Jy blaai in die argief vir 2009 September.

The article on becoming the “parent” for your parent

September 25, 2009 in Sonder kategorie

I referred to this article in my blog on Tuesday (I think). It is in Afrikaans, but I hope it helps somebody out there. I also interviewed friend and fellow journalist Ronel Nel for this, as she was going through the same thing with her parents.  It was published in Rooi Rose earlier this year, and it won the Real Life Story of the Year Award at the recent Caxton Excellence Awards.

My hele lewe het in ‘n breukdeel van ‘n sekonde op ‘n Namibiese grondpad verander. Die uiteinde was dat ek my bejaarde pa se ouer moes word, ‘n rol waarvoor ek totaal onvoorbereid was. Deur Ilse Salzwedel.

 

 

As die rolle ruil

Die een oomblik was ons nog op pad na my oudste broer se jagplaas vir sy troue, en die volgende het ons 4×4 gerol.

Eers was alles swart om my. Toe was daar ‘n angswekkende mengelmoes van geluide: gras en boompies wat teen die kar vee, klippe wat teen die bakwerk stamp, iemand wat gil…

Ek voel eers ‘n onmenslike drukking op die basis van my nek. Dan weer ‘n loodswaar gewig wat my bors toedruk en my na asem laat snak.  

Die wete dat die motor gerol het tref my saam met die eerste welkome asemteug. En stof wat neersif. In ‘n breukdeel van ‘n sekonde besef ek my kind lê in die middel van die breë grondpad, gesig ondertoe, so slap soos ‘n lappop.

 “My kind!” hoor ek myself gil. Dis ‘n oerkreet.

Here, net nie dit nie. Moenie my 9-jarige Zoë hier van my wegneem nie.

In nog ‘n flertsie van ‘n sekonde besef ek my 6-jarige Luc is genadiglik springlewendig. Hy skreeu soos ‘n besetene. Ek stamp my deur oop, sit hom op die grond neer, en hardloop na Zoë – die pyn in my nek en die glasskerwe onder my kaal voete vergete. “Hoekom verloor mens altyd jou skoene in ‘n ongeluk?” flits dit deur my gedagtes.

Die verligting toe ek my kind hoor huil is ‘n verlammende golf. My broer Gerhard dra haar terug motor toe. Sy het haar hand gebreek, en daar is ‘n reuse kneusing op haar heupbeen, maar sy leef!

Terug by die motor wil my ma verdwaas weet wat gebeur het. Sy vra twee maal, ek en Gerhard verduidelik. My ma is orraait, sy praat ten minste met ons. Maar my pa…

Sy kop hang teen ‘n vreemde hoek, en daar is oral bloed. Maar daar is ‘n pols. Ons sukkel die gebuigde deur oop, tel hom versigtig uit en lê hom op ‘n kombers agter die wrak neer.

Ek troos my histeriese kinders. Zoë wil weet of ons dood is en of dit nou die hemel is. Luc skreeu aanmekaar dat hy nie hier wil doodgaan nie.

Iewers in daardie eerste paar lewensbelangrike minute sak ek letterlik op my gesig neer in die stof, en smeek by die Here vir genade soos nog nooit tevore nie. Ek bid lewe oor die toneel, vra dat niemand hier moet sterf nie…

Ek sit gehurk langs die motor om my kinders te kalmeer toe ek my ma hoor roggel. “Ma verstik!”, gil ek vir Gerhard.

“Ek kan nie my arms voel nie.” prewel sy terwyl ons oor haar buk.  

Hoe sy, wat oomblikke tevore nog op haar rug gelê het, haar gesig ondertoe kon draai, verstaan ek nie.

Ons probeer haar help. Toe ek my hand onder haar nek sit om dit te stut as ons haar probeer draai, weet ek dadelik. Dis onmiskenbaar: haar nek is gebreek, verkrummel. Dit voel soos los klippies in ‘n sak…

En daar, op 11 Julie 2008, ‘n paar minute voor twee, sterf Susan Elizabeth Herselman in ons arms.

Ma en ouma, en byna 54 jaar al Johan se vrou… Wie sou ooit so mooi na Pa kon kyk soos wat sy dit getrou gedoen het sedert sy beroerte, op ‘n dag of twee na presies vier jaar tevore?

In plaas van troue hou ons toe roudiens. Tussendeur maak ons beurte langs my pa se hospitaalbed.

Toe hy ontslaan word, is hy letterlik te swak om een voet voor ‘n ander te sit of selfs Ma se roudiens by te woon. Hy sal nooit weer alleen kan teruggaan na hul huis op Worcester nie. Al genade is om hom eers in Windhoek te laat aansterk.

Ons redeneer in sirkels oor ‘n oplossing. Pa het skielik 24 uur versorging nodig, selfs meer as na sy beroerte. Behalwe vir sy beserings is daar die trauma van ‘n lewensmaat wat gesterf het sonder dat daar groetkans was.  Hy is skielik inkontinent, moet in die bed gewas word en ‘n effense vergeetagtigheid begin ontaard in ‘n ernstiger demensie. Hy weet party dae nie waar hy is of dat my ma dood is nie.

Meer as vyf weke later loop hy vir die eerste keer weer – weliswaar met hulp. Hy kan weer stort, mits iemand met letterlik alles help.  

Drie maande na die ongeluk besluit ons dis beter as hy by my kom bly. Ek werk immers van die huis af, en die diere en kinders in my huis behoort Oupa se siel goed te doen.

Ek is meer as positief oor my pa se koms. Hoe moeilik kan dit nou wees om ‘n bejaarde in die huis te hê, veral as ons voltydse hulp vir hom kan bekostig?  

Tien weke later voel dit of ek gaan knak. Die een naghulp dros. Ek kyk byna ‘n week snags na my pa. Die grootste deel van elke dag draai ook om hom, al het ek ‘n steunpilaar in die vorm van Martha Moroke, my huishulp van byna agt jaar.

Daar is bloed wat getrek moet word om sy bloedverdunningsmedikasie se werking te monitor, doktersbesoeke in ‘n rolstoel. Een nag ontwikkel hy ‘n onophoudelike neusbloeding, en teen dagbreek sukkel ek hom alleen motor toe en jaag hospitaal toe. Hy word opgeneem – die bloeding word eers ure later gestop – en ‘n skandering wys hy het weer ‘n klein beroerte gehad.

Hy is pas terug uit die hospitaal toe die nuwe naghulp siek word en uiteindelik ook bedank. Ek slaap 10 nagte in ‘n ry by hom in die kamer en staan vier of vyf keer ‘n nag op om hom te help om die urine-bottel te gebruik.

Na die ongeluk, waarin ek ‘n nek en skouerbesering opgedoen het, het my werkstempo aansienlik gedaal. Nou, met my pa in die huis, kom dit feitlik tot stilstand. Ek voel skuldig omdat ek my kinders afskeep. Ek voel ingehok omdat ek my hele lewe om my pa moet beplan. Spandeer ek te veel tyd aan hom of sy sake, voel ek gefrustreerd. Spandeer ek te min tyd aan hom, voel ek skuldig.

Gelukkig herken ek die voortekens van ‘n ernstige depressie, en gaan terug na die sielkundige wat my moes help om die ongeluk te verwerk. Iets gaan moet verander…

 

Wat ek geleer het

  • Kry hulp! Jy kan nie ‘n bejaarde ouer – veral ‘n verswakte – alleen versorg nie. Moenie huiwer om jou ondersteuningstelsel in te span nie, en kry opgeleide verpleeghulpe as dit enigsins bekostigbaar is. (Dit het my lewe verander!)
  • Gaan vir berading. Nie net omdat jy fisies en emosioneel uitgemergel raak nie, maar ook omdat jy hoogs waarskynlik met skuldgevoelens en frustrasies gaan worstel. Party dae gaan jy selfs wens jy het nooit jou ouer in jou huis gehad nie! Boonop moet jy aanskou hoe jou ouer daagliks verswak.
  • Gee ekstra aandag aan jou kinders. Hulle gaan jou emosioneel nodiger as ooit tevore hê, want ‘n bejaarde in ‘n huis met jong kinders bied unieke uitdagings en raak soms baie neerdrukkend. Skep ook tye waarin jy alleen kan wegglip met jou kinders.  
  • Hou op skuldig voel! ‘n Konstante stryd, in my geval, veral as dit kom by my sosiale lewe. Maar jy móét ook na jouself kyk.
  • Maak jou somme deeglik. Maak voorsiening vir ekstra uitgawes soos chroniese medikasie, doeke, hulpmiddels soos ‘n rolstoel en die inrig van ‘n badkamer vir iemand wat moeilik beweeg. Jou ouer en sy versorgers gaan ook jou kosbegroting beïnvloed.
  • Behou jou sin vir humor! Doen jy dit nie, gaan jy beslis knak. Ek gril myself byvoorbeeld halfdood vir valstande. Om Oupa se tande te moet borsel, is vir my amper die heel ergste van sy versorging. Een aand kon ek weer nie gou genoeg sy tande vir hom teruggee nie. Sonder om twee maal te kyk, het ek begin om die komberse om sy lyf in te druk. Toe ek opkyk, begroet ‘n baie vreemde gesig my: Pa het sy botande agterstevoor én onderstebo in sy mond gedruk gekry, en kan nou net geluide maak en woes na sy mond beduie. Nadat ek dit reggedraai het, het ek (en hy, later) onbedaarlik begin lag. En ek het gewens ek kon my ma daarvan vertel…
  • Hou by ‘n vaste roetine. Bejaardes, net soos babas en jong kinders, raak moeilik as hulle roetine omver gegooi word.

“As ons net betyds beplan het”

Ronel Nel, nog ‘n rooi rose-medewerker, bevind haarself in ‘n soortgelyke bootjie nadat haar pa (75) en haar ma (80) sedert Julie verlede jaar ernstig siek is.

Hulle was nog totaal onafhanklik en selfversorgend toe haar pa met ‘n aggressiewe kanker van die mond en kaak gediagnoseer is. ‘n Sewe-uurlange operasie het sy liggaam ernstig geknou. Eers het sy hart ingegee, toe sy longe en niere. Hy het ook trombose en bloeding op die brein ontwikkel, en altesaam ses maande in die intensiewe sorgeenheid van ‘n hospitaal deurgebring.

“Van al die stres en spanning gee my ma se hart toe ook in en beland sy in dieselfde hospitaal se kardiologiese intensief vir ’n maand.”

Ronel en haar twee ouer broers se lewe is handomkeer verander deur hul ouers se verswakte gesondheid.

Sy beskryf haar ouers se woonplek van die afgelope 20 jaar as “heeltemal ouderdom-onvriendelik”. Al drie die kinders het eie gesinne gehad en  niemand se huis was reg ingerig vir ‘n verswakte bedleênde bejaarde of selfs net een in ‘n rolstoel nie.

Ronel het haar ma aanvanklik alleen probeer versorg, maar moes noodgedwonge uiteindelik ook 24-uur tuisversorgers aanstel. “Dit het ons ‘n arm en ‘n been gekos, en is nie deur die mediese fonds gedek nie.”

“My ma het aanvanklik ook – heeltemal te verstane – geweier om na ‘n ouetehuis te gaan.”

Met ‘n skok moes hulle besef dat hulle ouers ook nie genoegsame finansiële voorsorg getref het vir hul oudag nie. En, sê Ronel, wat om te doen as ‘n ouer soveel sorg nodig het, is iets wat nooit in hulle huis bespreek is nie. Hulle moes inderhaas na versorgingsoorde begin soek.

“ Die meeste aftree-oorde – veral die waarheen mens jou ouer sal wil laat gaan – was jare vooruit bespreek. Daar was baie min wat mediese- of versorgingsfasiliteite het om te kan omsien na verswakte bejaardes.”  

En daar was die emosionele aspek: hoe sou hul ouers reageer op ‘n ingrypende, totale omgewingsverandering sonder bekendes én skielike totale afhanklikheid?

Nou, na maande “wat letterlik agt maande uit my en my broers se lewens gehaal het” besef Ronel dat die emosionele en finansiële impak veel minder kon gewees het as hulle as gesin vroeër hieroor gepraat en daarvoor voorsiening gemaak het.

“As ons almal net deeglik vir eendag beplan het…”

 

Ronel se ouerversorging 101

  • Praat vroegtydig en openlik met albei ouers oor hul versorging sou hulle skielik verswak. “Maak seker dat hulle nie voel hulle word weggestoot nie, en beklemtoon dat goeie beplanning vir hulle eie gemak en almal se gemoedsrus is.”
  • Beplan finansieël – ook vir skielike, onverwagse uitgawes. “As al die kinders en die ouers saam betaal aan aftree-annuïteite, werk dit nie so duur uit nie. ke, onverwagse uitgawes.”
  • Maak doodseker dat hulle mediese fonds alle hospitalisie en nasorg dek.
  • Gaan kyk – verkieslik saam met hulle – betyds na aftree-oorde en versorgingsplekke. Let op na die privaatheid en netheid en die ander bejaardes se gemoedstoestand. Is daar fasiliteite soos ‘n siekeboeg, mediese hulp en eetgeriewe? Word daar vervoer na en van winkels aangebied? Is daar aktiwiteite of uitstappies?”
  • Plaas hulle name betyds op ‘n waglys. “Dis selfs ‘n goeie plan om ‘n vaste datum te bespreek.”
  • Tuisversorging is ’n opsie, maar dit word nie deur mediese fondse gedek nie, tensy die ouer/s ook mediese versorging nodig het.

Only in South Africa… (continued)

September 25, 2009 in Sonder kategorie

 

I’m off to participate in the Woordpoort-fees in Pretoria. As member of a panel discussing romance novels, nogal! After that I’m going to watch my friend’s play Samoerai. So, leaving you with this South African beauty. Chat tomorrow!

‘n Visvang-grappie

September 25, 2009 in Sonder kategorie

Twee pelle sit vroeg oggend langs die viswaters, dis nog donker.

Die een ou vra…..” het jy al ingegooi?”

Die ander ou sê…..” nee, ek soek nog die glase……”

This day is still under construction…

September 25, 2009 in Sonder kategorie

G’morning from an overcast, greyish Johannesburg! Maybe we’re getting a bit of rain later today. Won’t mind, I must admit. To make your day, look at the Engrish on this sign…

Two more twisted dog jokes…

September 24, 2009 in Sonder kategorie

Linner was nice – no screaming chops, LO. Just yummy ones. My 7-year old says my coleslaw is the best he’s ever tasted! How’s that for a compliment! Even worked in the garden for about 2 seconds flat. Watered everything, and planted a thing or two.  Two more dog jokes!

What’s for linner? (the thing between lunch and dinner)

September 24, 2009 in Sonder kategorie

Here, in this neck of the woods, I have decided at the eleventh hour to celebrate National Braai Day. So, invited the ex-husband to do the braaing and entertain the 7- and 10 year old. (Ain’t I NICE!!)

So, on our menu for today: chops (no South African braai is complete without a lamb chop), boerewors (ditto) and bacon-and-cherry thingies to braai for starters. Side dishes? VERY healthy AND delicious butternut lasagne (with fresh mint, thyme and rosemary from me very own garden), as well as carrot-and-pineapple salad and coleslaw. (And, please note, nothing from Woolies – all prepared by jors troelie.)

What’s for your linner? 

A (slightly twisted) dog joke!!

September 24, 2009 in Sonder kategorie

Just arrived from Faan in Ireland.

Stress diet, especially for women. To be started TODAY!! (Perfect with the braai)

September 24, 2009 in Sonder kategorie

This is a specially formulated diet designed to help WOMEN cope with the stress that builds during the day

BREAKFAST

1 Grapefruit

1 slice wholemeal toast

1 cup skimmed milk

LUNCH

1 small portion lean, steamed chicken with a cup of spinach

1 cup herbal tea

1 biscuit

AFTERNOON TEA

The rest of the biscuits from the packet

1 tub of Gino Ginelli ice cream with chocolate topping

DINNER

4 bottles of wine (red or white)

2 loaves garlic bread

1 family size Supreme pizza

3 chocolate bars

LATE NIGHT SNACK

1 whole cheesecake (eaten directly from the freezer)

REMEMBER :

‘stressed’ spelled backwards is ‘desserts’

Send this to four women and you will lose two kilograms

Send this to all the women you know (or ever knew) and you will lose 10 kgs

IF you delete this message you will gain 10 kgs

Finally, here’s some advice for you:

Dr. Neil proclaimed the way to achieve inner peace is to finish all the things you have started…….

So I looked around my house to see things I’d started and hadn’t finished; and, before leaving the house this morning, I finished off a bottle of Merlot, a bottle of Chardonay , a bole of Baileys, a butle of Kehuha, a pockage of biscuits , the mainder of bot Prozic and Valum scriptins, the res of the Chesescke, some saltins an a bax a cholates..

Yu haf no idr who gud I fel.

Mom Interrupted

September 24, 2009 in Sonder kategorie

This is the title of the book by Capetonian Debbie Adlington, whose husband murdered their 3 children with an axe in the early morning hours of 17 January 2002. He also tried to kill Debbie, before he killed himself. The story of how she survived the brutal axe attack is pure inspiration.

Ironically, at about the time that police arrived at the crime scene for the first time (just before 08h00 in the morning) , I had just given birth to my son Luc. While I was blessed with another healthy baby, another mother was fighting for her life. A life that would never be the same again… (You can order the book here: http://www.kalahari.net/books/-Mom-interrupted/32925/30235081.aspx) It’s a brilliant read, not overly sentimental, and I wish Debbie (who since had an in vitro baby) ALL the luck in the world. 

Why am I thinking of family murders? Beeld tells how Capt. Charlotte van der Westhuizen of Cape Town yesterday told the court that she wants her children back more than anything in the world. Their father Marius, also a policeman, shot their 3 kids on July 28th 2006 in cold blood, apparently while his wife was pleading for him to stop. He then locked her in the house with the bodies, and left.

I knew Charlotte, way, way back. I was primaria of Serruria, a female residence at Stellenbosch University, when Charlotte was a first year. I remember a somewhat shy, yet always very friendly blonde girl. I was shocked to recognise her on newspaper pics in 2006. To think how horribly her life turned out. I can’t begin to imagine the agony she must be going through.

Of course any story has two sides, so we can only speculate on what lead to horrible murders like this.

But WHAT posesses a parent to kill his own blood? A similiar thing happened last week in Nelspruit (the Koning-children and their mother were shot by their dad who then killed himself), and experts are now warning that we are entering the “season” for family murders (due to, amongst other things, the financial situation worldwide).

If you know of somebody close to this edge, PLEASE urge him to get help. And if you are a wife or a mother living with somebody that displays any signs that you or your children’s lives are at risk, PLEASE seek help! And to those planning to kill their children: PLEASE do kill yourself if you have a deathwish, but leave the innocent children. 

To all the Charlottes and Debbies of this world: may you find healing someday!

(*Of course it’s not only fathers who kill their children – many mothers do the same thing. But unfortunately it’s mostly men who kills a whole family at a time, hence this post.)

A joke about (open water) swimming, spesiaal vir Kokomo

September 23, 2009 in Sonder kategorie

Kokomo’s post about open water swimming suddenly made me remember a lot of silly jokes my brother used to tell when he was in Matric and moi still a tiny, impressionable thingie in 3d grade. I remember him telling this one after the other. So, here goes:

Little boy to his mother: “Ma, Ma, I don’t want to go to Australia anymore!”

Mother: “Shut up and swim!”

——

Little boy to mom: “Ma, ma, can I go and play with Ouma?”

Mom: “NO, it will be the third time this week you dig her up.”

—–

Little boy to mom: “Ma, ma, what’s that hole in Dad’s back?”

Mom: “Shut up and eat your kidney and steak.”

(Oh, I forgot to mention they are somewhat gruesome… But then, my big boet loved torturing me. He also told me a match can burn twice. I sat there, stupefied and UTTERLY impressed with this piece of knowledge, while he lit a match, blew it out and promptly pressed it into my leg. I had the mark to show for YEARS! But then, he also had some marks to show for that when my mom got hold of him…)