Profile photo of crito

by crito

Vertalings

Junie 5, 2018 in Uncategorized

In ’n skraal week vir die lesers van Afrikaanse resensies, is dit miskien die moeite werd om ’n slag oor iets te skryf wat ek gewoonlik vermy: Afrikaanse vertalings van Engelse boeke. Nie omdat ek regtig wil nie, maar omdat dit soms gebeur dat ’n mens ’n rooi pen wil neem en begin korrigeer.

Vandeesweek plaas Boeke24 ’n resensie deur Francois Bekker van Maya Fowler se Patagonië. Op Netwerk24 se webwerf is daar ’n mooi foto van die omslag, met ’n wysheid deur Marita van der Vyver om die boek se ontvangs by die leespubliek te help vergemaklik: “’n Nuwe Afrikaanse stem, oorspronklik en selfversekerd, iets om oor opgewonde te word.”

Maya Fowler is ’n Engelse skrywer wat in 2009 met The Elephant in the Room gedebuteer het. Haar roman Detour is in Afrikaans vertaal en as As jy ’n ster sien verskiet gepubliseer. Jammer, me. Van der Vyver. Maya Fowler is nie ’n nuwe Afrikaanse stem nie.

Francois Bekker se resensie van Patagonië kom en gaan sonder dat hy dit vermeld dat die roman ’n Afrikaanse vertaling is van Fowler se roman Patagonia.

Dit is ’n baie neutraal-geskrewe resensie. Bekker dui aan waaroor dit handel, en besluit uiteindelik dat dit ’n ambisieuse roman van epiese omvang is. Hy weerhou hom daarvan om te sê of die ambisies verwesenlik is of nie.

Hy vind sekere van die karakters se gewaarwordinge ontroerend, maar sê nie of die verhaal self hom ontroer het nie. Hy reageer op die tematiek, en trek die lyne deur na die self. Mens weet nie of die karakters se handel en wandel hom verby verveling (“’n mens voel soms vasgevang in die sleur van die karakters se omswerwinge”) laat beweeg het nie.

Sulke soort resensies laat my uiters ongemaklik voel. Die resensent deins weg van die toeswaai van lof en dwing sy leser om tussen die lyne te moet lees. Jy soek na aanduidings van leesbevrediging en vind dit nie. Maar hy verdoem nie die roman nie – ’n goeie teken, sekerlik, maar hoe moet die arme skrywer nie voel nie? Louwarm is nie lekker nie.

Die resensie laat my terugdink aan opmerkings wat Crito in die begindae van hierdie rubriek gemaak het oor resensies en die noodsaak van Afrikaanse koerante en tydskrifte om oorspronklike Afrikaanse werke te resenseer. Sekerlik sal die redakteur van Boeke24 redes kan aanvoer vir die publikasie van resensies van vertaalde boeke, maar wat my betref is daar net een wat sal oortuig, en dit is in gevalle waar die vertaling briljant is.

Nou, Francois Bekker noem nie eens dat Patagonië ’n vertaling is nie, laat staan nog hom uitlaat oor die gehalte daarvan.

En wat van Engelse vertalings van Afrikaanse werke? Hoekom nie die Engelse vertalings van Karin Brynard, Deon Meyer, Marita van der Vyver en so meer se Afrikaanse boeke resenseer nie? Die uitgewers sal baie bly wees daaroor, maar tot dusver het die redakteurs van Afrikaanse boekeblaaie (dié wat nog bestaan!) hulle daarvan weerhou.

Profile photo of crito

by crito

Halwe en heel Kruger

Mei 29, 2018 in Uncategorized

Mens het nie duisende woorde nodig om ’n baie goeie resensie te skryf nie. Die resensent se oordeel kan bondig saamgevat word, en dan is ’n paar honderd woorde genoeg. Fransjohan Pretorius resenseer Skermutselings en skandale (van Heiniie Heydenrych) in 285 woorde (met inbegrip van die inligting oor die boek bo-aan) vir Boeke24.

As mens jou probeer indink in die problematiek waarmee Pretorius te make gehad het voordat hy begin skryf het, is sy keuse van struktuur vir die resensie die sleutel tot die gehalte van die produk wat hy uiteindelik lewer.

Pretorius het gedink dis ’n boek met beperkinge – ernstige beperkinge. Dit gee net een sy van ’n saak. Daarmee is uiteraard nie alles verkeerd nie, maar dit kom uiteindelik op dieselfde neer op dieselfde as wanneer mens ’n boek oor Beethoven skryf en niks sê oor die musiek nie.

Hy besluit dan op die volgende aanpak: Noem eers die vorige boeke waarin dieselfde onderwerp al aangeraak is, sê dan wat in die boek voor hande die alleraanbod is, verduidelik dan hoekom dit ’n publikasie met skrale waarde is, en gee ’n vooruitsig op ’n publikasie waarin al die inligting tot reg sal kom.

Wat het Pretorius sy besluit laat neem? Sekerlik die versugting dat geskiedskrywing ewewigtig en so volledig as moontlik moet wees. Dan ook die strewe om geregtigheid te laat geskied aan historiese figure.

Die tydsgewrig waarin Pretorius sy resensie skryf, is een waarin naarstigtelik gesoek word na korrektiewe op ongeregtighede van die verlede. Dit is ’n edele strewe, maar dit kan ook lei tot ’n situasie waarin eietydse maatstawwe toegepas word op ’n konteks waarin daardie maatstawwe onbekend was. Ons weet nou hoe verkeerd Paul Kruger se optrede was, maar wat was die menings van mense in die 360 grade rondom Kruger?

Ek glo nie dat Heinie Heydenrych se siening onsinnig is nie. Fransjohan Pretorius wys net dat dit nodig is om die totaliteit van reaksies op Kruger in ag te neem.

Die krediet wat Pretorius vir Heyndenrych laat toekom, is spesifiek: Dit openbaar die skadusy van Kruger se presidentskap. Hy gee ook krediet aan die pers van destyds as bronne vir Heyndenrych se onthullings.

Ingebed in die resensie is dan ook, vir die wakker leser, enersyds seine oor die vryheid van ons pers, en andersyds ’n implisiete teregwysing oor die publikasie van historiese publikasies waarin die analise nie volledig deurgetrek is in alle rigtings nie.

Profile photo of crito

by crito

Prysenswaardig

Mei 22, 2018 in Uncategorized

Die versoeking was sekerlik groot om te sê dat Die dao van Daan van der Walt net Doppers en filistyne in ’n vreemde gewaad is, maar Willie Burger se oog is meer suiwer as dít. Hy begin wel sy resensie van Lodewyk G. du Plessis (pseud.) se roman (Boeke24) met die flouste moontlike inleiding, maar daarna ontplooi hy ’n baie sterk taksering van die roman wat Afrikaanse lesers aan die gons het.

Die inleiding: Een of ander annonieme vriend se aksioom (dat hy binne die eerste 20 blaaie weet of ’n boek die moeite werd gaan wees) is darem net nie goed genoeg vir die lading diepgang wat Burger daarna vir die leser uitsprei nie. Dis soos om die Mona Lisa te bespreek en te begin deur te sê die muur daaragter laat die raam mooi vertoon.

Omdat Burger hom boonop nie aan die aksioom steur nie, hoekom dit hoegenaamd noem? Pap inleidings maak mens kriewelrig. Kyk maar hierbo.

Wat Burger daarna doen, is besonder knap gedoen. Op ’n manier hanteer hy dit soos ’n geleidelike leesverslag – die irritasie wat mens in die begin het, en dan die manier waarop die leser  stelselmatig onder die betowering van die roman kom.

Dit is uiteraard die toets van ’n goeie resensent – hoe hanteer hy/sy ’n roman wat buite alle gevestigde patrone val?

Burger se reaksie is, heel verstaanbaar, dié van ’n deurwinterde literator. Hy soek eers die raakpunte, die verwysingspunte met bestaande romanvorms, en vind dit in die werke waarin die plaas die agtergrond is.

Daarna dring Burger al hoe dieper in die wese van die roman in. Hy lê uit hoe Die dao van Daan van der Walt die verskuiwende visie van Daan verwoord, hoe hy die beklemmende elemente van ’n sekere soort Afrikanerskap (dié wat geanker is in tradisionele godsdiens) van hom afskud wanneer sy eie vaste patroon versteur word.

Burger noem al die verskillende fassette van die ontdoppering van Daan op, en hoe dit te bespeur is in die grein van die werk. Maar hy doen ook vir my iets vrek interessants – as jy hierdie resensie gelees het, sal jy kan volg wanneer mense oor die boek praat. Maar jy sal eers kan saampraat sodra jy die boek gelees het.

Dit is die ou storie van resensies lees van boeke wat mens reeds gelees het. Dit gaan nie vir my daaroor om te sien hoeveel ek met die resensent saamstem of van hom verskil nie. Dit gaan eerder oor die manier waarop hy dinge uitlig wat ek in die lees geabsorbeer het, maar nie werklik gesnap het in die groter konteks nie.

Om hierdie rede is Willie Burger se resensie vir my prysenswaardig. Dit openbaar soveel meer van die werk as wat ’n eerste lees daarvan self gedoen het, maar dit verklap nie die detail nie. ’n Resensie wat jou laat uitsien na die herlees is iets besonders.

Terwyl die identiteit van Lodewyk G. du Plessis nog sub rosa is, is dit ook heerlik om die resensie te lees, wagtend op enige opmerking of verheldering rondom die identiteit van Lodewyk G. du Plessis. Burger hou sy vermelding daarvan tot heel laaste, en dan is dit ook op ’n vlak waar sy opmerking terugbuig in die analise van die werk.

Profile photo of crito

by crito

“Sharknado” vir Afrikaanse harte

Mei 15, 2018 in Uncategorized

Doodkry is min. Jamie Uys sê ook só. Saal D was nie my laaste staning nie. Maar nou is my geduld ook effe minder met oninteressante resensies. Al daai reëls wat Crito merk 1 gemaak het, kry nou nog een by. Ek gaan nie tyd mors met sulke resensies nie. So daar.

Vandeesweek is daar net een wat my dit laat herlees het. Nie omdat dit so goed is nie. O nee. JB Roux het my voorgangers al die hel in gemaak, sommige van hulle het hom gewoon geïgnoreer. Sy nuutste poging, oor Susan Coetzer se Selma en Louise vir Boeke24, is ’n pragtige voorbeeld van hoe ’n resensent sy skrywe kan vul met Quatsch.

As ’n skrywer aansluit by ’n rolprent soos Thelma and Louise, en die resensent is skerp genoeg om die verband te trek, dan verwag ’n mens dat die resensent, gewoon uit hoflikheid teenoor die skrywer én leser, nie net sal gaan kyk hoe lyk die ooreenkomste nie, maar ook hoeveel die aansluiter van die aangeslotene verskil. En dit deeglik doen. Uitvoerig.

Enigiemand kan die boek se storie saamvat. Maar ’n knap resensent sal kan uitpluis, en in detail sê, wat die bydrae van dié aansluiting tot die Afrikaanse leeskultuur is. Thelma and Louise was, soos hulle deesdae so baie op KylNet se kanale sê, ikonies. Wat is Selma en Louise? Is dit ’n parodie, of pastiche – en is dit net so snaaks? En uiteindelik ontredderend? Mens hoef nie die slot te verklap nie, jy kan net skryf oor die implikasie van die slot.

Dit is ook, wat my betref, ’n bedenklike procédé om dit te bestempel as “chick-lit” en dan te sê dit hou nie lekker kers vas by skrywers soos Sophia Kapp en Kristel Loots nie – maar glad  nie te sê hoekom dit die geval is nie. Verf dit met die teerkwas en gaan voort met die lekker lewe.

En dan kom die groot knal: Selma en Louise is ’n “geslaagde en aangename leeservaring wat Coetzer se reputasie as skrywer gestand doen”.

Wat? Coetzer het ’n reputasie as skrywer? Alles wat ou JB tot dusver gesê het, dui dan daarop dat sy ’n goeie naam as skrywer het. Net swak skrywers het reputasies.

Miskien kon ’n skrander subredakteur Roux se bas gered het. Maar dit lyk nie asof daar een doenig was met die publikasie van hierdie resensie nie. Wie op Gods aarde het besluit “ ‘Eat, Pray, Love’ vir Afrikaanse harte” is ’n geskikte opskrif vir Roux se resensie? Het daardie persoon die resensie gelees en toe sy eerste en beste breinskommeling as opskrif gebruik?

Dit lyk so.

Profile photo of crito

by crito

Profile photo of crito

by crito

Tweevuis

Maart 6, 2018 in Uncategorized

Kyk, mens kry goeie resensies en jy kry slegte resensies. Dan is daar ook positiewe resensies wat sleg geskryf is, en negatiewe resensies wat goed geskryf is. Nes daar, uiteraard, positiewe resensies is wat goed geskryf is, en negatiewe resensies wat vrot geskryf is.

Jean Meiring het pas twee daarvan geskryf: ’n positiewe resensie wat goed geskryf is (oor Riana Scheepers se Stormkind (Rapport Boeke), en ’n negatiewe resensie wat goed geskryf is (oor Irna van Zyl se Gifbeker in Boeke24).

Uit eersgenoemde straal ’n gloed van geesdrif, uit laasgenoemde nie. Albei is aangepak met dieselfde sekerheid van argumentasie en noukeurigheid van analise. In Scheepers se werk spreek die skepping van ’n verbeeldingswêreld tot hom; by Van Zyl word sy verbeelding nie geprikkel deur die opset van die speurverhaal nie.

Vir die noukeurige leser is die fleurigheid van Meiring se taalgebruik in sy reaksie op die Scheepers-roman opvallend. Ek beny hom daardie stilte wat oor die plaas neersif, en baie van die ander dinge waarby hy aanklank gevind het, en dan vir die resensie-leser deurgee via sy taalgebruik en formulering. En wanneer hy baie beïndruk is, gee hy groot aan: “meesterlike openingstoneel waar Scheepers haar kragte sinfonies inspan”, byvoorbeeld.

Vir die Van Zyl-roman kan hy hom nie aansluit by kleure en so meer nie. Hy moet hom wend tot ’n opsomming van die roman, die enigste rede hoekom ek soms gevoel het die resensie grens aan ’n vrot resensie. Hy toon ’n gevoeligheid vir die ratwerk van die speurroman, maar ek wonder of dit ’n geldige uitgangspunt van hom is om te verwag dat alle karakters in volheid geteken moet wees.

Om die aftel van die verhaal nog opvallender te maak, sluit dit in ’n slordige lesing van een van die verhaalelemente: Meiring sê dat Van Zyl die voorlaaste datum (Woensdag, volgens sy resensie) so te sê ten volle verswyg. Dit is nie waar nie. Ek het die boek gisteroggend by Amazon gekoop, en Woensdag is daar, in volle glorie.

Het hy té vinnig gelees? Ek glo nie so nie. Die resensie is daarvoor té deeglik. Die dinge wat Meiring teen die roman inbring, is boonop van só ’n aard dat die skrywer dit goed sal kan benut met haar volgende boek.

En dan is ek hom dankbaar vir ’n woord wat ek nog nie vantevore gehoor het nie, maar waaroor ek mal is: lokbokkems (vir red herrings).

Maar om terug te keer tot Meiring se bespreking van Scheepers se boek. Hy praat op ’n plek van die narratiewe karosvelle wat ruwerig aaneengewerk is – die volksverhale van die Boesman-mense wat deur Scheepers aangesny en vervleg word. Meiring voeg by dat sy dit met sinsitiwiteit doen, en dat die blote gebruik daarvan (as ek een van sy min vae sinne reg verstaan) dit blootlê aan besinning.

“Wanneer, indien ooit, is toeëiening toelaatbaar en wanneer kom die gebruik van die kultuurgoedere van ’n stilgemaakte volk net op verdere verdelging neer? Ongetwyfeld sal ’n debat hieroor van stapel gaan.”

Ek meen ’n mens kan van ’n Afrikaanse resensent verwag om bewus te wees van die beskuldigings wat Stephen Watson omrent ’n dekade gelede teen Antjie Krog gemaak oor Die sterre sê Tsau. Dieselfde argumente sal dan sekerlik teen Stormkind gemaak kan word. Maak nie saak of ’n mens dink (soos ek) dat Watson ’n paar van sy varkies kwyt was met sy beskuldigings teen Krog nie, dit is die groter saak van toeëiening wat aangespreek moet word.

In hierdie geval dink ek moes Meiring meer tyd daarvan afgestaan het, en van ’n goeie resensie ’n skitterende ene gemaak het. As die resensent die problematiek identifiseer, moet hy nie op die draad bly sit nie.

Profile photo of crito

by crito

Skraal

Maart 1, 2018 in Uncategorized

Skraal oes van resensies oor nuwe Afrikaanse boeke by Boeke24, nè? Net twee wat ek wil noem.

Joan Hambidge s’n oor Cecile Cilliers se kortverhaalbundel, Die ou vrou en die priester. Soveel respek vir dié debuut, so in die herfsjare. Respek vir Cilliers se doen en late deur die jare. Respek vir die verhale, en lof.

Mooiskoot.

Dan Riette Rust se bespreking van Schalk Schoombie se Tot die dood ons skei. ‘n Boek oor mans wat hul vroue vermoor. Ek hou gewoonlik van Rust se aanpak. Nie hierdie keer nie. Sy het soms die manier om dawerende uitsprake te maak. Van die soort waaroor sy aanstaande jaar sal bloos.

Hierdie keer is daar heelparty. Luister: “Maar hoe kán mans só lank ná die begin van die vroueregtebeweging steeds hul vroue mishandel en vermoor?”

Is daar enigiemand op Gods aarde wat regtig dink dat die blote feit dat ‘n vroueregtebeweging begin het, sal veroorsaak dat mans ophou om hul vroue te mishandel en vermoor?

Rust verklaar ook dat omdat die werk niefiksie is, die hoofstukke dieselfde formaat moet hê. Ek sukkel ‘n bietjie om my kop om daai ene te kry. Dit sou seker gehelp het as sy verduidelik het wat sy eintlik bedoel.

En wat is ‘n “tussenkop” nou eintlik? ‘n Subopskrif, soos die konteks my laat aflei?

Nie mooiskoot nie.

Profile photo of crito

by crito

Onderweg

Februarie 13, 2018 in Uncategorized

In die week waarin president Zuma aangesê is om die speelveld te verlaat, seur dit in die Afrikaanse boekeblaaie steeds oor die kerk, geloof en seksuele oriëntasie. Jij in jouw klein hoekie, en ik in mijn.

Drie resensies neem deel aan hierdie “gesprek”. In Rapport skryf Jean Oosthuizen oor André Bartlett se Weerlose weerstand: Die gaydebat in die NG Kerk. Die symste André Bartlett resenseer in Boeke24 André Pretorius se Geloof alleen, ’n boek waarin ’n reis die aanknopingspunt word vir ’n besinning oor die Hervorming. En ten derde skryf Riette Rust oor Rian van Heerden se 16 Dinge wat ek nié moes sê nie.

Godsdiens is ’n onderwerp waaroor mense versigtig skryf. Tussen die fundamentalistiese trolle en die bliksemstrale moet mens fyn voetwerk doen.

Weerlose weerstand tree die NG Kerk aan vir hul kleinsiellige verwerping van gays. Dit beskryf vroomheid en verraad, met die hoogste gestoeltes van die moderamen as vertrekpunt.

Oosthuizen se beskrywing en taksering van die inhoud laat my vermoed dat baie Gatjieponners ná die lees van die boek nooit weer lawement nodig sal hê nie. Soos die mense op Facebook sê, Bartlett names and shames.

Oosthuizen is die boek goedgesind, as ek so ’n broederlike term mag gebruik. Hy neem die boek in fynste besonderhede onder die oog, en met die gesag van iemand wat self al ’n slag deur die kerk se mankolieke meul is. Sy simpatie en bewondering lê by André Bartlett, en die resensie is só aangebied dat ’n mens wonder of daar ooit ’n teenoorgestelde siening van die problematiek kan wees – en dan besef jy dat dit juis die huigelagtige ander siening is wat die moleste veroorsaak het.

Op sy beurt het Bartlett ’n makliker opdrag: André Pretorius se Geloof alleen het ’n baie diep indruk op hom gemaak, en Bartlett sonder dit om dié rede uit. In baie opsigte is dit ’n veilige resensie om te skryf. Die Hervorming is ’n gedane saak. Bartlett se enumerasie van die trefpunte in die boek is gemaklik en respekvol hanteer.

Nadat jy hierdie resensie gelees het, dwaal jou gedagtes terug na Jean Oosthuizen se resensie, en jy besef dat Bartlett se eie boek ook gaan oor kerklike dogmatiese hervorming, en hoe dit in die NG kerk se geval in die gay-opsig misluk het. Dit klink vir my dit sal nie ’n slegte idee wees om die twee boeke ná mekaar te lees nie.

Rian van Heerden is ’n “celebrity”. ’n Radio-omroeper wat dikwels op omstrede manier in die openbare oog was. Deel  van sy lewensbeskoulike probleme het gewentel om sy gay-wees. Dit het ons verlede week al geleer toe ’n uittreksel uit 16 Dinge in die koerant verskyn het.

Die rede hoekom hierdie resensie (bondig en direk aangebied deur Riette Rust) my aandag getrek het, is omdat Van Heerden iemand is wat bloot deur uit die kas te kom ’n hervorming beleef het wat vir die NG-moderator wars is. Rust sê tereg dat mens òf ’n bewonderaar is van Van Heerden, òf nie. Ek is nogal – hy herinner my baie aan Deon Maas, wat ook nie huiwer om sy opinie te lug nie.

Wat is die plek van drie sulke boeke in die groter Suid-Afrikaanse opset? Ek lees in die naweek ’n stukkie statistiek raak: Daar is tans in SA meer swart landsburgers onder die ouderdom van vyf as wat daar wittes van alle ouderdomme saam is. Besluite wat vandag deur instansies soos die NG Kerk oor gays geneem word, gaan binne tien jaar irrelevant wees.

Maar boeke soos hierdie markeer die tydsgewrig. Sodat ons nie kan vergeet nie.

Profile photo of crito

by crito

Van nagwaak tot die sending

Februarie 7, 2018 in Uncategorized

’n Vakansie kan ook nie vir ewig duur nie. Terug in die Kaap, en dis nie meer die plek waaroor Sonja Herholdt so sielsverheffend gesing het nie. Al wat nog in my tuin leef, is die sementkabouters.

Boonop is die resensie wat my vandeesweek die meeste plesier gegee het, een oor ’n boek wat uit die Engels vertaal is. Ja, ek weet Crito Merk I het die wet neergelê en gesê dat net resensies van boeke wat oorspronklik in Afrikaans gepubliseer is hier aandag kry. Maar ek is ’n kind van die Zuma-era. Wette schmette.

Jean Meiring skryf vir Rapport oor Hartbreker: Christiaan Barnard en die eerste hartoorplanting.Die skrywer van die boek is James-Brent Styan. Die vertaler bly anoniem. Miskien is sy identiteit bekend. Moontlik verswyf Meiring dit net uit rankune.

Wat wel duidelik is, is dat hier ’n lekker storie aan die gang is. Meiring is geïnspireer deur die boek. Luister na hierdie paragraaf:

“In sy nabyheid kry vroue reëlmatig hartkloppings, wat die goeie dokter dikwels noop om agter ’n diggetrekte deur sy doepa aan hulle toe te dien. As Barnard by die Italiaanse rolprentdiva Gina Lollobrigida ’n nagwaak hou, is dit oraloor rugbaar – ook in Suid-Afrika, waar sy vrou, Louwtjie, en hul kinders op hom wag.”

Selfs wanneer Meiring in ’n mineurtoon die kwinte begin blootlê, is daar leesplesier: “Die oudjoernalis James-Brent Styan had dus ’n ryke oorvloed edelmetale tot sy beskikking waaruit hy in sy smidswinkel iets werklik glimmends kon smee. Maar ’n biografie oor iemand soos Barnard sal altyd besonder uitdagend wees, veral in ’n tyd waarin die biografiegenre wegbeweeg van ophemeling tot iets veel meer ewewigtigs. Styan teken wel ruim kritiese aspekte aan. Tog, al beskik die eindproduk – as ’n mens jou oë op skrefies trek – oor deug, is dit in die geheel en op die keper beskou ’n beduidende teleurstelling.”

Daarna spel hy die boek se foute duidelik uit. Onvermydelik stuur hy af op ’n baie sterk veroordeling: “Dis klinkklaar dat Hartebreker holderstebolder die rakke moes haal. ’n Streng redakteur en noukeurige proefleser sou die ergste bloeding kon gekeer het.”

Jean Meiring het al resensies van hoë gehalte geskryf, meestal in positiewe trant, en oor boeke wat tot hom gespreek het. Hartbreker het op ’n ander manier tot hom gespreek, dermate dat hy van sy beste skryfwerk nog met hierdie bespreking gelewer het. Veral daardie slotsin: “Ons eie gevalle hartensgod verdien beter.”

Irna van Zyl spring in haar resensie van Johanna (’n roman deur Cas Wepener) weg met ’n bekentenis: “Ek wou nie van Johanna hou nie. Hoe kan ’n man – ’n teoloog, boonop jonk – hom in ’n heelwat ouer vrou se gevoelswêreld tuismaak – ’n gay vrou s’n daarby?” Maar sy veg denkend en dapper teen dié vooroordeel, want sy is verstandig. As mens ’n geslagskeidslyn wil trek oor die geldigheid van ’n skrywer om hom/haar in die lewe van ’n ander geslag in te verbeel, dan soek jy groot moeilikheid. Die wêreldletterkunde sou dan grotendeels ongeldig wees …

Van Zyl kom haar voordeel te bowe, of liewer, die boek dwing haar om daarvan af te sien. Goeie skryfwerk, substansie, resonansie met ander romans: “Ek moes uiteindelik elke vooroordeel begrawe. Johanna het my diep ontroer en by tye selfs in trane gehad. ’n Man mag maar in sy vrouekarakters se kop klim.”

Irene van Staden het haar nie dieselfde vraag as Irna van Zyl afgevra toe sy oor Hans du Plessis se Drie vroue en ’n meisie vir Litnet geskryf het nie.

Ek is oorgehaal deur Van Staden se betoog, maar op nommer 99 maak ek my groottoon teen ’n klip seer. Sy sê hierdie roman is “’n hartseer en swaar uitbeelding van ’n harde en genadelose wêreld.”

Hê? Swaar? Soos in “moeilik” of soos in “swaartillend”. Of het die resensent traag aan die lees gebly?

Sal ons ooit die antwoorde op al die vrae kry?

’n Resensie wat ’n ander vraag by my laat opdoem het, in die verbygaan, is Deborah Steinmair s’n oor Sê my, is julle twee susters? Haar besluit, dat dit “eenvoudig ’n lieflike klein boek” is, spruit een van daardie bondige, netjies geformuleerde besprekings waarvoor Steinmair bekend is. Sy skryf met geneëntheid oor dié verslag van twee voormalige Doppervrouens se ervarings in Suid-Afrika, en het my uiteindelik te staan gebring voor ’n vraag: Wat het geword van al die sendelinge in Suid-Afrika?

Mens kan ’n gedig daaroor skryf, nè?

Profile photo of crito

by crito

Jaareind

Desember 13, 2017 in Uncategorized

Dis somervakansie vir baie mense, en Crito gaan ook ’n ruk uitspan. Geen vakansie nie – eerder ’n tydjie in die hospitaal vir ’n klein prosedure om my PK-spiere te versterk. Aanstaande jaar is dit weer klaptyd.

Net twee bydraes oor oorspronklike Afrikaanse publikasies vandeesweek, maar Joan Hambidge s’n in Rapport Boeke handel oor ’n viertal nuwe digbundels. Seker gepas dat die jaar afgesluit word met ’n groot bydrae oor digbundels – is dit my verbeelding of het daar in 2017 meer bundels as in 2016 verskyn?

Crito is bly dat Carel Anthonissen se Vuurvas uiteindelik deur ’n opgewasse resensent bespreek word. Lina Spies se poging onlangs in ’n rubriek om korte mette van Anthonissen te maak, word hierdeur ongedaan gemaak. Hambidge se bespreking is nie uitvoerig nie; ondersteunend en begrypend wel.

Begrip is ook iets wat sy vir René Bohnen se Op die vingerpunte van die heelal toon. Sy bring na aanleiding van Amanda Lourens se Versindaba-bespreking ’n ander oorweging as die suiwer kritiese een na vore, naamlik Lourens se opmerking oor die hartklop van ’n bundel. Dit sal interessant wees om te sien wat die literatore daarvan maak, want só ’n benadering maak dit uiteindelik moontlik om groter erkenning te gee aan die lirieke van pop-liedjies.

Haar hantering van Cas Vos se vertaling van Dante Alighieri se Die Goddelike komedie is genoeg om mens aan te verkneukel. Hambidge het meer agting vir Vos as vertaler/verwerker as wat sy vir sy digkuns het. Katterigheid is soms baie lekker om te lees, maar Vos sal seker nie saamstem nie.

Haar bespreking van De Waal Venter se Oop sirkel is ook baie interessant. Sy gee Venter baie ruimte, beskryf sy plek in die literêre sfeer, dui aan wie sy tydgenote was, en uiteindelik kom daar ’n baie skerp oordeel in een sin. Ek vermoed sy sou die resensie heelwat korter kon aangebied het, maar haar benadering toon respek en deernis met Venter.

Riette Rust se resensie in Boeke24 van Francois Bloemhof se Dieretuin is voortreflik. Kort, genoeg inhoud-inligting sonder om die storie oor te vertel, ’n netjiese samevatting van haar oordeel, en dwarsdeur met genoeg waarskuwings ingebou oor die moontlikheid dat die boek se inhoud sensitiewe lesers mag ontstel. Kan ’n mens ’n beter getuigskrif vir ’n spanningsverhaal gee?