Jou Korona-Kronieke

May 11, 2020 in Uncategorized

As die onwerklikheid van ons werklikheid dreig om te veel te raak … gryp jou naaste pen of jou rekenaar se toetsbord, en draai oop daardie skryfkraantjie. Dis in hierdie onseker tyd minstens een van die min ankers wat ons het. En veral in tye van krisis is skryfterapie die wonderlikste terapie om die onsekerheid en angs in woorde te kan uitdruk.

So, vat jou pen en papier, of gaan sit voor jou rekenaar. En ja, te midde van allerlei fopnuus oor wonderkure (daar is nie), is skryfterapie nie ’n wonderkuur nie, maar, gewaarborg, ’n uitlaatklep vir die siel. Dit gaan nie hierdie virus laat verdwyn nie, maar dit gaan jou tog ’n bietjie meer in beheer laat voel. En dit kos boonop niks.

Begin jou Korona-Kroniek (Foto: Izak de Vries)

Begin sommer dadelik met jou dagboek. Noem dit jou Korona-Kroniek. ’n Oorlogsdagboek, terwyl geen skoot geval het nie, maar met onvoorstelbare humanitêre en ekonomiese tragedies, dag ná dag.

En veral met ons inperkingsmaatreëls kan skryfterapie vir jou vleuels gee. Dink bietjie aan wat die jong Anne Frank tydens die Tweede Wêreldoorlog geskryf het toe sy en haar familie in die Achterhuis daar in Amsterdam versteek was … en voordat hulle ontdek is en so te sê almal in konsentrasiekampe gesterf het. Haar woorde: “Ek kan alles van my afskud terwyl ek skryf; my hartseer verdwyn, my moed word nuutgebore.” Kyk hoe dagboekhou – jou persoonlike korona-kroniek – jou hartseer laat verdwyn en vir jou nuwe moed gee.

Dis dalk die oer-terapie wat bestaan, van ons prehistoriese voorouers wat hul tekeninge op rotse agtergelaat het as ’n soort “hier was ek”, tot ons Victoriaanse grootjies wat in ’n dagboekie, daardie tyd letterlik met ’n slotjie, hul gedagtes neergeskryf het.

Nou, die tyd het aangebreek dat ook jy begin dagboek hou. Die modewoord is “journaling”, om ’n joernaal te hou. Die woord se oerstam kom uit die Latynse diurna – jy kan daarin die woord joernaal, ook joernalistiek, die “storie van die dag”, herken. En laat niks jou keer om jóú storie van die dag te skryf nie. Laat al jou vrese, angste en kommer, hulself in woorde vind. Dit word dalk ’n familie-erfstuk vir ’n kind of kleinkind oor hierdie tyd toe die aarde ophou draai het, in die greep van ’n virus: Dis wat jy gedink het, dis hoe jy gevoel het, dis hoe jy deur hierdie grendeltyd gekom het.

Iemand het gesê skryfterapie is “creative, cathartic, curative” – kreatief, ’n katarsis, helend. Druk deur, dit gáán eendag ’n familiekroniek wees.

’n Paar wenke: Moenie dink aan wat ander van jou skryfwerk gaan dink nie. Skryf net. Moenie probeer beïndruk nie. Gebruik gewone woorde, gewone taal. Maak ’n wye draai rondom ’n cliché, hulle is sommer net ruimtestelers, gebruik liewer jou eie woorde om iets te beskryf, van hoe jy dit self ervaar het. Alles tesame: ’n testament van jou ervarings.

As jy in hierdie tyd ekstra angstig is, gaan dit jou ook help om bietjie verligting te bring. Natuurlik vervang skryfterapie nie die professionele hulp van ’n psigiater of sielkundige, of jou medikasie nie; maak seker jy gaan voort daarmee. Maar gee vir jouself terapie deur oor jou angstigheid te skryf. Gee dit lug en lig, dat al daardie benoudheid en donkerte kan ontsnap.

Onthou: Daar is nie ’n reg of verkeerd nie. Dis jy en jou ervarings wat jy neerskryf, en dis bemagtigend. Om dagboek te hou, help jou om jou emosies uit te druk: Wat sneller hulle, hoe kan jy reageer? En veral: hoe verstaan jy jou gedagtes, en jouself, beter? Ernest Hemingway, manjifieke meester van die woord, het geskryf: “If he wrote it, he could get rid of it. He had gotten rid of many things by writing them.”

Hy het dalk na homself verwys, en daardie swart hond wat hom so meedoënloos gejaag het. Gun ook jouself ’n bietjie bemagtigende skryfterapie, veral in die tyd van die virus. Begin jou Korona-Kroniek.

Om in die greep van gesigsmaskers te wees

April 27, 2020 in Uncategorized

Om in die greep van gesigsmaskers te wees: Dis so ongeveer opsommend van die tyd waarin ons ons bevind. Tussen ons en ’n vernietigende virus is ons belangrikste wapenrusting ’n skamele gesigmaskertjie. Buiten al daardie ander dinge wat ons moet nakom. En doen dit, asseblieftog, tot op die letter. Skrop die hande. Hou die afstand. Bly tuis.

Want dis hoe jy beheer kan neem as teenvoeter vir die angs en onsekerheid in hierdie dae van geskei wees van alles wat voorheen vanselfsprekend was.

Daar word gesê die Dene is die gelukkigste nasie op aarde. Sedert die Geluksindeks glo so van die 1970’s af gehou is, was hulle elke keer tops. Een van die redes is dat hulle ’n negatief in ’n positief omskakel deur ’n slegte ding te herinterpreteer. Die Deense woord daarvoor is genfortolkning.

Moenie eens vra hoe daai gefoko-watseding uitgespreek word nie. Maar dit werk. Pleks van om op ’n hopie te gaan sit – hoe gaan dit help? – kyk eerder hoe jy hierdie vrek slegte ding beter kan maak.

Dus laat ons herinterpreteer.

Soos ook in die meesterlike toespraak van ons president nou die aand toe hy gesê het laat ons hierdie katastrofe gebruik om ’n nuwe samelewing te bou. Ondanks die vernietiging, laat ons van voor af begin. Soos iemand gesê het: Dit was so na as demmit aan die “New Deal”-toespraak van die Amerikaanse president Roosevelt van jare gelede. Kom, mense, nou’s ons kans, kom ons bou ons land op uit hierdie as. Kom ons laat die lieflikste feniks verrys.

Natuurlik, realisme sê dit kan nie, en gaan nie, sommer vanself gebeur nie. Maar is daar ’n ander keuse?

En dis nou eintlik die punt wat ek wil maak. Jy wat nou hier lees, wat jou dalk iewers tussen vlaktes van verlatenheid en valleie van verdrietigheid bevind: Waar begin ’n mens?

Die antwoord is daar aan die einde van jou arms. Jou twee hande. Buiten dat hulle kan werk, kan hulle ook skryf. En skryf is ’n bewese terapie om jou op ’n nuwe roetekaart na ’n nuwe toekoms te sit.

Juis in ’n tyd van inperking kan jy vleuels kry danksy woorde. En gelukkig het ons darem almal pen en papier, of ’n rekenaar, in die huis.

Dus: skryf. Skryf oor hierdie tye, vreemder as die ergste wetenskapsfiksie. En begin om jou persoonlike negatief in ’n positief te verander. Wat is daar wat goed is wat hieruit kan kom? Die Middeleeuse Dame Julian van Norwich het in die 14de eeu gesê:

“All shall be well,

and all shall be well

and all manner of thing

shall be well.”

En hier is ons in die 21ste eeu in die greep van ’n wrede virus. Maar herhaal dit as jou mantra: Alles sal goed wees. En begin om dit beter te maak. Deur te begin skryf.

Lizette Rabe

April 24, 2020 in Uncategorized

Lizette Rabe was ’n bekende en gerespekteerde skrywer en joernalis, ook die redakteur van die tydskrif Sarie, waarna sy in 2001 as professor en hoof van die nagraadse departement joernalistiek aan die Universiteit Stellenbosch aangestel is.

Toe spat haar gekoesterde kring in duisende stukke met die dood van haar een seun. Al wat vir haar oorgebly het, was om met woorde te worstel. Woorde moes haar help om sin te maak uit dit wat geen sin meer gemaak het nie.

In haar boek Om tot verhaal te kom help sy ander om ook, soos sy, die proses van skryf te volg om weer tot verhaal te kom.

Om tot verhaal te kom

April 24, 2020 in Uncategorized

Probeer sin maak met sinne wat nie wil sin maak nie; dit is die wese van skryfterapie – in Engels bekend as journalling. Dit is waarmee hierdie boek wil help: om jouself te vind.

Skryfterapie is ’n bewese manier om deur verlies en trauma te werk, ongeag wat die aard of omvang van jou trauma is. Die titel is beskrywend – om “tot verhaal te kom” is waarmee die boek jou sal help, selfs al dink jy dat jy nie kan skryf nie.

Het jy jou werk verloor? Moes jy deur ’n egskeiding worstel? Was jy die slagoffer van misdaad? Is jy met ’n ernstige siekte gediagnoseer? Het jy ’n geliefde verloor? Die antwoord oor die pad vorentoe lê in jouself; dit is waar skryfterapie inkom.

Om te skryf is boonop iets wat jy in jou eie tyd kan doen, en op verskillende maniere; van ’n dagboek op papier, net vir jou eie oë bedoel, tot openbare ’n digitale dagboek, soos ’n aanlyn blog. Party mense dig, ander krabbel op papier… Jy kan dalk selfs jou memoires skryf. Alles help jou “om tot verhaal te kom”.

Dit is die eerste boek in Afrikaans oor skryfterapie, Om tot verhaal te kom verskaf praktiese wenke oor hoe om te skryf en verskaf ook inspirasie uit die werk van ander skrywers.

Koop dit op Kindle.

Koop dit by LAPA.