Jy blaai in die argief vir naspers.

“KOOS SE GEBOU”

Maart 24, 2017 in Uncategorized

Barnard Beukman, Johanna van Eeden, Herman le Roux en die uwe by "Koos se gebou" op "Hennie se grond".

Barnard Beukman, Johanna van Eeden, Herman le Roux en die uwe by “Koos se gebou” op “Hennie se grond”.

By my afskeid van Naspers amper 20 jaar gelede het Ton Vosloo, uitvoerende voorsitter, “opdrag gegee” dat ek na die inwyding van die Perssentrum / Mediasentrum in Aucklandpark genooi moet word. Niemand het dit genotuleer nie, en ek is nie genooi nie.

Die laaste twee dekades brand ek van nuuskierigheid oor daardie gebou waarvan ek in ‘n sekere sin die vergete vader is. Ek het die grond uitgekies; dit maak dit as’t ware “my plek”, al onthou niemand dit nie.

Die opdrag het in 1997 van Ton na my gekom: soek vir ons grond vir ‘n nuwe gebou in Johannesburg. Ek het Jan Malherbe, noordelike hoofbestuurder, ingekatrol. Ons het intensief gesoek.

Die middag toe Jan en Johan Vosloo, bestuurder van Beeld, ten einde laaste vir my die perseel gaan wys (‘n hoek van die ou Johannesburgse buiteklub) was ek in die wolke. My woorde was: “As ek nou ‘n tjekboek en ‘n mandaat van die Pers gehad het, het ek die grond net hier gekoop.”

As Naspers se hoof van koerante was ek geruime tyd ten nouste betrokke by die projek. In ‘n stadium moes ek sterk walgooi. Die nog jeugdige Koos Bekker, nuwe besturende direkteur van die Pers, wou sommer daardie wonderlike stuk grond verkoop.

Sy ideaal was dat die redaksie en die rolpers van Beeld in dieselfde gebou moet wees (soos by Die Volksblad) – waarmee ek in beginsel dit van harte eens was. In die praktyk sou dit egter beteken dat die redaksie en advertensie-afdeling iewers in ‘n semi-nywerheidsgebied sou beland, wat ver van ideaal is. Gelukkig het van die verkopery toe niks gekom nie.

Die gebou self het eweneens ‘n hele geskiedenis wat min sal ken en onthou. ‘n Komitee is saamgestel om met planne te kom. Ek was die voorsitter. Die kontrak is aan die voorste Randse argiteksfirma Boogertman Krige toegeken.

By ‘n voorlegging in die Kaap deur Annemarie Krige van B.K. se finale ontwerp teen die einde van 1997 het die nimlike Koos haar prontuit meegedeel dat dit vir hom ‘n “aaklige” gebou is. Die gedugte dame was betraand. Die uwe was ongelukkig omdat ek voorsitter van die komitee was wat vir die ontwerp moes pa staan. Die volgende dag het ek vir my nuwe baas gaan sê ek dink sy kommentaar was rof en aan die verkeerde adres gerig.

Sy antwoord was dat hy begin agterkom by die Pers praat ons nie so openhartig met mekaar soos by M-Net die geval was nie. Selfs ‘n sekretaresse sou haar daar oor die gebou kon uitspreek.

Op 15 Desember 1997 het ek my kantoordeur finaal agter my toegetrek. Darem nie oor hierdie besigheid nie!

Die ontwerp van die gebou is daarna teen groot koste ingrypend verander. Senior direkteur van Naspers Boetie van Zyl se woorde aan my was: ons kan tog nie ‘n gebou oprig waarvan die nuwe besturende direkteur niks hou nie.

Oor hoe “Koos se gebou” op “my grond” lyk, het ek baie gewonder. Niemand het die afgetredene ooit genooi om te kom kyk nie.

In Desember 2016 het ek begin voorbrand maak om tog wel te gaan kyk. Ek het vir Barnard Beukman, redakteur van Beeld, laat weet ek is ‘n paar dae in Johannesburg en sal dan graag inloer. Buiten vir my nuuskierigheid oor die gebou was ek darem self ook ‘n Beeldman.

Van 1974 tot 1977 was ek die eerste nuusredakteur, en daarna assistent- en senior assistent-redakteur. In 1980 het ek redakteur van Die Volksblad geword. In 1982 is die redakteurkap van Beeld my aangebied. ‘n Terugverhuising na Johanesburg was uit ‘n logistieke hoek egter nie vir my haalbaar of wenslik nie. Maar albei die koerante is na aan my hart.

Kan dankbaar rapporteer dat ‘n uitnodiging kort na my boodskappie aan Barnard Beukman op pad was. Op Donderdag 9 Maart het ek toe die eerste keer by die voordeur van daardie imposante gebou ingestap. Barnard het omtrent ‘n rooi tapyt vir my en my Randse gasheer, kollega Herman le Roux, uitgerol.

Johanna van Eeden, hoofredakteur van Media24 se koerante, en Marga Ley, ‘n senior redaksielid van Netwerk24 (voorheen van Beeld), het hulle by ons aangesluit vir ‘n besigtigingstoer en ‘n gesellige middagete. Oral is foto’s geneem.

Die ou gebou in Millerstraat, Doornfontein, waar Beeld in September 1974 die eerste lewenslig gesien het, was ver van deftig. Hierdie modern nuweling is in ‘n ander klas – ‘n indrukwekkende plek met elke hedendaagse gerief.

Indrukwekkend maar so stil.

Indrukwekkend maar so stil.

Dit tref net dat die gange en kantore so stil en leeg is. Jy mis die geroesemoes van die koerant soos jy dit geken het. Die gebrek aan mense, stemme, geluide en aktiwiteit is nogal neerdrukkend. Die boodskap is maar net nog ‘n teken: in die medialandskap van vandag raak die gedrukte koerant ‘n al hoe kleiner spikkeltjie.

Die geheelindruk van “Koos se gebou” is, ondanks al die natuurlike lig, byna somber.

Hierdie gryse veteraan is nietemin in sy noppies dat hy uiteindelik die knoop deurgehak het om weer ‘n voet op daardie boomryke stuk aarde te sit wat in 1998 op sy aanbeveling van die Johannesburgse buiteklub aangeskaf is.

“Hennie se grond” was ‘n goeie koop.

AÄRON EN HUR IN EEN

Februarie 3, 2017 in Uncategorized

Die bestuurspan van die Pers in die 90’s. Voor in die middel sit Eric Wiese. Ek staan agter hom. Voor van links is Philip Meyer, Robert Crowther, Eric, Conrad Sidego en George Coetzee. Agter is van links Andrew Marais, Hennie van Deventer, Helgard Raubenheimer en Salie de Swardt.

Die notering van Naspers op die Johannesburgse Effektebeurs toring ongetwyfeld uit as een van die hoogtepunte in die vyf-jaar-skof aan die einde van my loopbaan by die Nasionale Pers.

Sal ek die opwinding vergeet om op die vloer van die Beurs te kon staan toe die klok lui en die verhandeling in Naspers begin? Daardie middag op die Boeing Kaap toe het ek (koerante), Salie de Swardt (tydskrifte) en Andrew Marais (skakelafdeling) die heildronke ingeryg.

Enorme waarde is deur daardie notering vir ‘n groot gros aandeelhouers ontsluit. “Waardelose” sertifikate in kluise het oornag stewiger bankbalanse en selfs welvaart beteken. Vir die uwe met die joernalistieke bloed van drie dekades in sy are was dit egter geen onvermengde seën nie.

Skielik was daar die nuwe uitdaging van intense blootstelling aan finansiele analiste, selfs van oorsee. Van Deventer wat tot die einde maar gesukkel het om van ‘n balansstaat kop of stert uit te maak, moes nou met ‘n vertoon van groot selfversekerdheid die priemende vrae van die kenners hanteer!

Gelukkig was daar iemand soos kollega Eric Wiese om op terug te val. Hierdie nederige gewese finansiele direkteur van die Pers is inderdaad een van die gesiglose helde van sy tyd, nie net weens sy eie formidabele bydraes nie, maar ook in die rol van ‘n Aäron en Hur sommer in een, wat wankelende Mosesse soos ekself se arms moes orent hou.

Sondag vier Eric sy 80ste verjaardag. By die bereiking van die baken kom saam met die voorspelbare strome goeie wense uit alle oorde aan ‘n uitmuntende mens en kollega, uit Melkbos opnuut ook weer ‘n opregte woordjie van dank vir die kokon van bestuursbeskerming wat hy altyd so gewillig aan die minder syferslim kollega gebied het.

Eric se deur oorkant die gang op die 18 verdieping was altyd oop en sy geduld met dom vrae het nie opgeraak nie – nooit so dat jy dit sou agterkom nie in elk geval!

Ek salueer graag vandag een van die mees ewewigtige, besadigde en onversteurbaarste mense wat ek ken.
Het ek gesê onversteurbaar? Wonder darem of die beskrywing ook sou geld vir die stel wat hy en twee kollegas in 1997 op die dorpie Victoria Falls in Zimbabwe afgetrap het – en hul verlee reaksie.

Die bestuurskader van die maatskappy was daar saamgetrek vir die jaarlikse bestuurskonferensie, en die here Wiese, Andrew Marais en Tim du Plessis, destyds nog adjunk-redakteur van Beeld, het afgesit Valle toe om daardie indrukwekkende natuurskouspel in die magtige Zambezi te gaan besigtig.

Skielik is hulle asof vanuit nêrens deur ‘n spannetjie geldsmouse omring. Die bied drie Zimdollars vir R1 aan teenoor die werklike wisselkoers wat sowat 2,3 is. Alle waarskuwings oor die klas aasvoëls vergete, het die vername Pers-leiers – ‘n finansiele direkteur wat hom nie deur die slimste C.A. laat ore aansit het nie, ‘n wêreldwyse skakelhoof en ‘n deurwinterde koerantman – in ‘n oomblik van swakheid geswig.

Hulle besluit toe om elk R100 om te ruil (‘n bedraggie wat toe nog nie te versmaai was nie). Marais sou die transaksie hanteer. Maar net toe hy die geld oorhandig, sê een van die smouse: “Pas op, hier’s die polisie.” Die drie Naspersmanne spring in ‘n stegie in. Toe hulle uitkom, is daar niks. Niks polisie. Niks smouse. Niks R300!

Kollega Eric het darem die teenwoordigheid van gees behou om toe ‘n straatkind hom nader, vir hom ‘n onvergeetlike antwoord te gee: “Nee, ek het klaar die geld vir jou pa gegee!” Die res van ons het ons aan die episode verkneukel!

Eric se antwoord belig ook ‘n ander faset van die man: sy instinktiewe, droë in-die-kol-humor. Nog ‘n insident wat daardie eienskap goed weerspieël, was gekoppel aan sy rotsvaste lojaliteit aan Afrikaans en sy handhawing van sy taal in alle omstandighede.

Veral op sy gereelde heen-en-weer-vlugte Johannesburg toe vir bestuursverpligtinge is Eric se ingesteldheid oor taal telkens uitgedaag met SAL-kajuitpersoneel wat verseg om ‘n woord Afrikaans oor die lippe te neem. Op die betrokke aandvlug weer. Ete word bedien, maar al die aankondigings kom net in Engels.

Eric gaan tot die irritasie van die lugwaardin voort om sy koerant te lees met sy skinkbordjie onoopgevou in die rakkie. Die meisie spreek hom direk aan in Engels maar hy reageer nie. Naderhand pers sy teësinnig oor dun lippe: “Eet u nie, meneer?”

Toe kom dit vintage Wiese: “Ek is nie genooi nie!”

Ek skuld Eric nie geld nie, maar ek wil hom tog net nog ‘n pluimpie gee. Geen ander syferman in my ervaring was so sterk op korrekte taalgebruik ingestel nie. Soos ek by Eric kom aanklop het oor somme, het hy dikwels by my kom aanklop oor taal. Hy doen dit nou nog en jaag my gereeld na Anton Prinsloop se idiomeboek om die betekenis of oorsprong van dié of daardie idioom bo alle twyfel te bepaal.

Die verskil tussen ons is dat ek hom nooit kon vasvra oor somme nie; hy vra my, vervlaks, meermale vas oor taal!

SOET MUSIEK

Desember 12, 2014 in Uncategorized

Bo: Net Hennie van Deventers oweral. Links onder:  Ek en Lizette Human, 'n juweel-P.A. Regs onder: Fred Mouton se skets.

Bo: Net Hennie van Deventers oweral. Links onder: Ek en Lizette Human, ‘n juweel-P.A. Regs onder: Fred Mouton se skets.

Soet musiek in die ore van Hennie van Deventer. So het Ton Vosloo by Naspers se jaarvergadering op 8 Augustus 1997 die voorspoed in die koerantesektor beskryf.

Verskoon maar ek voel daarna om die betrokke paragrafie in sy jaarverslag volledig  hier aan te haal:

In  die geheel het die koerantesektor sy vorige jaar se rekordbydraes met gerief geklop en begroot hy vir ‘n fris styging vanjaar.  Dit is soet musiek in die ore van die sektor se energieke leier, mnr. Hennie van Deventer, en is ‘n groot pluimpie vir hom. Hierdie knap koerantmens wat suksesvolle uitgewer geword het, het aangedui dat hy in hierdie boekjaar die tuig wil neerle. Ons aanvaar dit met spyt, maar met begrip aangesien Mnr. Van Deventer 35 taai en harde jare diens agter die rug het. Dit moet vir hom aangenaam wees om op ‘n hoogtepunt te kan gaan. Hy verdien werklik hoë lof van aandeelhouers en die mediagemeenskap.”

Soete musiek was dit wel dat die koerante die opwaartse kurwe kon volhou nadat ons die vorige jaar die D.P. de Villierstrofee vir die beste prestasie in die groep verower het. En inderdaad heerlik om op so ‘n hoë noot te groet.

Soete musiek vir HvD was ook die woorde van die man wat my net meer as vyf jaar tevore uit my (beskutte) redakteurskantoor gepluk het om die leisels van die Pers se koerante hier in die Kaap te kom vat.

Nog soeter musiek het enkele ure later gewag.  By die tradisionele jaarvergadering-middagete is die Pers se goue Phil Webermedalje aan my oorhandig vir  “die nalatenskap wat hy in elke fase van sy loopbaan van 35 jaar gelos het.”

IMG-003

‘n Verrassing was dit weliswaar nie. Die nuus dat die prys na my toe kom, het Ton my vroeër in Londen telefonies meegedeel.  Toe die telefoontjie lui, was ek en Tokkie voor ‘n pub naby Piccadilly Circus.  Ons is terstond na binne om te vier.  Maar die decorum van die geleentheid en die bewieroking in die commendatio was vir die ontvanger ewe welgevallig as die nuus self. (Op die foto oorhandig Ton Vosloo die medalje aan die dankbare ontvanger.)

Soete musiek was die verdere verloop van die afskeidsproses met etes  (o.m. in Kaapstad, Johannesburg, Bloemfontein, Port Elizabeth, Stellenbosch, Worcester), toesprake, geskenke, vererings, briefies, selfs ‘n goeie Cabernet uit die Breedevallei met die naam Hennie van Deventer op die etiket.

Afskeide, soos begrafnisse, word gekenmerk deur kritieklose bewieroking.  Weens jou afwesigheid by eersgenoemde mis jy natuurlik al die mooi dinge wat or jou kwytgeraak word.  By laasgenoemde is dit anders: jy kan  elke woord opslurp terwyl jy hard probeer om nonchalant en beskeie te lyk!

Laat ek maar erken dat ek nie van sulke soliede stoffasie is dat lof nie vir my lekker is nie.   Vir die erkenning uit die monde van die redakteurs en bestuurders in my span had ek die grootste waardering –  ook vir spesiale gebaartjies soos Drukmedia SA se toekenning van een van sy eerste Genootskappe, en my ou koerant, Die Volksblad, se toekenning van die Bart Zaaimantrofee vir o.m. beginselvastheid, ewewigtigheid en billikheid. (Die koerant het ook ‘n Hennie van Deventertrofee.  Sou seker nie gedeug het om dit vir HvD self te gee nie!)

Die Volksblad se geskenk was ‘n enorme portretskildery deur Charl Marais. Dit hang in my studeerkamer naby die gewaardeerde karikatuur  deur Fred Mouton wat Die Burger my op ‘n ete in die klub Here XVII present gegee het.  Eiekestadnuus van Stellenbosch het my ‘n kis Fleur du Cap-cabernet geskenk wat in die Bergkelder Vinoterque vir my verouder sou word.  Iets het skeefgeloop. Toe ek dit oopmaak, was dit, helaas,  ondrinkbaar suur!

Veertig dae voordat ek op 15 Desember my kantoordeur op die 18de verdieping vir oulaas sou toetrek, het ek ‘n 40-dae-lapelwapen begin dra wat my seun, Johan, aan my geskenk het – heel oorspronklik, Natuurlik gegrond op die “forty days”- tradisie onder dienspligtiges in die weermag.

Op 9 Desember was ek vir oulaas ‘n gasheer by die Media-direksie-ete.  Onder die gaste was twee woonstelmaats uit die begindae in Bloemfontein, Ben van Rensburg en Willie Kühn.  Ook Wiets Beukes, destydse assistent-redakteur,  wat hom oor my ontferm het toe ek as groen studentjie einde 1958 vir vakansiewerk ingeval het, kollegas uit die Beeldjare en my uiters bekwame persoonlike assistent, Lizette Human.

Op my laaste dag op kantoor is in die Pers se eetkamer saam tee gedrink. Op inisiatief van Anet Pienaar (nou mev. Anet Vosloo) is ek verras deur ‘n versameling “Hennie van Deventers” wat my momenteel oorbluf het.  Daar was langes, kortes, dikkes, skrales. Baie selfs met rokke.   Anet het vir elkeen ‘n  mombakkies van my gesig gemaak.

Deur die dag het briefies en boodskappe op my gereën, van kollegas, studentemaats, ‘n Niemanklasmaat, my eie kinders en wie nog. Van Tokkie se ma, Marietjie van Wyk, ‘n allervoortreflikste skoonma, was daar ‘n kaartjie: “Geluk, Hennie, met wat jy bereik het. Ek is trots op jou”.  Ek kry ‘n vogtigheid in die oë as ek dit noem. Ouma Marietjie is verlede jaar net voor haar 99ste oorlede.

Die middag het ek vir regterhand Lizette tot siens en dankie gesê, my laaste persoonlike besittings gevat en die eiekhoutdeur van my kantoor gesluit.  Vir altyd.  Hennie van Deventer se loopbaan was verby.  Bittersoet was daardie besef op daardie oomblik.

Een formaliteit het oorgebly. Op 19 Februarie het die afgetredene ‘n rooi das geknoop en ‘n donker pak aangetrek vir sy afskeidsete in die elegante, koloniale Mount Nelson.  Ons het aangesit vir gerookte salm, peper-beeslende en appeltert, afgesluk met Vergelegen Vin de Provence en Nederburg Baronne.  ‘n Opdragskildery van Tafelberg deur Dale Elliot is aan my oorhandig. Ton het gepraat. Ek het geantwoord – seker te uitvoerig, soos gewoonlik. Lang David de Villiers het immers al gewonder of ek nie darem neig tot te langasem raak nie!

Nog mooi musiek gewees daardie aand in die Mount Nelson, ook in ‘n letterlike sin: die Die Drie Tenore het gesing. Hul liedere het hulle met soveel bruisende entoesiasme aangehef dat Jeff Malherbe, direkteur, dringend versoek het: Sagter asseblief!

Agterop die spyskaart was in my handskrif die volgende gedagte, ter finale afskeid:  “Deur my hele loopbaan het ek daarin geslaag om op die regte tyd op die regte plek saam met die regte mense te wees. As ek ‘n pluimpie verdien, moet dit vir my uiitstekende tydsberekening wees!”

.

 

 

 

 

 

 

VREEMDE NUWE STOEL

Desember 9, 2014 in Uncategorized

 

Goeie kontak met die nuwe leidsliede.

Goeie kontak met die nuwe leidsliede.

Van 1992 tot 1997 het ek swaar gedra aan die gewigtige titel: uitvoerende hoof: koerante van die Nasionale Pers. My direkte verantwoordelik was die portefeulje dagblaaie en streekkoerante. Ook City Press wat later toegevoeg is, en uiteindelik Rapport toe Naspers volle bestuursbeheer gekry het.

Ek is tot vandag toe onseker of ek ewe tuis in die bestuursomgewing as in die redaksionele omgewing was. Die ervaring op die 18de verdieping van die Nasperssentrum aan die Heerengracht het tog wel my lewe verryk, hoewel dit my ook nederigheid geleer het.

Die eerste keer toe ek bv. Johannesburg toe is om die “nuwe” kuiken in my nes, Rapport, amptelik te besoek, was die redakteur Izak de Villiers “te besig” om my te woord te staan. Die verleë bestuurder, Jorrie Jordaan, moes die kastaiings uit die vuur krap. Na Die Burger se redakteurskonferensie het ek van Ebbe Dommisse wel ‘n ope uitnodiging gehad, maar ek het ook gou agtergekom: Mnr. Van D. jy is van buite. Hier praat jy net as jy direk aangespreek word.

Die dekade 90 het geskitter aan vele hoogtepunte. Die verkryging van ‘n vastrapplek in die swart lesersmark met City Press, asook verskeie tydskrifte, teken ek as hoogtepunte aan. Die notering van Naspers op die Johannesburgse Effektebeurs toring ook uit. Enorme waarde is ontsluit. “Waardelose” sertifikate in kluise het oornag stewiger bankbalanse en selfs welvaart beteken.

Sal ek die opwinding vergeet om op die vloer van die Johannesburgse Effektebeurs te kon staan toe die klok lui en die verhandeling in Naspers begin? Daardie middag op die Boeing Kaap toe het ek, Salie de Swardt en Andrew Marais die heildronke ingeryg.

Gesondheid. Salie, Ton en HvD klink 'n glasie op die vloer van die Johannseburgse Beurs.

Gesondheid. Salie, Ton en HvD klink ‘n glasie op die vloer van die Johannseburgse Beurs.

Vir “my” koerante was die 90’s ‘n goue era.  Danksy soliede produkte en hul onbeskaamde Afrikaansheid het hulle lesers se harte opnuut bly gemaak. By my afskeid, op 19 Februarie 1998, het Ton Vosloo hom daaroor soos volg uitgelaat: Hierdie tydperk …. van ons koerante sal in ons formele geskiedenis later beslis aangeteken word as ʼn tydperk van hoogtepunte, van uitskieters op die grafiek, van ʼn groot omswaai.”

Die Ton Vosloo-era word in my oordeel by uitstek deur die eienskappe gesonde verstand, realisme, visie en leierskap versinnebeeld. Dit was ‘n belewenis om op elke terrein mee te maak hoe “baas Ton” met een meesterskuif op die ander die Pers monumentaal uitbou. As ‘n lid van sy bestuurspan, kan ek net verwondering oordra oor hoe hy, soos min ander, veranderinge geantisipeer het en gewoeker het om daarvoor voor te berei, onder meer deur die uitbouing van diversiteit en die klem op kwaliteit op elke terrein.

Daardie ander merkwaardige Pers-kolos, Piet Cillié, het die kultuur om nie te hard oor eie prestasies te kraai nie, soos volg verduidelik: “Wanneer die resultate byna ongelooflik uitstekend is, dan sê ons dit was in geheel nogal bevredigend. Wanneer ons wil bars van sukses, dan sê ons saam met Harold McMillan ná ‘n verpletterende sege by die stembus: “I think we did rather well.” Oor Ton Vosloo sou ek in daardie eufemistiese idioom vrymoedig wou verklaar: “I think he did rather well!”

Die volle waarheid oor Naspers se totale rol in die politieke omwentelinge van die 90’s moet nog geboekstaaf word. Ons koerante het hulle onderskei met positiewe beriggewing, meen ek. Feit is dat ons ook op bestuursvlak uit ons pad gegaan het om na die nuwe leidsliede uit te reik. Goeie kontak is met die here Mandela,  Mbeki en andere bewerkstellig. Teen die vroeë 90’s al is ook ingesien is dat op die mediatoneel veranderinge moes kom. Hoe groter die verskeidenheid stemme, des te beter sou dit wees vir die nuwe demokrasie. Met dié insig is City Press (met sy sterk ANC-oriëntasie) uitgebou tot winsgewendheid en het die Pers teen groot koste ‘n reeks koerante gemik op die agtergeblewe gemeenskappe tot volwaardige onderneminkies help uitbou.

‘n Reeks koerante is onder die Vision-banier op die been gebring, plek-plek ook met swart mede-eienaarskap. Alternatiewe koerante (soos South in Kaapstad) is teen tegmoetkomende tariewe gedruk en versprei. Ruim hulp is verleen aan die Independent Media Diversity Trust om opkomende onafhanklike blaaie te finansier. Daar is nie gevra wie gehelp word en watter standpunte hulle bevorder nie. Steun is toegsê aan Allister Sparks se Institute for the Advancement of Journalism en aan joernalistiekdepartemente van Stellenbosch en Rhodes, asook aan technikons, om ‘n nuwe generasie joernaliste vir ‘n nuwe generasie media op te lei.

En Vrye Weekblad dan? Die uwe bevind hom in die geledere van ‘n geslag koerantredakteurs wat in die woorde van Max du Preez o.m. sou geglo het dat sy koerant “te loslittig en te ver verwyder van die gewone Afrikaner” was om werklik impak te maak. Vrye Weekblad het ons hoofstroom-dagblaaie graag gekoggel. Desondanks het Naspers uit sy pad gegaan om die blad uit sy finansiële gemors te probeer red.

Op my inisiatief is in die finale oorlewingstryd ‘n senior oud-amptenaar van Naspers, wyle Jan Prins, na Johannesburg gestuur om te help. Die Pers het al die koste gedra en hom boonop ‘n salaris betaal. Sy pogings kon die finale gordyn nie uitstel of keer nie. Soos bekend, moes Vrye Weekblad vroeg in 1994 sy deure sluit – juis toe ‘n mens kon verwag het dat ‘n koerant van daardie aard se dag nou aangebreek het.

Toe ek die Pers se hulp enkele gelede in ‘n brief in “By” onthul, was Du Preez so gesteurd dat hy my in ‘n volblad-artikel in dieselfde publikasie van ‘n kant af geloop het. Ondanks sy beskuldigings oor hoe ‘n vrot redakteur ek dan was, het Die Volksblad in my redakteurskap nie ondergegaan soos Vrye Weekblad in syne nie.

Die begin van die glorieryke Koos Bekker-era het rofweg saamgeval met my eie uittrede, wat onder meer aangevoor is deur die besef van nuwe tegnologiese eise waarvoor ek my kwalik as goed toegerus beskou het. Hoe omvattend en vinnige radikale verandering in die totale korporatiewe identiteit sou intree, kon ek toe nie raai nie, hoewel Bekker, soos natuurlik sy goeie reg was, dadelik begin het om sy stempel simbolies en struktureel af te druk.

Simbolies, het hy dadelik voor begin stap in ‘n nuwe era van dasloosheid en deur die bank vir almal net “Koos” geword, net nie mnr. Bekker nie, asseblief. (Ludwig Visser, voorheen van Die Burger, onthou daaroor ‘n snaaksigheid. By die Pers was destyds ‘n bruin motorbestuurder met die van Prins. Jong bodes het met die nodige agting na hom verwys as “Meneer Prins”. Eendag staan Ludwig in die voorportaal en hoor een vir die ander vra of hy weet waarheen “Meneer Prins” is. Die ander antwoord: “Hy het vir Koos in die stad gaan haal!”)

Struktureel, het “Koos” eerstens sy kleim afgepen met sy verwerping van die oorspronklike ontwerp vir die Aucklandparkse Persssentrum (onder leiding van ‘n komitee waarvan die uwe die voorsitter was), die haastige aftakeling van die ou kantooropset van die besturende direkteur en die vestiging van ‘n nuwe binnekring rondom hom. Bepaalde senior amptenare is van die 18de verdieping af verskuiwe om vir nuwe gesigte plek te maak

Die uwe het tot siens gesê voordat die winde van verandering hom kon tref. Anders as wat sommige vermoed het, was by my werklikheid geen suurheid of bitterheid nie. Trouens, ek beskou my tot vandag as trotse Nasperser in murg en been.

* In die volgende blog skryf ek oor ‘n paar teleurstellings vir my in my nuwe stoel in die Kaap.

OP PAD SAAM MET DIE PERS

November 26, 2014 in Uncategorized

 

Naspers 100 jaar - 'n baie spesiale uitnodiging.

Naspers 100 jaar – ‘n baie spesiale uitnodiging.

Op 18 Desember 1914, in ‘n Victoriaanse huis genaamd Heemstede in Van Riebeeckstraat, Stellenbosch, het sestien baanbrekers die Nasionale Pers gevorm.

Wat ‘n vooreg om presies een honderd jaar later by die einste plek deel te kan wees van ‘n viering van die trotse maatskappy se ontstaan.  As daar een Desemberuitnodiging is wat ek waarlik troetel, is dit na daardie historiese middagete op Stellenbosch.  Wonder watter das ek sal aansit – in elk geval een van die Pers.

My eie amper 74 jaar – ek betree op 3 Januarie my 75 ste jaar –  is intiem met Naspers verweef. Dis een van die hoekstene van my lewe, soos my vrou, Tokkie; die kinders, Johan en Marisa; my kerk, die NG Kerk; my alma maters, Volkies en Tukkies; my politieke tuiste, die Nasionale Party (tot sy ontbinding); my bank, Volkskas (wat later deur Absa opgeslurp is); my geliefde bosplek, Sabiepark; my stad vir 24 jaar, Bloemfontein, en die Automobiel-Assosiasie (het ‘n 55-jaar-veteraanplakker in die BMW se ruit).

Die foto’s teen my studeerkamermure is bewys daarvan. Dit is Persfoto’s wat oorheers.  My formele loopbaan van 36 jaar by die Nasionale Pers – van indiensneming tot by aftrede –is agter glas heel volledig gedokumenteer.

Waar het dit begin?  Wel, begin Januarie 1963 – meer as 50 jaar gelede – het ek as groentjie-verslaggewer by Die Volksblad se ou gebou in Voortrekkerstraat 79, Bloemfontein, ingestap.  Eintlik kom die verbintenis al langer.

As beurshouer dra ek van 1958 af ‘n Naspers-hoed.  Maar in werklikheid  was al ‘n Volksbladman voordat ek in 1947 sub A toe is – het die koerant plat op my maag voor my oupa se leunstoel in ons skakelhuisie in Diagonalstraat, Kimberley, gretig deurgeblaai. Met die eeste verskyning van die vrouetydskrif Sarie Marais (nou net Sarie), op 6 Julie 1949, het ek op ‘n doktersbesoek saam met familie een vir ses pennies op straat in Bloemfontein vir my ma gekoop. Dit is een van ‘n hoop ou koerante en tydskrifte wat ek bewaar.

In die 36 jaar as amptenaar van die Pers het ek heelparty historiese momente beleef.  Toe die knoppie gedruk word vir die eerste uitgawe van Beeld was ek, die eerste nuusredakteur van daardie koerant,  by die rolpers in Doornfontein.  Toe die eerste Die Beeld (Sondagblad voor Rapport) verskyn, was ek een van die Bloemfonteinse subsredakteurs wat Saterdagaande uitgehelp het.  By Die Volksblad was ek as redakteur betrokke by die oorskakeling na volkleur en na ‘n oggendkoerant. Gemeenskapskoerante soos Ons Stad is deur my gestig.  Met die koop van City Press en die vervanging van Oosterlig met Die Burger (Oos-Kaap) was ek uitvoerende hoof: koerante van Naspers (nie van Media24, soos soms verkeerdelik beweer word nie – Media24 het toe nog nie bestaan  nie!)

Die verbintenis strek ook al ver verby die einde van my formele loopbaan.  Einde 1997 het ek my kantoordeur as Uitvoerende hoof: koerante van Naspers vir oulaas in die Perssentrum aan die Heerengracht agter my toegetrek. In my aftrede, van einde 1997 af tot nou, het ek egter steeds Nasperser in my bloed gebly.  Ek lees Media24-publikasies sewe dae van die week, skryf af en toe ‘n resensie of ‘n briefie vir publikasie en stuur nog soms ‘n nuuswenkie na die koerante of tydskrifte toe.

Ons praat van ‘n persoonlike verbintenis met die Pers van heelwat meer as die helfte van sy eerste eeu

Onder meer in twee boeke met ‘n outobiografiese strekking, Kroniek van ‘n Koerantman – ‘n persoonlike perspektief op die jare ná 80 (Tarlehoet, 1998) en In Kamera (Protea, 2003), asook in my Ineg-dokumenteversameling (PV 677) en in die eeufeesboek ‘n Lewe van sy eie – die biografie van Volksblad is ‘n hoop van my eie biografiese besonderhede opgeteken.  Dit is ‘n pad wat ek nie weer hier wil bewandel nie.

‘n Boel herinneringe wel egter op. Daaraan sal ek kwaai moet sif want ek is hoegenaamd nie van plan om weer my hand aan ‘n boek te waag nie.  Lesers van HvD se blog sal die skrywer egter vergewe as hy in nostalgiese oomblikke ‘n paar van die herinneringe lukraak gaan ophaal in die volgende paar blogs wat in hierdie ruimte opduik.