Ter helle neergedaal?

September 6, 2012 in Sonder kategorie

(Hierdie stuk het in die Kerkbode verskyn.)


Wat beteken “ter helle neergedaal”? Op soek na ’n Bybelteks word tradisioneel verwys na 1 Petrus 3:19: “En so het Hy na die geeste in die gevangenis gegaan en daar sy oorwinning aangekondig.” Met “die gevangenes” word die doderyk bedoel – in die Geloofsbelydenis die Griekse hades, in Afrikaans met “hel” vertaal.

Baie hedendaagse voorstellings van die lewe ná die dood is positief: die “ander kant” as ’n herontmoeting met geliefdes en ’n ervaring van lig en sielerus. In die Jodendom van Jesus se tyd was dit nie vanselfsprekend nie. Die toestand waarin dooies verkeer, is dikwels as skaduagtig voorgestel.

Die Hebreeuse woord vir die doderyk, sjeôl, dui in die Ou Testament op iets afstootliks en skrikwekkends. Dink aan Psalm 18:5: “Bande van die dood het my vasgetrek, strikke van die dood het my bedreig.” Of Psalm 6:5: “Iemand wat dood is, kan tog nie u Naam bely nie.” Verlossing is dan nie, soos in die hedendaagse mitologie, bevryding van die siel uit die liggaam nie, maar behoud in die lewe: “U het my gered van die doderyk, my aan die lewe gehou toe ek al op pad was na die dood toe.” (Ps. 30:3) ’n Siel sonder liggaam was geen aantreklike gedagte nie!

Verbaas dit dan dat Jesus, in die aangesig van die dood, die woorde van Psalm 22:2 uitroep: “My God, my God, waarom het U my verlaat?” (Mk. 27:46; Mt. 15:34) Ook vir Hom was die dood “bande” en “strikke”.

Tog is die neerdaling ter helle dikwels as ’n oorwinning voorgestel. Volgens sommige vroeë Christene het God (nie letterlik nie, maar as ’t ware) ’n ooreenkoms met die Duiwel aangegaan: Laasgenoemde sou die siele in die doderyk vrylaat in ruil vir die siel van Christus. So het dit dan ook gebeur, maar omdat Christus die Seun van God is, het sy aankoms in die doderyk dié ryk vernietig. Sy Goddelikheid was die hoek in die aas wat deur die Duiwel verorber is!

Sulke verhale het nooit amptelike dogma geword nie, want onderhandeling met die bose of slinkse bedrog strook nie met die Christelike Godsbeeld nie. Die gedagte van Christus Victor, Christus die Oorwinnaar, is egter nie agtergelaat nie, ook omdat dit Bybels is: “Hy het elke mag en gesag ontwapen en hulle in die openbaar vertoon deur hulle as gevangenes in die triomftog van Christus mee te voer.” (Kol. 2:15)

Skynbaar teenoor hierdie triomfantlike voorstelling, word Christus se neerdaling ter helle ook dikwels met vernedering en selfontlediging verbind. Die volgorde “gely … gekruisig, gestorwe … begrawe … en ter helle neergedaal” word dan só verstaan dat God self in Christus tot in die diepste duisternis van ons bestaan afgedaal, en ons verlorenheid gedra, het.

Staan triomf teenoor selfontlediging? In 1 Petrus hou Jesus se besoek aan “die gevangenes” verband met Christene se lyding in ’n wêreld waar hulle vreemdelinge is. Sulke skynbaar sinnelose lyding moet hulle nie afskrik nie, sê die briefskrywer, want God kan déúr lyding heen oorwin.

Omdat Christus van God verlate was, is God ook “deur donker dieptes” (Ps. 23) by ons, is ons nóóit alleen nie: “gaan lê ek in die doderyk, is U ook daar.” (Ps. 139:8)

As ons selfs in ons Godverlatenheid nie van God verlate is nie, maar “in Christus” (Rom. 6:13), dan het Christus ons ook nie agtergelaat toe Hy “op die derde dag weer opgestaan het uit die dode” en “opgevaar het na die hemel” nie: “soos Christus … uit die dood opgewek is, (sal) ons ook so ‘n nuwe lewe kan lei.” (Rom. 6:14)

Christus red ons nie ván die liggaamlike lewe nie, maar vír dié lewe, “en dit in oorvloed” (Jn. 10:10).

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.

Sekulêr en gelowig

September 6, 2012 in Sonder kategorie

(Hierdie stuk het in die Kerkbode verskyn.)


‘n Tyd gelede is by St. Augustine College in Johannesburg saam oor “Faith in the face of secularism” nagedink. “Geloof” en die “sekulêre” kan verskillende dinge beteken, maar dikwels word dit as teenoorgesteldes verstaan. Die gedagte is dat ons almal aan dieselfde wêreld glo, maar dat sommiges ook nog godsdienstige oortuigings daaraan toevoeg – ‘n bietjie soos wanneer almal ‘n roomys geniet, maar party ook nog sjokoladesous daaroor.

Uit hierdie soort gesigspunt kan die mensdom in twee groepe verdeel word: gelowiges en ongelowiges. Aangesien Christene gelowiges is, deel hulle dan iets met aanhangers van ander godsdienste, wat hulle van ongelowiges onderskei. ‘n Mens sou jou dit kan voorstel as ‘n groot sirkel om alle mense heen, en dan ‘n kleiner sirkel daarbinne wat slegs godsdienstige mense omring. Laasgenoemde groepering – Christene, Moslems, Hindoes en so meer – verskil dalk oor allerhande dinge, maar saam verskil hulle van ongelowiges.

In die geloofsirkel – só word dit dan voorgestel – kan ‘n nóg kleiner sirkel getrek word wat Christene van ander godsdienstiges onderskei. (Party mense sou ‘n nog nouer kring tussen verskillende soorte Christene wil trek!) In die geheel gesien, sou ‘n mens die sirkel-beeld met sport-lojaliteite kan vergelyk: ondersteuners van die Blou Bulle en die WP mag dalk verskillende spanne ondersteun, maar hulle deel die passie vir rugby, wat hulle saam onderskei van mense wat deur dié sportsoort koud gelaat word.

Is die idee van só ‘n kleinerwordende sirkel akkuraat? Daar is redes om dit te bevraagteken.

Een daarvan sou kon wees dat Christene dalk nader is aan ateïste (mense wat nie in God glo nie) as aan mense van ander godsdienstradisies. As dié gedagte vreemd klink, kan gerus daaroor nagedink word dat die vroegste Christene in die Romeinse Ryk as mense sonder ‘n God beskou is – in teenstelling tot al die res, wat elkeen darem ‘n God of gode aanbid het. Die gedeelde Christelike en Joodse Godsvoorstelling is deur andere as só vreemd beskou dat hulle dit as God-loosheid ervaar het. Dit is daarom nie vanselfsprekend dat Christene nader aan “ander gelowiges” as aan “ongelowiges” staan nie.

Iets radikalers sou kon wees om die onderskeid tussen godsdienstiges en nie-godsdienstiges te bevraagteken. Is daar regtig mense wat in geen God glo nie? Sterker nog: is só iets hoegenaamd denkbaar?

Dit hang af van wat hier met “God” bedoel word. Dit gaan nie oor die persoonlike Godsbeeld van die Joodse, Christelike en Islamitiese tradisie nie, want om só oor die Goddelike te dink is maar een moontlikheid tussen ‘n hele klomp. Die Griekse woord theos, wat in Afrikaans met “God” vertaal word (‘n term wat op sy beurt sy oorsprong in die voor-Christelike Germaanse godsdiens het), is byvoorbeeld reeds wyd gebruik lank voordat Jode en Christene dit oorgeneem het. Griekse filosowe soos Plato en Aristoteles het die Goddelike nie as iets persoonliks voorgestel nie.

Geloof in iets Goddeliks – of dit nou as persoonlik of onpersoonlik beskou word – kan dus verskillende dinge beteken. Al wat almal gemeen het, is dat hulle bepaalde idees het oor hoe die werklikheid ten diepste is. Alle mense neem dinge met hul sintuie waar, maar kan ons ons waarnemings vertrou, of is dit (soos sommiges glo) illusie? En as dit wel is soos dit lyk (‘n onbewysbare aanname), kom die vraag op van hoekom dit juis só is en nie anders nie. En: sou dit anders kón gewees het?

Aan sulke vrae, wat nie deur waarneming en toetsing beantwoord kan word nie, kan niemand ontsnap nie. Wat dít betref, deel almal nie net die seculum (waaruit “sekulêr” afgelei is) nie, maar ook die onontwykbare risiko van een stel “godsdienstige” aannames eerder as ander.

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.    

Die verborgenheid van verbondenheid

September 6, 2012 in Sonder kategorie

(Hierdie stuk het in die Kerkbode verskyn.)

 

 

As God bestaan, betoog die Switserse teoloog Ingolf Dalferth in Becoming Present, kan daar nie ‘n iets wees waarmee God niks te doen het nie. Een implikasie daarvan is dat ons onder enige omstandighede met God te doen het. Gelowiges kan na momente verwys waaruit God se ware karakter blyk. Dit kan egter nie beteken dat God by ander gebeure onbetrokke is nie – al wil baie ervarings dit suggereer.

Hieroor tree Dalferth met die hervormer Martin Luther in gesprek: oor die Deus Absconditus, God se verborgenheid. Luther word soms só verstaan dat, volgens hom, God ook nog ander kante, in stryd met die openbaring, het. Dalferth reken egter dis ‘n misverstand. Die verborge God is nie volgens Luther ‘n God vol teenstrydighede nie. Deur die openbaring weet ons hoe God is, en juis omdat ons dit weet, is daar soveel ervarings en gebeure wat vir ons verborge, abscondita, is. As ons nie geweet het hoe God is nie, dan was niks in stryd daarmee nie!

Net mense wat in ‘n aanwesige God glo, kan dié God se áfwesigheid ervaar, meen Dalferth. Só sing Sonny Terry and Brownie McGhee ook:

 

God and man played hide-and-go-seek.

God told man, “Now man, don’t you peek.”

Man counted to ten, and then looked around.

But God was nowhere, nowhere to be found.”

 

Die Psalms praat ook só. Die bekendste is Psalm 22, ook omdat Jesus dit aan die kruis uitroep: “My God, my God, waarom het U my verlaat en bly U ver as ek om hulp roep? My God, ek roep bedags en U antwoord nie, ook snags, maar ek kry geen rus nie.”

 

As God oral is (alomteenwoordig), en van alles bewus (alwetend), kan sulke versugtinge en noodkrete gehoor word. Maar is God ook almagtig?

 

Dalferth meen dit kan nie anders nie. As alles uit noodsaak bestaan het, was daar geen sprake van nie. Daarom was die antieke filosoof Aristoteles se “God” ‘n onbewuste, afwesige oorsprong sonder bedoelings of handeling, sodat die vraag na God se mag nie eens ter sprake kon kom nie. As die werklikheid egter geskep is, sodat die Skepper bý alles is en ván alles weet (soos Jode, Christene en Moslems bely), dan kan niks bestaan, en niks daarin moontlik wees, as God dit nie moontlik máák nie.

 

Dit beteken nie dat alles wat gebeur God se goedkeuring wegdra nie, maar wel dat die moontlikheid daarvan aan God te danke is. Solank mense ‘n mate van vryheid het, en in ‘n relatief-reëlmatige wêreld leef, kan hulle dinge teen God se wil doen, maar dié vryheid kan net bestaan omdat God dit wil. Alles is van God afhanklik, danksy God moontlik en aan God te danke.

 

Dat ons waarnemings en ervarings só dikwels daarmee in stryd is, is net nog ? dimensie van die Deus Absconditus, God se verborgenheid: Hoe en hoekom kan dit wees soos gelowiges bely, terwyl dit só dikwels anders lyk? Net soos juis mense wat glo dat God teenwoordig is, teen die afwesigheid kan protesteer, kan slegs mense wat in die almag van God glo, teen die skynbare magteloosheid beswaar aanteken: “Kom tog, Here! Toon u mag, o God! (Ps.10:12)” As God in sekere situasies magteloos was, daar niks aan kón doen nie, sou só ‘n uitroep geen betekenis hê nie.

 

Om God, indien God bestaan, se alomteenwoordigheid, alwetendheid en almag te erken, skryf Dalferth, is egter nie genoeg nie. Dit is nou al dikwels genoem dat juis dié eienskappe van God gelowiges laat vra: Waarom dan die skynbare afwesigheid, onkunde of magteloosheid? In alle eerlikheid moet egter toegegee word dat sulke vrae eintlik net opkom omdat nog iets oor God geglo word, naamlik dat ons met ‘n God van liefde te doen het. Immers, as God nie omgegee het nie, was daar geen rede om ‘n teenstelling te sien tussen God se teenwoordigheid, kennis en mag enersyds, en die lyding in ons wêreld andersyds nie.

 

Juis omdat bely word dat God onvoorwaardelik liefhet (Luther se kernpunt), kom God se verborgenheid aan die orde – ‘n verborgenheid waarmee God self, in Christus, as mens aan die kruis gekonfronteer is, en waardeur die Gees só verrassend mense op die diepte van God se liefde laat vertrou.

 

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.  

Om as kerke met kultuur te sukkel

September 5, 2012 in Sonder kategorie

(Hierdie stuk het in die Kerkbode verskyn.)

 

Hoe moet ‘n mens kultuur verstaan? En het menswaardigheid iets daarmee te doen? ‘n Tyd gelede het ‘n aantal teoloë ‘n dag lank met akademici uit ander vakgebiede hieroor in gesprek getree.


Prof. Günter Thomas, ‘n teoloog van die Ruhr-Universiteit, Bochum, Duitsland, het gewys op die moeilik grypbare kultuur van ‘n gemeenskap. Hoe mense hul eie kultuur verstaan en aanbied, word in ‘n groot mate bepaal deur hul posisionering teenoor ander. Wie se kultuur word nou eintlik as die ware een in eie kring erken? Wie se mag word daardeur bevorder? Wie besluit? Nog meer diepgaande: Is dit nie onmoontlik vir ons om die wese van wie en hoe ons is vas te vat nie?


‘n Teoloog van die Universiteit van Wes-Kaapland, prof. Douglas Lawrie, lewer aansluitend weer kritiek op die idee dat geen oordele gevel mag word oor hoe mense van ander kulture dinge sien en benader nie. Mense met botsende opvattings en waardes het immers invloed op mekaar, raak mekaar en kan nie daaraan ontsnap nie dat dinge besluit en uitgevoer moet word. Alles kan dus nie gangbaar wees nie; sommige dinge moet verwerp word.


Alle ander deelnemers aan die gesprek daardie dag het die twee genoemde sprekers se afwysing van eksistensialistiese kultuurbegrippe ondersteun: kultuur is veelkantig, vloeibaar, onvaspenbaar en intern vol spanninge. Is dit dan nie beter om op te hou daaroor praat nie? Onthou, daar was ‘n tyd – die jare van apartheid – toe kultuurgroepe se grense deur die staat aangewys en instand gehou is.


Van die belangrikste perspektiewe om van kennis te neem is die kontras tussen wat na botsende benaderings hieroor lyk – albei uit perspektiewe van voorheen onderdrukte gemeenskappe. Aan die een kant is daar teoloë en ander kerkbetrokkenes wat juis die belang van kultuur voorop stel. Die logika lui dat juis diegene wie se kultuur dominant is en dus oor dié van andere oorheers geen sin daarin het om die saak aan die orde te stel nie. Tog bly dit lastig: Hoe kan kultuur ernstig geneem word sonder dat weer in die absolutistiese denke van apartheid verval word?


Daarteenoor is daar groeperings – nogmaals uit die ervaring van onderdruktes – wat juis niks van kultuurbewussyn wil weet nie: Wat moet tel in die kerk, is nie kulturele identiteite nie, maar juis die gedeelde geloofsbelydenis.


Die lastigheid bly: Ons almal dink en verstaan wat ons waarneem en beleef uit aannames en maniere van kyk wat uit tradisies en gewoontes groei – grootliks heel onbewustelik. Kultuur kan geïgnoreer word, maar nie weggetoor word nie. Hoekom word die evangelie anders uitgedruk en beleef juis namate dit in nuwe kontekste grondvat?


Maar hokaai …


Dit gaan hier oor ‘n nes van onontwykbare vrae en uitdagings!


‘n Gegewe is wel dat, juis in die apartheidsjare, die NG Sendingkerk (tans ook die breër VGK) se Belhar-belydenis iets oor kultuur te sê gehad het: “Ons glo dat die versoeningswerk van Christus sigbaar word in dié kerk (‘een heilige algemene Christelike kerk’) as geloofsgemeenskap van diegene wat met God en onderling met mekaar versoen is … dat hierdie eenheid in vryheid gestalte kan vind en nie onder dwang nie; dat die verskeidenheid van geestelike gawes, geleenthede, agtergronde, oortuigings, soos ook die verskeidenheid van taal en kultuur, vanweë die versoening in Christus geleenthede is tot wedersydse diens en verryking binne die een sigbare volk van God.” (skuinsdruk toegevoeg)


Soos die NG Kerkfamilie toenemend realiseer, sal saam gedink, probeer, gesukkel en gestoei moet word. Juis daardie saamworstel sal as uitdrukking van die verbondenheid tot eenheid met mekaar sal dit ‘n uitdaging maak. Die dag as alle faktore vanselfsprekend en eenvoudig blyk, sal dit die einde van saamleef beteken.

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.

Op Neville Alexander se verjaardag op 22 Oktober

Mei 28, 2012 in Sonder kategorie

 Ek sal nie daarop aanspraak maak dat ek Neville Alexander op ‘n persoonlike vlak van naby ken nie. Dit was nog altyd in verband met meertaligheidsaktivisme en verwante maatskaplike aangeleenthede dat ek met hom te doen gekry het. Verder probeer ek alles van hom lees wat ek kan. Tog wil ek dit waag om iets oor sy karakter te sê. Neville is vir my ‘n beliggaming van sekere deugde wat in ons samelewing skaars geword het.

 

Hy is nederig – nie soos iemand wat sy eie vermoëns en belang onderskat of misken nie, maar as een wat nie daarin roem of daarvoor vereer wil word nie. Hy het ‘n ego, soos dit ook hoort, maar dit lyk nie asof hy sy ego belangriker as ander mense s’n ag nie. Dis asof dit vir hom doodnatuurlik is om daarvan uit te gaan dat sy uitsonderlike talente daar is om in die belang van die hele samelewing te gebruik. Sy styl weerspieël dit ook: sy voorkeur vir eerste name bo titels, die feit dat ek hom nog nooit in ‘n pak of met ‘n das gesien het nie, maar meermale al in kortbroek en plakkies by amptelike geleenthede.

 

Hy is onselfsugtig; ‘n mens sou ook kan sê onbaatsugtig. Hy eis nooit spesiale behandeling op nie en is altyd bereid om aan versoeke te voldoen om iets te skryf, iewers op te tree, saam planne te maak en so meer – en dit sonder om vergoeding te eis. Trouens, elke keer wat ek hom nog vir ‘n bydrae wou vergoed (byvoorbeeld as hy iets vir die koerant se boekeblad of vir LitNet geskryf het), was hy ongemaklik daarmee en het hy die vergoeding dan maar vir een of ander goeie saak geskenk. Ek is oortuig daarvan dat hy iemand is wat meer as sy tiende weggee, en wat dit self nie as ‘n verlies ervaar nie omdat hy bevrediging daaruit kry om ander te sien blom.

 

Hy leef en gedra hom eenvoudig – geen weelderige klere, blink motors of ander verbruikersimbole nie. Waar daar geëet en gedrink word, is daar by hom ook nie oordaad nie. Hy kom oor as iemand wat met klein, eenvoudige dinge tevrede is. CS Lewis het ‘n keer opgemerk dat die moderne term vir matigheid “sales resistence” is. Ek dink Neville sal daarvan hou! Anders as die meeste het hy nooit sy (formidabele) “struggle credentials” as toegangskaartjie tot hoë posisies, hetsy in die politiek of die private sektor, gebruik nie.

 

Hy is iemand wat sy kop gebruik. Dis sagkens gestel. Hy het baie kennis, baie insig en ‘n vlymskerp analitiese oog. Wat veral tref, is egter dat hy in die wyse waarop hy kommunikeer geen onderskeid tussen “intellektuele” en “gewone” mense maak, met argumente vir eersgenoemde en populisme vir laasgenoemde, nie. Kennelik beskou hy elke mens as potensieel intellektueel, denkend en ontledend. Sy utopie lyk nie soos Plato s’n, waarin die slimstes regeer, nie, maar is juis een waarin almal slim is, almal se verstand tot hul reg kom en in die algemene belang aangewend word. So praat hy met akademici en politieke leiers, en so praat hy met studente of die breë publiek. ‘n Dieper respek vir menswaardigheid kan ek my moeilik voorstel. Maar juis daarom kan hy ook skerp wees, want hy verwag van mense met ‘n kop om dit te gebruik. Ek onthou ‘n keer toe ‘n rektor van een van ons universiteite oor taal in die hoër onderwys gepraat het. Na die tyd is Neville (op sy kalm manier) ontstig, en praat hy van “intellektuele lafhartigheid” – al blyk dit ook dat hy met die betrokke rektor ‘n afspraak gemaak het om die saak deur te praat. Die teenoorgestelde van ‘n intellektuele lafhart? Neville Alexander.

 

Bogenoemde eienskappe stel hom in staat om ‘n ware vryheid uit te straal. Hy sê wat hy dink waar is; hy doen wat hy dink reg is. Hy is nie bang om sleggesê of beswadder te word, sy werk te verloor, laag gegradeer te word of aantreklike “geleenthede” mis te loop as dit die prys vir sy opregte eerlikheid is nie. Wanneer hy praat of doen, kan mense dalk daarmee verskil of daarteen wees, maar hulle sal nooit vermoed dat hy met ‘n onderduimse speletjie besig is nie. Sjoe!

 

Hy is verdraagsaam. “Let a thousand flowers bloom,” sê hy dikwels. Miskien moet ‘n mens selfs, in Heinz Kimmerle se terme, sê dat Neville nie net verdraagsaam teenoor mense is, of hulle respekteer nie, maar hulle ag. Sy skerp verstand en vaardige aanwending daarvan lei nie tot ‘n sug om te heers en af te dwing nie. Hy weet waarmee hy verskil en hoekom, en hoe om dit histories en sosiaal te plaas, maar hy is altyd bereid om met enigeen in gesprek te tree – selfs etniese nasionaliste of kapitaliste … Hulle het nie ‘n kans teen hom nie, want outentisiteit is onoorwinlik. Daarom die oop gemoed, die vriendelik glimlaggie, die sagte, nederige manier om te sê: “Ek stem nie saam daarmee nie, maar …”

 

Hy het ‘n passie vir geregtigheid en billikheid. Daaraan het hy hom gewy van ‘n jong ouderdom af, en die prys daarvoor betaal – sonder sigbare bitterheid. Ek hoef nie meer daaroor te sê nie.

 

Neville is nie ‘n Christen nie, maar wat ek hierbo beskryf, is byna ‘n uiteensetting van wat in die Christelike tradisie as deugde beskou word. Anders as in die antieke deugdeleer van Aristoteles en ander – waar deugde op die eie “waardigheid” oftewel status gemik is – het die vroeë kerkvaders en hul beste geestelike nakomelinge ‘n deugdeleer ontwikkel wat by ‘n ander soort opvatting oor waardigheid pas – een waarin die laastes eerste is, elke ledemaat die liggaam as geheel dien en mense nie aan hul eie roem en grootsheid vasklou nie, maar hulle ter wille van ander ontledig. Dit gaan hierin nooit oor passiwiteit en aanvaarding van die slegte lot nie, maar oor ‘n radikale soort protes en weerstand: om reeds in ‘n nuwe wêreld te leef wat anders, so anders, lyk as die een wat die meeste van ons as die regte wêreld beskou. Dit is iets wat goeie Marxiste soos Terry Eagleton insien, maar wat Neville Alexander vergestalt.

 

Toe Neville onlangs met my derdejaar-teologiestudente oor taalverskeidenheid en menswaardigheid kom praat het (ja, só verdraagsaam is Neville!), was hulle beïndruk, aangevuur, geïnspireer – en stomverbaas (nes ek) om te hoor dat hy in daardie week sy 75ste verjaardag sou vier. Geluk, Neville, en mag daar nog baie wees!

 

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.

Gedagtes oor ‘n Kees-van-der-Waal-perspektief

Mei 10, 2012 in Sonder kategorie

Kees van der Waal, ‘n professor aan die universiteit waarby ek ook in diens is, het onlangs ‘n lesing oor Afrikaans en identiteit op kampus gegee. Hierdie bydrae is boeiend, kreatief en die moeite werd om van kennis te neem. Tog is dit asof die Afrikaanse wêreld waaroor heelwat van Kees se kritiese, bevraagtekende perspektiewe in die lesing handel dalk al hoe minder rieëel is as wat hy aanneem.

Soveel waarvoor hy pleit, is reeds aan die gebeur en dit selfs al geruime tyd. Die Afrikaanse Taalraad – die mees omvattende en diverse Afrikaanse groepering in die geskiedenis tot dusver – is een voorbeeld. Ons demokratiese, verteenwoordigende instansie se fokus, soos op die amptelike simbool aangedui, is “bemagtig, bevorder, beskerm”, maar uit Kees se bydrae is dit asof laasgenoemde die eintlike saak is waaroor Afrikaanse kwessies steeds handel, maar dit is juis nie tipies of verteenwoordigend nie – lankal nie meer nie.

Die ATR is maar een voorbeeld. Dieselfde geld talle van dié toenemend verteenwoordigende liggaam se ledeorganisasies. Trouens, selfs die meer tradisionele ledeorganisasies (ware diversiteit sluit hulle mos ook in!) het al talle fokusveranderings, nuwe insigte en verbrede perspektiewe ondergaan, en doen dit steeds, juis omdat daar oor só ‘n wye veld saamgewerk word.

Laat ek duidelik maak: Waarvoor Kees pleit, is waardevol en belangrik, en daar moet beslis meer oor gedoen word, maar dis my vermoede dat daar reeds al veel verder op daardie terrein gevorder is as waarvan hy bewus lyk te wees. Miskien moet hy met van sy kollegas in die ATR, soos die voorsitter, Michael le Cordeur, hieroor in gesprek tree om te ontdek hoeveel daar reeds in rigtings gevorder is wat Kees steeds as ongekend ervaar.

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.

Ter helle neergedaal?

Mei 7, 2012 in Sonder kategorie

Uit my rubriek in die Kerkbode:

Wat beteken “ter helle neergedaal”? Op soek na ’n Bybelteks word tradisioneel verwys na 1 Petrus 3:19: “En so het Hy na die geeste in die gevangenis gegaan en daar sy oorwinning aangekondig.” Met “die gevangenes” word die doderyk bedoel – in die Geloofsbelydenis die Griekse hades, in Afrikaans met “hel” vertaal.

Baie hedendaagse voorstellings van die lewe ná die dood is positief: die “ander kant” as ’n herontmoeting met geliefdes en ’n ervaring van lig en sielerus. In die Jodendom van Jesus se tyd was dit nie vanselfsprekend nie. Die toestand waarin dooies verkeer, is dikwels as skaduagtig voorgestel.

Die Hebreeuse woord vir die doderyk, sjeôl, dui in die Ou Testament op iets afstootliks en skrikwekkends. Dink aan Psalm 18:5: “Bande van die dood het my vasgetrek, strikke van die dood het my bedreig.” Of Psalm 6:5: “Iemand wat dood is, kan tog nie u Naam bely nie.” Verlossing is dan nie, soos in die hedendaagse mitologie, bevryding van die siel uit die liggaam nie, maar behoud in die lewe: “U het my gered van die doderyk, my aan die lewe gehou toe ek al op pad was na die dood toe.” (Ps. 30:3) ’n Siel sonder liggaam was geen aantreklike gedagte nie!

Verbaas dit dan dat Jesus, in die aangesig van die dood, die woorde van Psalm 22:2 uitroep: “My God, my God, waarom het U my verlaat?” (Mk. 27:46; Mt. 15:34) Ook vir Hom was die dood “bande” en “strikke”.

Tog is die neerdaling ter helle dikwels as ’n oorwinning voorgestel. Volgens sommige vroeë Christene het God (nie letterlik nie, maar as ’t ware) ’n ooreenkoms met die Duiwel aangegaan: Laasgenoemde sou die siele in die doderyk vrylaat in ruil vir die siel van Christus. So het dit dan ook gebeur, maar omdat Christus die Seun van God is, het sy aankoms in die doderyk dié ryk vernietig. Sy Goddelikheid was die hoek in die aas wat deur die Duiwel verorber is!

Sulke verhale het nooit amptelike dogma geword nie, want onderhandeling met die bose of slinkse bedrog strook nie met die Christelike Godsbeeld nie. Die gedagte van Christus Victor, Christus die Oorwinnaar, is egter nie agtergelaat nie, ook omdat dit Bybels is: “Hy het elke mag en gesag ontwapen en hulle in die openbaar vertoon deur hulle as gevangenes in die triomftog van Christus mee te voer.” (Kol. 2:15)

Skynbaar teenoor hierdie triomfantlike voorstelling, word Christus se neerdaling ter helle ook dikwels met vernedering en selfontlediging verbind. Die volgorde “gely … gekruisig, gestorwe … begrawe … en ter helle neergedaal” word dan só verstaan dat God self in Christus tot in die diepste duisternis van ons bestaan afgedaal, en ons verlorenheid gedra, het.

Staan triomf teenoor selfontlediging? In 1 Petrus hou Jesus se besoek aan “die gevangenes” verband met Christene se lyding in ’n wêreld waar hulle vreemdelinge is. Sulke skynbaar sinnelose lyding moet hulle nie afskrik nie, sê die briefskrywer, want God kan déúr lyding heen oorwin.

Omdat Christus van God verlate was, is God ook “deur donker dieptes” (Ps. 23) by ons, is ons nóóit alleen nie: “gaan lê ek in die doderyk, is U ook daar.” (Ps. 139:8)

As ons selfs in ons Godverlatenheid nie van God verlate is nie, maar “in Christus” (Rom. 6:13), dan het Christus ons ook nie agtergelaat toe Hy “op die derde dag weer opgestaan het uit die dode” en “opgevaar het na die hemel” nie: “soos Christus … uit die dood opgewek is, (sal) ons ook so ‘n nuwe lewe kan lei.” (Rom. 6:14)

Christus red ons nie ván die liggaamlike lewe nie, maar vír dié lewe, “en dit in oorvloed” (Jn. 10:10).

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word. 

Wanneer ‘n tradisie merke laat, kan aan dink daaroor nie ontsnap word nie

Mei 2, 2012 in Sonder kategorie

Die meeste van ons – dis nou die meeste Suid-Afrikaners – het die een of ander historiese verbintenis met die verhaal van Gereformeerde denominasies. Of ‘n mens trots of skaam daaroor is, geïnteresseerd of verveeld, nog betrokke of nie – ja, en of jy nou jouself as gelowig of ongelowig beskou – op die een of ander manier is jou lewe daardeur geraak. Hiermee bedoel ek alle Gereformeerde tradies: NG Kerk, VGK, Gereformeerd, Hervormd, ag, wat ook al (en daar is baie). Ook as dit nie jou eie agtergrond is nie, maar jy uit watter hoek of perspektief dan ook oor Christelikheid in SA wil nadink, bly daardie geskiedenis vir jou relavant.

Nou ja, eersdaags word in Stellenbosch met aandag oor maniere om die geskiedenis van die tradisie van tussen 1960 en 1990 te onthou en te bedink. Hoe dink ons vandag daaroor? Hoe sou ons daaroor kan dink? Hoe moet of kan dit geïnterpreteer word? En wat daarvan?

As jy belangstel, kyk na die inligting hieronder en versprei dat onder jou vriende en kennisse. Maar of jy nou daar gaan wees of nie – dalk wil jy sommer hier op die blog kommentaar lewe en sodoende gedagtes deel?

DIE GEREFORMEERDE KERKE IN SUID-AFRIKA EN DIE STRYD OM GEREGTIGHEID: 1960-1990 ONTHOU
Konferensie aangebied deur
Fakulteit Teologie, Universiteit Stellenbosch
14-16 Mei 2012

Wil jy daar wees? Voltooi dan en dien per e-pos of faks in: 


CONFERENCE ON REMEMBERING

14-16 May 2012

Return this form to hvdwest@sun.ac.za or fax: +27 21 808 3251 before 30 March 2012.

Registration form:   Closing date: 30 MARCH 2012

Personal details

Surname

 

 

First names

 

 

Preferred name for name tag

 

 

Institutional affiliation

 

Postal address

 

 

E-mail address

 

 

Contact numbers

Mobile

 

Phone

 

Special requests

Please indicate dietary needs e.g. Halaal; Kosher, vegetarian; other

This may involve extra costs for the conference dinner

Please indicate whether you want to make use of a shuttle for airport transport to and from Cape Town International airport

This may involve extra costs; please provide your itinerary

 

Conference fee

Conference fee payable at registration on the day of arrival – please have the exact amount ready

Early bird:

R200

After

30 March 2012:

R250

Conference dinner & teas included; all other meals are your own responsibility

 

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.

‘n Komplekse vraag – die beste soort

April 26, 2012 in Sonder kategorie

Die nuwe essays bly instroom. Ag, dis lekker om mense te vra om te skryf, en dan doen hulle dit! Dis ‘n bietjie soos om dit dink: hier is iets waaroor ek graag verder sal wil nadink, maar ek gaan nie daarby uitkom nie; kom ek vra vir …

In hierdie geval is dit een van ons land se voorste kenners op die terrein van nadenke oor kompleksiteit, Rika Preiser, wat ingestem het – met dien titel “Wat is kompleksiteit?“. Wie in daardie onderwerp belangstel, moet dit dadelik gaan lees. (Wie nie daarin belangstel nie, mag nie!) Ek probeer my ‘n bietjie op hierdie gebied oriënteer, ‘n egte beginner, maar ‘n na-doktorale student by ons in Stellenbosch, Gys Loubser, het hom werklik daarin begin verdiep. Op die gebied van joernalistiek as vakgebied het iemand soos Gawie Botma weer die terrein begin verken.

Naas ons nuwelinge op die veld, is daar die egte kenners, en Preiser is een van hulle, so lees en leer. En laat ons dan gedagtes wissel.

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.

Namataal Khoe-khoegowab

April 25, 2012 in Sonder kategorie

“Namataal Khoe-khoegowab” – so noem Pedro Dausab “die taal”. Jare gelede het ons by i-MAG ‘n veeltalige geleentheid as deel van die Woordfees in Stellenbosch gereël. Pedro was een van die deelnemers (daar was ook Nederlands, Afrikaans, Xhosa en SA Gebaretaal). Man dit was mooi! En nou het hy op versoek ‘n essay oor sy lieflike taal vir LitNet geskryf. Lees dit en bespreek dit hier – in die taal van jou keuse!

* Stuur ‘n e-pos met die woord “Ja” in die onderwerpveld na dinknet@litnet.co.za om oor nuwe inskrywings op hierdie blog ingelig te word.