Jy blaai in die argief vir naspers100.

HAAI, ONS IS 100!

Desember 22, 2014 in Uncategorized

Volksbladmense by die Heemstede-okkasie.  Wiets Beukes, Willie Kühn en Andreij Horn het te laat opgedaag.

Volksbladmense by die Heemstede-okkasie. Van links is Tobie Wiese, Gert Coetzee, Henriette Loubser, Hennie van Deventer, Johan van Wyk en Chris Moolman.   Wiets Beukes, Willie Kühn en Andreij Horn het te laat opgedaag vir die foto.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ouma Marietjie is ter ruste skuins voor 99 en Bianca Lucas, buurdogter,  het vanjaar matriek geskryf.  Ek onthou hoe Bianca as 5-jarige in ‘n vlinderagtige partytjierok vroeg opgedaag het vir Ouma se 90ste verjaardag.  “Dit is my eerste 90ste verjaardag,” het sy vrolik verklaar.

Donderdag was ek een van die eerstes by Heemstede op Stellenbosch  vir die stylvolle herdenking van die Pers en die Burger se stigting 100 jaar gelede.  Die okkasie het vir my dieselfde fassinering ingehou as Ouma se gevorderde verjaardag vir die vyfjarige Bianca, skat ek.

Opgewondenheid om na 18 jaar se aftrede weer soveel ou gesigte te sien, het plek gemaak vir oorstelptenis.  Soos kollegas aankom, het ‘n loopbaan van 35 jaar in taferele verbygeflits.  Dit was ek, ‘n jonger Hennie van Deventer, daar in die voorste ry van die fliek terwyl half-vergete tonele hulle afspeel.

Wiets Beukes, latere redakteur van Die Burger, was die eerste Volksblad-gesig wat ek gesien het toe ek einde 1958 met my koffertjie in Bloemfontein aangeryloop kom vir vakansiewerk.  Hy het my die aand die redaksiekantoor gaan wys … en die teleksmasjiene – die kloppende hart van die koerant soos berigte vanoor die wêreld instroom. Sjoe.

Ek was in ‘n buitekamer in Sewende Laan waar Wiets ook tuisgegaan het. Een van my vroegste herinneringe is die kennismaking op sy draaitafel  met die Largo-gedeelte van Antonin Dvorak se Nuwe Wêreldsimfonie in 1958.  Die simboliek het my eers na jare getref.  Met daardie eerste wankelende tree in die werklike joernalistiek is inderdaad vir my ‘n gans nuwe wêreld ontsluit .

En wat ‘n wêreld. Watter voorreg was dit nie om daardie wêreld stuk vir stuk te ontdek, om intens daarin te leef en my ten volle daarin uit te leef nie — al het dit soms met stampe en stote en met skades en skandes gepaard gegaan.

Toe ek permanent inval in 1963, het ek en Willie Kühn, slim Nataller en latere redakteur van Beeld en Huisgenoot, gou woonstelmaats geword. In Giel Conradiehof het Tokkie saans kom kuier en kosmaak. Ek onthou huisbesoeke deur ou-dominee McDonald van die Klipkerk wat nie kon kleinkry waar pas die mooi, jong vroumensie in nie. Dan bid hy sommer vir “die twee broers en hul vriendinnetjie!”

Een aand in die kombuis konfronteer die “vriendinnetjie” Willie met die vraag: “Wat is ‘n ballas?”

“Ekskuus?”

Sy herhaal die woord, en verduidelik die rede vir haar navraag. ‘n Seuntjie in haar klas het kom kla ‘n maatjie sê sy ballas. Omdat sy – o soete onskuld! – nie geweet het watse ding dit is nie, het sy van die aangeleentheid korte mette gemaak met ‘n besliste: “Ag nee, man, gaan sit.”

Willie het keel skoongemaak en diplomaties geantwoord:  “Ek stel voor jy vra vir Hennie nadat julle getroud is!”

Beeldmense by Heemstede. Salie de Swardt is links,

Beeldmense by Heemstede. Salie de Swardt is links,

By Beeld, van 1974 af,  was ek en Salie de Swardt gou vriende  wat saamgery het kantoor toe. Ons het hard gewerk maar darem nie dag en nag nie – hoewel dit soms so gevoel het. Die moeder van alle partytjies van Beeld se eerste jare het begin as ‘n taamlik stigtelike prysoorhandiging vir ‘n rugbyraai-kompetisie. Alles was redelik vroeg agter die rug toe Ton Vosloo sy sekretaresse aansê om so twintig plekke te bespreek by Norman’s Grill, ‘n eetplek suid van die spoorlyn bekend om sy voortreflike kreef.

Feitlik die hele hoofredaksie – Ton, ek, Salie de Swardt en ander wat reeds dood is –  ‘n paar rugbyspelers (onder wie die Springbokstut Daan du Plessis)  en die twee sekretaresses, Gerda Pienaar en wyle Ina le Roux, het gaan aansit.

Daarna het ons gaan “koffie” drink by Ina se woonstel in Bedfordview, waar dit laat begin word het. Van die manne het toe al gesukkel om hul motors in die donker op te spoor, maar nog was het einde niet. Ons het  na Salie se huis in Fairlands vertak. Die kopseer was ná ‘n dag of so vergete, maar die ramifikasies tuis het nog lank geduur …

Die immergroen Danie Krynauw was hoof van Naspers se tydskrifte toe ek in 1992 by die Nasperssentrum instap as hoof van koerante. Ons was bure in ‘n kantoor-suite. Ons het een buitedeur na die gang gedeel en het ons onderskeie domeine betree deur die gemeenskaplike kwartiere van ons twee P.A.’s, Willa (Danie) en Lizette (HvD).

Op die eerste dag, 1 April 1992 (Gekkedag!), was hy my gasheer op my eerste besoek aan die kafeteria Van Alle Kante met die prentjiemooi uitsig na alle kante. Danie het vir die groentjie ‘n broodnodige blitskursus in hoofkantoor-kultuur gegee. Hy het my nogal verras met openhartige uitsprake oor sekere persoonlikhede. Ja, hy kon nogal brutaal eerlik wees, dié saggeaarde Danie. Mettertyd het ek agtergekom hy was selde verkeerd in sy oordeel oor mense.

Ek het sy talent beny om selfs in die uitdagendste omstandighede koel en kalm te bly. Na die uwe se eerste paar direksievergaderings het ek aan hom gebieg hoe ek sidder dat ‘n bepaalde direkteur my (wat geen M.B.A. was nie!) oor geldsake sou vasvra. Sy advies was pront: moet nooit dat hulle agterkom dat jy nie weet nie; ‘n ingeligte raaiskoot is altyd beter as ‘n erkenning van onkunde.

Ek het sy raad een keer op die proef gestel. Later het ek ontdek my raaiskoot was ver van die kol. Dit verklaar seker die verwarde uitdrukkling op die betrokke direkteur, Boetie van Zyl, se gesig. Ook die skrander man wat met syfers kon toor en deur kafpraatjies kon sien, was Donderdag daar.

Voorreg vir my gewees, pionierskollegas, om elkeen van julle – en soveel ander – weer te sien. Grys of krom, in weersiens vergeet jy mos die ouderdom. Klink ‘n glasie!

 

 

SOET MUSIEK

Desember 12, 2014 in Uncategorized

Bo: Net Hennie van Deventers oweral. Links onder:  Ek en Lizette Human, 'n juweel-P.A. Regs onder: Fred Mouton se skets.

Bo: Net Hennie van Deventers oweral. Links onder: Ek en Lizette Human, ‘n juweel-P.A. Regs onder: Fred Mouton se skets.

Soet musiek in die ore van Hennie van Deventer. So het Ton Vosloo by Naspers se jaarvergadering op 8 Augustus 1997 die voorspoed in die koerantesektor beskryf.

Verskoon maar ek voel daarna om die betrokke paragrafie in sy jaarverslag volledig  hier aan te haal:

In  die geheel het die koerantesektor sy vorige jaar se rekordbydraes met gerief geklop en begroot hy vir ‘n fris styging vanjaar.  Dit is soet musiek in die ore van die sektor se energieke leier, mnr. Hennie van Deventer, en is ‘n groot pluimpie vir hom. Hierdie knap koerantmens wat suksesvolle uitgewer geword het, het aangedui dat hy in hierdie boekjaar die tuig wil neerle. Ons aanvaar dit met spyt, maar met begrip aangesien Mnr. Van Deventer 35 taai en harde jare diens agter die rug het. Dit moet vir hom aangenaam wees om op ‘n hoogtepunt te kan gaan. Hy verdien werklik hoë lof van aandeelhouers en die mediagemeenskap.”

Soete musiek was dit wel dat die koerante die opwaartse kurwe kon volhou nadat ons die vorige jaar die D.P. de Villierstrofee vir die beste prestasie in die groep verower het. En inderdaad heerlik om op so ‘n hoë noot te groet.

Soete musiek vir HvD was ook die woorde van die man wat my net meer as vyf jaar tevore uit my (beskutte) redakteurskantoor gepluk het om die leisels van die Pers se koerante hier in die Kaap te kom vat.

Nog soeter musiek het enkele ure later gewag.  By die tradisionele jaarvergadering-middagete is die Pers se goue Phil Webermedalje aan my oorhandig vir  “die nalatenskap wat hy in elke fase van sy loopbaan van 35 jaar gelos het.”

IMG-003

‘n Verrassing was dit weliswaar nie. Die nuus dat die prys na my toe kom, het Ton my vroeër in Londen telefonies meegedeel.  Toe die telefoontjie lui, was ek en Tokkie voor ‘n pub naby Piccadilly Circus.  Ons is terstond na binne om te vier.  Maar die decorum van die geleentheid en die bewieroking in die commendatio was vir die ontvanger ewe welgevallig as die nuus self. (Op die foto oorhandig Ton Vosloo die medalje aan die dankbare ontvanger.)

Soete musiek was die verdere verloop van die afskeidsproses met etes  (o.m. in Kaapstad, Johannesburg, Bloemfontein, Port Elizabeth, Stellenbosch, Worcester), toesprake, geskenke, vererings, briefies, selfs ‘n goeie Cabernet uit die Breedevallei met die naam Hennie van Deventer op die etiket.

Afskeide, soos begrafnisse, word gekenmerk deur kritieklose bewieroking.  Weens jou afwesigheid by eersgenoemde mis jy natuurlik al die mooi dinge wat or jou kwytgeraak word.  By laasgenoemde is dit anders: jy kan  elke woord opslurp terwyl jy hard probeer om nonchalant en beskeie te lyk!

Laat ek maar erken dat ek nie van sulke soliede stoffasie is dat lof nie vir my lekker is nie.   Vir die erkenning uit die monde van die redakteurs en bestuurders in my span had ek die grootste waardering –  ook vir spesiale gebaartjies soos Drukmedia SA se toekenning van een van sy eerste Genootskappe, en my ou koerant, Die Volksblad, se toekenning van die Bart Zaaimantrofee vir o.m. beginselvastheid, ewewigtigheid en billikheid. (Die koerant het ook ‘n Hennie van Deventertrofee.  Sou seker nie gedeug het om dit vir HvD self te gee nie!)

Die Volksblad se geskenk was ‘n enorme portretskildery deur Charl Marais. Dit hang in my studeerkamer naby die gewaardeerde karikatuur  deur Fred Mouton wat Die Burger my op ‘n ete in die klub Here XVII present gegee het.  Eiekestadnuus van Stellenbosch het my ‘n kis Fleur du Cap-cabernet geskenk wat in die Bergkelder Vinoterque vir my verouder sou word.  Iets het skeefgeloop. Toe ek dit oopmaak, was dit, helaas,  ondrinkbaar suur!

Veertig dae voordat ek op 15 Desember my kantoordeur op die 18de verdieping vir oulaas sou toetrek, het ek ‘n 40-dae-lapelwapen begin dra wat my seun, Johan, aan my geskenk het – heel oorspronklik, Natuurlik gegrond op die “forty days”- tradisie onder dienspligtiges in die weermag.

Op 9 Desember was ek vir oulaas ‘n gasheer by die Media-direksie-ete.  Onder die gaste was twee woonstelmaats uit die begindae in Bloemfontein, Ben van Rensburg en Willie Kühn.  Ook Wiets Beukes, destydse assistent-redakteur,  wat hom oor my ontferm het toe ek as groen studentjie einde 1958 vir vakansiewerk ingeval het, kollegas uit die Beeldjare en my uiters bekwame persoonlike assistent, Lizette Human.

Op my laaste dag op kantoor is in die Pers se eetkamer saam tee gedrink. Op inisiatief van Anet Pienaar (nou mev. Anet Vosloo) is ek verras deur ‘n versameling “Hennie van Deventers” wat my momenteel oorbluf het.  Daar was langes, kortes, dikkes, skrales. Baie selfs met rokke.   Anet het vir elkeen ‘n  mombakkies van my gesig gemaak.

Deur die dag het briefies en boodskappe op my gereën, van kollegas, studentemaats, ‘n Niemanklasmaat, my eie kinders en wie nog. Van Tokkie se ma, Marietjie van Wyk, ‘n allervoortreflikste skoonma, was daar ‘n kaartjie: “Geluk, Hennie, met wat jy bereik het. Ek is trots op jou”.  Ek kry ‘n vogtigheid in die oë as ek dit noem. Ouma Marietjie is verlede jaar net voor haar 99ste oorlede.

Die middag het ek vir regterhand Lizette tot siens en dankie gesê, my laaste persoonlike besittings gevat en die eiekhoutdeur van my kantoor gesluit.  Vir altyd.  Hennie van Deventer se loopbaan was verby.  Bittersoet was daardie besef op daardie oomblik.

Een formaliteit het oorgebly. Op 19 Februarie het die afgetredene ‘n rooi das geknoop en ‘n donker pak aangetrek vir sy afskeidsete in die elegante, koloniale Mount Nelson.  Ons het aangesit vir gerookte salm, peper-beeslende en appeltert, afgesluk met Vergelegen Vin de Provence en Nederburg Baronne.  ‘n Opdragskildery van Tafelberg deur Dale Elliot is aan my oorhandig. Ton het gepraat. Ek het geantwoord – seker te uitvoerig, soos gewoonlik. Lang David de Villiers het immers al gewonder of ek nie darem neig tot te langasem raak nie!

Nog mooi musiek gewees daardie aand in die Mount Nelson, ook in ‘n letterlike sin: die Die Drie Tenore het gesing. Hul liedere het hulle met soveel bruisende entoesiasme aangehef dat Jeff Malherbe, direkteur, dringend versoek het: Sagter asseblief!

Agterop die spyskaart was in my handskrif die volgende gedagte, ter finale afskeid:  “Deur my hele loopbaan het ek daarin geslaag om op die regte tyd op die regte plek saam met die regte mense te wees. As ek ‘n pluimpie verdien, moet dit vir my uiitstekende tydsberekening wees!”

.

 

 

 

 

 

 

VREEMDE NUWE STOEL

Desember 9, 2014 in Uncategorized

 

Goeie kontak met die nuwe leidsliede.

Goeie kontak met die nuwe leidsliede.

Van 1992 tot 1997 het ek swaar gedra aan die gewigtige titel: uitvoerende hoof: koerante van die Nasionale Pers. My direkte verantwoordelik was die portefeulje dagblaaie en streekkoerante. Ook City Press wat later toegevoeg is, en uiteindelik Rapport toe Naspers volle bestuursbeheer gekry het.

Ek is tot vandag toe onseker of ek ewe tuis in die bestuursomgewing as in die redaksionele omgewing was. Die ervaring op die 18de verdieping van die Nasperssentrum aan die Heerengracht het tog wel my lewe verryk, hoewel dit my ook nederigheid geleer het.

Die eerste keer toe ek bv. Johannesburg toe is om die “nuwe” kuiken in my nes, Rapport, amptelik te besoek, was die redakteur Izak de Villiers “te besig” om my te woord te staan. Die verleë bestuurder, Jorrie Jordaan, moes die kastaiings uit die vuur krap. Na Die Burger se redakteurskonferensie het ek van Ebbe Dommisse wel ‘n ope uitnodiging gehad, maar ek het ook gou agtergekom: Mnr. Van D. jy is van buite. Hier praat jy net as jy direk aangespreek word.

Die dekade 90 het geskitter aan vele hoogtepunte. Die verkryging van ‘n vastrapplek in die swart lesersmark met City Press, asook verskeie tydskrifte, teken ek as hoogtepunte aan. Die notering van Naspers op die Johannesburgse Effektebeurs toring ook uit. Enorme waarde is ontsluit. “Waardelose” sertifikate in kluise het oornag stewiger bankbalanse en selfs welvaart beteken.

Sal ek die opwinding vergeet om op die vloer van die Johannesburgse Effektebeurs te kon staan toe die klok lui en die verhandeling in Naspers begin? Daardie middag op die Boeing Kaap toe het ek, Salie de Swardt en Andrew Marais die heildronke ingeryg.

Gesondheid. Salie, Ton en HvD klink 'n glasie op die vloer van die Johannseburgse Beurs.

Gesondheid. Salie, Ton en HvD klink ‘n glasie op die vloer van die Johannseburgse Beurs.

Vir “my” koerante was die 90’s ‘n goue era.  Danksy soliede produkte en hul onbeskaamde Afrikaansheid het hulle lesers se harte opnuut bly gemaak. By my afskeid, op 19 Februarie 1998, het Ton Vosloo hom daaroor soos volg uitgelaat: Hierdie tydperk …. van ons koerante sal in ons formele geskiedenis later beslis aangeteken word as ʼn tydperk van hoogtepunte, van uitskieters op die grafiek, van ʼn groot omswaai.”

Die Ton Vosloo-era word in my oordeel by uitstek deur die eienskappe gesonde verstand, realisme, visie en leierskap versinnebeeld. Dit was ‘n belewenis om op elke terrein mee te maak hoe “baas Ton” met een meesterskuif op die ander die Pers monumentaal uitbou. As ‘n lid van sy bestuurspan, kan ek net verwondering oordra oor hoe hy, soos min ander, veranderinge geantisipeer het en gewoeker het om daarvoor voor te berei, onder meer deur die uitbouing van diversiteit en die klem op kwaliteit op elke terrein.

Daardie ander merkwaardige Pers-kolos, Piet Cillié, het die kultuur om nie te hard oor eie prestasies te kraai nie, soos volg verduidelik: “Wanneer die resultate byna ongelooflik uitstekend is, dan sê ons dit was in geheel nogal bevredigend. Wanneer ons wil bars van sukses, dan sê ons saam met Harold McMillan ná ‘n verpletterende sege by die stembus: “I think we did rather well.” Oor Ton Vosloo sou ek in daardie eufemistiese idioom vrymoedig wou verklaar: “I think he did rather well!”

Die volle waarheid oor Naspers se totale rol in die politieke omwentelinge van die 90’s moet nog geboekstaaf word. Ons koerante het hulle onderskei met positiewe beriggewing, meen ek. Feit is dat ons ook op bestuursvlak uit ons pad gegaan het om na die nuwe leidsliede uit te reik. Goeie kontak is met die here Mandela,  Mbeki en andere bewerkstellig. Teen die vroeë 90’s al is ook ingesien is dat op die mediatoneel veranderinge moes kom. Hoe groter die verskeidenheid stemme, des te beter sou dit wees vir die nuwe demokrasie. Met dié insig is City Press (met sy sterk ANC-oriëntasie) uitgebou tot winsgewendheid en het die Pers teen groot koste ‘n reeks koerante gemik op die agtergeblewe gemeenskappe tot volwaardige onderneminkies help uitbou.

‘n Reeks koerante is onder die Vision-banier op die been gebring, plek-plek ook met swart mede-eienaarskap. Alternatiewe koerante (soos South in Kaapstad) is teen tegmoetkomende tariewe gedruk en versprei. Ruim hulp is verleen aan die Independent Media Diversity Trust om opkomende onafhanklike blaaie te finansier. Daar is nie gevra wie gehelp word en watter standpunte hulle bevorder nie. Steun is toegsê aan Allister Sparks se Institute for the Advancement of Journalism en aan joernalistiekdepartemente van Stellenbosch en Rhodes, asook aan technikons, om ‘n nuwe generasie joernaliste vir ‘n nuwe generasie media op te lei.

En Vrye Weekblad dan? Die uwe bevind hom in die geledere van ‘n geslag koerantredakteurs wat in die woorde van Max du Preez o.m. sou geglo het dat sy koerant “te loslittig en te ver verwyder van die gewone Afrikaner” was om werklik impak te maak. Vrye Weekblad het ons hoofstroom-dagblaaie graag gekoggel. Desondanks het Naspers uit sy pad gegaan om die blad uit sy finansiële gemors te probeer red.

Op my inisiatief is in die finale oorlewingstryd ‘n senior oud-amptenaar van Naspers, wyle Jan Prins, na Johannesburg gestuur om te help. Die Pers het al die koste gedra en hom boonop ‘n salaris betaal. Sy pogings kon die finale gordyn nie uitstel of keer nie. Soos bekend, moes Vrye Weekblad vroeg in 1994 sy deure sluit – juis toe ‘n mens kon verwag het dat ‘n koerant van daardie aard se dag nou aangebreek het.

Toe ek die Pers se hulp enkele gelede in ‘n brief in “By” onthul, was Du Preez so gesteurd dat hy my in ‘n volblad-artikel in dieselfde publikasie van ‘n kant af geloop het. Ondanks sy beskuldigings oor hoe ‘n vrot redakteur ek dan was, het Die Volksblad in my redakteurskap nie ondergegaan soos Vrye Weekblad in syne nie.

Die begin van die glorieryke Koos Bekker-era het rofweg saamgeval met my eie uittrede, wat onder meer aangevoor is deur die besef van nuwe tegnologiese eise waarvoor ek my kwalik as goed toegerus beskou het. Hoe omvattend en vinnige radikale verandering in die totale korporatiewe identiteit sou intree, kon ek toe nie raai nie, hoewel Bekker, soos natuurlik sy goeie reg was, dadelik begin het om sy stempel simbolies en struktureel af te druk.

Simbolies, het hy dadelik voor begin stap in ‘n nuwe era van dasloosheid en deur die bank vir almal net “Koos” geword, net nie mnr. Bekker nie, asseblief. (Ludwig Visser, voorheen van Die Burger, onthou daaroor ‘n snaaksigheid. By die Pers was destyds ‘n bruin motorbestuurder met die van Prins. Jong bodes het met die nodige agting na hom verwys as “Meneer Prins”. Eendag staan Ludwig in die voorportaal en hoor een vir die ander vra of hy weet waarheen “Meneer Prins” is. Die ander antwoord: “Hy het vir Koos in die stad gaan haal!”)

Struktureel, het “Koos” eerstens sy kleim afgepen met sy verwerping van die oorspronklike ontwerp vir die Aucklandparkse Persssentrum (onder leiding van ‘n komitee waarvan die uwe die voorsitter was), die haastige aftakeling van die ou kantooropset van die besturende direkteur en die vestiging van ‘n nuwe binnekring rondom hom. Bepaalde senior amptenare is van die 18de verdieping af verskuiwe om vir nuwe gesigte plek te maak

Die uwe het tot siens gesê voordat die winde van verandering hom kon tref. Anders as wat sommige vermoed het, was by my werklikheid geen suurheid of bitterheid nie. Trouens, ek beskou my tot vandag as trotse Nasperser in murg en been.

* In die volgende blog skryf ek oor ‘n paar teleurstellings vir my in my nuwe stoel in die Kaap.

OHOPOHO, HIER KOM “OOM”!

Desember 4, 2014 in Uncategorized

 

IMG-004

 

 

 

 

 


Altyd op die regte plek op die regte tyd omring deur die regte mense … Die Volksblad-redaksie rondom die 90’s.

 

Ek soek hom in die politiek, ek soek hom in vernuwings in die koerant. Ek soek hom in gemeenskapsbetrokkenheid en verbeeldingryke promosies.  Ek hoef hom dalk nie verder nie as in die rubriek Stop van Myne te soek.

Die “hom” is die vernaamste onderskeidende element van my jare as redakteur. Die rubriek Stop en sy skrywer Johan van Wyk was dit eweseer as die vuurwarm politiek of iets anders.  Die era van die “Oom” was ook  ‘n geldige, logiese etiket vir die era van hvd.

Stop was ‘n ikoon van die 80’s. Die “Oom” was ‘n ikoon. En moenie nou kom stry met slimstories oor die woordeboekbetekenis van “ikoon” nie.  As die woordeboek van my verskil, is die woordeboek verkeerd.  Kort en klaar. So het ek meermale in my redakteursdae beweer – tot frustrasie van kollegas wat hul redakteur uit die HAT en die falanks ander woordeboeke in ons rakke verkeerd wou bewys.  Net terloops.

Hoekom die “Oom”?  Johan het vertel: “Ek het een keer net nadat Anneline Kriel Mej. Wêreld geword het op ‘n onthaal van die Troskies met haar gedans. Daarna sê sy toe: ‘Dankie, Oom. Dit was lekker.’ Terselfdertyd het die ‘Óom’ sommer gehelp om die ‘ek’ in die rubriek te systap.”

Johan het al in 1974 begin Stop skryf.  Daarna was hy ‘n tyd lank redakteur in Suidwes waar hy o.m. gemoedere beroer het met ‘n vermaning aan boere om van hul “vet wit gatte” op te staan.  Na ‘n kort(!) loopbaan as redakteur het hy as Stopskrywer teruggekeer.  Uiteindelik het hy in meer as 20 jaar by die 6 000 Stoppe geskryf – byna 19 miljoen woorde.

So ‘n lesersvriendelike rubriekskrywer soos Johan van Wyk was ‘n vername wapen in die arsenaal van die koerant. Die kollega het my persoonlik ook heelwat genoegdoening en plesier verskaf. Ek het soms hardop gelag as ‘n knap stuk van sy unieke humor op my lessenaar beland. Maar die bokker (“nog ‘n bokker na Amerika”) het my ook op my tande laat kners.  Johan se ekspedisies in die politiek in was nie altyd met my insigte versoenbaar nie.  Dan word ons kwaad vir mekaar. Ek skeur die gewraakte Stop op. Hy slaan my kantoordeur agter hom toe dat dit in die kosyne ratel. Vandag is ons vriende.  Soek graag mekaar se geselskap op.

Hy het die redakteur ook nederig help hou. As ons saam op plekke kom, moes die uwe maar daarop voorbereid wees om die ondergeskikte posisie op die statusleer te beklee. Dis om Johan dat die mense gekloek het – veral die vroue!  Hy het ‘n sjarme aan hom, die Oom.

Johan vabn Wyk hvd en kollega Tobie Wiese by die bekendstelling van Johan se boek, So was dit.

Johan van Wyk, hvd en kollega Tobie Wiese by die bekendstelling van Johan se boek, So was dit.

Oor hom het Die Volksblad in ‘n seldsame sub-hoofartikeltjie geskryf dat dit twyfelagtig is of enige ander rubriekskrywer al ooit so gelees, so bespreek, so bemin en so gehaat is soos Johan van Wyk.  (P.W. Botha, was nie een van sy “fens” nie. Hy het hom ‘n “skarmonkel” genoem.)

Sy tuiste, die “Republiek van Kafferrivier” was nie sommer uit die duim gesuig nie. Hy was inderdaad naby die destydse Kafferrivier ‘n melkboer, en het baie tyd (ook in “kantoorure”) op sy plaas deurgebring. Hy was bitter lief vir sy beeste en die grond maar het minder liefde gehad vir die “volkies” as hulle naweke “suip” en nie in hul babelaas-kondisie in staat was om die koeie te melk nie.

Wel denkbeeldig,  was al sy reise saam met Pik Botha, Nelson Mandela en wie nog die wêreld vol. Nadat hy oor só ‘n reis kamtig saam met Pik Botha na die Verenigde Nasies toe geskryf het, keer oom Christo Groenewald, oud-burgemeester van Bloemfontein, hom voor. “Man, ek’s bly om te sien jy’s terug. Dit was seker taai gewees.”  Johan het hom nie reggehelp nie..

Van sy uitdrukkings het so vasgeslaan dat hulle dadelik uitpop as ek aan hom dink. Elana Meyer, skraal Springbokatleet, het hy as die “tinktinkie met die groen boudjies” beskryf.  Perfekte beeld.  Onthou helder hoe hy altyd “vermom as ‘n potplant” uit die binnekamers kon skryf. En natuurlik sy beroemde “ohopoho”. Nou die dag weer self “ohopoho” uitgeroep oor ‘n ligte mistykie wat ek begaan het.

In 1984 of so had die eksaminators Transvaalse matrieks aan’t skarrel oor die betekenis van dié befaamde Stop-woord. Wat suggereer dit vir hulle, was die vraag in ‘n Afrikaans-vraestel. Skreeunaakse verduidelikings is skoorvoetend gewaag.

JvW se verduideliking: Ohopoho, het ‘n blinkners administrateur van Suidwes, A.J. Werth, moedeloos uitgeroep toe sy kar die soveelste keer in ‘n slaggat beland dat sy po……(dinges) deurstamp.  Toe word sy bestemming sommer Ohopoho … of Opuwa soos dit vandag heet.

Johan se vrye sê het hom by meer as sy redakteur in warm water beland.  ‘n Keer het hy ‘n vername arts en KP-politikus aangeraai: “Hef ‘n bedpan”.  Dié het dit gelees as bedoelende dat hy ‘n liggaamsfunksie moet gaan uitvoer, en het diep beswaard by die Persraad gekla. My onbenydenswaardige taak was dit om die Engelsspreekende regter O. Galgut te oortuig dis sommer ‘n niksseggende tussenwerpsel soos “Hef a ding-dong day” of “hef ‘n siegret”.  Aikona. Regter Galgut wou nie byt nie.

Oor kollega Johan van Wyk is ek nie uitgeskryf nie. Maar die blog raak lank. In ‘n sekere sin is die langasem-buiging gelukkig ‘n beskerming om my nie te waag op die glibberige veld van name uitsonder nie.  Karakters was egter volop.  Ek onthou elkeen met behae.

Soos ek my hele span met behae onthou, Sidwell en sy spannetjies bodes inkluis. Ook Grace wat so getrou die tee gemaak het.

Vir Jan Scholtz, ons skrynwerker-joernalis,  ‘n pluimpie dat hy my kantoor so deftig gemaak het met sy stinkhout en Birmese kiaat. Kyk net die foto hieronder. Ander kollegas sal my die spesiale vermelding sekerlik vergun.

vbd1Dan, vir heel oulaas,  ‘n stukkie spog oor ons indrukwekkende galery boekskrywers van daardie era, van wie Johan een was.  Deon Meyer, Chris Karsten en Rudie van Rensburg, voorste spanningstrio in Afrikaans, was gelyktydig kollegas. Dis merkwaardig. Chris Moolman, ook uiters aktief in daardie genre, is weg net voordat ek in 1980 by die voordeur van Voortrekkerstraat 79 ingestap het. Darem nie “omdat” nie!

Iets was in die water wat die mense in Bloemfontein ingekry het, of in die drukkersink wat hulle in Voortrekkerstraat ingeadem het. Ek dink persoonlik die ink-selletjies het hul bloed binnegedring en duisendvoudig vermenigvuldig.  As daardie kollegas hulle raakskeer, moet ‘n mens koes soos die ink in alle rigtings spat!