You are browsing the archive for 2015 September.

Kan ons meertaligheid bekostig? (1) Taal en onderwys

September 28, 2015 in Uncategorized

Ek dink dit is geldig om te vra of ons nie eerder ons geld aan iets anders as tale en meertaligheid moet bestee nie. In ‘n land waar so baie mense nog honger gaan slaap, kinders sonder ouers grootword, geweld en misdaad iets alledaags geword het, lyk tale en meertaligheid na ‘n luukse. Ek wil nie taal en meertaligheid die towerstaffies maak wat al Suid-Afrika se probleme gaan regtoor nie. Tog glo ek ons moet nie die waarde van tale en meertaligheid onderskat nie – veral nie as dit by volhoubare ontwikkeling kom nie. Ontwikkeling beteken onderwys/opvoeding en dit sluit taal in.

Taal is die medium waardeur ons inligting en kennis oordra. Ons gebruik taal om te tel, somme te maak en die x, y en z in vergelykings te bepaal. Ons gebruik taal om stroombane te bou en die sywurm se lewensiklus te bestudeer. Is dit voldoende om dit net in een taal (‘n wêreldtaal) te doen? Dit is seker ‘n oplossing. Ons hoef dan nie boeke te vertaal nie en almal sal aan die wêreldekonomie in die wêreldtaal kan deelneem. Of hoe?

Ek het net twee standpunte hier:

1. Hoeveel kinders gaan in die stelsel verlore omdat hulle nie in hulle moedertaal kon leer nie (dit is nou al so ‘n holruggeryde stelling: ‘n mens leer soveel beter in ‘n mens se moedertaal)? Hoeveel geld “mors” ons uiteindelik op ‘n ekslusiewe opvoedkundige stelsel. Lees gerus meer oor Fernand de Varennes se navorsing oor hoeveel geld daar eintlik vermors word as kinders nie in hulle moedertaal skoolgaan nie. http://umoncton.academia.edu/FernanddeVarennes

2. Ons woon nie internasionaal nie. Ja, ons beweeg makliker tussen verskillende lande as ooit tevore, maar ons is nog gekoppel aan ‘n gemeenskap. Dit is nie almal wat Kanada, Australië of Brittanje verhuis nie. Selfs in ‘n globaliserende wêreld gaan daar nog ‘n behoefte wees aan isiZulusprekende, Sesothosprekende, Afrikaanssprekende dokters, loodgieters, bouers, huisagente en onderwysers.

Ons moet ons kinders eerder op ‘n meertalige wêreld voorberei:

1) moederrtaalonderrig (om die kinders so lank as moontlik en suksesvol in die onderwysstelsel te kan hou);

2) ‘n plaaslike lingua franca (‘n wonderlike manier om wedersydse respek op plaaslike vlak te bou)  ‘n Vinnige anekdote: ek was op ‘n keer in die Poolse stad Szczecin (lees hier meer oor die stad en hoe om dit uit te spreek: https://af.wikipedia.org/wiki/Szczecin). Hierdie stad is op die grens tussen Duitsland en Pole en julle sal seker weet dat die verhouding tussen die twee buurlande nie altyd so rooskleurig is nie. In die herberg waar ek tuisgegaan het, was daar ook Duitsers. Dit was vir my ietwat hartseer toe die Pole en Duitsers (nogal interessante) Engels met mekaar gepraat het. Ek wonder soms wat dit vir die wedersydse verhouding sou beteken het as die Duitsers meer Pools geken het en die gesprek in Duits en Pools gevoer kon word! Ek weet mos hoe ek op die hande gedra is oor my Poolse pogings.

3) ‘n wêreldtaal – ja, nie almal gaan verhuis nie, maar dit sal beslis tot voordeel van die plaaslike ekonomie wees as dit ook internasionaal kan meeding

Taal is nie die begin en die einde van ontwikkeling nie, maar ons kan ook nie daarsonder ontwikkel nie. Hoe duur is dit om nie in meertaligheid te belê nie?  ‘n Voormalige Kanadese eerste minster, Pierre Trudeau, het al in 1968 gesê: “Of course a bilingual state is more expensive than a unilingual one — but it is a richer state.”

Is sommige tale meer beskaaf as ander?

September 14, 2015 in Uncategorized

Ek is nou besig om Viv Edward se boek Multilingualism in the English-speaking world te lees. Sy skryf in die hoofstuk Roots of diversity die volgende oor die taal-in-onderwyspolitiek in die 17e eeu in Skotland: “The 1609 Statutes of Iona, for instance, were designed to Anglicize the Gaelic Highlands by making them more ‘civilized’. Blame for the Highland barbarity was placed firmly on the Gaelic language […]”

Ek dink baie mense sal saamstem (of ten minste voorgee om saam te stem) dat geen taal meer beskaafd as ‘n ander kan wees nie. Ons glo mos sedert die bloedige Franse Rewolusie in vryheid, gelykheid en broederskap. Alle tale is soos mense tog gelyk, maar miskien is party tale tog meer gelyk as ander.

Wat beteken dit ook nou eintlik om beskaaf te wees? Dit is maar ‘n gelaaide woord en beteken vir elkeen iets anders, maar baie van ons het seker maar grootgeword met die gedagte dat om “Westers” te wees beteken om beskaaf te wees. Of dalk het beskawing te doen met tegnologiese vooruitgang? Is beskaaf dalk maar net iets wat vir my bekend is en die vreemde is, nou wel ja, “onbeskaafd”? Ek is glad nie ‘n opgeleide filosoof nie en ek gaan glad nie voorgee dat ek die antwoorde het nie. Ek is maar net te bewus van my eie vooroordele en wanpersepsies. Ek weet net dit is goed om jou eie persepsies van tyd tot tyd te bevraagteken.

As ons by taal en die wetenskap (is dit ‘n maatstaf van beskawing?) kom, dan is daar baie mense wat sê dat dit tog onmoontlik is om wiskunde en fisiese wetenskap in ‘n Afrikataal te vertaal. Afrikatale beskik nie oor die woordeskat om iets kompleks soos wiskunde te verduidelik nie. Dalk is hierdie tale nie “beskaaf” genoeg nie? Hierdie denke en wanpersepsies is niks nuuts nie. Ek was 12 jaar gelede bevoorreg om na ‘n lesing van wyle prof Neville Alexander in Duitsland, by Universiteit Tübingen (sy ou alma mater), te luister. Daar het ‘n nuwe wêreld vir my oopgegaan toe hy oor die Duitse taalstryd teen die groot taal van die akademie, naamlik Latyn gepraat het.

Peter-André Alt skryf in 2011 in die Duitse Der Tagespiegel die volgende oor die begin van die taalstryd:”Im Herbst 1687 kündigte Christian Thomasius, Professor für Philosophie und Rechtsgelehrsamkeit, an der Universität Leipzig eine Vorlesung in deutscher Sprache an. Für die damalige akademische Welt bedeutete das einen revolutionären Schritt. Seit dem Mittelalter führte man den wissenschaftlichen Diskurs vorwiegend auf Latein.” [In die herfs van 1687 kondig Christian Thomasius, professor in filosofie en regsleer, aan die Universiteit van Leipzig ‘n lesing in die Duitse taal aan. Vir die destydse akademiese wêreld het dit ‘n rewolusionêre tree beteken. Sedert die middeleeue was die wetekenskaplike diskoers oorwegend in Latyn.] (My vertalingspoging)  Om die waarheid te sê die gebruik van Duits in die lesings was verbode! Lees gerus meer daaroor by: http://www.tagesspiegel.de/meinung/die-sprachlose-forschung/4679386.html Duits was nie ‘n “beskaafde” taal nie, maar tog gebruik ons vandag talle produkte wat in hierdie taal bedink en ontwerp is! Hoekom sou dit nie ook vir ons eie Suid-Afrikaanse tale beskore wees nie?

Is eentaligheid die norm?

September 9, 2015 in Uncategorized

My eerste antwoord op die vraag is altyd nee. In vandag se wêrelddorp (“global village”) is dit amper onvermydelik om meertalig te wees. Ek is nou besig om die boek Multilingualism in the English-speaking world deur Viv Edwards te lees en dit het my aangespoor om die blog te begin. Met al die gebeure in Stellenbosch, Potchefstroom, Bloemfontein (taalpolitiek se moses), maar ook die immigrante en vlugteling wat Europa binnestroom word ons gekonfronteer met meertaligheid in die praktyk en die mite van eentaligheid.

Hoe moet ons oor meertaligheid dink?  Viv Edward skryf in die eerste hoofstuk dat eentaligheid ‘n mite is, selfs ook in Engelstalige lande soos die Verenigde Koninkryk, Kanada, die VSA, Australië en Nieu-Seeland/Aotearoa begin meertaligheid die norm word. Sy skryf op bladsy 4: “The scale of linguistic diversity in the English-speaking world is greater today than at any point since the mass migrations of the nineteenth century.” Sy sê hierdie mite van eentaligheid kan teruggevoer word na die negentiende-eeuse Europa en die opkoms van die nasiestaat waar een dominant,e groep politieke en ekonomiese beheer geneem. Frans in Frankryk, Engels in Engeland, Spaans in Spanje, ens. Hierdie gedagte is natuurlik na die kolonies oorgedra. Kyk net watter groot rol speel Frans, Engels en Portugees nog in Afrika! Tog bly meertaligheid die norm.

Meertaligheid is dus die norm. Dit is ook die norm in Suid-Afrika. As jy hierdie blog in Afrikaans lees is die kans baie goed dat jy ten minste tweetalig is. As jy in ‘n township grootgeword het, is die kanse nog groter dat jy ten minste vier tale magtig is. Hoekom is dit dan dat die meeste universiteite in Suid-Afrika dan net Engels as onderrigmedium gebruik? Waar is ons ander tale? Watter waarde heg ons aan ons tale – of hou ons nog vas aan die mite dat eentaligheid die norm is?