Profile photo of crito

by crito

Ovasie

Oktober 5, 2016 in Uncategorized

Maestro, deur Marié Heese.
Resensie: Joan Hambidge (Boeke24)
Joan Hambidge haal plek-plek die groot akademiese hamers uit, wat hierdie resensie baie nuttig sal maak vir studente en navorsers, maar vir die koerantleser miskien verwarrend sal wees. Goed, mens kan aanneem dat diegene wat hierdie resensie lees, ’n baie goed gefundeerde belangstelling het in die letterkunde en die idees van Roland Barthes sal ken. Wat my prikkel, is Hambidge se gebruik daarvan om die roman en sy bekoring vir die koerantleser oop te sprei. Die opmerkings wat sy maak, laat nie ruimte vir agterdog nie, en wanneer sy sê Maestro is ’n okkasie vir ’n staande ovasie, wil jy amper hande klap. Wat ’n pragtige kompliment!

Koukonap, deur Johann Botha.
Resensie: Charles Smith (Boeke24)
Ek het nie gedink ek sou ooit verlang na ’n meer akademiese bespreking van ’n boek nie, maar in hierdie geval doen ek dit beslis. Charles Smith se resensie is heeltemal toereikend op die vlak van ’n intelligente reaksie op ’n boek se inhoud. Trouens, die resensie verloop eersteklas tot by die punt waar hy opmerk dat nie al die karakters volrond is nie. Ook maar die klok hoor lui; as die sentrale karakters nie volrond is nie, sou mens nog dié beswaar snap. Dit is ongelukkig so dat dit van geen skrywer verwag kan word om alle karakters in ’n roman volrond te teken nie. En gee Charles Smith dit ter ere dat hy hier amper ’n essay geskryf het, met ’n besonder treffende afsluiting. Maar omdat mens nou klaar snuf in die neus gekry het, lees jy weer, en jy besef hy het waarskynlik geen idee van Johann Botha se vorige skryfwerk nie, of die kwaliteit daarvan nie.

Drieklawerblaar, deur Christine Barkhuizen-le Roux.
Resensie: Marida Fitzpatrick (Boeke24)
Dit klink na ’n verwikkelde roman, maar hoekom is die resensie só voorspelbaar? Inhoud en lof, gebreke en slotsom. Mening positief. Dan kyk mens maar na die dinge wat die resensent gehinder het. Daar is ’n oorverduideliking van karakters (een van hulle som sy eie aard op). Moet mens aanneem dit geld ook al die ander karakters? Dan: Dialoog wil nie altyd vlot nie. Kan hompe lang dialoog op een bladsy werklik ’n deurlopende gebrek aandui? Wat het skeefgeloop? Ek dink dat as Marida Fitzpatrick die kans kry om iets te resenseer, sy meer ruimte gegun moet word om dit te doen. Sy is ’n gewikste joernalis en moet die kans kry om haarself beter uit te druk en haar punte behoorlik te illustreer. Min ruimte dwing selfs die skranderste resensente om volgens formule te skryf, en dan pootjie hulle hulself met veralgemenings. (Nota: Pierre Brink se vraag onderaan die resensie op die Netwerk24-webblad is ’n baie geldige vraag. Is dit nie “Drieblaarklawer” nie?)

Ek! Ek! Ek!: Herken en hanteer narsiste, deur Riette Rust
Resensie: Herman Lategan. (Rapport Boeke).
Resensie: Kerneels Breytenbach (Boeke24)
Twee uiteenlopende benaderings tot dieselfde boek; Lategan skryf langer en in meer detail, terwyl Breytenbach die boek en sy onderwerp herlei na ’n bekende hedendaagse narsis, en vandaar dieselfde aanpak as Lategan het. Albei resensies maak my nuuskierig genoeg om die boek te wil aanskaf (omrede my skoonpa, kan dit hier in Anonimia maar seker hardop sê …). En tog is daar iets wat hinder: Hoekom is daar nie ook ’n kenner/sielkundige gekry om die boek te bespreek nie?

Profile photo of crito

by crito

Die een en die ander

September 21, 2016 in Uncategorized

’n Hunkering se grein, deur Johann de ­Lange. Resensent: Daniel Hugo (Boeke24)

Taalmeester weeg taalmeester. Daniel Hugo se oordeel is ’n goeie barometer vir alle liefhebbers van die digkuns. Met hierdie resensie verval hy nie in ingewikkelde literêre formulerings nie. Hy takseer en spreek hom reguit uit: Sommige dinge slaag, ander nie heeltemal nie. En uiteindelik trek hy tog kopers vir die bundel – die opmerkings oor die gebruik van die moeilike villenelle-versvorm is genoeg om mens te laat uitslaan van nuuskierigheid.  En die aanhalings is gepas – diegene wat De Lange se oeuvre volg, sal weet dat hy met die jare net aan vernuf wen. Soos altyd slaan Hugo se bedeesde toon deur, asook bewondering.

Amatola, deur Piet van Rooyen. Resensent: Deborag Steinmair (Boeke24)

Goed, dis duidelik dat Steinmair haar vantevore in Van Rooyen se skryfwerk verdiep het. Dis ewe duidelik dat sy Amatola behoorlik gelees het en ’n leuenverklikkertoets daaroor sal kan ondergaan en slaag. Maar hoekom dan lees ’n mens hierdie resensie en jy dink: Dankie, maar nee dankie? Geesdrif nie oorgedra nie.

Profile photo of crito

by crito

Bietjie plus, baie minus

September 6, 2016 in Uncategorized

Jean Meiring beskryf Elsabé Brits se Emily Hobhouse: Geliefde verraaier in Boeke24 as “’n koevoet van ’n boek”. Amanda Botha voel weer in Rapport Boeke dat dit ’n “boek vir ons tyd” is wat “besinnend gelees” moet word.

Albei resensies bevestig ’n persepsie wat nou al ’n paar maande aankom – Elsabé Brits het hier een van die jaar se groot publikasies die lig laat sien, iets wat almal behoort te lees. (Ek is besig daarmee op my Kindle, bygesê.)

Sowel Meiring as Botha laat hul klem val op Hobhouse se geskiedenis – die betekenis van haar dade, die uitwerking daarvan op haar lewe. Dit is jammer dat albei hierdie invalshoek vir hul resensies gebruik het – albei het in die proses nie reg laat geskied aan òf die skrywer  òf die boek nie.

Nie een van die twee resensente bekyk die struktuur wat Brits vir haar boek gekies het, behoorlik nie. Daar is lof in die breë, maar die gehalte van die skryfwerk word nie behoorlik getakseer nie. Elsabé Brits is een van die nuwe geslag joernaliste van wie daar sekerlik nog baie in die toekoms verwag kan word. Iemand wat daagliks in haar vakgebied aktief is, maar ook in soveel meer geïnteresseerd is dat ’n mens seker kan wees Emily Hobhouse is maar net die eerste van haar onderwerpe.

Daar is sekerlik baie te sê oor haar taalgebruik en die manier waarop sy met taal omgaan. Meiring en Botha het hier die kans deur hul vingers laat glip om die kaliber van Brits se skryfwerk aan te teken.

In samehang daarmee toon albei resensies ’n ander baie groot leemte. Nie een van die twee het skynbaar al gehoor van Rykie van Reenen se Heldin uit die vreemde en Emily Hobhouse – The Boer War Letters nie. Hoe mens ookal oor resensies dink, die een ding wat ’n resensent móét doen, is om ’n boek met sy voorgangers te vergelyk.

Nie alleen sou dit vir hulle dan makliker gewees het om Brits se styl te beoordeel nie, maar ook sou hulle vir die moderne leser ’n idee kon gee presies hoeveel Brits aan ons kennis oor Hobhouse toegevoeg het.

As ek Brits was, sou die een vraag wat ek graag beantwoord wou hê, hierdie een wees: “Hoe vergelyk my boek met Rykie s’n?” Daardie antwoord kry sy nie.

Wat help dit Botha verwys na die interessantheid van die aanbod as sy nie ’n verwysingspunt ook gee nie? Wat help dit Meiring betrek die metateks as hy geen bewustheid toon van die publikasiekonteks nie?

Dit het beperkte sin om ’n boek as geslote eenheid te resenseer. Dit is totaal sinloos om dit só te doen wanneer die boek se voorgangers Heldin uit die vreemde (bekroon met die Scheepersprys) en Emily Hobhouse – The Boer War Letters (bekroon met die Recht Malan-prys) is.

Positiewe resensies, swak geskryf. Elsabé Brits het goeie rede om op haar tande te kners.

Profile photo of crito

by crito

Sonder kringfluit

Augustus 31, 2016 in Uncategorized

Wanneer ek ’n resensie lees soos Thys Human s’n van Dan Sleigh se jongste roman, 1795, en dit dring deur welke stuk geskiedenis Sleigh openbaar maak, dan wonder ek of die geslagte van die toekoms ook die voordeel gaan hê van ’n skrywer wat verby al die gelieg en bedrieg kan kyk. Ons is bevoorreg om ’n skrywer van Sleigh se portuur te hê – ’n navorser wat die vergete geskiedenis weer lewend maak.

En, moet ek byvoeg, ons het ook die voordeel van ’n resensent wat die boek behoorlik bespreek.

Thys Human het iets werklik besonders geskryf. ’n Resensie sonder akademiese kringfluit, ’n onderhoudende leeservaring wat net-net genoeg verklap van die boek wat hy bespreek, maar nooit soveel dat mens voel jy weet genoeg of teveel nie.

Jy gáán 1795 soek, en jy sal die res van die prentjie kry in die rustigheid van ’n Sleighiaanse ervaring.

As mens dink aan al die verskillende invalshoeke wat Human kon gebruik het,  is dit onmiddelik duidelik dat hy besluit het op iets wat die kern van die saak stel: Geskiedskrywing gaan oor die oorwinnaars; die teensy verdien ook aandag en hiér gaan dit gebeur.

Dié invalshoek rig hom dan op die hoofkarakter, William Ferdinand van Reede van Oudtshoorn. Via hom betrek Human ook Sleigh se ander groot hooffigure in vorige romans, en rig hom dan op die betrokke geskiedenis wat in 1795 onder die loep kom.

Omdat ek die boek self reeds gelees het, is Human se vermoë om te abstraheer vir my ’n bron van verwondering. Human oordryf nie wanneer hy sê dit is ’n roman van “ensiklopediese omvang” nie; presies wát hy alles daaruit gelig het om ’n maklik leesbare en tog hoogs informatiewe koerantresensie te maak, is merkwaardig.

Uiteraard belig hy ook die tematiese aspekte van die boek, en die relevansie van hierdie roman. Dit het my erg gekielie dat Human ook die groot Suid-Afrikaanse siekte, soos deur Sleigh geïdentifiseer, raakgesien het: “politiek is die kuns om besluite uit te stel tot dit nie langer ter sake is nie”.

Human sou die resensie sekerlik langer kon geskryf het. Daar is baie wetenswaardighede wat nie genoem is nie, veral oor die Van Oudtshoorns se bande met Brittanje. Maar hoekom lesers se pret bederf?

Uitstekend!

Profile photo of crito

by crito

Hartkloppings

Augustus 24, 2016 in Uncategorized

As ek reg onthou, was dit Elmore Leonard wat oor clichés gesê het menst nooit iets moet gebruik wat jy gereeld hoor nie. Resensente is ook skrywers, en mens kan van hulle verwag om die geykte uitdrukkings te vermy – doodgewoon omdat hulle hul seggingskrag verloor het.

Cas van Rensburg is ’n bedrewe stilis, en in sy resensie van Deon Meyer se Koors (Boeke24) bedien hy hom van min clichés. Die omstandighede, uiteraard, is soms nie werklik in die resensent se guns nie.

Van Rensburg se beskrywing van die boek en verhaal voor hom is genoeg om jou te laat besef Koors is nie ’n Mad Max-kloon nie. Dit is ’n boek wat ’n substansiële sprong gemaak het in Meyer se algemene aanpak. Dit het ’n filosofiese element, deels omdat die verhaal daarna maak, maar ook omdat die skrywer self besig is om hom meer te verdiep in die menslike kondisie.

Die resensent gee aandag hieraan, en maak ook ’n paar verrassende draaie  voordat hy met groot lof vir Meyer afsluit. ’n Mens voel lus om die boek onmiddelik te koop.

Pieter Steyn se resensie van Martin Steyn se jongse misdaadroman, Swartval (Boeke24), is nie minder geesdriftig nie, maar dit laat die leser minder onder die indruk van die boek se uniekheid omdat dit sulke voorspelbare dinge sê.

Steyn vergelyk die boek met die TV-reeks Criminal Minds, en vind dit beter “omdat die woordsketse so vernuftig geskilder word dat jou brein tonele skep waarvan skeppers van televisiereekse net kan droom.”

Goed, ek aanvaar dit, want ek weet Martin Steyn is ’n bogemiddelde spanningbeskrywer. Maar daarna kom die clichés. Verkragtinstonele laat jou hart ruk. Die tonele is brutaal.

Dan kry die resensent beter koers, wanneer hy verder ingaan op die uitwerking van die verkragtingtonele, net om weer rigting  te verloor: “Swartval is ’n sielkundige spanningsroman wat jou boei, jou hart laat klop, jou woedend maak, ’n traan in die hoek van jou oë laat opdam”. Daarna word die spanningslyn “snaarstyf gespan” …

By die herlees van die resensie is ’n paar dinge duidelik: Pieter Steyn wil die boek ten sterkste aanbeveel; en die verkragtingstonele is vir hom die element wat hierdie roman opspraakwekkend en leeswaardig maak. Wens hy het sy resensie uit die staanspoor oor daardie boeg gegooi, en vergeet van die hartrukkings en asemhalingsprobleme.

Profile photo of crito

by crito

So baie vrae

Augustus 10, 2016 in Uncategorized

Irna van Zyl het my simpatie. Ná Deborah Steinmair se louerige ontvangs van Van Zyl se debuutroman, Moordvis, het Boeke24 nou twee resensies daaroor die lig laat sien. By Helen Schöer se bespreking is daar ’n mooi foto van die skrywer in ’n gesellige luim, by Erika de Beer s’n die boek se omslag.

Ek sal Van Zyl dit nie kwalik neem as sy wens dat hulle maar volstaan het met net een resensie nie. Hoekom, wonder ’n mens, twee resensies plaas?

Om sake verder te vertroebel, spreek albei in hul inleidings sake aan wat vir alle betrokkenes ongemaklik sal wees.

De Beer verwys na die baie positiewe aanbevelings deur Marita van der Vyver en Karin Brynard op Moordvis se omslag. En dan gaan sy voort en beskryf ’n leeserevaring waarin sy op bladsy 179 (uit sowat 300) “steeds verskonings kry om nie verder te lees nie”.

Sy geniet hierdie boek duidelik nie soveel soos Van der Vyver en Brynard nie. Sy vind tekens van swak redigering  (of noem dit maar inkonsekwentheid deur die skrywer – dis seker iets van albei.) Sy vind ’n sekstoneel wat vir haar uit plek is. Daar is net teen die einde aksietonele. Die roman vervul nie sy potensiaal nie.

En so meer. Haar slotsom is negatief.

Schöer open met ’n opmerking wat die aandag vestig op die groot verwagtinge wat daar vooraf (skynbaar in mediakringe) vir Moordvis gekoester is. “Dit moet lekker vir ’n debuutskrywer wees om soveel aandag te kry,” gaan sy dan voort, en dadelik kry ek hond se gedagte.

Haar intro smeek om opgevolg te word deur ’n opmerking te dien effekte dat die groot verwagtinge nie verniet was nie. Maar daardie opmerking kom nie.

In die plek daarvan lewer Schöer verslag van die inhoud, en eindig met ’n kritiese opgaaf van die dinge wat Van Zyl nié gedoen het nie.

Haar slotopmerking is: “Ek vermoed Van Zyl hét ’n ingeligte, interessante en welgevormde opinie oor al die agtergrond wat nagevors is, maar dis asof sy dit doelbewus uit die storie gehou het en ek kan nie help om te wonder hoekom nie.”

Sy spreek haar nie uit oor die sake wat De Beer aanroer nie; minder negatief dus, maar nog nie ’n lofrede nie.

Wat verdere besinning verg, is iets wat my uit die staanspoor gekwel het. Helen Schöer maak tereg die opmerking dat Irna van Zyl “’n groot gees in die medialandskap” is. Schöer self is redakteur van ’n tydskrif in die Media24-stal. De Beer is ’n vryskut-joernalis. Is dit vir die koerantleser nodig om bedag te wees op óf kollegiale toegeeflikheid óf afguns? Speel die feit dat Van Zyl lank die Media24-dampkring aangesny het, maar nou by hul mededinger publiseer enigsins ’n rol?

Die meeste tekens van gewilligheid om vir Van Zyl die binnevet van die boud te gee, kry mens in Schöer se resensie. Sy bly by die storie, is nie krities oor die stereotipes nie, kyk nie noukeurig vir strukturele foute soos De Beer nie. Die kern van haar kritiek handel oor Van Zyl se onvermoë/onwilligheid om sekere bewaringstemas verder te ontwikkel.

Sy maak ’n opmerking soos “Van Zyl hét die skryfvernuf en haar hart sit op die regte plek …” en vermoed dat “Van Zyl ’n ingeligte, interessante en welgevormde opinie [het} oor al die agtergrond wat nagevors is”. Maar …

Ek vind nie tekens van afguns of oormatige toegeeflikheid in Schöer se bespreking nie. Respek, ja – en die gevoel dat meer vir Schöer gehinder as wat sy bereid is om uit te spreek.

De Beer se resensie is iets heeltemal anders. Hierdie resensent kom al ’n klompie jare met Boeke24 aan, en het my in die verlede al erg geïrriteer met haar nuk om die storie oor te vertel eerder as om krities te reageer op die boek voor haar.

Maar sy het algaande gewerk aan haar aanpak. Mens kan sonder huiwering hierdie resensie uitsonder as haar beste nog. Dit is ’n resensie wat verskeie sake aansny, en implisiet vrae vra waaroor die leser kan gaan nadink. Enkeles wat vir my na vore gekom het:

– In watter mate is dit ’n uitgewer se plig om sy skrywers teen hulself en publikasiedrif te beskerm – behoort ’n redakteur byvoorbeeld in te gryp wanneer dit begin lyk of ’n skrywer ’n vervelende stilistiese eenselwigheid in sy skryfwerk kry?

– Is ’n skrywer deurentyd seker dat dít wat hy skryf, interessant bly vir die leser?
– Hoe moet ’n leser reageer wanneer daar kontinuïteitsfoute in ’n verhaal is? Is dit nie die taak van skrywer én redakteur om te sorg dat die verhaal “klop” nie?
– As dit vir ’n resensent duidelik is dat die potensiaal van die gegewe waarmee die skrywer gewerk het, nie gerealiseer het nie, moet die skrywer die blaam daarvoor dra – of die uitgewer wat die skrywer nie tot verantwoording geroep het nie?
– In die lig hiervan besef ’n mens dat De Beer haar intro baie fyn gekies het: Wie doen verantwoording vir celebrities en bekende skrywers se reklame-bydraes op die omslae van boeke?

De Beer lewer dan ook een van die verdoemendste paragrawe wat ek nog in ’n resensie gelees het:
“Toe ek op bl. 179 van sowat 300 kom en steeds verskonings kry om nie verder te lees nie, het ek gedink ek het dalk net te min op ’n slag gelees, voor begin en een stryk deur gelees. Dit het nie gehelp nie. As selfs Moerdyk ‘sukkel om sy lus vir die Boelie-saak te hou’ (bl. 166), hoe moet die leser voel?”

Geen kunstenaar wil hoor dat sy werk oninteressant is nie. Dit is die soort oordeel wat lê buite dinge soos styl, skryfvernuf, aanwending van retoriese elemente, taalvaardigheid en tematiek. Dit gaan oor die aanspraak op die leser se aandag. Hierdie opmerking van De Beer is nie ’n klap nie, dis ’n kanonskoot. En dit is nie net die skrywer wat getref word nie.

Maar is hier van afguns sprake? Duidelik nie. As daar was, sou hierdie blog  heeltemal ’n ander aangesig gehad het.

Profile photo of crito

by crito

Om mee te begin

Augustus 3, 2016 in Uncategorized

Jy sal ’n besielde resensent altyd uitken aan sy inleidende paragraaf.

In afgelope Sondag se Rapport skryf Thys Human oor Valda Jansen se Hy kom met die skoenlappers. Dit is nie aldag dat mens ’n eerste paragraaf raakloop wat tegelyk inleiding en potensieel ’n resensie op sy eie kan weees nie. Human kry dit híér reg.

Hy gee ’n aanduiding van die inhoud, oor die konteks waarin dit verskyn, gee ’n evaluering, en dan sluit hy dit af met ’n opmerking wat as skakel kan dien tot die res van die resensie. “Inteendeel, Jansen se teks het ’n bekoring van haar eie” rig die leser op wat volgende kom, naamlik ’n uiteensetting van die “bekoring van haar eie”.

Ek hou van Human se skryfstyl – baie bondig, en inhoudelik só op die krag van die roman gerig dat ’n mens hom ’n ideale resensent sou kon noem. Hy “verkoop” die roman aan die publiek, hy gee vir die outeur ’n klankbord en evaluering wat sy nuttig sal vind, en hy lewer genoeg aanknopingspunte vir die student van die letterkunde.

Joan Hambidge se bespreking van Vloeibare middelpunt, die nuwe bundel deur Martjie Bosman, is in meeste opsigte doeltreffend.

Maar haar inleidende paragrawe wek die indruk dat dit met akademiese doelstellings geskryf is. Dit is só neutraal en formulisties dat dit op paradoksale wyse gepas is: Jy lees omdat jy wag vir die oordeelswoorde, wat gepas eers in die tweede laaste paragraaf opduik.

Ek kan nie die gevoel afskud dat Hambidge die resensie anders sou aangepak het as sy werklik in vervoering was nie. Verskeie kere in die loop van die resensie kry mens die gevoel dat ’n formulering die kapstok vir ’n beter intro sou gewees het: “die oorgange tussen sekerhede, die prosesse van liminaliteit, word in hierdie bundel ondersoek”; “Ons vind hier ’n digter wat op ’n intelligente wyse besig is met ’n bestekopname en in vreemde landskappe haar eie digterlike woorde plaas teen ’n groter ‘backdrop’ “; “Alles in hierdie bundel het dan met ’n mitologiese proses van transformasie te make; van metamorfose en vervreemding”; “Die sublieme is subliminaal en mites (mitologie), die metafisika hou dikwels skuiling ondergronds, maar die sensitiewe en intelligente persoon kan dit aanvoel en verwoord”.

Pieter Steyn se inleiding tot sy resensie van ST Potgieter se Sirkel van Noodlot is veelduidend – hy koop vir hom tyd om die onafwendbare te moet sê.

Steyn begin met opmerkings oor die konteks waarbinne die boek verskyn – amper belangriker as die boek self. Daarna maak hy korte mette van die roman – baie beleefd, maar die mette is moers kort om die minste te sê.

Eintlik kry ek ST Potgieter effens jammer. Dis sekerlik geen plesier om te moet hoor dat jy in dieselfde genre as Deon Meyer, Rudie van Rensburg, Karin Brynard en Chris Karsten skryf maar glad nie op dieselfde vlak van finesse is nie.

Profile photo of crito

by crito

Skaamlekkerkry

Julie 27, 2016 in Uncategorized

Amanda Botha se resensie van Marga van Rooy en Henriëtte Boot se boek Marga & Henriëtte: In die skadu van skisofrenie (Rapport Boeke) is in baie opsigte ’n verspeelde kans. Nie dat dit ’n swak resensie is nie, allermins,

Maar die aanpak is nie sekuur nie. Die boek is een wat mense in die hand sal neem omdat hulle belangstel in die “celebrity”-status van Marga van Rooy. Sy behoort in die eerste sin van die resensie al te figureer.

Maar haar voornaaam word eers in die tweede paragraaf, en heel aan die einde daarvan, genoem. Die resensent se aanspraak op die aandag van iemand wat die vorige dag die trauma van die Stormers en Sharks se belaglikhede moes beleef, is daarmee aansienlik verminder.

Wat jammer is, want Botha doen haar bes om by die hart van die boek uit te kom.

Marius Crous het weer my aandag dadelik getrek deur ’n verband te trek tussen Ilse van Staden se bundel Waar die oog van stil word (Boeke24) en die musiek van Debussy. Dit is ’n interessante vergelyking, en het my end-uit laat lees aan die bespreking.

Ek wens net resensente wil begin wegskram van die ou cliché “bedrieglike eenvoud”. Dis dra vir my dieselfde trefkrag as iemand wat sê Naas Botha is bedrieglik woorvernuftig.

Dineke Volschenk het haar mening oor Constant Smit se Goud kan nie roes nie (Boeke24) oënskynlik met haar tong diep in die kies geskryf.

Die boek is bedoel vir mense wat agter ’n intrige aan lees, sê sy. Dit laat haar dink aan Louis L’Amour se stories. Die hoofkarakter ontdek ’n baie ryk goudmyn (sic), en daar is ook ’n Portugese ontdekkingsreisiger op die toneel. Maar sy besef die skrywer het ’n baie aktiewe verbeelding – “dis nie onmoontlik om enigiets te glo nie.” En die mense is politiek korrek lank voor dit die soort van manier was om dinge te doen. En dan kom daar ook geheime agente op die toneel en uiteindelik, sê Volschenk, sal die “regte lesers”, mans en vroue wat net vermaak wil word, dit baie geniet.

Agge ja. Dis ’n gawe resensie. Weet nie of ek die boek sal lees nie, maar ek besef nou dat Volschenk dit reggekry het om ’n resensie te skryf in die toon ekwivalent aan die begrip “skaamkwaad”, maar van toepassing op lekkerkry kry. Skaamlekkerkry?

Profile photo of crito

by crito

Ontroering

Julie 20, 2016 in Uncategorized

Elmari Rautenbach, wat aanstaande jaar ’n sentrale rol gaan speel met die Woordfees hier op my dorp, was op haar dag redakteur van Boeke24, en het as redakteur van Insig ook ’n sterk invloed gehad op daardie publikasie se hantering van boeke. In die meer onlangse verlede het sy dikwels onderhoude met skrywers bygedra tot boekeblaaie. Sy resenseer soms boeke, maar boekresensies is nie haar hoof-aktiwiteit nie.

Hopelik gaan dit verander. Die resensie wat sy vandeesweek in Boeke24 had oor Valda Jansen se Hy kom met die skoenlappers is van só ’n aard dat mens hoop haar bydraes neem net toe: Uitstekend uiteengesit, ’n vloeiende betoog, ’n verkenning van die materiaal sonder om al die “skatte” in Jansen se werk bloot te lê.

Sy deins weg van die verhaal verklap deur net die raamwerk te skets. Dit gaan oor ’n vrou wat haar geliefde in Oos-Duitsland agterlaat, en jare later verneem hy is oorlede. Haar destydse verlating was gehul in troebelheid, en daarom het ek van “skatte” hierbo gepraat. Dit gaan nie hier om skatte nie, maar om die kwellings van die gees, die manier waarop tussen hede en verlede balans gevind word in ’n omstandigheid waarin skuldgevoelens vernietigende houe slaan en die siel verder gekneus word.

Rautenbach, as leser, is diep ontroer, kom mens agter. Jansen verweef sosiale kommentaar met haar vertelling, en die manier waarop Rautenbach die inleidende paragrawe skakel met die laaste paragrawe gee ’n duidelike boodskap: Niemand gaan hierdie boek lees sonder om ’n ander mens anderkant uit te kom nie. Veral nie diegene wat onbewus was van die uitwerking van die sewentigs en tagtigs se stres op militêre families nie.

Op dieselfde blad bespreek Elsabé Brits Mishandel, misbruik, misken deur Carla van der Spuy en Amor van der Westhuizen (Boeke24). Van der Westhuizen is een van Joey Haarhoff se kinders – en dus een van die mense wat ten slegste geraak is deur Gert van Rooyen en Haarhoff se dade.

Brits het ’n nugtere aanpak en raak nie maklik op ’n dwaalspoor gelei nie. Wat ek die meeste van die resensie waardeer, is hoe sy, nes Rautenbach in haar resensie, aandui dat die menslike drama die sterkste tot mens spraak; sy moet, anders as Rautenbach, sorg dat haar lesers bewus is van dubieuse dinge rondom die relaas. En dit doen sy baie deeglik.

Amanda Botha se resensie van Die Groot Drie: ’n Eeu van spotprente in Die Burger 1915-2015 , saamgestel deur Francois Verster (Rapport Boeke), is informatief genoeg om die aandag te hou van diegene wat hulle nog bemoei met die geskiedenis van die kwynende Afrikaanse Pers.

Dit sê heelwat dat Botha vir D.C. Boonzaier, T.O. Honiball en Fred Mouton hoog genoeg ag om hulle internasionale aansien te gee.

Ek sou graag die boek byderhand wou gehad het om te sien hóé stewig die voete van dié taksering is – maar dit is sekerlik die punt. Die paar afbeeldings by die webwerf gee net daardie ekstra dryfkrag aan mens se groeiende nuuskierigheid.

Uiteindelik, ’n paar dae later en boek in die hand, weet jy sy het reg.

My stuiwer: Wat gaan van die Afrikaner word wanneer Fred Mouton sy penne wegpak?

Profile photo of crito

by crito

Sonderling

Julie 12, 2016 in Uncategorized

Twee sonderlinge resensies onder die jongste oes. Helize van Vuuren oor Die na-dood van Breyten Breytenbach (Boeke24), en Deborah Steinmair oor Irna van Zyl se Moordvis (Rapport Boeke). Dis miskien makliker om te begin by Steinmair se bespreking, want dit vervul sy funksie as boekresensie.

In soverre dit moontlik is om ’n patroon of procédé te bespeur in enige resensente se resensiestyl, kan mens sê dat hierdie ene buite Steinmair se patroon val.

Goed driekwart van die resensie is afgestaan aan die oordra van ’n verhaalsamevatting. ’n Mens kry dadelik die spesmaas dat Steinmair nie heeltemal in vervoering is met Moordvis nie. Sy probeer wel om die verhaalsamevatting aan te bied in formulerings wat mens se belangstelling sal prikkel, maar dis ’n ongemaklike proses.

Daarna kom Steinmair se reaksie. Om te sê dat sy underwhelmed is, is omtrent dieselfde as om te konstateer dat Susan Sontag maklik sigbare wenkbroue het. Die toon is gedemp, die loftuitinge huiwerig: “Dis ’n heel vaardig geweefde misdaadroman; lig en vol kinkels.”  Bespeur ’n mens ’n onuitgesproke gevoel by die resensent dat die gegewe nie werklik iets nuuts tot misdaadromans bring nie? Sien: “Dit bevat al die clichés wat die resep vereis …”

Dan uiteindelik ’n evaluering met die goedkeuring in klein maat: “Moordvis poog nie om meer as ’n onderhoudende spanningsverhaal te wees nie” met ’n brons sterretjie op die kinnertjie se voorkop: “lesers behoort te byt en die hoek te sluk”. Eina.

Helize van Vuuren se resensie van Die na-dood is fris geskryf, maar daar is feitlik nie ’n paragraaf waarin daar nie iets opduik wat mens irriteer nie. Ek weet nie of dit Van Vuuren se pogings is om haar gewaarwordinge van die bundel presies te verwoord nie. In die eerste sin smak “nader runnikende apokalips” na pretensie. Daarna storm sy voort en sê die bundel is soos ’n “simfonie van sand”. Wat op aarde beteken dit? Kom die verwysing uit die bundel self? Of is sy net opgepluk met die idee van gekonkretiseerde klank? (En liewe prof Van Vuuren: Sand kan Kalahari-fynsand of harde Ermelo-kluite wees …)

Daarna raak sy die pad verder byster. Om in ’n dagblad-resensie te verwys na Paul Celan se Heidegger-vers “Todtnauberg” sonder om dit behoorlik te verduidelik, is sommer net vertonerigheid.

Vervolgens raak Van Vuuren slaags met die bundel, al die implikasies en betekenisse. Enigiemand wat die volle nut van hierdie resensie wil hê, sal dit net kry met die bundel byderhand.

Ek dink nie Van Vuuren het reg laat geskied aan haar eie insigte of die bundel nie. Om ’n voorbeeld te gee: Diep in die resensie sê sy “Die na-dood sluit aan by die eksperimentele Amerikaanse poësie van ná September 2001, teen die grein van enige bekende tradisie. “ As sy nét hierdie opmerking as uitgangspunt gebruik het en die hele bespreking in daardie teken bespreek het, sou haar bespreking moontlik meer verstaanbaar gewees het. Maar sy sê dit net en huppel dan voort na haar volgende insig, en dan nog een, en nog een.

Soos dit is, probeer sy om die rykdom aan inhoud van die gedigte alles onder die loep te bring – sekerlik ’n onmoontlike taak.

Wat inhoud betref, is dit gewis nie ’n swak poging nie. Van Vuuren bly een van die beste ontleders van digkuns, dis net jammer dat sy nie haar insigte kan formuleer op ’n manier wat vir ’n koerantleser onmiddelik sin sal maak nie. Het hierdie bespreking by LitNet verskyn, sou sy die oorvloed van ruimte sekerlik aangewend het om baie van die hangende opmerkings te belig.

Ongelukkig is die bestemming van haar resensie ’n koerant met ruimtebeperkings en ’n leserspubliek wat die resensie “koud” lees. Verloor mens sig van dié konteks, verloor jy ook jou lesers.