Jy blaai in die argief vir hennie van deventer.

TYD VAN KOM EN TYD VAN GAAN

Julie 15, 2017 in Uncategorized

Braai vir oulaas.

Wederom, wederom -so groet ons vrolik by die tyd van kom; maar dan kom weer die tyd van gaan, blink in die oog ‘n hartseeertraan; ja, kom en gaan en kom en gaan, so rol ‘n mense se lewe aan …

Die Claassense is vanoggend om 06:OO hier weg na ‘n heuglike twee weke. Gisteraand is vir oulaas by Tarlehoet groot vuurgemaak vir ‘n goed gesinchroniseerde driestasie-braai: Jacob by die tjops. Thomas by die brood en Christopher by die wors.

Afskeid beteken ook tyd vir die “amptelike foto” by Tarlehoet se naambord, vars vernis deur die vlytige seuns. Om te dink toe hulle die eerste keer in Sabiepark gekom het (in doeke nog) het die naambord hulle verdwerg. Nou is Thomas langer as ouma!

By die vuur wou Marisa by elkeen weet: Wat was die aller-hoogtepunt en die een ding van die vakansie wat jy nooit weer wil beleef nie.

Die gesellig saamkuier om ‘n kampvuur het in die eerste kategorie sterk steun geniet – ook Brent se eerste blik op swartwitpense in die wildtuin, die besoek van ‘n leeu in Sabiepark en die herbesoek aan Napi, danksy die Presslys van Skukuza.

Wat nie so lekker was nie, was die groot skrik met die opwagting van ‘n Mosambioekse spoegkobta by die vuur ‘n paar aande tevore. Liewer nie weer nie!

Wat vir Oupa ‘n gedenkwaardigheid van die vakansie was, was om die seuns se groei in kundigheid, vernuf en selfvertroue waar te neem: hoe hulle die voortou neem met die vuurmakery (die hout vlieg nogal!), braaiery, ens. Elkeen het sy eie verantwoordelikhede. Jacob hanteer bv. die nagkamera. Daarop was party oggende niks. Twee keer is wel hiënas gekiek en ‘n paar keer dors bokkies wat nader staan watergat toe. Jacob adviseer Oupa ook oor tegnologie.

Ook lekker gewees om te sien hoe heg die bosbroederskap met Sabiepark se personeel voortleef. Patson Nommer Een (Christopher) en Patson Nommer Twee (die regte Patson) bly ‘n gedugte span. Christopher is slegs oortuig dat dit beter is om huis toe te gaan as om in Sabiepark agter te bly en vir almal takies te help verrig met die argument dat hy dan graad twee sal moet herhaal.
Wat in die Amarok saam Kaap toe is, is lang stapstokke wat glad geskuur, kreatief uitgekerf en met toue versier is. Natuurlik ook die herinnering aan sowat die 20ste besoek van die13-jarige tweeling (volgens Thomas se sorgsame rekords) en die dosyn of wat van Christopher(8).
Onthou om die krane in die Kaap toe te hou, julle!

KOMMOSIE BY DIE KAMPVUUR

Julie 11, 2017 in Uncategorized

Leeu in Sabiepark. Foto: Sabieparkblad.

Kommosie by die kampvuur! “Slang!” kreet kleinseun Thomas en spring soos ‘n veer uit sy stoel. “Waar, waar?” wil almal weet.

Die storie ontvou. Thomas het agter hom ‘n geritsel gehoor. Toe hy omkyk, sien hy die adder se kop. Ta was skynbaar op pad uit die veld in die rigting van die skuifdeur op die agterstoep waar ons almal om die vuurtjie versamel was.

In die konsternasie swaai hy egter om. Met ons almal agterna, seil hy vir die naaste skuiling: die afvoerpyp van die gasteslaapkamer se wasbak. Daar krul die kwaai kerel hom op.

Hy word ‘n gevangene. Die sementblok op die gat word versigtig deur skoonseun Brent en Tokkie met kieries in posisie gedruk en met Sondag se Rapport gefortifiseeer sodat hy nie kan ontsnap nie.

Ons sien genoeg van die bruin lyf vir ‘n akkurate identifikasie uit Johan Marais se slangboek, “Slange van Suid-Afrika”. Mosambiekse spoegkobra, is die algemene bevinding, hoewel swart mamba ook ‘n paar stemme kry.

Vanoggend het Bennie Groenewald en Elvis Khoza van die kantoor gekom om die slang uit te haal. Ons identifikasie word bevestig. Dis ‘n Mosambiekse spoegkobra, sowat een meter lank en uiters gevaarlik. Spoeg kan hy inderdaad spoeg, Spoeg tot twee meter ver en het ‘n skynbaar onuitputlike voorraad gif. Tref die gif jou in die oog is daar perde,

Nou-ja, gelukkig geen skade berokken hierdie keer nie. Nes met ‘n vorige besoek (dalk van ‘n oupa of ouma) twee jaar gelede. Toe het Alfred Mathabula die ongewensde indringer onder ‘n ou vrieskas uitgewoel. Die flenterkas staan in ‘n hoekie buite om allerlei in te berg.

‘n Mens moet maar wakker loop in die bos, Dis die boodskap wat opnuut onderstreep word. Wie die deur ooplos, moet die slang uit die huis verwyder, So het wyle Fickie Visagie altyd vermaan,

Veldlikkewane moes ook al voorheen uit ons huis gehaal word. Een het nogal skade aangerig tydens ‘n langerige verblyf. Gordyne geskeur, glasware gebreek en fotorame van die muur geruk. Onder meer.

Enkele dae gelede is ‘n leeu in Sabiepark teengekom op pad van die piekniekplek af huis toe. Weer was Thomas die wakker een. Tweelingbroer ,Jacob, het op sy beurt groot geskrik vir ‘n slang in die veld by ons voelbadjie. Die het vinnig in ‘n ou pendoringboom verdwyn. Jacob het vanoggend blitsig ‘n video geneem. Ons enigste fotografiese getuienis van die slangepisode.

KOEK, KOEK EN …. KOEK

Julie 4, 2017 in Uncategorized

Vos Grey sny die koek. HvD is die assistent.

Die tradisionele troukoek maak toenemend plek vir allerlei fênsie konstruksies met kolwyntjies, roompoffertjies, sjokoladebolletjies en selfs droëwors ‘n keer in die Bosveld, hoor ek.

Vir die ouer garde is die troukoek egter ‘n ernstige saak. Van die sny daarvan word ‘n seremonie gemaak. ‘n Mens is as ‘t ware nie behoorlik getroud as die koek nie gesny is nie.

Die sny van enige koek – op Engels “cutting of the cake” – bly vir hierdie ou ‘n oomblik van betekenis. By Orpen – by die saamtrek van gryse oud-Kollegemanne – is die koek nie minder nie as drie keer gesny.

Op die koek, ‘n gewone wit vanieljekoek, was die beeltenis van Sarge Bourke, gelukbringer van Tukkies se Kollegetehuis waar ons span van agt in die jare 1958/1959 ingeval het, in A4-formaat. Die koek kom uit baasbakster Kristie Thompson van Skukuza se oond, soos sovele vorige dekoratiewe koeke. Die planne is in Maart al gesmee.

Die eerste, simboliese sny is met grasie behartig deur Vos Grey, wat in die tweede helfte van 1960, in 1961 en weer in 1963 huisvoorsitter wasEerste seremonie. Hy is die oudste lewende oud-voorsitter van Kollege. Die uwe, voorsitter in 1962, het Vos tersyde gestaan. Die oudste en die naasoudste voorsitters so saam by die koek is uit alle hoeke gefotografeer.

Die Kollegekoek was op ‘n wit tafeldoek op ‘n tafel op Orpen se grasperk. Ons koshuismaats en hul gades was vir die plegtige okkasie in ‘n eerbiedige halfmaan op allerlei kampstoele versamel. Vos het ‘n gevleuelde woord gespreek. Orpen 1 het amptelik afgeskop. (Die vorige vyf jaar se saamtrekke was by Balule aan die Olifantsrivier.)
Die koek is nie geproe nie al was die versoeking groot. Uit die kombuisie van huisie nommer vier het immers al die heerlike geure van die aand se skaapskenkel-potjie begin kom. Ons ken die kosmaakvermoëns van Cas en Nella Jacobs!

Tweede sny- eerste proe.

Die volgende oggend is van simboliese sny tot die volgende stap oorgegaan: Cas het op huisie nommer agt, tuiste van die Van Deventers, met ‘n broodmes (vermoed ek) en sy legendariese sin vir presisie stewige stukke koek vir die teenwoordiges gesny. Weer het kameras geflits. Daarna is geproe en saamgestem: die koek was so lekker soos dit mooi was.

Wat van die lekker koek oorgebly het, is die volgende oggend saam via die boomryke S39 (Timbavatipad) al langs die Timbavatirivier af na die Timbavati-piekniekplek. Daar is op gasbraaiers wors gebraai, spek gebak, eiers geroer en die laaste krummeltjies van Kristie se Kollegekoek geniet. Ek het doelgerig gesorg dat die “K” van Kollege na my kant toe kom. Die koek was immers Tokkie se idee.

By die amptelike AJV (algemene jaarvergadering) die laaste middag langs ‘n lekker vuurtjie was almal dit roerend eens dat in die winter van 2018 ‘n Orpen 2 moet plaasvind.Die bekikbaarheid van huisvesting en die beweeglikheid van die span pioniers is al moontlike struikelblokke.

Piekniek by Timbavati

Ons gemiddelde ouderdom is 75 plus. ‘n Mislukte droom is egter verkieslik bo geen droom nie, soos Tokkie tereg herinner.

Vanselfsprekend sal daar weer die een of ander verrassing en simboliese inwyding van ons oues se saamkuier moet wees. Daarvoor, oor na mev. Van Deventer.

(Naskrif: Die teenwoordiges was, in huisievolgorde: (1) Proppie en Lettie Goosen van George, (2) Pierre en Esther le Roux van Mosselbaai, (3) Manie Steyn van Krugersdorp, (4) Cas en Nella Jacobs van Centurion, (5) Vos en Magdaleen Grey van Ermelo, (6) Johan en Antoinette Bekker van Jacobsdal, (7) Willie en Joan Paulsen van Bloemfontein en (8) Hennie en Tokkie van Deventer van Melkbostrand. Vir die Bekkers en die Paulsens was dit ‘n heuglike kennismaking met die mooi tradisie van Kollege-“bosberade”.)

O KOEK, SARGE BOURKE!

Junie 30, 2017 in Uncategorized

Toe die agt Kollegemanne – kalwers van 1958 en 1959 – die week in die knusse wildtuinkampie Orpen die Kollegelied met dieselfde passie as toentertyd aanhef, kon jy sweer Sarge Bourke was self teenwoordig.

Die besnorde polisieman-gelukbringer was inderdaad – nou nie in sy betongedaante nie, dié weeg iets soos 250 kg – maar spoggerig in versiersuiker op ‘n ontwerperskoek uit die kombuis van bobaas-bakster Kristie Thompson uit Skukuza.

Met die simboliese sny van die koek (meer daaroor later) is Orpen 1 ingelui nadat die span die vorige vyf jaar in Balule, by Olifantskamp, saamgetrek het. ‘n Nuwe tradisie is saam met al die ou en geliefde tradisies gevestig van ‘n koshuis wat, heel gepas, in die jaar van die rebellie in 1914 begin het toe Kollege as derde gebou op die Tuks-kampus verrys het.

Die verhaal van die verbintenis met Sarge Bourke begin in 1942, ‘n driekwarteeu gelede. Kollegemanne het hom lank bespied waar hy in Gezina, Pretoria, halfpad tussen die hospitaal en die wonderboom, langs ‘n tuinhek op aandag gestaan het: die bewaker oor ‘n menigte beeldjies en figuurtjies van diertjies, dwergies en selfs ‘n helderkleurige Hollandse miniatuur-windpompie.

Een aand na ‘n mislukte “raid” op Damestehuis (die “Fant”) se gelukbringer is besluit om gekneusde Kollege-ego’s te salf deur ‘n eie gelukbringer te bekom. Die polisieman in Gezina het hom in verbeeldingryke gedagtes opgedring.

Met ‘n Chev-tweesitplekmotor met sy ruim kattebak is die konstabel in die nagtelik ure gaan haal. In doodse stilte is die tuin binnegesluip. Die ongeoorloofde verwydering het voorspoedig verloop hoewel ‘n paar manne effens in die hek vasgesit het. Die nagstilte is weens die onvoorsiene gebeure met allerlei krete en uitroepe versteur. Die eienaars was gelukkig vaste slapers.

Die ou was langer en swaarder as vermoed en die Chev se agterstel het omtrent op die grond gesleep. Ligdag het hy sy intrek in Kollege geneem. Hy het langs die omstrede “bank” voor die hoofgebou (met sy onbelemmerde uitsig op verbygaande asters) ‘n ere-staanplek gevind om van toe af ‘n wakende oog oor die tehuis se inwoners te hou.

Sy geskiedenis het allerlei kinkels. In 1946 is die polisieman – toe al bevorder tot die rang van sersant en weens onbekende redes die van Bourke toegeken – deur die Witsies kom steel. Hy is leedvermakerig op ‘n klein balkon op die eerste verdieping van College House op die Witskampus uitgestal.

In 1950 het vier Kollegemanne besluit: tot hiertoe en nie verder nie. ‘n Omvattende operasie is van stapel laat loop om Sarge Bouke te gaan ontset. Dit het o.m. ingesluit ‘n minder geslaagde fondsinsameling vir petrolgeld en die “leen” van ‘n vriend se pa se ruim Cadillac – danksy die welwillende medewerking van die vriend se liefdevolle moeder. Die Caddie was mooi groot genoeg. Dit kon boonop laat waai as dit moet.

Drie betroubare ienks is opgekommandeer en die sewestuks is oor Wits toe: ses om Sarge Bourke te dra en een om die Witsies se voertuie onkapabel te stel deur die vonkpropdrade uit te trek of die wiele af te blaas.

Die ses is op hul sokkies College House binne. Die deur na die balkon was gelukkig nie gesluit nie en Sarge ook nie deur die Witsies ge-elektrifiseer, soos die legende was nie. Hy is versigtig op handdoeke omgekeer en skuifelend die gang afgedra. Brandasem van moegheid en vrees, is hulle met die gewigtige vrag die trappe af. Die laaste entjie voordeur toe is die ou selfs skouerhoog gedra.

Skielik was daar amper moles. ‘n Baie vaak Witsie verskyn in sy kamerdeur, skynbaar op pad badkamer toe. Een van die Kollegemanne beveel met groot gesag: Go to bed, you Fresher – en hy gehoorsaam. Met hul laaste kragte, maar met pompende adrenalien, kon hulle die waardevolle buit in die Cadillac laai en Pretoria toe laat waai.

Vieruur die Saterdagoggend sit hulle die ou toe in die voorportaal van Kollege neer, maak kringetjie om hom en bulder die Tukkiekreet: A-ra-ra-ratio-Roera! Die kamerdeure vlieg oop. Kollege juig. Sarge Bourke is terug, Sarge Bourke is terug …!

Daar in Ou Kollege op die kampus het ons klomp hom 60 jaar gelede aangetref en altyd aan hom die nodige eer betoon. Toe ons in 1960 Proefplaas toe trek, is hy saam. By die nuwe tuiste het hy allerhande maatjies bygekry. Die “sarges” staan in ‘n gedenkboek van 1985 vyf in ‘n ry!

Maar vir ons generasie is die snorreman soos Bart Nel. Hy is nog hy. Hy leef in ons elkeen se hart. Daarom die koek en die seremonie waarvan ek mettertyd meer hier sal meedeel. Hou hierdie ruimte dop.

Junie 15, 2017 in Uncategorized

Kollegemanne aan’t kuier.

Met soveel oorgawe het ek leeus nog nie hoor brul nie. Dit was behoorlik asof al die maanhare van die kontrei op die Balulekampie aan die Olifantsrivier toesak vir ‘n magtige klimaks om ‘n era af te sluit.

Elke winter sedert 2012, vyf jaar lank, het ‘n sesstuks studentemaats van Tukkies se Kollegetehuis na die ruskampie van die wildtuin opgeruk om ou bande te verstewig. Elkeen van die vyf Balulekuiers was die okkasie vir drie dae se groot ure en dik plesiere om yslike vure; van herinneringe opdiep uit die laat jare 50 en die beginjare 60; stories vertel onder die lowerryke Laeveldbome en by die kampvuur; koningskos maak en hiënas uit die bos kuier.

Vanjaar skuif die Kollege-saamtrek na Orpen.

Balule V se laaste aand was verstaanbaar ietwat nostalgies. Daardie grootse finalé van die konings van die bos het die gordyn op dié gewigtige geleentheid dramaties laat sak. Ironies genoeg, het vegtende hiënas ons eerste nag in Julie 2012 ‘n dawerende voorspel opgelewer. Tussen die hiënas se welluidende verwelkoming en die leeus se nog welluidender groet is herinneringe versamel wat hierdie sentimentele ou gryskop met hope heimwee vervul.

Dalk die spesiaalste enkele okkasie van die vyf jaar was in 2015 – die jaar van ons geliefde koshuis se eeufees. Selfs die seekoeie het hul trombone ‘n wyle gebêre. Ook die kikvorse het ophou kik vir die Kollegelied wat tussen die braai van die wors en die tjops rondom die gloeiende kole in die braaidrom uit volle bors onder die Laeveldse naghemel aangehef is: Aan het oewers van de Schelftzee, tussen Delft en Rotterdam …

Die ses Kollegemanne van weleer – almal tussen 75 en 80 maar met harte wat nog bons vir Kollege – het met ‘n glasie goed verouderde rooi hul liefde vir hul koshuis op die Tukkie-proefplaas betuig.

Sondag 25 Junie begin ‘n nuwe hoofstuk op Orpen. Agt Kollegemanne van daardie era daar trek saam: Vos Grey, Cas Jacobs, Pierre le Roux, Manie Steyn, Proppie Goosen Johan Bekker, Willie Paulsen en die uwe – en ons gades natuurlik. ie Bekkers en die Paulsens maak vanjaar hul buiging. Hoop hulle het die stamina …

Natuurlik sal Aan het oewer van de Schelftzee by ons nuwe tuiste ook opklink. Ek glo ons sal nog rituele inbou om daar Balule I tot V te gedenk.

Trouens, ‘n blink idee het reeds vorm aangeneem. Hou maar die ruimte dop.

‘N HARDEKOOL TUIMEL

Junie 5, 2017 in Uncategorized


Die bos het sy eie broederskap. Dit reik oor alle grense heen as bosmense in die atmosfeer van hul lieflingsplek saamsit om ‘n vuurtjie, en gesels oor die dinge wat hulle na aan die hart lê. Sabiepark het sy eie broederskap, nog hegter weens die gemeenskaplike liefde vir Sabiepark wat ons bind.

Hierdie Sabiepark-broederskap kom veral in krisistye sterk na vore. Van ware Sabieparkers ervaar jy in moeilike omstandighede ‘n grenslose hulpvaardigheid. Sou die Van Deventers byvoorbeeld aanvanklik dom-dom sukkel om ‘n nuwe swembadseil op te sit, kon hulle met vrymoedigheid op Dawie Strydom van Rustig se knoppie druk. Hy sou kom, selfs kort ná ‘n knievervanging, met sy krukke en sy boor, en die probleem al hinkende-pinkende gou-gou oplos.

Gee jou gas-yskas die gees, is daar net een genade: dit moet Nelspruit toe, wat oor die 100 kilometer ver is. Maar dieselfde ruimhartige Dawie het dadelik sy bakkie aangebied. Die laatmiddag met die gesukkel by die aflaaislag kom Anne en Ria Weiland in hul Volvo-stasiewa juis die paadjie tussen die bome deur opgery.

Anne spring dadelik in en help dra. Uiteindelik is die swaar, lomp affêre bo-oor die kombuisblad gelig en op sy plek in die kombuis staangemaak, die vlammetjie aangesteek en die spulletjie aan die gang gesit.

Tyd vir ‘n Chivas, kondig Anne aan in sy sterk Hollandse aksent wat hy, anders as Ria, nooit afgeskud het nie. Gelukkig het ek nog ‘n geskenkbotteltjie van hierdie duur Skotse watertjies in my kabinet. Dis al wat Anne oor sy lippe sou sit.

Hy kon dit bekostig om kieskeurig te wees. Hy het graag vertel hoe hy as Hollander met net sy koffertjie klere en sy koffertjie gereedskap in Suid-Afrika aangekom het. Hy het ‘n baie-baie ryk man geword – o.m. die glas en staal verskaf vir die Johannesburgse Effektebeurs se nuwe gebou in Diagonalstraat en vir Bloemfontein se munisipale “Glaspaleis”. Aan die Wes-Rand het hy ‘n grasdakhuis besit wat vir meer as een Suid-Afrikaanse rolprent gebruik is.

Ek het maar oë toegeknyp en bly skink, want Anne se ruimhartigheid het nie opgehou by fisieke hulp as dit op die help dra aan ‘n yskas aankom nie. In Tarlehoet, ons boshuis, staan verskeie geskenke uit sy hand, diverse goed soos ‘n breë hardebesem en ‘n reeks Chivasblikke waarin ek my sokkies bêre. Hy het dit geniet om te gee.

‘n Keer toe ons slaapplek min raak vir al ons gaste uit Melkbos, bied die Weilands dadelik hul aangename boshuis aan. Vergoeding? “Moet ons nou nie beledig nie.”

Het jy by hom en Ria in Jakkalsbessielaan gaan kuier, was die gasvryheid so ruim soos die hulpvaardigheid. Op hul stoep tussen die boomtoppe het ons heerlik aan Anne se krokette, bitterballen en ander Nederlandse smulhappies weggelê.

Die laaste jare het die gesondheid begin kwel. Daar was ‘n hele paar operasies en siekbeddens. In die tyd het Anne lief geraak vir bootvaarte – nog ‘n gemeenskaplikheid. Hy het sy afkoms verraai deur ‘n taamlik adamante voorkeur uit te oefen vir skepe van die Holland America-lyn, o.m. die MS Rotterdam.

Ongelukkig was die sameloop van omstandighede so dat ons mekaar die laaste ruk al hoe minder in Sabiepark raakgelooop het. Wel mekaar oor en weer bly bel met verjaardae en so. Gister het die onvermydelike SMS gekom: Anne is oorlede. Soos Dawie, die ander lid van die yskas-span, en sovele ander Sabieparkveterane voor hom het die Byl sy pad gekruis.

Nog ‘n Sabieparkse hardekool het getuimel. Die opgeruimde Hollander met al sy stories, sy groot hart en sy liefde vir Sabiepark en die natuur – asook vir Chivas – se plek sal leeg wees. Die wisseling van generasies gaan egter onverpoosd voort. Soos die wisseling van seisoene. Aan daardie werklikheid kan g’n mens ontsnap nie.

SCOOPS – EN ‘N SKANDE

Mei 30, 2017 in Uncategorized

Susters berig oor Die Volksblad se scoop.

Niks is lekkerder vir ‘n koerant as ‘n ordentlike scoop nie. Ai, die louter genot om mededingers met ‘n groot storie die loef af te steek dat hulle hik! Een van die groot scoops van my loopbaan was op 15 Februarie 1990 – onder die opskrif: “Foto’s waarvan wêreld nie geweet het nie”.

Die Volksblad was daardie dag die eerste en enigste ter wêreld (werklik) met ‘n foto van Nelson Mandela en PW Botha se historiese eerste ontmoeting in Tuynhuys op 5 Julie 1989 – die eerste fomele stap in die ontspanningspolitiek wat later tot FW de Klerk se dramatiese besluit sou lei om Mandela vry uit die tronk te laat stap.

Mnr. Mandela is die aand van 5 Julie 1989 in groot geheimhouding na die kantoor gebring waar hy, ironies, later agter die lessenaar sou sit. Die foto’s is op die ingewing van die oomblik met die instemming van albei diehooffigure deur kapt. Ters Ehlers, private sekretaris van die staatspresident, met ‘n gewone mik-en-drukkie geneem.

Die geheimpie dat sulke wêreldskuddende foto’s bestaan, is deur Niel Barnard, nasionale intelligensiehoof, in my oor gefluister. Die nuusman was dadelik op sy tone. Pres. Botha is gepols maar het gehuiwer. Mandela se toestemming sou volgens hom ook nodig wees. Daaroor gaan ek toe by Kobie Coetsee, minister van justisie – een van die ander teenwoordiges – mooipraat. Tot sy ewige krediet willig die Vrystater in om bemiddelaar te speel.

Ek wag in Bloemfontein op hete kole, maar dit duur maande voordat die groen lig uit Tuynhuys en die Victor Verster-gevangenis kom. Ek kon nie vinnig genoeg ‘n verslaggewer in die pad kry Pretoria toe nie om die waardevolle pakkie te gaan haal.

‘n Foto van my met daardie spesiale koerant in my hande sou sou ‘n gesogte besitting wees. Maar het ons foto’s geneem toe die koerant vuurwarm van die pers kom? Kan dit kwalik glo, maar die antwoord is nee. Helaas. Die vloot-offisier Ters Ehlers het die aand in Tuynhuys groter nuus-instink geopenbaar as die uwe en sy redaksiespan op 15 Februarie 1990.

Die waardevolle uitgawe is natuurlik darem nie verlore nie. Dit is in argiewe en by Ineg in Bloemfontein beskikbaar – ook in my eie dokumenteversameling daar. Terwyl ek foto’s uit 1990 uit my albums haal vir die Facebookblad “Volksbladfoto’s” ontdek ek egter al wat ek in my eie albums van daardie heuglike dag het, is knipsels uit ons susterskoerante, Beeld en Die Burger, die volgende dag oor ons scoops der scoops van daardie jaar.

Skande, Piketberg!

Van ‘n ander “wêreldscoop” het ek wel ‘n foto. Dit was oor Zola Budd daardie skraal, stil, kaalvoet-Vrystatertjie, wat van haar skoolmeisiedae kon hôl soos g’n ander nie. Ek en Naas du Preez (nuusredakteur) is tot barstens toe trots by die rolpers afgeneem met ons “eksklusiewe” Zola-koerant. Opskrif: “Ek bly, sê Zola.”

Die “scoop” wat nie ‘n scoop was nie.

Die “scoop” het sy oorsprong by ‘n Britse konneksie weens haar oupa aan vaderskant. Dit het haar ‘n kandidaat vir Britse burgerskap gemaak. In ‘n stadium is sy toe ook vort Engeland toe waar sy internasionaal kon meeding terwyl Suid-Afrika hom in die woestyn van politieke isolasie bevind. Sy sou selfs onder ‘n nuwe vlag aan die Olimpiade kon deelneem. “God save the queen” en so aan.

Terwyl almal bespiegel oor die vraag: bly sy of gly sy (dalk permanent), het Zol in haar eie handskrif Die Volksblad meegedeel dat sy Suid-Afrika kies. Groot nuus! Nie lank na ons “scoop” nie (let op die aanhalingstekens deurgaans in hierdie geval), gly Zola egter. Voordat jy kon sê mes was sy weer as aangenome Brit in Brittanje op die baan.

Dit was maar ‘n bitter pil. Suiker was daar darem soos dat Die Volksblad die dag ná haar oorhaastige aankondiging in The Citizen se hoofberig iets soos tien keer genoem is — ‘n joernalistieke rariteit.
‘n Ware scoopmasjien was die kranige politieke beriggewer Alf Ries. Vir Die Volksblad – waar sy loopbaan in 1953 begin het – het hy in my redakteurstyd veral vir een gedenkwaardige scoop gesorg. Die koerant (wat toe nog ‘n middagkoerant was) het selde beter reg laat geskied aan die motto “vandag se nuus vandag” as met die verkiesing van FW de Klerk as nuwe hoofleier van die NP in die plek van PW Botha daardie oggend – alles danksy Ries se “politieke neus”.

Die onverwagte verkiesing het in groot geheimhouding plaasgevind. Ries het snuf in die neus gekry dat iets betekenisvols aan die gang is. Hy het die berig losgewikkel en daardie middag was dit ons voorblad vol. Toe die Vrystaatse LV Piet Steyn ‘n Bloemfonteinse vriend, prof. Kallie Strydom, bel om hom “vertroulik” in te lig, kon hy op sy rug val toe hy hoor: “Hier staan dit alles in Die Volksblad!”

Met die vliegongeluk van Samora Machel was dit weer die nimlike Ries wat sy mededingers getroef het; weer was Die Volksblad dieselfde dag losvoor met ‘n scoop. Alf en Pik Botha was maats wat saam in ‘n tent was op hul militêre diens. Sulke kontakte help nogal!

MOENIE SO MORS NIE!

Mei 25, 2017 in Uncategorized

Kinders, moenie in die water mors nie, die ou mense wil dit drink. So het ons in die dae van my jonkheid gesing. Party het ondeund bygevoeg: Die oumense gooi dit by (in hul brandewyn of hul whiskey).

Die woorde van die tradisionele volkswysie (verwerk deur die Bloemfonteiner M. Casaleggio) is op die oomblik buitengewoon relevant. In die Wes-Kaap behoort elke radiostasie dit elke dag uit te blaker: ‘n Wakkerskud-klingel as’t ware.

Dis natuurlik nie net kinders wat nie in die water moet mors nie. Jongmense, grootmense, oumense eweneens. Die ondenkbare is by ons aan’t gebeur: as dit nie binne 60 dae goed reën nie, gaan ons krane net ‘n laaste drup en ‘n laaste ruk gee … dan kurkdroog staan.

Watertenks sal dan vir ons moet water aanry, word gesê. Van waar af? Niemand weet eintlik nie. Seker maar al die private boorgate annekseer, meen ‘n vriend. Ek weet darem nie of boorgate die katjies deur die water gaan kry nie. Ons eie is ook maar boomskraap.

By “Piet le Roux se plaas” (waarvan ons ook in daardie liedjie sing)? Ai. waar’s daai plaas met die baie reserwes!

Ons moet almal in Vadersnaam ophou om water te mors. Maar my betoog is eintlik oor kinders.

Twee opgeskote meisiekinders speel nou die aand in die Birkenhead-winkelkompleks op Melkbos se badkamer. Hulle draai die krane oop, tap die wasbakke vol en pluk dan weer die proppe uit dat die kosbare water gor-gor in die pyp verdwyn.

Mev. Van D spreek hulle skerp aan. Die twee laat spaander by die deur uit. Later sien ons hulle buite in die gang doelloos ronddwaal. Geen ouer in sig nie. ‘n Gryse moedeloosheid dreig om jou te oorval.

Ek plaas ‘n stukkie op Facebook en Evelyn Visagie reageer dadelik met ‘n skok-mededeling. Daai’s nog niks, sê sy. Weet jy wat by skole aangaan? Kinders druk proppe van toiletpapier in elke wasbak en draai dan die krane groot oop. In die oggend is die skool omtrent onder water.

Dalk is hul houding ook maar soos dié van ‘n lummel wat oorkant ‘n vriendin hier op Melkbos woon. Hy steur hom skynbaar aan geen waterbeperking nie. Die vriendin vat hom aan. Uit die hoogte moet sy hoor: “My pa het geld. Hy kan betaal”!

Dis nou èèrs om van moedeloos te raak.

Laas het ek gewaag dat kinders sommer al in die laerskool meer van seks en kondome leer as van die verantwoordelike benutting van skaars en waardevolle hulpbronne. Nie almal het gedink my opmerking is heeltemal geregverdig nie.

Ek herhaal dit vandag hier met klem en beklemming. Ons waardes, mense. Ons waardes ….

“FELISITASIES”

Mei 16, 2017 in Uncategorized

Kleurryke koor.

Jannie Zaaiman, sy vrou, Marina en twee van hul kinders was vroeg in die nuwe millennium in ‘n kapingsdrama. Hulle het wonder bo wonder skotvry daarvan afgekom. Die egpaar doen toe ‘n lofwaardige ding – verhard nie hul harte in veroordeling nie, maar besluit om iets vir die gemeenskap te doen. Hul ideaal word om jongmense van die strate af te hou sodat hulle nie in misdaad verval nie.

Op 24 Julie 2003 stig hulle ‘n koor, die Mzansi-jeugkoor; en veertien jaar later kry daardie koor – ná ‘n triomfantlike Britse toer begin April vanjaar in Londen by die gehoor van 3 500 in die beroemde Royal Albert Hall ‘n spontane staande ovasie.

Dit is ‘n riem-onder-die-hart-storie wat in enige omstandighede ‘n mens se aandag sou trek. Vir my is daar ‘n bykomende faktor: die van Zaaiman. Jannie Zaaiman is die seun van mnr. Stephanus Fortunatus (Bart) Zaaiman wat aan die begin van my joernalistieke loopbaan by Die Volksblad in die jare 60 ‘n mentor was.

Die latere redakteur was daardie tyd assistent-redakteur en het ‘n sleutelrol ook in nuushantering gespeel. Met sy gevreesde rooi pen kon hy vrot skryfsels behoorlik aan flarde skeur. Van hom het ek enkele “bloutjies” van minder voortreflike berigte teruggekry wat soos klein Bloedriviertjies gelyk het. Het dan maar oes gevoel. (Al ons berigte is op deurslagpapier getik. Die een kopie is na die nuusredakteur en die ander na die strenge assistent met die hoë standaarde.)

Enige goedkeuring uit sy kantoor was, daarenteen, salf vir die gemoed. Een pluimpie wat ek tot vandag onthou was vir ‘n berig – sterk op die voorblad aangebied – van die eerste dag van die skooljaar in 1963 of 1964. Ek loop my daardie oggend vas in ‘n sub-A’tjie wat skool net een kyk gegee en besluit het: dit is nie vir my nie, dankie. Sy boetie in standerd een, met die opdrag uit die ouerhuis om ‘n wakende oog oor die jongste te hou, wou sy vlugtende broer in alleryl agternasit. Toe keer ‘n onderwyser hom by die hek voor. Snot en trane.

Oom Bart se “bloutjie” is deur ‘n bode op my tikmasjien neergesit. “Felisitasies – uitstekende storie”, was in mnr. Z se kenmerkende handskrif met sy rooi pen bo-aan geskryf.

Jannie was daardie tyd in die hoërskool. Ek het hom en die ander Zaaimankinders nie juis goed leer ken nie. Weet net dat hy as student ‘n stapper van faam was op die atletiekbaan en ‘n akademiese loopbaan gevolg het wat tot ‘n vise-rektorskap by die Universiteit van Venda gevorder het. Groot lof is aan hom toegeswaai toe hy onlangs aftree. Sy pa sou trots gewees het op so ‘n voortreflike loopbaan van Zaaiman junior.

Vandag se “felisitasies” uit Melkbos het niks met sy atletiekprestasies of akademiese loopbaan te doen nie; alles met die formidabele voetspoor van die Mzansi-koor, danksy die Zaaimans se se idealisme en toewyding.

Die beginjare was ontsettend moeilik, vertel Jannie. Hulle moes kinders tot drie-uur in die oggend by hul huise in Soweto en elders gaan aflaai – soms in die pikdonker (weens beurtkrag) en in gietende reën. Jannie se motor was soos ‘n voorloper van die hedendaagse taxi – meermale propvol gelaai met tot nege pssasiers op ‘n slag!

Heerlike vrugte op hul arbeid het nie uitgebly nie – soos die bruisende hoogtepunt in die Royal Albert Hall-konsert en die optrede einde verlede jaar in Moskou en St Petersburg – maar ook in die welslae van hul opheffingswerk in vele individuele gevalle.

Een koorlid, ‘n weeskind, sing bv. nou heeltyds in Duitsland. Hy het met ‘n musiekbeurs aan die Noordwes-Universiteit musiek studeer. Daarna is ‘n beurs aan hom toegeken vir twee jaar se opera-studie in Duitsland. ‘n Mens kan dink watter emosionele reünie dit was toe hy en die koor ‘n keer saam by die RMB Starlights Classics op de Vergelegen-wynlandgoed opgetree het.

Van die koorlede kom uit die haglikste omstandighede, soos Annie Lishaba, oorspronklik van Limpopo, wat in die uiterste armoede saam met haar broer in ‘n plakkershut in Soweto gewoon het ná haar moeder se dood. Geld vir kos – of selfs vir ‘n kers om by te studeer – was daar kwalik. Haar skoolwerk het daaronder gely.

Jannie en Marina het haar belofte raakgesien, vir haar beter huisvesting bekom en daarvoor betaal. Hulle het kos op die tafel gesit en haar later ook gehelp om ‘n rybewys te kry. Skielik het haar punte ‘n opwaartse kurwe getoon. Deure het begin oopgaan. Sy het ‘n diploma in sakebestuur verwerf en begin droom van ‘n graad.


April 1980 – HvD neem by Oom Bart Zaaiman oor.

Hul reusebydrae om deur hul koor jongmense so te besiel en die beste uit hulle te haal, gaan meesal onbesonge verby. Jannie en Marina soek ook nie lof of publisiteit nie, droom net hul drome om ‘n musieksentrum in Soweto te bou. ‘n Argiteksfirma is besig om vir hulle planne op risiko op te trek en dan gaan hulle wêreldwyd begin geld soek.Saam met Jannie wonder ek tong in die kies: Sal ‘n Naspers-musieksentrum nie goed lyk in Soweto nie!

(Mnr. Zaaiman – Oom Bart, soos ons hom op ‘n bynaam genoem het – was redakteur van Die Volksblad van 1970 tot 1980. My voorreg gewees om hom op te volg en van 1980 tot 1992 in dieselfde stoel te sit waaraan hy in die vorige dekade soveel waardigheid en gesag verleen het.)

OUPA SE AS

Mei 16, 2017 in Uncategorized

Alle as is níé altyd net verbrande hout nie. Een soort word by krematoriums uit van die goedkoper soorte doodskiste plus hul inhoud herwin, en as laaste wens, by ‘n hartsplek van die bron van die verbrande materiaal gestrooi. Langs die kus, op ’n berg, in die bos, in die woestyn, op ver paaie – solank aan die bestemming vir die oorledene salige herinneringe gekleef het.

Onder die ongewone wense wat ek al gehoor het, is die wens ‘n gewese offisier in die SA weermag nogal van die ongewoonste. In sy hart het hy die pantserman gebly wat hy in sy uniformdae was. Geen begrafnis vir hom nie, was sy wens. Hy wil dat sy as uit ‘n tenk gestrooi word by die Pantserskool op Tempe, Bloemfontein. In daardie aarde waarvoor hy so lief was, moet die ander tenks wat heen en weer dreun sy oorskot nog fyner maal en diep-diep in die Vrystaatse stof weg trap.

Sommige voorkeurbestemmings is nie net eksoties nie, maar ook avontuur­lik. ‘n Motorfiets-entoesias, begeer niks anders vir sy as nie as dat dit uit ’n valhelm in die Karoo geskud word terwyl die Harley-David­sons, BMW’s en Gold Wings volspoed bly voortdreun, en Nat King Cole sing “There goes my everything”.

’n Aardse wens van ’n Vrystaatse boer was dat sy as in sy beeskraal gestrooi word. Hy was vir sy Afrikanerbeeste liewer as vir enigiets anders. ’n Kaapse oubaas wou doodgewoon van sy voorstoep na sy ag­terplaas verskuif word, tussen die beendere van sy honde, wat ten minste lojaal aan hom was.

Die Kruger-wildtuin is ‘n prima-bestemming. So gewild soos die wildtuin as winter-vakansiebestemmking is, so gewild is dit blykbaar as laaste rusplek. By Lake Panic, gewilde voëlskuiling naby Skukuza, het iemand enkele jare gelede op die houtblad uitgekerf: “What I saw here you could not even imagine.” In daardie selfde hoekie het ek en my vrou, Tokkie, nogal ‘n vreemde verrassing beleef. Noem dit ‘n “verrassing ná die verassing”.

‘n Familie (drie geslagte) het Oupa se assies op die waters kom strooi. Aandoenlike toneeltjie, al was die kindertjies allermins bedeesd by die gewyde plegtigheid. Darem ook ongemaklik intiem vir onvrywillige teenwoordiges! Later het ek gaan loer waar die kissie leeggemaak is. Die riete se blare was wit van die as.
‘n Ander bos-entoesias se laaste wens was glo om in die vlamme van ‘n vleisbraaivuurtjie in die boskampie Balule, langs die Olifantsrivier, naby Olifantskamp, op te gaan. Sy mense het dit gerade geag om daardie aand liefs ‘n potjie te maak as om die gewone tjoppie en wors op die kole te gooi.

Die strooi van die as is nie altyd sonder insident of komplikasie nie. Die volgende het regtig met ’n oud-kollega gebeur: Oupa se as moet op Blouberg­strand in die branders gestrooi word. Al die familie is daar, in hul kerkklere. Die kerkklere blyk ’n lastigheid te wees, want dit is juis op daardie tyd hoogwater. Selfs met opgerolde broekspype kom jy dan nie ver nie.

Twee, drie proeflopies word gehou. Die langste naasbestaande kry daarop die sombere taak. Maar hy trap op ’n stuk seebamboes, struikel en verloor sy ewewig. Daar trek Oupa se laaste oorblyfsels met ’n slap bogie tot net voor sy tone.

’n Brander vat dit en begin dit uitstoot strand se kant toe, waar die verga­derde roubeklaers in stilte die seremonie sien skeefloop. Toe kies ’n meisietjie met twee bokstertjies en ’n wit rokkie met bytjies en blommetjies op die voor­pant plassend die hasepad.

“Tjips,” skree sy, “Oupa is op ons!”