Profile photo of crito

by crito

Hoekom herdrukke geresenseer word

Junie 13, 2017 in Uncategorized

Dit is so dat Crito nie stilstaan by resensies van herdrukke nie. Die lewe is te kort, jy weet. Tog wonder ek soms wat die punt is om herdrukke te laat resenseer. Kan ’n resensent ’n nuwe perspektief bring? Het die verloop van tyd ’n radikale hersiening van die boek meegebring?

Jo-Riëtte Jacobs neem op LiitNet die herdruk van Mariël le Roux se Die naamlose onder oë. Ek het ook gaan soek na resensies van die oorspronklike uitgawe, en weens die mate waarin Netwerk24 se werf dit vir mens moeilik en selfs onmoontlik maak om by ou resensies uit te kom, moes ek maar berus by ouma Crito se aantekeninge oor Jacolette Kloppers se bespreking in Beeld in 2010.

Jacobs se resensie is uitvoerig en deeglik – al die dinge wat destyds by Kloppers makeer het. Jacobs is, nes Kloppers, geneig om te veel oor te vertel van die verhaal, maar ten minste gebruik sy dit telkens as aanknopingspunt om aspekte van die karakterisering, fokalisering en so meer te ontleed.

Soms is daar opmerkings wat nie sin maak nie en die algemene hoë peil van Jacobs se argumentering skaad. So sê sy byvoorbweeld “Verder is dit ook opmerklik dat menige aktuele en eietydse kwessie in Die naamlose onder oog gebring word.” Sy brei dan daarop uit met: “Daar word onder andere fokus verleen aan versteurde gesinsverhoudings.” Dit is vir my onduidelik hoe sy kan dink dat versteurde gesinsverhoudings beskou kan word as net aktuele en eietydse kwessies. In enige taal is albei tydlose kwessies, so oud soos die Ou Testament.

Miskien moet Crito so iets as slordige formulering beskou, iets waaraan sy haar nie weer skuldig maak nie. Dit is duidelik dat sy baie krities na die roman kyk. Sy maak baie pertinente opmerkings oor swakhede in die roman ten opsigte van karakterisering, die geloofwaardighede van gegewens ens. Haar finale oordeel is ten gunste van die roman, sekere irritasies ten spyt.

Crito sou bitter graag wou gaan kyk presies wat in 2010 deur resensente geskryf is oor die boek. Is dit te veel om te verwag dat Netwerk24 hul ennui te bowe sal kom en die argiewe van hul voedingsbronne (Beeld, die Burger, Volksblad en Rapport) vir navorsers toeganklik maak?

Met die inligting tot my beskikking moet mens dan aanvaar dat Jacobs wel iets nuuts gebring het tot die kritiese gesprek oor Die naamlose. Dit is dan seker die rede hooekom herdrukke geresenseer word – niemand het die vaagste benul wat die resensente gesê het met die oorspronklike verskyning nie.

Die lees van my Crito-voorganger se opmerkings oor resensies in 2010, en die lees van Dewald Koen se bespreking van S.J. Naudé se roman Die derde spoel daarna wys dat min dinge verander het sedert 2010. Resensente is steeds geneig om baie ruimte af te staan aan ’n uiteensetting van die verhaal, en kritiese opmerkings te maak sonder om dit behoorlik te belig.

Koen is baie positief oor Die derde spoel; hy doen moeite om te verduidelik hoe boeiend die verhaal vir hom was, en dat hy dit as een van die literêre hoogtepunte van hierdie jaar beskou.

Hy is veral getref deur die filmiese aard en moontlikhede; Naudé se taalaanvoeling val hom ook op. Hy is beïndruk met die historiese plasing en impak daarvan.

Koen het hom al bewys as ’n bedrewe resensent. As hy meer plek aan die voorgenoemde drie aspekte afgestaan het, en die verhaal in een paragraaf opgesom het, sou hy heelwat beter gevaar het met hierdie resensie.

Crito het ’n spesmaas die boekeredakteur het ook só gevoel. “Besonderse roman met filmiese aanslag” is een van die droogste opskrifte wat ek nog gesien het by ’n resensie wat in sy sterkste paragrawe oor die boek juig.

Profile photo of crito

by crito

Onderbreking

Junie 6, 2017 in Uncategorized

Twee benaderings, een boek. Deborah Steinmair (Rapport Boeke) en Jonathan Amid (Boeke24) bespreek Rudie van Rensburg se Kamikaze.

’n Woord vooraf. Crito is self halfpad deur die roman. Ek het albei resensies benoud gelees. Bang hulle bederf my plesier.

Gelukkig doen hulle dit nie. So, volpunte aan albei op daardie punt.

En albei is hoogs positief oor Kamikaze. Crito is dus nie besig om sy tyd te mors nie.

Steinmair se resensie is die soort wat ek graag sou wou gelees het voordat ek begin lees het, net om ’n idee te kry van die inhoud, van die draaie wat die verhaal gaan gooi. Die nadeel van haar resensie is dat as jy die boek klaar gelees het, jy haar bespreking net met ’n paar kopknikke en ’n gemoedlike glimlag sal deurgaan: ja, dít was so, en ja, kyk hoe netjies beskryf sy daais.

As dit die doel is van die resensie om lesers en boek by mekaar uit te bring, slaag sy daarin.

‘n Mens moet egter fyn lees om kritiese opmerkings te vind. Of sien ek té veel raak in haar gebruik van die woord “resep” in paragraaf vier? Is ek die enigste wat ’n geamuseerde afstand in haar styl van formulering vind?

Amid se resensie is vir my meer funksioneel en bevredigend – die soort resensie wat mens met belangstelling sal lees wanneer jy absoluut niks van die skrywer of sy boeke weet nie, en wat jy ná die lees van die boek sal wil raadpleeg om te sien of jou eie reaksie op die boek strook met dié van die kenners.

Hy behou ’n meer kritiese standpunt oor die boek se onderdele as Steinmair; hy plaas dit ook met gemak binne die konteks van die genre en teenoor die werk van sy mededingende skrywers. Hy vind ’n punt van wesentlike kritiek (nie genoeg vroulike karakters in die boek is nie), maar of dit wel iets is waaraan die skrywer sal wil aandag gee, weet ek nie.

Terug na die boek.

Profile photo of crito

by crito

Klitsgras en duwweltjies

Mei 30, 2017 in Uncategorized

Net twee resensies wat vandeesweek Crito se aandag getrek het. Joan Hambidge (oor Pieter Fourie se Knapsekêrels) en Jean Oosthuizen (oor twee boeke, God, gay, genade van Retha Benadé, en Reënboog-roulette van Sanet Viljoen), Hambidge in Boeke24 en Oosthuizen in Rapport Boeke.

Crito se een voorsaat was knorrig oor Hambidge se telegram-styl wanneer sy (soms) oor digbundels skryf. Ek raak nie heeltemal so morrend daaroor nie, want sy het verbeter. Net hier en daar klink dit asof sy los gedagtes opstapel: “Hy debuteer onverwags met ’n pragbundel, Knapsekêrels, met kontreiverse wat sterk herinner in stylaard aan N.P. van Wyk Louw se “Klipwerk”-reeks. Louise Viljoen se bekende artikel “Digterlike gesprekke met N.P. van Wyk Louw” op Versindaba wys op al die gesprekke met Van Wyk Louw. Ook hierdie digbundel is dan ’n belangrike ­wederwoord of voltooiing.”

Dit kon netjieser geformuleer gewees het.

Andersins lei die bundel haar. Haar geesdrif vir die verse is opmerklik; haar slotsom (drie paragrawe daarvan) is berekend en sekuur. Hambidge op volle toere. Gaan lees maar en snuffel die subtekste uit: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/klokhelder-stilte-uit-n-bedrewe-hand-20170529

’n Resensie soos dié kan net een gevolg hê – Knapsekêrels is op pad na die Crito-boekrak.

Jean Oosthuizen se besluit om twee boeke onder een kombers te vertroetel was ’n slim een. Albei handel oor ’n onderwerp wat pertinent is: Die kerk se skandelike hantering van mense uit die LGBTI-gemeenskap.

Oosthuizen skryf met gemak oor ’n tema wat hom na aan die hart lê. Dit gaan nie vir hom die twee skrywers se vaardigheid nie, maar oor die tematiek; daaroor skryf hy met groot oortuigingskrag. Die resensie word sodoende deel van sy kritiese gesprek met die Afrikaanse kerke.

Viljoen kan miskien afgehaal voel. Oosthuizen sien die aktualiteit van haar roman in, maar hy lewer as kritikus weinig bydrae in die taksering daarvan. Hy beskryf die roman as “fiksieboek”, hy verwys na trae gang maar kan nie ’n vinger plaas op die redes daarvoor nie; eweneens praat hy oor geloofwaardigheid maar rugsteun nie sy opmerking met ’n uiteensetting nie.

En laat Crito reguit wees: Wanneer ’n resensent sê dat “party lesers” dalk probleme sal hê met sekere aspekte van die roman, flits die gevaarligte. Die resensent vermoed onraad, of dalk voel hy self só, maar het nie die moed van sy oortuiging om dit reguit te stel nie en gaan kruip dan weg agter die gesiglose “party lesers”.

As mens die moed het om vir die LGBTI-gemeenskap in die bresse te tree, kan jy sekerlik ook reguit sê dat sekere dele van die verhaal jou nie oortuig het nie. Jy keer immers nie daardeur jou rug op die LGBTI-belewenis nie. Jy sê net dat die skrywer die verhaal meer oortuigend kon gestruktureer het.

Profile photo of crito

by crito

Vriendelik

Mei 22, 2017 in Uncategorized

Mei. Die maand waarin boekeblaaaie lyk asof die afgelope maande min nuuts by uitgewers opgelewer het. Vandeesweek se hoofresensies Is ’n spanningsroman van Irma Venter (Rapport Boeke) en ’n nuwe bloemlesing van Hennie Aucamp se beste kortverhale (Boeke24).

Crito se se opdrag aan sigself is om net resensies van nuwe Afrikaanse werk te bekyk. Die oes raak dan skraler. Deborah Steinmair se bespreking van Irma Venter se Sirkus is geskryf met haar gebruiklike deeglikheid, maar vir Crito se gevoel word daar té veel verklap oor die inhoud.

Wat die resensie wel belangrik maak, is dat Steinmair haar vinger lê op die een inherente gebrek in Venter se werk – iets wat tipies is van romans wat deel vorm van ’n reeks met gemeenskaplike karakters en verhale wat op mekaar volg.

Skryf Steinmair: “Sirkus is die vyfde roman in Irma Venter se reeks spanningsverhale waarvan die titels met die letter ‘S’ begin. Om ’n reeks romans met dieselfde karakters daarin te skryf, hou heelwat uitdagings in: die spanning en die gehalte moet boek vir boek toeneem, die karakters moet groei en vars maar ook eie aan hulself bly, elke boek moet alleen staan, dus moet daar heelwat inligting herhaal word sonder dat dit vermoeiend raak.”

Die laasgenoemde vereiste word nie deur Venter behoorlik hanteer nie, meen Steinmair, met die gevolg dat mense wat Venter se reeks by Sirkus begin lees, nie behoorlik ingelig gaan wees oor die agtergrond van die karakters nie.

Die geluk is natuurlik dat die boek steeds aanbevelenswaardig is. Die kritiek wat uitgespreek word, is vir die aandag van die skrywer; die lof is lokaas vir die leser.

Helen Schöer het dit in Boeke24 ook te make met ’n skrywer wat besig is om te bou aan ’n reeks romans met ’n gemeenskaplike speurder. Vermis is Jeanette Stals se tweede roman met speurder Luna Joubert in die sleutelrol.

Schöer is Stals baie tegemoetkomend – sy hou van die vroulike invalshoek en die manier waarop Stals daarmee werk, maar uiteindelik is dit duidelik dat Schöer die roman té mak gevind het, en baie lou voel oor die ontknoping van die problematiek.

In die geheel is dit ’n baie beleefde manier van neus optrek.

Dewald Koen skryf in Rapport Boeke oor ’n Ope brief aan Dorian Gray, die debuutwerk van die digter Ruan Fourie. Dis ’n vriendelike resensie waarin wesentlike kritiek in die verbygaan genoem word in die laaste klompie paragrawe.

Crito wonder egter of die aanhalings uit die bundel, waarin getoon word hoe Fourie met ander skrywers in gesprek tree, nie die kapstok kon gewys het vir ’n meer uitvoerige kritiese bespreking nie. Dis een ding om te sê dat Ruan Fourie in gesprek tree Ingrid Jones, Sylvia Plath, Inrid Winterbach, N.P. van Wyk Louw en Vladimir Nabokov, maar die vraag is altyd of daar iets van daardie gesprekke kom. Wat maak die digter daarmee? En het dit die digter gebaat om by Oscar Wilde in te hak?

In ’n resensie soos hierdie moet die resensent sê of daar dadels van gekom het of dalk wel iets.

Profile photo of crito

by crito

Voorkennis

Mei 9, 2017 in Uncategorized

Soms lees ’n mens lekkerder aan ’n resensie as jy reeds die boek onder bespreking  self gelees het. Dan word die lees van die resensie ’n toets van jou eie insigte, asook van dié van die resensent. Ek het Nicole Jaekel Strauss se As in die mond ’n week gelede gelees, en Francois Smith se resensie daarvan in Rapport Boeke het Crito wild laat regop sit.

Smith se analise is kompak en vir Crito uiters openbarend. Hy staan baie ruimte af aan een verhaal wat los staan van die ander in die bundel, maar wat volgens Smith ’n sleutelverhaal is: “Die as van hierdie verhaal se brandstapel word as’t ware dwarsdeur die bundel gewaai …”

Wat vir Crito hier belangrik is, is in watter mate ’n resensent vir ’n leser met voorkennis iets kan aanbied wat onverwags is en onbegrip verander in kennis. Uiteraard is dit nie die dinge waaraan ’n resensent dink wanneer hy gaan sit om sy resensie te skryf nie. Dit is wel interessant as die resensie wel vir iemand wat nog nie die boek gelees het nie ewe goed na die boek lei as wat hy ’n ingewyde teruglei vir ’n herevaluasie van iets van geringskat is. En Crito het daardie eerste verhaal erg misgelees.

Smith vou die bundel oop met die verduideliking dat dit gaan oor ’n geheim wat algaande opgeklaar word deur verhale wat uit verskillende hoeke en tye op dieselfde insident inspeel. Hy besef dat dit nie altyd die resensent se taak is om die volle betekenis uit te spel nie – dit gaan eerder oor die aanteken van die maniere waarop die skrywer daarby uitkom.

Hier is Smith se bewoording van die manier waarop Strauss se kortverhale verskil van die gebruiklike struktuur wat mens in kortverhale aantref: “Ook die knaleffek van die slot van die tradisionele verhaal is meestal prysgegee vir ’n effek wat vergelyk kan word met die bevrediging wat die passing van ’n legkaartstukkie bied.”  Crito het groot bewondering vir die wyse waarop Francois Smith iets waaroor baie akademici ’n hele lesing sou kon wei, in een enkele sin saam te vat.

Die res van die resensie bevat baie sulke voorbeelde. As mens nog nie As in die mond gelees het nie, is hierdie resensie van baie groot waarde, en kan met dieselfde stip aandag benader word as die eerste kortverhaal in die bundel.

Crito het ook Marius Crous se bespreking van Hemelbesem se God praat Afrikaans met baie belangstelling gelees. Ek het dit nog nie onder oë gehad nie.

Crous se bespreking is vriendelik en toeligtend, maar dit is nie ’n kritiese bespreking nie. Dit wil lesers lok, en nie soek na literêre aanknooppunte nie. Dit verduidelik dan ook die soort aanhalings wat hy gebruik.

Crous klink geïmponeerd genoeg, maar dit is duidelik dat Hemelbesem eers tot mens gaan spreek wanneer jy sy ryme lees.

Profile photo of crito

by crito

Nog Camino

April 26, 2017 in Uncategorized

Dis vir Crito nogal beklemmend om te sien hoe die Camino-boeke van Erns Grundling (Elders) en Pienkes du Plessis (Ons Camino) resensente laat kleitrap. Vandeesweek s’n in Boeke 24, geskryf deur Jacques Myburgh, is wel aansienlik beter as Herman Jansen syne verlede week in Rapport, maar hy kon dit vir homself baie makliker gemaak het deur meer reguit te wees.

Myburgh gee meer inligting oor die twee boek. Ná Jansen se resensie, het Crito skielik ‘n heelwat beter idee oor wat nou eintlik in die twee boeke aangaan. Myburgh het sy leeswerk deeglik gedoen (al het sy veralgemenings op seker punte hom dadelik die gramskap van Piekes du Plessis op die hals gehaal).

Mens kry ‘n meer omvattende beeld van die aard en inhoud van die twee boeke, asook die dinge wat die skrywers moveer het om die boeke te skryf. En daardeur kry jy ook ‘n idee van hul persoonlikhede, en die raamwerk waarin die boeke tot stand gekom het.

Ná die lees van Myburgh se resensie is Crito gelaat met ‘n herinnering aan iets wat Kenneth Tynan eens oor resensies gesê het: Dis nie alles wat jy sê wat tel nie, maar ook dít wat jy weglaat.

Myburgh is baie omsigtig in die manier waarop hy die twee boeke in sy slotopmerkings teen mekaar afspeel. Hy doen dit met sulke goeie maniere. Hy sê nie reguit dat Du Plessis se boek power is of ‘n minder indrukwekkende publikasie as Grundling s’n nie – hy sinspeel eerder daarop dat net mense wat Du Plessis ken, sy boek sal geniet. Dit is ‘n puik voorbeeld van “damning with faint praise”.

Maar implissiet in sy opmerkings is die goedkeuring van Grundling se werk en die afkeur van Du Plessis s’n.

Crito het ‘n spesmaas dat dit dalk ander soort resensies sou opgelewer het as sowel Boeke 24 as Rapport Boeke hierdie twee publikasies afsonderlik laat resenseer het.

Profile photo of crito

by crito

Weergaloos

April 19, 2017 in Uncategorized

Wanneer kan mens vir ’n resensie kwaad word? Crito is ’n geduldige leser, maar afgelope Sondag het Herman Jansen dit wel deeglik reggekry om ’n verdomp of twee by die Crito-smoel te laat uitglip.

Jansen skryf oor Erns Grundling se Elders: My 1025 km te voet langs die Camino,  en Pienkes du Plessis se Ons Camino: ’n Spaanse avontuur.

Jansen se wegspringplek is die “gefladder” wat volgens hom in die Afrikaanse uitgewerswêreld veroorsaak is nadat twee skrywers boeke geskryf het en een ’n blog oor hul ervaring van die stap van die Camino. Grundling en Du Plessis het die boeke gepubliseer, dit stel hy as ’n feit, maar dui nie aan of Jeanne Els die skrywer van die blog is nie. Ons hoor net by Jansen dat ’n uitgewer dit nie wou publiseer nie.

Jansen is mal oor die metafoor van boksers in ’n bokskryt met NB-Utgewers as die een skeidsregter. Crito is nie deur Jansen ingelig wie die ander is nie. Boonop beweer Jansen dat NB-Uitgewers in “party kringe daarvan beskuldig word dat daar vooraf besluit is wie die wenner sou wees.”  (Verdomp, ja. “party kringe”. Seker maar Jansen se eie skepping. Hier het ons nou wragtag ’n resensie wat geskryf is asof dit gaan oor die grootte van die eiers wat daardie Van Joorsveld-kind van die Vrystaatse vlaktes kook in die plek waar die son nooit skyn nie.)

Maar lees mens verder, sien jy dat die boksers nie gelyktydig in die kryt was nie, en dat die metafoor weinig meer as ’n selfbevredigende vingeroefening is van die resensent.

Jansen vergelyk Grundling en Du Plessis se boek op ’n verbysterende manier. Crito is diep dankbaar om by Rapport te verneem dat Jansen self 330 kilometer van die Camino gestap het, maar dit is duidelik dat Jansen nie aan filosofiese diepgang gewen het tydens die tog nie. Du Plessis (volgens Jansen ’n “vrolike huppelkind”) se boek het kleurfoto’s en talle diep, ontroerende oomblikke, en Grundling het net swart-wit foto’s en “dink-wroeg-ontleed-verwerk-gestoei”. Jansen is só gefokus daarop om sy boks-beeld af te rond dat hy nie vir ons vertel van Du Plessis se diep oomblikke nie, of verder vertel van Grundling se “dink-wroeg-ontleed-verwerk-gestoei” as die ietwat negatiewe verwysings wat hy reeds gegee het nie.

Dis duidelik watter boek Jansen die maklikste gelees het. En dan skud hy die juk van sy boks-beeld af met die oppervlakkige opmerking dat “boekverkope [sal] sekerlik die ‘wenner’ bepaal”.

Laat Crito nou maar reguit wees: Dit is ’n vrot resensie. Sowel Du Plessis as Grundling kan voel hul boeke is misbruik sodat die resensent kan baljaar met die idee van ’n klomp skryfboksers en ’n gemene skeidsregter.

Ek gaan my daarvan weerhou om snedig te wees om Jansen se gesukkel om die resensie af te sluit. Dit lyk op die webblad asof hy ’n woorde-teiken had, en toe bygelas het om die resensie langer te maak. Die feit dat hy sy boksbetoog afsluit met “gee daai man ’n Bells” en ’n Johnny Walker-addendum, bevestig vir Crito dat hierdie resensie weergaloos is in sy oppervlakkigheid.

Profile photo of crito

by crito

Verskille

April 11, 2017 in Uncategorized

Die hemelsbreë verskil tussen resensies van literêre werke en ligter leesstof word pragtig belig in die twee besprekings van oorspronklike Afrikaanse boeke wat vandeesweek deur Boeke24 geplaas is: Bibi Burger s’n oor Alles het niet kom wôd van Nathan Trantraal, en Riaan Grobler s’n van Sielsmokkelaar van Leon van Nierop.

Burger se bespreking is uit die akademiese hoek geskryf: formeel, streng op die bundel af. As jy nie ’n brandende belangstelling in die digkuns het nie, gaan jy ná ’n paar paragrawe aanbeweeg. Crito het deurgedruk, pligshalwe.

Riaan Grobler vermeld dadelik dat Sielsmokkelaar ’n verwerking is van ’n roman wat reeds in 1996 verskyn het. Die vraag wat Crito dan dadelik vra, is hoekom iets wat reeds gepubliseer is, opnuut verwerk word. En is die verwerking ’n verbetering?

Sekerlik nie onbillike vrae om te vra nie. Grobler verskaf egter nie die antwoorde nie. Sy resensie bevat genoeg inligting oor die inhoud om die koerantleser sowel op hoogte te bring met die verhaal as om hom/haar ’n besluit oor die lees van die boek te laat neem.

Die resensie is minder formeel as Bruger se resensie, en op ’n manier hinder die dinge wat hy in paragraaf een in die lug laat hang ’n mens nie te veel nie. Crito sou wel baie graag wou geweet het of Sielsmokkelaar II beter is as Sielsmokkelaar I.

In Rapport Boeke het Jean Oosthuizen dit afgelope Sondag gehad oor Jurie van den Heever se Wat moet ons met ons Kerk doen? Crito verneem dat Oosthuizen die afgelope ruk moeilike tye beleef het met nagtelike foonoproepe uit die geledere van die mense wat hy so vreesloos in die NG Kerk aan die kaak gestel het.

Dit pla Oosthuizen duidelik nie. Hierdie resensie is weer eens op die punt af geskryf – en uiteindelik kan mens sien dat dit gaan oor die maniere waarop die NG kerk sy geloofwaardigheid kan behou. Crito vermoed wel dat so ’n lang en deeglike resensie uiteindelik net werklik gelees sal word deur die mense wat hulle bekommer oor die NG kerk.

Dit werp ook ’n ander vraag op: Moet alle boeke wat naastenby met die NG kerk en geloof te make het deur Jean Oosthuizen geresenseer word? Dalk, by wyse van afwisseling ’n slag weer vir Piet Croucamp of George Claassen ’n kans gee?

Profile photo of crito

by crito

Ou skool

April 4, 2017 in Uncategorized

Net twee resensies van die  afgelope week trek my aandag. Cas van Rensburg s’n oor Eindspel (Boeke24) die nuwe roman deur Wilna Adriaanse, en Dolf Els s’n oor Die Burger 100, ’n boek wat saamgestel is deur Bun Booyens en Aldi Schoeman (Rapport Boeke).

Crito bespeur natuurlik ’n subteks hierin, maar laat ons dit maar ignoreer ter wille van Klaas Vakie daar op Stellenbosch. Kom ek volstaan net deur te sê dat albei resensente oud-joernaliste is. Van Rensburg was by Beeld en Els by Die Burger, as ek dit nie mis het nie.

Albei het hul opdrag met deeglikheid uitgevoer. Dis op só ’n manier geskryf dat die koerantleser dit met plesier kan lees en met baie verworwe inligting agterna kan terugsit.

Van Rensburg het die goeie hoedanighede van Eindspel oorgedra, Els het die inhoud van die boek bespreek en in die proses die geskiedenis van ’n koerant getakseer en besing sonder om te klink soos ’n proseliet.

Van Rensburg laat ’n besorgdheid oor die toekoms van Afrikaans deurskemer. Sy opmerking oor die eerste sin van die boeke is, lyk dit vir Crito, daarop gemik om die belangstelling van sy lesers vas te maak met ’n sweem van nostalgie.

Die probleem met Van Rensburg se benadering is dat dit uiteindelik nie werklik ’n resensie is wat hy skryf nie. Dis ’n onkritiese ophemeling. Van Rensburg sal kan sê die ophemeling spruit uit ’n kritiese benadering, hy het maar net gefokus op die goeie aspekte.

Dit mag só wees – Crito het al in die verlede van sy resensies gelees wat baie skerp was. Maar die indruk wat mens kry uit sy retoriese styl, is dat hy kolporteur is, eerder as resensent. (Mnr. Lategan, dit was DJ Opperman wat “kolporteur” so mooi gebruik het. Maak dit van Crito ’n dooie?)

Dolf Els se aanpak is dié van ’n oud-joernalis wat nie huiwer om sy trots te laat deurskemer nie. Hy het ’n keuse gemaak van dinge wat hy uitsonder vir lof. In die proses kry enigiemand wat nie die boek gaan koop nie, tog ’n blik van die ontwikkeling en geskiedenis van ’n groot joernalistieke tradisie. Uiteraard ook die verloop van ’n eeu en die noodwendige veradering van gebruike by die koerant.

Els spreek ook kritiek uit oor leemtes in die inhoud (spesifiek die min verwysings na die Grensoorlog), en dit is hier waar sy benadering verskil van Cas van Rensburg s’n. Hy is nie ’n kolporteur nie. Crito sou net wou gesien het dat Els ’n paar ander dinge ook noem, onder meer die feit dat Die Burger se rol as houer van rekord aangetas is deur die feit dat dit so lank die amptelike mondstuk van die Nasionale Party was.

Maar laat Crito nie, soos gesê, té betrokke raak by die subteks nie.

Profile photo of crito

by crito

Kolonialisme

Maart 29, 2017 in Uncategorized

Noudat kolonialisme so sekuur in die kollig staan, lees Crito gretig aan nuwe geskiedkundige publlikasies. Resensies van daardie boeke is my kos. Seker daarom dat Wium van Zyl se bespreking in Rapport Boeke van Die VOC aan die Kaap 1652-1795, (onder redaksie van Con de Wet, Leon Hattingh en Jan Visagie) vir my die interessantste resensie van die afgelope ruk was.

Dit was helaas nie die knapste resensie nie. Wium van Zyl spring weg met die bestaansredes vir hierdie boek, dan die inhoud, maar kom laat in die resensie eers by een van die interessantste onderwerpe, naamlik die politieke raad se vergadering en uiteindelike besluit oor die invoer van slawe. Van Zyl meen daar word nie deeglik genoeg na hierdie onderwerp gekyk nie. (Mens kan sy punt snap – dis duidelik iets wat ’n merkwaardige uitwerking gehad het op die verloop van ons land se geskiedenis.)

Binne die huidige raamwerk van aktualiteit sou daardie vergadering en sy besluit, al is dit volgens Van Zyl hoe karig hanteer, die kapstok gewees het vir die resensie. ’n Resensie moet nie net ’n aftellysie van goeie hoedanighede en tekortkominge wees nie. Dit moet ook aansluit by die dinge wat vir die leser van die resensie belangrik is en aansluit by die teenswoordige politieke debat.

Van aktualiteit gepraat. Crito wonder wat as aktueel beskou word in die wêreld van die lettere. Gerda Taljaard-Prinsloo lig in haar bespreking van Marita van der Vyver se Misverstand (Rapport Boeke) ’n bietjie die sluier.

Van den Vyver se “kenmerkende” galgehumor is skynbaar in goeie werkende toestand wanneer sy skryf oor die literêre sirkus, en die literêre hekwagters, pryse, die kanon, verwaande skrywers, resensente en uitgewers en uiteraard die etes saam met uitgewers. (Crito wonder hoekom daar nie ’n literêre agent met vlesige lippe is nie?) Daar is skynbaar ook versluierde verwysings na lewende figure, en les bes onthul sy die groot waarheid: Om ernstig opgeneem te word, moet mens ’n boek oor die Anglo-Boereoorlog skryf.

Taljaard-Prinsloo se resensie het die kenmerkende bou van ’n Afrikaanse literêre resensie, iets wat my Crito-voorsaad al verskeie kere uitgewys het. Crito het wel by die lees oor die literêre sirkus besluit om onmiddellik die boek aan te skaf. Natuurlik ook dadelik begin wonder of hierdie deel van die resensie nie ’n invalshoek vir ’n veel prikkelender resensie sou gewees het nie. Die res van haar argumentasie sou dan net anders verpak kon word.

Maar wie is Crito om te sê, nè?

Frederick J. Botha se resensie van As in die mond,  Nicole Jaekel Strauss se nuwe bundel kortverhale (Boeke24) is ook in ’n akademiese sleutel.

Mens lees die eerste paragrawe met die bedeesdheid van ’n student wat na ’n begaafde lektor luister, maar wanneer Botha in paragraaf vier die opmerking maak dat hierdie bundel ’n hoogtepunt in die Afrikaanse kortkuns is, dan besef selfs Crito dat Botha die resensie op geen ander manier kon geskrywe het nie.

Die resensie self is dig geskryf, tekenend van ’n resensent wat werklik hard probeer om die bundel se inhoud verstaanbaar te maak sonder om geheime te verklap. Elke resensent weet dat die outeur van die boek sy bespreking lees; oor evaluerings kan niemand argumenteer nie, maar die resensent weet dat hy ten minste aan die outeur moet wys dat hy deeglik gelees het. Botha lig die gewone leser in, en lig die hoed vir die outeur.

Daar was ook ’n resensie van Nadia: Paaie van hoop – die amper-biografie van Nadia Beukes, met hulp deur Jana van der Merwe. Lucia Swart-Walters is die resensent.

Die oomblik is vir Crito té groot.