook nog al die jare dat ons ware politici as leiers het.

by crito

Geprikkel

Maart 17, 2021 in Uncategorized

Ek wil ’n wekroep uitstuur oor hierdie land van ons. Waar is vandag se Fij van Rensburg? Waar is Aksie Morele Standaarde? Moet ons hierdie somber toekoms inwaggel met geprikkelde lendene sonder dat enigiemand ons polse piets?

Ek weet dat baie van julle g’n snars snap van die geestigheid waarmee Fij van Rensburg, eens hoogleraar in onse letterkunde aan die RAU die besiging van “die mooi woord” aangestig het nie, en as ek heeltemal eerlik moet wees, ek het ook nie altyd nie. Hy kon fuzzy wees, seg, en dit sonder madjat.

Maar sy definisie van pornografie lui steeds, hoor. “Wesenlik is dit goedkeurende beelding van ontmenslikte seks.” En op hul dag het die bewakers van die volkssedes, Aksie Morele Standaarde, hom daarvoor geapploudiseer.

Ontmenslikte seks laat my so dink aan die geïmpliseerde subteks van CM van den Heever se romans, maar dis ongelukkig ook oom Fij se spesialiteitsgebied. So zip die lippe, Crito.

Op ’n ou traktaatjie van AMS haal hulle Fij aan waar hy oreer dat “pornografie is nie net die ongedekte nie, dis ook die te swaar gedekte.” Kom glo uit Standpunte, wat beteken dis die absolute heilige waarheid.

Hoekom dit so swoel in die Crito-skedel gaan, is oor daardie resensie wat Annelise Erasmus pasende Maandag in Boeke24 geplaas het oor Lyfskap, ’n bundel erotiese kortverhale wat deur Sophia Kapp en Leonie van Rensburg saamgestel is.

Ja ja ja, selfs ek weet dat daar ’n verskil is tussen pornografie en erotiek, maar my paradigma is oom Fij en die gesuiwerde tantes van AMS (van alle geslagte). Gun my ’n bietjie breedte. Die klankgang van hierdie blog is nie legato nie, as ek my aan oom Fij se oeuvre van twaktaal mag vergryp.

“Die een se erotiese verhaal is die ander se pornografie,” postuleer Erasmus. Dan verduidelik sy die saak op ’n manier wat oom Fij in die jare toet beskryf het as “oopgedek”. Ek gaan haar nie nou uitvoerig aanhaal nie, julle moet dit eenvoudig self gaan lees by https://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/liplekker-diep-donker-met-genoeg-variasie-20210314
Dis briljant. Sy verduidelik alles van moraliteitskaal en seksuele skaal, en die maniere waarop lesers erotiek ervaar. Ek sien die mooi sensuele lyn van ’n boud raak, jy gru vir die sellulietriffels. Om iets eroties te ervaar, moet jy seksueel gestimuleer word.

Dis die ding. Wat stimuleer mense? Annelise Erasmus het ’n probleem met Lyfskap. Baie daarvan is seksskryf eerder as erotiek – omdat die skrywers nie altyd die lesers neem na die plekke waar hulle nog nie was nie. Want erotiek “skep iets nuuts”, dit “oortree”.

Miskien is dit die dinge wat oom Fij en die AMS-anties geweet het maar te skaam was om te erken: Die plesier wat mens kry uit die lees van erotiek is dat jy die terrein van hoë risiko betree. Jy ontdek dinge wat jou stimuleer, dinge waarvan jy nie vantevore bewus was nie. Oom Fij en die AMS-bende was bang die seuns en dogters van die volk ontdek die dinge waarvan hulle eintlik hou.

Ek sal ’n stertjie las by Erasmus se wonderlike uiteensetting: Soms laat die erotiek jou voel jy moet eintlik kaal wees wanneer jy dit lees. Die laaste keer wat ek daardie gevoel gekry het, was toe Duane Vermeulen die Engelse met brute krag van die lyn af gehou het in 2019 in Japan. Rugby eroties? Natuurlik, is dit nie hoekom mens daarna kyk nie?

Ewentwel, Annelise Erasmus sê uiteindelik Lyfskap is seer prettig, maar net vyf van die verhale is vir haar diep eroties. Verhale deur Johan de Nysschen, Maya Fowler, Leon van Nierop en Fanie Viljoen. Maak ’n aantekening, gaan lees, en dink net hoe pris oom Fij en die gang sou gewees het as hulle vandag nog met ons was en agtergekom het dat iemand weer die plesier teruggesit het in boeke lees.

Dit het tyd geword dat seksskrywers en seksstorie-uitgewers weer die grense van erotiek verskuif, sluit Erasmus haar betoog af. Gewis bepleit sy die skemerverskynsels wat oom Fij in sy meesterwerk Pornografie (Butterworths, 1985) voorsien het, maar ek is gesus deur oom Fij se woorde aan Koos Prinsloo in ’n onderhoud: “Dis ’n natuurlike verskynsel.”

’n Bondeltjie teenstrydighede, dié oom Fij tog. Lank reeds ter siele, maar ek verlang na hom, na sy blink gekamde kuif. Sou wat wou gee om vandag saam met hom in die ou Devonshire te kon gaan sit en te hoor of hy dink die menslike natuur het verander.

by crito

Gaan Groot

Maart 11, 2021 in Uncategorized

Die vet weet, ek steier van gevoelens van déjà vu wat my uit alle rigtings tref. Die ergste is die gezoem rondom Harry en Meghan, wat uiteindelik bewys dat daar agter elke bossie in Suid-Afrika ’n neo-kolonialis skuil.

Ek het dit probeer ignoreer, maar wat kan mens doen as almal rondom jou daaroor stry? Dit is die Mistiek van Vervreemding, om ’n noot op my ou orrel te speel, en soos julle weet, gaan Vervreemding meestal oor in Vleeswording. Mens moet jou net berus in die wete.

Aldus vertroos, kry ek ’n e-pos van die FAK om my te vertel dis 2021, en die jaartema is Voortrekkers Gaan Groot omdat dié vereniging vanjaar 90 jaar jonk is. Onder ons Afrikaanses is ’n hele klomp verengelste Germane, dis nou maar wors. Ons kan veral uitsien na ’n nuwe musiekspel oor die Gelofte en die Groot Trek, wat, soos julle weet, die laaste keer was wat die Voortrekkers Groot Gegaan het. Een van die liedjies daarin “Die spore wat ons los”, deur Johan Vorster en Jacomien de Villiers, is die spesiale feeslied van die Gaan Groot-viering.

Ek weet nie hoe wyd die Voortrekkers se invloed strek nie, maar dit is opsigtelik dat daar Groot Gegaan word op die boekeblaaie. Is dit betekenisvol? Weet nie, maar ek glo nie in suiwer toeval nie.

Boeke24 spog vandeesweek met Johan Myburg, wat verlede jaar die Hertzogprys vir Poësie gewen het, wat Ashwin Arendse se Swatland resenseer. As dít nie is hoe mens Groot Gaan nie, dan weet ek nie wat is nie.

In die stilte het ek begrip vir Naaspers se gevoel van verlies – Myburg was eens een van die mense wat Mediumrare24 se kunsblaaie iets besonders help maak het. Nou wys hy presies wat hulle verloor het. Dit is ’n resensie wat soos ’n lig skyn; deurdag, en met ’n indrukwekkende analise van die bundel gebou rondom die maniere waarop hy, Myburg, die bundel se motto’s terugvind in die tematiek van Arendse se gedigte.

En dan, in sy slot, gooi hy die deure van ons begrip oop na iets heel groters. Dit is die soort opmerking waaromheen Mercel Ophuls sy dokumentêre meesterstuk The Sorrow and the Pity gebou het, en waarheen Ashwin Arendse sy lesers met Swatland du: “Wat die leser nié kan nie, is om te sê ek het nie geweet nie.”

Ek hoef seker nie uit te spel dat Myburg die Mistiek van Vervreemding sy spore in ons bewussyne laat los het nie. Sulke resensies maak boekeblaaie iets om oor te praat. Laat Harry en Meghan nie in jul chats kom tande kners nie. Luister liewer na Ashwin A van Maamsbgie. Daar’s rede voor.

Ek weet nie hoeveel van die broeders en susters in die gemeente van die lettere meeste van die tyd ligweg dut nie. Verre sy dit van my om vinger te wys, maar hoeveel van julle het agtergekom dat die skrywer van God Is daar ’n ander antwoord? dieselfde naam het as die hoofkarakter in André P. Brink se ’n Droë wit seisoen? Ben du Toit.

Goed, noudat julle wakker is, voort na Rapport Boeke wat afgelope Sondag ook Groot Gegaan het met die resensie van Sulke vriende is skaars – Die briewe van Arnold van Wyk en Anton Hartman 1949-1981. Hulle het duidelik tyd belê in hul besinning oor wie die boek moet resenseer. Hul keuse het uiteindelik geval op een van die legendes van musiekjoernalistiek, Paul Boekkooi.

Paul Wie? sal my jong lesers misken vra. Paul Boekkooi is nog een van die baie joernaliste wie se name mens nie meer so dikwels by resensies sien nie. Die jare stap aan. Hy het baie diep spore getrap by sowel Pimpelkor as Naaspers. Sy naam word in dieselfde asem genoem as dié van Wouter de Wet.

Wat ’n plesier om weer sy nugtere, rustige bespreking van Stephanie Vos en Stephanus Muller se boek op die blad te vind. Ek het nou al verskeie resensies oor hierdie boek gelees, almal goed, maar Boekkooi se ondervinding as joernalis bring ’n helderte wat nie te versmaai is nie. Miskien ’n bietjie old style, maar sonder enige pedagogiese knertsies.

Wanneer hy ten slotte sy stuk afsluit met ’n versoek oor Stefans Grové, voel mens dat as daar enige regverdigheid oor is hier midde-in die götterdämmerung van kultuur, dan sal iemand op Boekkooi se versoek ag slaan.

Ongelukkig is daar aan sulke versugtings ook ’n soort déjà vu, nè? Maar alle sterkte met Voortrekkers Gaan Groot, en mooi wense aan my vyf lesers (Ace, die Koning, die Koningin, die Prins en Heath Ledger.)

by crito

Quid agis, dude!

Maart 2, 2021 in Uncategorized

Die gode sy gedank vir die juriste. Terwyl ons skrander verteenwoordigers in die parlement besin oor die vlindergedagtes van die openbare beskermer – en ons voor ons siele weet dat die parlementariërs non loqui sed facere jaar na jaar uitleef – gee twee juriste vir ons, die liefhebbers en beskermers van die ewigdurende kultuur van die boek, genadiglik ’n oomblik van hoop. In Suid-Afrika, weet ons mos, leef ons sola fide.

Die een is die legendariese Johann Kriegler, wat in Rapport Boeke afgelope naweek geskryf het oor Albert Grundlingh se boek oor Van Zyl Slabbert. Omdat dit ’n boek in Engels is, kan Crito alleen kennis neem – met ’n woord van bewondering vir Kriegler se analitiese vermoë en sy besonderse manier om alle drogbeelde weg te skil en lex parsimoniae te laat geld.

Aan die ander kant van die vou in Weekliks was juris Jean Meiring aan die woord oor P.P. Fourie se ’n Hart so groot soos ’n vuis (in Afrikaans vertaal deur Marius Swart). Ja, Crito vermy ook normaalweg vertalings soos die pestilentius, maar mens moet ook so nou en dan ’n uitsondering maak en vir Meiring kan sê quid agis, dude!

En in elk geval, de minimis non curat Crito, nè?

As ek Julius Malema se tydlose woorde oor die Richterskaal kan aanpas, wil ek erkenning gee aan Crito Merk What-what wat al gewys het het op Meiring se merkwaardige vermoë om Afrikaans te laat vonkel en strek in sy resensies. Ek is nec temere nec timide – ek wil dit pront sê dat Jean Meiring op die oomblik as stilis en formuleerder nie sy gelyke het onder Afrikaanse resensente nie. Vir my is hy die resensent consummatus – hy gee agtergrond, hy vat inhoud saam, hy bring jou op hoogte én hy laat net genoeg weg dat jy geen keuse het as om die boek self te gaan lees om al sy suggesties en verwysings op te volg nie. En jy weet, hierdie is geen voorlopige rapport nie. Dis eenvoudig té goed geskryf.

Moet my nie verkeerd verstaan nie. Dit is nie ’n geval van intelligenti pauca nie. Meiring se resensies is nie bo die gemiddelde koerantleser se vuurmaakplek nie. Hy laat mens wel stadiger lees, en as jy hoegenaamd ’n semantiese aanvoeling het, of ’n sin vir die etimologie, gaan hy jou telkens oomblikke van intellektuele verwondering laat beleef.

Dit is vir die Afrikaanse letterkunde so goed dat die duim feitlik altyd na bo punt in sy pollice verso. Hy het die goeie voorgevoel om die werke met rigor mortis te vermy.

Vir J.B. Roux, wat vir Boeke24 verslag lewer oor Jeanette Stals se Diep spoor, is dit weer ’n geval van nulla tenaci invia est via. Hy beleef ’n woeste floute oor die eerste sin van die boek, wat hom na aan trane het, maar soos ‘n pionier vanouds druk hy deur. Stals skok hom nimmer meer. Uiteindelik is hy baie lief vir die roman, en kon ek sweer ek hoor “saggies en teer soos die roepstem van Jesus” iewers op die agtergrond.

Hier is nou ’n prima geval van de gustibus non disputandum est. Die sin wat Roux ontstel het, is “Aasvoëls sit soos uitgroeisels op die kaal takke van ’n dooie boom …” So, dis nie baie oorspronklik nie, maar dis ’n ideale sin vir die roman. Waaroor handel hierdie roman? Die Groot Trek. Daardie sin is só Groot Trek, mnr Roux. As dit die sin was waarmee FW de Klerk sy Die vierde trek begin het, dan sou ek saam met u gehuil het.

Ná die lees van die resensie, het daar vir my ’n lucidum intervallum aangebreek.

Ek is bewus daarvan dat daar suurknolle in die literêre gemeenskap is wat meen dat as jy ’n resensie deur Joan Hambidge van begin tot einde gelees het, daar sewe jaar van slegte minnenagte op jou wag. Wees nou eerlik, dit kan nie só erg wees nie. Eenvoudige geval van a posteriori, nè? Of moet dit vae victus wees?

Anders as my voorganger is ek nie so erg geïrriteer deur Hambidge se manier van dinge aanhak nie. Haar resensie van S.J. Naudé se kortverhaalbundel Dol heuning is sekerlik nie ’n stilistiese palmarius nie. Wat dit wel is, is ’n uitstekende ontsluiting van die dinge wat in Dol heuning aan die bod is. Sy verwys in die resensie na die deure wat geopen word, en as resensent is sy op volle toere met die open van die deure van begrip.

Wat maak dit tog saak dat sy kenmerkende uitdrukkings het wat deur haar gebruik daarvan geyk geword het? Is dit nie die sleutels wat sy inbou vir mense wat haar uitsprake en skryfwerk volg nie?

Vir die anti-Hambidge brigade, waaronder my voorganger sekerlik tel (suum cuique), het ek net die volgende raad: parvis imbutus tentabis grandia tutus. As julle dit dan beter kan doen, doen dit.

Op die LitNet-werf is daar twee besprekings van Neels Jackson se Jesus vir almal: Die gay-gesprek in die kerk. Een deur Barend van der Merwe, en die ander deur Louise Viljoen (JBay). Ek is bevrees ek gaan gallus gallus domesticus wees en net volstaan deur te sê dat ek albei bewonder vir hul goeie maniere.

As ek dit moes geresenseer het, sou ek Thoreau aangehaal het (“Whatever the human law may be, neither an individual nor a nation can commit the least act of injustice against the obscurest individual without having to pay the penalty for it.”) en dan heeltemal aan ’t tiere geraak het met audemus jura nostra defendere.

Barend van der Merwe en JBay se Louise Viljoen kom uit ’n verdraagsame agtergrond en behandel die Neolities Gereformeerde Kerk se gay-haters met ’n soort begrip, weliswaar afstandelik en nie vereenselwend nie.

Vir my gevoel is dit baie naby aan mulgere hircum, as julle my die beeld sal verskoon.

Vriendelike groete aan al vyf my lesers, en ’n goue ster op die voorkop vir Elsabe Brits, die enigste wat Crito raak gesien het. Dulcius ex asperis.

by crito

Hoe om van Jacob Zuma en Karel Klitsgras te vergeet

Februarie 25, 2021 in Uncategorized

Liewe broeders en susters, julle kan my nie sien nie, maar ek kan julle verseker, hier voor die rekenaar sit ’n ontnugterde mens. Langs my lê vanoggend se Beeld, wat ons seergewaardeerde voormalige president, Jacob Zuma, aanhaal as sou hy gesê het ons land se wette is glads te sag. En hy behoort te weet. Hy is ’n man wat die verskil tussen sag en binneboud verstaan. Jammer, vingerfout. Sag en benoud. Is hy nie oppad om die bendes 26, 27 en 28 in die tronke te gaan saamsnoer in die magtige elf en dertigs nie? En hy ken net een manier, en dis om van voor te ly. Jammer, glipsie.

Wat het dit met resensies te doen? Saak staan só: Gister lees ek Louise Viljoen se begrype oor Ashwin Arendse se bundel Swartland. (Rapport Boeke). En ek onthou ’n les uit een van my vorige lewes: Om te weet, is nie genoeg nie. ’n Mens moet verstaan ook. Anders hardloop jy in die muur vas. Muur, nè?

Viljoen weet en sy verstaan. Sy reken dis ’n goeie bundel. Lang betoog. Sy kon net meer aangehaal het. Want die bietjie wat sy aanhaal, het vanoggend weer by my kom spook toe ek dog ek lees dat Zuma voel as die wette strenger was, sou hy lankal die elf en dertigs bymekaar gebring het. Luister ’n bietjie hier wat sê Ashwin Arendse:

Ôs ammel wiet ôs lieg vi mekaa,
maa asse mens reg lyste
na ’n laitie se kakpģaat kan jy sien
watte mens hy innie toekoms gan wies.

Dis net ’n ope vraag, broeders en susters, of daai laitie Zuma Swartlandse Afrikaans onder die knie het. Wat ons wel met sekerheid kan sê, is dat die toekoms hier is en ons is totaal beïndruk met hom en sy persoonlike lyfwag, Karel Klitsgras.

Laasgenoemde is natuurlik die mens vir wie die woord “gewiks” geponeer is, en daarom is ek verder in swartgalligheid gedompel op hierdie oggend. Jonathan Amid, die Huppelkind van die resepsiologie, het al die dempers van sy metaforiese orrel oopgetrek om Emma Bekker se kortverhaalbundel Vel vir Boeke24 te besing.

Selfs al is mens sinies oor die Huppelkind se vlyt om absoluut alles wat in Afrikaans verskyn te lees, kan mens uit hierdie bespreking agterkom dat dit goed vir sy jeugdige gemoed was om ’n slag iets werklik uitdagends voor middagtee onder oë te kry. Broeders en susters, u sal met my saamstem, ’n mens kan nie vir ewig en altyd jubelaris van die krimi wees nie. Dis ’n welkome afwisseling in Amid se resensie-oeuvre.

Jo Prins, redakteur van Boeke24, was só in sy skik met die resensie dat hy dit versier het met veelvlakkige alliterasie in die opskrif: “Vreesloos, speels, vol verbeelding en gewiks.” Ag, die fluweelsagte oop-heid van die v’s, en die sluitingskrag van die laaste es! Net jammer van die gewiksery, wat mens laat dink aan die RAUkie van die Café de Deux Magots en die mosselpotte van Den Haag.

En wanneer ek aan die sublieme skranderheid van kameraad Klitsgras dink, en sy onnabootsbare manier om lewend uiting te gee aan die eksistensiële sleutelvrae (“Wie is ek?” “Waar kom ek vandaan?” “Waar gaan ek heen”), val my oog op ’n frase in Stefaans Coetzee se lesersindruk van Deon Meyer se Donkerdrif op die resensiewerf van LitNet. Coetzee skryf: “Soos die meeste oudgevangenes is ek skepties oor misdaadfiksie.”

Hè? Broeders en susters, hè? Hier’s ’n storie…

Terwyl ek nog tob oor Stefaans Coetzee (daai laaste “Jitte Krismis” het my ’n bietjie gegooi, toegegee), lees ek Ingrid van der Walt se bespreking van Die kind se naam is Anneke, deur Juliana Coetzer (ook by LitNet). Dit behoort vir julle duidelik te wees dat Crito tans sensitief is vir indrukke, en Van der Walt het my werklik teruggeroep na die werklikheid.

Dis duidelik dat Die kind se naam is Anneke vir haar van groot belang is – omdat dit vrae beantwoord wat haar bygebly het sedert sy ’n paar jaar gelede Coetzer se Bloedvreemd gelees het. Haar reaksie op Die kind se naam is Anneke is opreg en ontroerend, en laat my vermoed die lees van Die kind se naam is Anneke sal ’n kenterende ervaring in enigiemand se lewe wees.

Terwyl ek nog só sit en staar na die rekenaarskerm, surf ek aan na Fanie Olivier se resensie van Gerard Scholtz se haikufest Stipstaar. Ook by LitNet. En die son begin uitskuif agter die donker wolke van my gemoed. Wat vir my uiters verbasend is. Ek hou nie van hakoes nie.

Dis net dat Fanie Olivier soveel dinge sê wat tegelyk klnkende waarhede is, nes ander van sy opmerkings ons tydsgewrig perfek vasvang. Soveel so dat die voorbeelde van Gerard Scholtz se haikoes wat hy aanhaal, my baie aanstaan; in gevalle waar hy kritiek lewer, verbeel ek my ek kan die vonkeling in Faantjie se oë sien, die glimlag wat kuiltjies langs sy mondhoeke maak. (Nee Fanie, ek is nie die Sonkind nie.)

Olivier se een opmerking (“In ’n tydperk waarin fyn omgaan met die taal oor die algemeen steeds minder belangrik word en minder eiesoortig, waarin die dissipline wat onderliggend is aan formele poëtiese subgenres verdag gemaak word, kan die bydrae wat die bundel lewer moeilik oorskat word”) het in my gedagtes bly tol toe ek die baie interessante bespreking deur Nini Bennett van Louis Esterhuizen se Die gladde stiltes van glas lees.

Niks verkeerd met haar resensie nie, behalwe dat ek my onmiddellik gewip het vir die Afrikaanse vertaling van Henryk Górecki se derde simfonie, ook bekend as Symfonia pieśni żałosnych. Dié benaming word in Engels vertaal as “Symphony of Sorrowful Songs”, en Bennett maak dit sy “simfonie van klaagliedere”. Verkeerdelik. Die Symfonia pieśni żałosnych handel oor ’n ma se rou- en ween-liedere by die dood van haar baba asook ’n tienermeisie se smeking dat die Maagd Maria haar moet beskerm in ’n sel waarin sy deur die Gestapo aangehou word. Dis nie klaagliedere nie.

En terwyl ek hierdie woorde skryf, is ek opnuut op iets anders gefokus as die maaiers in my gemoed. Broeders en susters, my dank aan al die resensente!

by crito

Skerpste

Februarie 10, 2021 in Uncategorized

Annelise Erasmus is die mees gewikste resensent wat in die afgelope jaar oor nuwe Afrikaanse boeke geskryf het. Sy het die beste oog in die bisley van die resepsiologie. Haar resensies is ’n skouspel van gesonde verstand en filosofiese intuïsie.

Wanneer sy die karwats inlê, sien ’n mens dat sy ook besonder goeie maniere het.

Op die blaaie van Rapport Boeke het sy afgelope Sondag geskryf oor William Lottering se Emigrant immigrant. Ek het nog nooit van dié skrywer gehoor nie, maar dit is duidelik dat Afrikaans vir hom nog dié taal is ná jare in koue Kanada, en dít maak dat mens so half die gevoel kry van kom-terug-my-seun.

Annelise Erasmus swig nie vir daardie soort gevoelens nie. Sy sê eerder Lottering moet uithaal en wys, soos behoorlike resensente moet doen, en dan lag sy nie wanneer sy sien wat sy sien nie.

Waar mindere mense soos ek Emigrant immigrant halfpad deur sou neersmyt, het sy dwarsdeur gelees. Sy het Lottering soveel binnevet van die boud gegee dat sy ná die leesproses sekerlik gewig verloor het.

Ek kan nie onthou wanneer laas ek ’n resensent so hard sien soek het na iets positiefs om te sê, net om telkens voor die ongemaklike feit te stuit dat sy ’n prul voor haar het nie.

Onder normale omstandighede (ja wel, hoe normaal kan dinge ooit in Covid-tyd wees?) sou ’n resensent die boek aan die boekeredakteur teruggestuur het met ’n nota waarin kragtaal geen verrassing sou wees nie. Annelise Erasmus respekteer die integriteit van die skrywer en die wysheid van die uitgewer. Sy meet die roman aan ’n wye verskeidenheid maatstawwe. Soms, wanneer dinge werklik nie sin maak nie, probeer sy die materiaal uit ’n ander hoek beskou, maar selfs dan geluk het niet.

Uiteindelik is haar slotoordeel vernietigend: Lottering het die onderwerp van emigrasie nie met genoeg eerlikheid benader nie.
Sien wat ek bedoel met goeie maniere?

Ander resensente sou gepraat het van quatsch, van strokiesprent-karakters, van benepe visie, van ’n skrywer wat geen redaksionele leiding ontvang het nie.

Erasmus analiseer deurtastend en verduidelik geduldig, staan die soort ruimte af aan Emigrant immigrant wat meestal ggereserveer word vir loftuitings oor boeke aan die ander kant van die geloofwaardigheidspektrum.

As kykNet se prys vir beste resensies die Covid-tyd oorleef, benoem ek solank hierdie resensie.

by crito

Klein flaters

Februarie 4, 2021 in Uncategorized

Soms wanneer ek ’n resensie deur Joan Hambidge lees, wens ek ek kon oorkant haar lessenaar gesit het terwyl sy die resensie gesit en tik het. Oor haar skouer geloer het terwyl sy haar notaboeke raadpleeg, deur ouer bundels en naslaanwerke blaai wat sy van die rak gehaal het.

Ja wel, soms. Ander kere sou dit nie geluk nie. Dit lyk partykeer asof sy haar resensies skryf gou-gou voordat sy in die oggend tande borsel.

Maar toe sy besig was om Antjie Krog se Met die oog op môre vir Boeke24 te resenseer, moes dit vir jou ’n ding gewees het. Sy haal regtig uit en wys dat sy ’n resensie kan skryf waarin daar ’n behoorlike ontwikkeling van ’n redenering is – en nie net afgetelde losstaande gedagtes is wat sy gemaak het terwyl sy lees nie.

In hierdie resensie lanseer sy haar betoog en skil in die proses die verskillende aspekte van Krog se versdrama oop. Sy opper ’n punt van wesentlike kritiek (oor die gebruik van die p-woord), en daarna kaats sy die versdrama teen ’n aantal ander tekste. Nie om haar erudisie uit te stal nie, maar as aanloop tot die voorstel dat RSG se dramaman, Kobus Burger, die uitdaging aanvaar om die teks as radiodrama te verwerk. “Anders,” skryf sy, “is my geld op (Marthinus) Basson sodra die teaters volskaals funksioneer.”

Dit is uiters moedswillig van haar om sulke dinge te sê. Ek kan verstaan dat sy hoë agting vir Kobus Burger het. Die man het selfs vir Charles Fourie geïnspireer om weer ’n slag iets luisterbaars te skryf. Maar sal hy ’n mito-poëtiese gesprek kan laat uitwaaier na die luisteraars tuis? En wat gaan hy met daai p-woord doen? Ek kan my nie indink dat ’n beginselvaste digter soos Antjie Krog hom sal toelaat om haar teks te sensureer nie.

Dis wanneer Hambidge die van Basson noem dat ek die wolk van depressie oor my voel kom. Marthinus Basson word op 7 April vanjaar 68. Sal hy, eendag wanneer teaters weer volskaals funksioneer, soos Hambidge dit optimisties beskryf, nog die krag hê om kans te sien vir al die tjol verbonde aan die opvoer van ’n groots opgesette werk soos Met die oog op môre?

Gaan enigiets in hierdie land ooit weer volskaals funksioneer? Net ’n ontplooide kader sal positief op daardie vraag kan antwoord.

Veel minder pikant is Jonathan Amid se bespreking van 17 maal moord deur Daniël Lötter (Rapport Boeke). Amid dans soos Huppelkind, en met sy kenmerkende woordvaardigheid, oor en om die inhoud en aard van die boek. Hy maak sy opmerkings met stelligheid en selfversekering, en is ruimhartig genoeg om die ernstige foute van die boek wat hy uitwys, te beskou as “enkele flaters”.

Helaas kry ek die gevoel dat die koning nie klere aanhet nie. Amid bring Daniël Lötter se boek in verband met die werk van Johann van der Post. Lekker. Maar hy bly in gebreke om Lötter se werk te meet aan dié van die ware Suid-Afrikaanse meesters op die terrein waarop Lötter hom begewe het. Hoe vergelyk Lötter se werk met dié van Benjamin Bennett, en meer onlangs met Chris Karsten se Opspraak deur moord, of selfs sy Riller in die raaisel?

Ruimte vir verbetering.