HEL OP AARDE

Maart 22, 2019 in Uncategorized

Eskom se ellendes is geen grap nie. Hoede af dan vir diegene wat met ‘n slim stukkie spot, ‘n kwinkslag of humoristiese kommentaartjie die gemoed ietwat verlig. Dit sluit die spotprenttekenaars in, soos Zapiro, “Beeld” se Niel van Vuuren. en Fred Mouton in vandag se “Die Burger”.

Beurtkrag Fase 4 (en die gevaar van nog erger aanslae van die duisternis) herinner die uwe aan ‘n storie van vele jaar gelede oor wat die Engelse as “hel op aarde” beskou. Dis glo ’n plek waar:

Italianers die soldate is;
Duitsers die polisie;
Belge die popsangers;
Swede die komediante;
Grieke die regering vorm;
Spanjaarde die spoorwee bedryf;
Skotte die kroegmanne is;
Die spraaksame Iere die politici is,
En Nederlands die amptelike taal is.

Daardie storie is natuurlik lankal verlede tyd. Meen, die Spaanse spoorwee loop darem stukke beter as Prasa se gesukkel, of hoe?

Nou met Eskom se dinge kan ons by die ou grappie seke rook sonder skroom ‘n nuwe kategorie van “hel op arde” voeg: ‘n Plek waar die Suid-Afrikaners (lees ANC-kaders) die elektrisiteit moet verskaf.

Ek glo ook nie dat die berugte Grieke juis by die nimlike kaders kan kers vashou om ‘n land ferplie op te foeter nie!

INK IN DIE ARE

Maart 20, 2019 in Uncategorized

Die drukkersink het soos lanklaas in my are gebruis toe ek en Tokkie die Claassens-kleinseuns, Jacob, Thomas en Christopher, gister met die binnewerkinge van ‘n reuse-drukkery laat kennis maak het.

Ons was by Paarl Coldset in Paardeneiland – ou tuiste, in my koerantedae, van Die Burger se fabriek. Ons is deur Irette de Waal, ‘n produksiebestuurder, stap vir stap deur die proses geneem tot die hoogtepunt: toe die pers begin rol om die TygerBurger teen 40 000 eksemplare per uur uit te spoeg.

Die kinders was in verwondering oor die enorme inktenks, die massiewe bale papier, die monstermasjiene en die fyn rekenaartegnologie agter hul volkleur-oggendkoerant. Vir my alte heerlik gewees om – al was dit met ‘n kierie – deur bekende hoekies en gangetjies te loop, trappies op en trappies af, en al die reuke en geluide te herken.

‘n Verrassing gewees om deur een van die jonger garde van destyds, Jerome Gurley, in die plaatmaak-afdeling herken te word. Nog ‘n verrassing: die Mondipapier waarop Die Burger gedruk word, word deesdae uit Rusland ingevoer!

En daardie slim Ferag-masjien wat die koerant met ‘n ingewikkelde lugbrug van die pers na die invoegers en ander bestemmings bring – ek het soos ‘n peetpa gevoel. Die stelsel dateer uit my tyd. Het ‘n mooi foto in my album van my, Ton Vosloo en Jean le Roux, destyds hoofbestuurder van Die Burger, by die inwyding van die Ferag (al drie sowaar nog in donker pakke!).

Op die foto’s is die kinders met en sonder Irette de Waal op ons boeiende toertjie. Dankie, Irette.

SOUT IN DIE WONDE

Maart 14, 2019 in Uncategorized

Op die storie van die hond – ‘n Engelse bulhond, maaindjoe, nie ‘n boerboel nie – wat ‘n mooi jong vrou in Kaaptad op ‘n denbeeldige pad tussen Johannesburg en Kaapstad “in die omgewing van Richmond” gebyt het, kan ek na ‘n diepte-ondersoek meer lig werp. Terselfdertyd kan ek spog met nuutverworwe regskennis oor die wetlike gevolge van honde-aggressie, ongeag die anatomiese geografie van die bytplek.

Die Richmond-storie kom oorspronklik van ‘n vriendin van Tokkie, Una Beukman, Ek het dit op Facebook gedeel, en dit het heelwat reaksie uitgelok, veral ander plekname vir die bytplek, soos Noupoort, en ‘n paar ander wat ter wille van sensitiewe lesers liefs verswyg word.

Die skerpsinnige verduideliking van die naam Richmond vir die plek waar die bulhond sy tande ingeslaan het, word toegeskryf aan buurman, adv. Kosie Olivier. Die agtergrond van die 1989-hofsaak kry ek van sy seun, Johan, boer van Victoria-Wes. Dit is opgeteken in die humorboekie “Corresponding” met die “law” deur oud-landdros Wessel Marais.

Die feite van die saak is korliks dat die eiser en die verweerder in dieselfde luukse-woonstelgebou in Clifton gewoon het. ‘n Hartlike verhouding het later versuur. Op ‘n dag los Daisy, die bulhond van die inwoner van die dakwoonstel, ‘n onwelkome visitekaartjie reg voor die deur van die buurvrou in die woonstel onder haar. Die dame stoom verergd boontoe en eis dat die gemors dadelik opgeruim word.

Na ‘n halfuur le die steen des aanstoots egter steeds onaangeraak voor haar deur. Sy stoom nog meer verwoed as tevore weer boontoe en pluk ‘n kombers van Daisy se rustende ounooi “af”. Haar hond wat rustig voor die katel le en snork het, word gewek en gryp die aggressor, erg gesteurd deur die onvriendelike daad, met haar slagtande reg van voor op daardie strategiese sagte pekkie.

Buiten dat dit vrek seer was en sy mediese behandeling vir die beskadigde sagte weefsel moes ontvang, was seks haar geruime tyd “nie beskore nie,” soos die landdros dit galant stel. Sy maak toe ‘n siviele saak – en verloor dit in die Kaapse siviele hof. Hier kom my nuutverworwe regskennis in.

Dit bly skadevergoeding wat deur ‘n troeteldier veroorsaak is, kan wel in bepaalde omstandighede van jou verhaal word deur die actio de pauperie. Die verweerder sal aanspreeklik wees vir skadevergoeding indien die klaer suksesvol kan bewys dat: hy/sy die eienaar van die dier was ten tye van die besering; die dier ‘n huisdier is; die dier strydig strydig met die natuurlike aard van ‘n huisdier opgetree het ( die naturem sui generis); en die dier se optrede die klaer se skade veroorsaak het.

Die landdros het in hierdie geval bevind dat Daisy maar net opgetree het soos wat ‘n mens verwag Engelse bulhonde in sulke uittartende omstandighede sal optree – dws naturem sui generis. Daar trek die veronregte dame se saak toe by die venster uit – ‘n klassieke geval van sout in die wonde vryf, as jy my vra.

Die landdros spreek in sy boek sy verwondering uit dat die bulhond haar plat snoet juis daar so diep kon inslaan om soveel skade te veroorsaak. Op my beurt wonder ek, as dit nie buite orde is nie, hoe lank dit geduur het voordat die beskadigde pad deur Richmond weer oop was vir verkeer!

SKITTERSKOON UIT DIE (PIEPIE-) POT

Maart 9, 2019 in Uncategorized

Tant Sina Roux, my skoonma se suster, was die robuuste lid van die familie – onder andere die eerste vrou wat op Bultfontein gewaag het om ‘n langbroek (nogal ene met ‘n gulp!) aan te trek en ‘n “rooilissie” wat in die Tweede Wereldoorlog weermagvragmotors bestuur het.

Sy het in ‘n stadium man-alleen geboer en in ander stadiums “perde gespeel” of as heeltydse hengelaar by Umkomaas ‘n lewendige vishandel bedryf. As tronkbewaarder het sy van Suid-Afrika se gevaarlikste vroulike misdadigers opgepas, soos die gifmoordenares Daisy de Melker. Sy was ook aan die stuur van die Sentrale Gevangenis in Pretoria se wasafdeling.

Dit is in laasgenoemde hoedanigheid dat sy my die wasdag-geheimpie van presidentsvrou Marga Diederichs se delikate tee-doilies in die oor gefluister het.

Dr. Nic Diederichs, voorheen minister van finansies, ook bekend as “Mnr. Goud”, was staatspresident van 19 April 1975 tot met sy dood op 21 Augustus 1978. Mev. Marga was bekend as ‘n buitengewoon formidabele, soms taamlik omgekrapte, teenwoordigheid aan die president se sy. Oor haar fyntjiese tee-doilies wat vir vername tee gaste by die staatspresidentwoning, Libertas in Bryntirion, uitgehaal is, was sy uiters begaan.

Die doilies is saam met ander ministeriële wasgoed uit Bryntirion deur vroue in tronkuniforms se hande. Wat die edele dame ontstel het, is haar periodieke verliese aan van die spoggerige lappies. Ondersoek bring toe aan die lig dat dit, helaas. by geleentheid in die dik afvoerpype van die tronk se yslike wastrôe beland. Tant Sina moes dit dan namens haar span ontgeld. Ná vele berispings en roskamme kry Tant Sina ‘n blink ingewing. “Bring julle piepiepotte saam,” word die vroue opdrag gegee.

Van toe af is die doilies apart gewas in die kose van onder die beddens in die tronkselle, sonder verdere risiko – en mev. Marga was tevrede gestel, totaal onbewus van die roete wat die spierwitte, silwerskoon doilies gevolg het tot in die pierings van haar waarderende gaste .

Die doiliestorie kom by my op by die lees van ‘n resensie in die dagblad Die Burger oor die boek “Die eggenotes agter die Afrikaner politieke leiers” deur Ockert Geyser, voorheen geskiedenisprofessor en hoof van die Instituut vir Eietydse Geskiedenis aan die Vrystaatse Universiteit. Die boek het by Naledi verskyn. (Ek sien prof. Ockie skryf van Margo Diederichs maar ek het haar as Marga geken.)

Mev. Maria Malan, tweede eggenote, van dr. D.F. Malan wat in 1948 premier geword (en 31 jaar jonger as wat hy was) kon ook omgekrap raak. Ockie Geyser noem haar, amper eufemisties, “nie ‘n maklik mens nie”. Seker die dat Die Burger ‘n motor vol senior redakteurs so vinnig Groote Schuur toe gestuur het om te gaan ekskuus vra oor ‘n”ligte mistykie” in die koerant ná die egpaar se eerste ampsreis na die buiteland in 1949. Die reis het Parys ingesluit.

Oorsese reise was in die jare 40 nog ver van doodgewoon en die gebruik van koerante was om na elke reis van ‘n bekende oor sy of haar indrukke van die vreemde te gaan voer. Ook mev. Malan is om ‘n onderhoud genader. Sy word toe gevra wat sy van die modes in die modehoofstad Parys gedink het. Mev, Malan se antwoord was saaklik: sy het nie juis na die modes opgelet nie. Sy stel nie eintlik belang in modes nie, want sy het so grootgeword.

‘n Oorywerige subredakteur verander die “grootgeword” in “groot geword” (twee woorde). Die puntenerige hoofsubredakteur lees die geredigeerde berig en plaas toe ook sy stempel daarop. Hy verander die “groot geword” tot “geset geword”. Volgens koerantoorleweringe was die premiersvrou nie geamuseerd nie. Sy het wel darem eindelik die verskoning (plus ‘n duur ruiker) aanvaar.

Die dagblad Die Volksblad, Bloemfonteinse susterskoerant van Die Burger, het op sy beurt ‘n potjie met mev. Mabel Jansen , eggenote van die laaste goewerneur-generaal, dr. E.G. Jansen geloop. Sy had ‘n hekel aan koerantfotograwe wat taks om taks daarin geslaag het om haar met toe oe af te neem. Volgens haar was hulle “onbeholpe”.

Hugo Dreyer, my eerste baas, was nog nuusredakteur, toe op ‘n ampsbesoek aan Bloemfontein na die een of ander swierige sosiale geleentheid weer so ‘n gewraakte foto op sy lessenaar beland. Die stomme man was moedeloos en ongeneë om weer onder die die vlymskerpe tong van die G-G se gade deur te loop.

Hy gee toe die fotograaf opdrag om die foto met sy retoesjeerkwassies te toor. Die koerant verskyn en op die foto is mev. Mabel se oë so groot oop soos diè van ‘n lappop. Maar o wee. Nie lank daarnie nie, hier daag sy onder motorfietsbegeleide in Voortrekkerstraat op. Sy wil ses van daardie pragtige foto’s bestel en sommer die knap fotograaf ook ‘n kloppie op die skouer gee.

Die nuusredakteur het die omvang van sy penarie nie onderskat nie. Hy speel toe vir tyd. “Alte seker, mevrou, laat ek net gou gaan seker maak of die negatief nog beskikbaar is.” Sy was verpletterd toe hy boetvaardig moes rapporteer: “Jammer, mevrou, spyt my om die nus or te dra maar daardie negatief is skoonveld”!

Een van die formidabele vroue van oudsher, mev. Christa van Rensburg, eggenote van Oom Basie van Rensburg. Vrystaatse leier van die NP ‘n paar dekades gelede, het onlangs haar 95ste verjaardag gevier. Wat ‘n dame! Van haar vele bates is ‘n helder verstand, ‘n vonkelende humorsin en ‘n sak vol kostelike anekdotes.

By ‘n Nasionale Party-feesgeleentheid het sy ‘n keer vertel van die grapjas-minister van landbou Hendrik Schoeman wat ná ‘n besoek aan Orania oor sy indrukke uitgevra is. “Daar gaan ook maar bokkerol aan,” was sy antwoord; “die enigste prostituut daar is nog ‘n ‘virgin’”.

BY MY STOEL VERBY

Februarie 28, 2019 in Uncategorized

Om jou toonnaels te laat knip, is een van daardie sleurwerkies waaraan min mense seker erg het. Diè roetintakie kan ‘n openbarende studie in geriatriese gedragspatrone word as jy, soos ek, vir daardie doel die plaaslike oord vir bejaardes besoek.

Jy wag jou beurt by die voetdokter op ‘n bamboesstoel in die voorportaal af. Regs van jou is die Alzheimer-vleuel, links woon die ander oumense. Langs jou is die deur na die eetsaal. Aan die arm van ‘n verpleegster in ‘n kraaknetjiese blou uniform, in rolstoele of met looprame daag inwoners wat nie meer so mobiel is nie, vir ontbyt aan groot ronde tafels op.

Van hulle kyk met die verbygaan stip grond toe, ander groet vriendelik of knoop selfs met die vreemdelinge in die voorportaal ‘n geselsie aan. ‘n Skraal man met ‘n groot, ouderwetse bril stap op die blonde vrou af wat langs my in die ry sit en wag. Sy herinner hom aan iemand. Hy probeer vir haar verduidelik maar dit kom bra skeef en krom uit sy mond. Sy kommentaartjie klink amper onvleiend. Sy glimlag net ongemaklik.

Hy kom staan voor my en kyk my vierkant in die oë. “Lekker,” sệ hy. “Lekker,” antwoord ek. Toe stap hy doelgerig af op die eetsaal van waar ‘n geroesemoes van hoofsaaklik vrouestemme opklink. Jy hoor ook slaapsale en kamer radio’s speel. Die volume is hoog gestel, seker om beter te kan hoor. Uit die sitkamer klink die temalied van ‘n laataand-TV-sepie wat ter wille van vroegslapers soggens herhaal word.

Dit tref hoe inwoners, hoofsaaklik pasiënte uit die Alzheimervleuel, graag aan iemand raak; aan die elmboë of skouers van die kantoordames, verpleegsters of mede-pasiënte. Dit is asof ‘n vlugtige aanraking rustigheid, vrede en kalmte bring.

Op pad terug na haar kamer ná ete kom ‘n grys dame aan die arm van ‘n verpleegster verby. ‘n Glimlag (van “herkenning?) verhelder die gelaat. Woerts kielie sy my eers aan die linker- en toe aan die regterknie. My beurt om ongemaklik te glimlag. Nietemin, dadelik ontstaan tussen die twee wildvreemdes ‘n band.

Voor die hoofdeur by die ingang is tralies. Die deur bly gesluit. Jy moet ‘n knoppie druk as jy wil in. Die ontvangs moet weer ‘n knoppie druk om jou uit te laat. Terwyl ek sit en wag – net 15 minute of so – stap twee inwoners kort ná mekaar na die deur en tuur geruime tyd deur die tralies na buite.

Die oord lệ op ‘n hoogtetjie. Deur die hekke sien jy ‘n strepie see, ‘n blerts spierwit wolke en, oorheersend, die helderblou laatsomerlug van ‘n sjampanjedag in die Kaap. Sou daar ‘n smagting in die binneste heers om weer deel van die lewe daarbuite te wees?

Een van die twee gaan staan later voor ‘n groot muurspieël. Hy kyk lank en deurdringend na die beeld wat dit na hom terugkaats. Oor sy gewaarwordinge kan ek maar net wonder. ‘n Mens is mos maar geneig om te romantiseer.

Van hoe bevoorreg jy jouself moet ag om na die naelknip-prosedure in jou motor te klim en volkome onafhanklik van ander mense weg te ry, raak jy opnuut intens bewus. Jy is verreweg nie dankbaar genoeg nie, betig jy jouself. Sodra jy weer onvergenoegd en morrig wil raak, laat net jou toonnaels knip, boeta! Dit is die boodskap vanoggend.

Dan druk die matrone die klokkie en maak haar gedugte verskyning by die voordeur. Ons groet oor en weer. Sy weet van onlangse operasies, verneem na my welstand en merk vriendelik op: “Jy lyk goed”. Hoe troos jy immers ‘n oumens anders?

Voel goed, antwoord ek. “Maar soos jy ouer word, gee die onderdele mos maar in.” Dadelik kan ek my tong afbyt oor die simpel, voorspelbare stelling, so sprankelend soos ‘n verwelkte sonneblom. Asof sy daardie onvermydelike waarheid nie elke liewe dag rondom haar sien en beleef nie.

‘N DONDER-DAG

Februarie 22, 2019 in Uncategorized

Oor ‘n dag soos gister – nogal ‘n Donder-dag – sou ‘n mens jou maklik aan selfbejammering kon oorgee, deur jou tande sis van woede of ongereserveerd aan die swets gaan. Dalk bied ‘n suurderige glimlag van gelatenheid die beste invalshoek om die storie oor te vertel. Ek doen dit chronologies.

Ons vertrek omstreeks 12:00 per motor op Melkbos in die hoop om teen 12:30 by Table View ‘n MyCiti-bus stad toe te haal. Ons moet ons Griekse visums gaan haal vir ‘n vaart wat by Katakolon (naby Olympia, geboorteplek van die Olimpiese Spele) die Schengen-gebiedswaters betree.

Net by Blaauwberg Netcare verby staan die verkeer op die R27 botstil. Vir senutergend lank. Later sien ons die rede. Tenks op reuse-vragmotors, ratels, bosvarke, rooikatte en watter weermag-hardeware nog stroom van Blouberg se kant in. Hoe op dees aarde kon ons vergeet het van die Gewapendemagtedag in die Kaap!

Ons druk egter dapper deur, vertraag maar volhardend. Eindelik is ons op die bus – ‘n boordensvol ene. Gelukkig bestaan iets soos “voorkeursitplekke”. Vir brose oumense met kieries moet jy reels en regulasies opstaan as jy daar sit. Dit doen ‘n bedagsame jong man sonder dat ek hom hoor brom.

By die burgersentrum lol dinge weer. Die 105 na Seepunt via Strandstraat (wat ons bestemming is) ontbreek geheel op die skerm van die volgende 30 minute se verkeer, maar hy kom, hy kom, word ons verseker. Ná ‘n halfuur kom ‘n 105 wel. Die deure skuif oop. Ons wil opklim, maar nee, nee. Sien, die bus word aan diens onttrek weens die gebrek aan ‘n drywer. Ons wag maar geduldig nog ‘n kwartier op daardie onverklaarbaar ontwerpte bankies met die sitplekke skuins na voor asof ‘n mens gom aan jou boude het. Woerts ry hier ‘n 105 verby sonder om te stop.

Gelukkig is ons darem betyds by die visumkantoor.

Gedagtig aan die gevaar van onbetroubare skedules besluit ons om – besigheid afgehandel – liewer Adderleystraat toe aan te stryk waar ‘n lewendiger busverkeer as in Strandstraat te wagte kan wees. In Adderley, onder die neus van Oom Jan van Riebeeck se standbeeld, voel ek ‘n harde stamp van agter.

Feitlik by die bushalte kom ‘n man van agter en lig my in: “You dropped your cellphone on the corner.” Wat nou? Terugstap is nie ‘n haalbare opsie binne my fisieke vermoëns nie. Tokkie wil maar ek keer haar. Klink vir my bra verdag. Dus maar selfoonloos verder. Die afskeid is swaar want ek was geheg aan my ou Blackberry sonder fieterjasies soos ‘n skerm wat jy met jou vinger boontoe en ondertoe rondskuiwe, internet en indringerige “toeps” (wat ‘n nare woord) soos whatsapp.

By die halte wag nuwe onheil. ‘n Man gebou soos ‘n Stormer-slot vermoed ons het verneuk en met een kaartjie deur die voudeur geglip. Ek protesteer dat ons twee kaarte het maar die man is onverbiddelik. Iemand vat ons kaartjies en laat vat iewers heen. Hy moet gaan vasstel of ons sluipryers is – wat ‘n “penalty” meebring, hoor ek. Wonder hoeveel nogal. Gelukkig kom die uitspraak: onskuldig op die aanklag.

By Table View wil ek, soos aangeraai, ‘n simkaartomruiling doen. Al gehoor van fica? Hier byt die besigheid my weer. Nee, waar is my bewys van adres. Kos my en Tokkie eers bank toe ry om by ‘n ATM ‘n staat te trek. Nou weet ons darem ook hoe dit werk. Daarna terug MTN toe. Die keer werk die prosedure seepglad.

Ek sien die Engelsman skryf my naam Hendrick met ‘n oorbodige “c”. Vir een middag het ek egter genoeg gely. Ek hou dus my bek, betaal my R3,50 en swaai my voertuig se neus weswaarts.

Op my kroegrak staan ‘n botteltjie “Black Label” wat ek by ‘n welwillende vriend present gekry het. Hy (die whiskey, nie die vriend nie!) is daar net vir spesiale okkasies. Ek skink vir my ‘n stywe dop (dalk ‘n dubbel?), kies ‘n CD en ontspan. Die snit wat ek speel is “The end of a perfect day” – ‘n gunsteling uit my skooldae in die 50’s.

Op die nostalgiese wysie neurie ek my eie woorde terwyl ek filosofies nadink oor al die pynlike lotgevalle van die laaste paar ure. Die Van Deventer-weergawe lui so: “When you come to the end of a dreadful day and you sit all alone with your sore.”

SPEK, EIERS EN ONSIN

Februarie 16, 2019 in Uncategorized

Die onverdunde onsin wat die politikus Jacob Rees-Mogg oor die ABO se konsentrasiekampe kwytgeraak het, is so tipies Brits soos ‘n tradisionele “Engelse ontbyt” met gerookte haring en daarna spek en eiers met roosterbrood plus worsies, niertjies, sampioene, tamatie, gebakte boontjies, uie, die hele kaboedel.

Ontkenning oor hul wandade in daardie oorlog lệ diep in die kollektiewe Britse psige. ‘n Onthullende demonstrasie van Britse onkunde oor die stukkie geskiedenis het ek op die weeldeskip Queen Mary 2 op pad na Australië gesien. ‘n Militệre historikus van Melbourne, Australië, genl.-maj Michael O’Brien, het die oorwegend Britse passasiers op die skip ongemaklik laat rondskuif met sy mededelings, en veral fotomateriaal.

Die naam Emily Hobhouse het herhaaldelik in sy praatjie opgeduik ( ook name soos genl. De Wet en genl. Louis Botha). Me. Hobhouse se meelewing en ontnugtering oor die lyding van Boerevroue en –kinders agter die doringdrade van die konsentrasiekampe is deur hom as kapstok gebruik vir statistieke en foto’s wat veral Britse vroue na hul asems laat snak het.

Die smartlike foto van patetiese bondeltjie vel en been wat ‘n uitgeteerde Lizzie van Zyl kort voor haar dood was, verskyn in vele boeke oor die ABO. Dit is in die “Illuminations”-teater op die skerm geflits met die byskrif dat 22 000 kampkinders gesterf het. Watter “illumination” was dit nie!

‘n Vrou skuins voor my en my vrou, Tokkie, het haar oë met haar sakdoekie afgedroog en teenoor haar buurvrou geprewel: “I did not know this, did you?”

Toe hierdie patriotiese “Boer” die spreker agterna ‘n kloppie op die skouer gaan gee, het hy met ‘n skewe glimlag lakoniek geantwoord: “People must hear the truth, must they not?”

Mense soos Rees-Mogg sal, helaas, die waarheid nie herken nie al word dit hoe oortuigend aan hulle oorgedra, vrees ek.

Deel dit:

AL DRA ‘N AAP ‘N GOUE BRIL

Februarie 9, 2019 in Uncategorized

My bydrae in BY, Saterdag-byvoegsel tot Die Burger, vanoggend:

Desembers ly kwik nie aan hoogtevrees in die Laeveld nie. As die son in die hartjie van die somer dooierus vat, is 40 grade plus maklik jou voorland. “Bloedig warm” soos die TV-weermense sê. Dié Saterdagmiddag was nie regtig “bloedig” nie. Net gewoon warm – so 33 tot 35 grade op die termometer teen ‘n dakstut op die stoep van ons boshuisie langs die Kruger-wildtuin.

Vir ‘n trop avontuurlike bobbejaan-indringers was dit egter warm genoeg om, sonder uitnodiging, in die wettige eienaars se bos-swembadjie te kom lafenis soek.

Vroegoggend, toe ons Skukuza toe ry, was die sekelsterte al onheilspellend bedrywignaby die huis. HHHhulle boggom uitdagend. Teen middagete keer ons terug. Die stoep in chaos. Oral lê plasse – swembadwater, wyn en die produk van die ongemanierde besoekers se nierfunksie – onuitkenbaar vermeng. (Die Bolandse wyn was op ys in ‘n groot Coleman). Minstens vyf stoelkussings is in ‘n haglike toestand. Die tropleier – ‘n lelike gevaarte met die bou van ‘n rofstoeier, ‘n mank been en afstootlike geel tande – het hom klaarblyklik soos wafferse veroweraar op my persoonlike swembad-gemakstoel neergevly – ‘n minagtende demonstrasie van baasskap as jy ooit een gesien het. Die kussing is deurweek, hopelik net met swembadwater …

Die troebel kleur van die swembad verklap: wildvreemde lywe het waarskynlik in daardie water baljaar. Die begeerte band in ons binneste om self in te spring. Maar in sulke besoedelde water? Nee, natuurlik sal ons eers moet opruim, en operasie skoonmaak is geen plesierige vooruitsig nie. Geen outomatiese filter of meganiese “kreepy krauley” is vir sulke noodgevalle beskikbaar nie. Eskom se netwerke loop nie daar nie. Ons draai dus maar die badjie se uitlaatkraan oop en tap die swembad dolleeg. Daarna pak ons met besems en borsels die taak voorhande. Die kosbare water vat pad in ‘n koerslose stroompie die veld in.

Amper 24 uur later eers was ons al plassende terug in ons badjie – steeds suur oor die moeite, ongerief en verlies aan koue wyn! Nou boonop met die nuwe kommer oor ‘n dreigende alternatiewe vorm van kees-fese wat moontlik deur die waterkaskenades ingelui is. As jy eers gesta, lệ, proe het, dan raak jy mos meer erg, se die goeie mense van Namakwaland mos (dankie, Johan van Wyk!).

Laat my maar my liefeloosheid jeens daardie spesie bely. Dit verg regtig ‘n buitengewone pakket van deugde om sulke tergende omstandighede lankmoedig te verduur, of selfs ‘n lughartigheidjie daaroor te pleeg as die booswigte jou breekgoed verwoes, jou wit leersitkamerstel met rooiwyn vlek, jou biltong skaai of ‘n gat deur jou grasdak dolwe, soos, helaas, van tyd tot tyd in ons kontrei gebeur.

Iemand geseën met sulke spesiale lankmoedigheid is Kapous Mouton, oud-onderwysman van Montana, Pretoria, ‘n bosvriend met ‘n huis in dieselfde straat. Sy lankmoedigheid word getoets toe sy peperduur nuwe bifokale eendag spoorloos voete kry. ‘n Deeglike soektog volg oral op elke moontlike en onmoontlike plek. Die bril is skoonveld. Kapous moet maar sy oë skrefies trek en hom in sy verlies berus. Ag nou ja, is sy lakonieke kommentaar – hy hoop darem die bril sal sy nuwe eienaar help om sy koerant beter te lees.

Op ‘n volgende besoek, twee maande later, hoor sy vrou, Leonora, by hul braaiplek ‘n geskuifel. ‘n Sterk flits word dadelik ingespan. Al wat die straal optel, is twee dowwe “ogies” – te klein om ‘n bedreiging te wees. Dalk glimwurms? Maar nee, dis nie glimwurms nie. Dis toe niks anders nie as Kapous se bril wat in ‘n bossie weggesmyt is. Een van die brilglase het ‘n lelike krap en een neusie is mors-af. Maar Kapous kom daarna self ook weer lekkerder reg met die koerant!

Adoons moet besef het: al dra ‘n aap ‘n goue bril, bly hy met lees ‘n ronde nul!

Selfs ‘n Sondagmiddagslapie word nie ontsien nie. Vir David en Christine Serfontein van Randburg het só ‘n skuinslê grimmige gevolge gehad. Vir middagete was ‘n wildspotjie op die kole. Saam met hul gaste, twee egpare van Randburg, is gesellig in die lapa gekuier. Daarna is eenparig gestem om voor enige verdere aktiwiteit eers ‘n uiltjie te gaan knip.

Later word David en Christine wakker. Uit die kombuis kom allerlei belowende klanke. Bedagsame gaste, dag hulle, en draai weer om vir ‘n laaste rukkie se ontspan – verlig oor die berg skottelgoed wat hulle in hul geestesoog sien kleiner en kleiner word. Maar die geluide hou aan en die volume bereik ongewone vlakke. David spring op. Op pad kombuis toe vir ‘n ondersoek ter plaatse loop hy hom in die gang trompop teen ‘n bobbejaanmannetjie vas. Die res van die invalsmag is toe nog in die kombuis – nie besig om skottelgoed te was nie, maar om die chaos ná ‘n heerlike middagete tienvoudig te vererger.

Dis die klas aapstreke wat ‘n mens aapstuipe kan gee! Die Serfonteins en hul gaste moes ure lank swoeg om orde naastenby te herstel. Die stroefheid in die lug is darem deur ‘n bietjie selfspot gebalanseer. Dit kom op die lappe al drie pare is deur die geraas in die kombuis gewek. Al drie kom toe tot dieselfde (foutiewe) gevolgtrekking en ag dit gerade om hulleself eers ‘n rukkie skaars te hou. Selfs uit bobbejaanstreke kan ‘n mens ‘n paar waardevolle lewenslesse leer. Een is om nie lui te wees vir skottelgoedwas nie – veral in die bos

GEWRAAKTE MEMO

Februarie 8, 2019 in Uncategorized

‘n Ietwat oorgeesdriftige verkiesingsmemorandum van Die Volksblad se politieke redaksie in 1981 maak nou, amper vier dekades later, weer sy buiging op Facebook. Die een of ander verdwaalde gees het dit iewers uitgegrawe en stuur dit rond om sogenaamd die geheime band tussen die Afrikaanse koerante en die DA te ontmasker.

Die relevansie van die dokument vir die huidige politiek ontsnap my werklik. Dit was in 1981 aan die koerant se buitekantore gerig met die oog op die hantering van verkiesingsvergaderings, Die opposisie was nie die ANC, EFF of selfs blanke progressiewes nie, maar ultra-regses onder die vaandel van die Herstigte Nasionale Party. Die Konserwatiewe Party was nog nie eens gestig nie. Die Volksblad was destyds ‘n amptelike spreekbuis van die Nasionale Party (soos altyd tevore) en dit spreek vanself dat hy die party in verkiesings openlik sou steun.

Verspreiding van die memorandum met die oog op die aanstaande verkesing (op 8 Mei) is, wat my betref, ‘n weerspieëing van politieke wardenke van die ergste graad. Ter wille van mense vir wie die politieke konteks van vier dekades gelede ietwat vreemd lyk en nie mooi agter die kap van die byl kan kom nie, gee ek graag aan die hand van my loopbaanboek,”Kroniek van ‘n Koerantman” (1998), agtergrond wat hopelik die stukkie misplaaste opportunisme by ewewigtige mense in die regte perspektief sal stel.

Maak dan kennis met die sage van die verkiesingsmemorandum.

Die gewraakte dokument is op 9 Maart 1981 aan Die Volksblad se buitekantore in Welkom, Kimberley, Kroonstad en Bethelehem gestuur, met riglyne oor rapportering van die verkiesingsveldtog. Dit is onderteken deur Willie Khn, ‘n assistent-redakteur wat later redakteur van Beeld en Huisgenoot geword het.

Die kern daarvan is dat Die Volksblad in daardie verkiesing vierkant agter die NP staan en voluit sal veg om vir hom die grootste moontlike oorwinning oor sy regse opposisie, die HNP, te help behaal.Van die tersaaklike paragrawe is die volgende:

* Dis seker onnodig om te herinner dat Die Volksblad hom met geesdrif vir die saak van die NP beywer en dat geen genade teenoor ander partye betoon moet word nie. Die feit dat die HNP en die NKP (Nasionale Konserwatiewe Party) ook met ‘n Afrikaanse mond spreek, moet redaksielede nie laat dink dat hulle sagkens behandel moet word nie.

* Waar julle voel ‘n Nasionale vergadering het nie veel opgelewer nie, werk gerus ‘n paragraaf of twee by om te seª dit was ‘n geesdriftige vergadering, die verhoog was pragtig versier, ens.

* Wat die HNP, NKP en ander teenpartye betref: ons stel nie belang in seksies en seksies van wat Jaap Marais en kie seª nie … daarom moet julle konsentreer op hul meer skokkende en verregaande uitlatings …

* Feite moet honderd persent korrek wees.

Vier dae nadat dit uitgestuur is, het ‘n jubelende Jaap Marais, met komplimente van ‘n gefrustreerde jong redaksielid, ‘n verskuilde regse wat lid van Aksie Eie Toekoms was, die vonds op Kroonstad aangekondig. Kort daarna was dit landwyd in HNP-hande.

Van doer in die Knersvlakte tot knap by die Zambezi moes HNP-gehore, dikwels onbegrypend, tot vervelens hoor van die verskriklike Volksblad en sy verskriklike redakteur wat die politiek so verknoei. Van kollega Willie se outeurskap is gerieflik vergeet.

Wat die HNP gemeen het ‘n kragtige bom was, het egter gou verflou. Niemand wou juis opgewonde raak nie. Toe kry iemand ‘n blink ingewing: die Engelse pers! Daarna blom weer daardie bose vennootskap van links en regs, om tog net hul gemeenskaplike vyand, die NP, by te kom.

Op 10 April het die “skoknuus” op die voorblaaie gebars: van die Friend in Bloemfontein tot die saliger Rand Daily Mail. Die Cape Times was so opgewonde dat ‘n eerbare koerant so skandalig kan raak, hy skryf sommer drie hoofartikels in ‘n ry — sonder om ooit die kardinale feit te vermeld dat uitdruklik opdrag gegee is: “Alle feite moet honderd persent korrek wees.”
Teen die tweede hoofartikel het ‘n oproep uit die Kaap gekom: adv. Lang David de Villiers, Besturende Direkteur. “Môre Hendrik. Wat gaan dan aan?” Met sy kenmerkende laggie wat niemand wat hom ken in sulke omstandighede met geamuseerdheid sou verwar nie.

Ek het probeer gerus stel. Ons voel ons is in beheer. Maar die volgende dag word hy in die Engelse pers aangehaal: “Ek gaan nie vir julle sê wat ek vir Die Volksblad gaan sê nie.” Min twyfel is gelaat oor sy afkeuring! Ek was vies en gekrenk.
Prof. Piet Cillie, Voorsitter, was op sy beurt so suiwer soos altyd. “Dis Die Volksblad se eie saak.”

Dae lank moes ons die skynheiligheid in die Engelse pers verduur: hoe ons dan opdragte gee “to slant the news” en “to embroider on the truth”, terwyl almal wat skielik vir ons wil kruisig, ewe geesdriftig veg vir die PFP.

Die Cape Times, wat berug was vir van die skeefste politieke beriggewing in die land en wat sonder gewetenswroeging belangrike beleidsverklarings van die Regering totaal geiëgnoreer het, het sover gegaan om die NP vir ‘n advertensie te laat betaal, en dit toe mooitjies met Prog-kommentaar op die voorblad plat te slaan. Hoe eties kan ‘n mens nie wees nie!

Juis daardie misbruik lei tot ‘n meesterskuif. Ons besluit om die memorandum volledig te publiseer. Ons doen daarby ‘n dapper ding: ons vra prof. Mias de Klerk, ‘n behoudende Vrystaatse teoloog, later die geestelike vader van regses in daardie provinsie, om die hele stuk vir publikasie uit die oogpunt van die Christelike etiek te beoordeel.

In ‘n merkwaardige dokument — waaraan regses gestik het, maar wat deur die ganse Prog-pers op ‘n skouspelagtige skaal geiëgnoreer is — het De Klerk bevind dat wel in die stuk — “net soos dit in die optrede van ander politieke partywerkers en joernaliste weerspieel word” — sekere “minder gelukkige sinsnedes” voorkom.

Hy bevind egter onder meer ook:

* In die memorandum staan niks wat nie eie is aan die verkiesingspraktyke wat deur alle politieke partye en hul koerante hier te lande asook in ander demokratiese lande gevolg word nie;

* Wanneer die etiek ter hand geneem word, moet ook “gekyk word of die hande wat dit hanteer, skoon is”;

* Om die swakhede van ‘n partybeleid of die bontpratery en politieke oneerlikheid van ‘n kandidaat onder die soeklig te plaas, kan nie in ‘n verkiesingstryd sonder meer as oneties en ongeregverdig beskryf word nie, en

* As die verband van die geskrewe stuk nie eerbiedig word nie, sou ‘n mens… maklik tot “oneerlike politieke buiksprekery kan kom”.

‘n Veroordeling van die veroordelaars! Ek kon “Oom Mias” gerus soen!

Was daardie memorandum vir openbare konsumpsie bedoel, kon dit inderdaad versigtiger geformuleer gewees het. Laat my dit nou maar hier erken. Maar dit was nie so bedoel nie. ‘n Kommunikasie tussen kollegas was al wat dit was — en ‘n goeie begrip het tog net ‘n halwe woord nodig. Dat dit onderskep is en daarmee na die HNP gehardloop is, herinner my nogal aan sekere gebruike vandag om alles wat intern bedoel was, met slimfone aan die groot klok te hang!

MET SLAP PAP IN ‘N WIP

Februarie 5, 2019 in Uncategorized

As ek die uitgewer van die omstrede boek Die seuns van Bird Island reg verstaan het, is dit geskryf en gepubliseer in die hoop dat dit tot die eerste behoorlike ondersoek na die nare bewerings sal lei.

Allerlei ondersoeke is wel aangekondig. Die Stigting vir Menseregte, die forensiese kenner dr. David Klatzow, ‘n private speurder en, les bes, die polisie se eenheid teen gesinsgeweld, seksuele oortredings en kinderbeskerming het ingespring, laasgenoemde reeds op 6 September 2018 op inisiatief van Tafelberg- uitgewers.

Die Bird Island-bohaai oor ‘n beweerde pedofielnetwerk op kabinetsvlak het presies ses maande gelede losgebars. Dit is seker nie onbillik nie om teen nou terugvoering van daardie ondersoekers te vra. Watter “nuwe onthullings” of waterdigte getuienis teen ministers wie se name deur die modder gesleep is, is oopgekrap? Hoeveel geloofwaardige slagoffers is “opgespoor”? Hoekom is alles aan daardie front so doodstil nadat, na bewering, “baie nuwe inligting” in die polisie se hande geplaas is?

Terwyl eenvoudige vrae soos bogenoemde onbeantwoord bly, bly die geldigheid van die boek sterk te bevraagteken. Dan kan ‘n mens net raai wat die raaiselagtige beweegredes vir publikasie van soveel ongetoetste fluisterstories was en waarom dit in die media as heilige waarheid opgevysel is.

Een prikkelende teorie is dat ons met ‘n venynige stukkie feministiese wraak op sterk manlike figure van die verlede te make het. Maar wat van die heer Minnie se onheuglike rol dan? Ander wonder weer of dit net ‘n oorywerige agteroorbuiging van ‘n misplaaste drang tot politieke korrektheid was.

Vir my lyk dit ná ses maande al hoe meer of ‘n gerespekteerde uitgewer, gerekende resensente en media van aansien in ‘n kollektiewe aanval van aansteeklike nagblindheid hul standaarde so verslap het dat hulle deur kwaadwilliges met eie agendas met slap pap in ‘n wip gevang is.