Jy blaai in die argief vir Uncategorized.

Profile photo of crito

by crito

Skok en humor

April 17, 2019 in Uncategorized

Ondier, deur Jan Vermeulen. Resensie: Jonathan Amid (Boeke24)
Wanneer mens reeds ’n boek gelees het en dan eers na ’n resensie daarvan kyk, wonder jy dikwels of jy die resensie self anders sou aangepak het. Ek kan nie dink aan ’n ander manier as dié wat Amid gebruik het nie: Inligting, verhaal, en altyd ’n implisiete waarskuwing dat die roman nie geskik sal wees vir mense wat nie die grafiese voorstelling van geweld en die gevolge daarvan kan hanteer nie. Die kuns is natuurlik hoe mens laasgenoemde verpak, en Amid kry dit oortuigend reg sonder om ooit te klink of hy self gesteier het voor die aanslag. Hy moet net versigtiger omgaan met die begrip argetipes.

Wanneer bloekoms dans, deur J.M. Gilfillan. Resensie: Anna Kemp (Rapport-Boeke)
Dis goeie nuus dat J.M. Gilfillan weer ’n bundel kortverhale gepubliseer het. Wat ek van Anna Kemp se resensie daarvan hou, is die oorgawe en begrip waarmee sy die verskillende verhale benader en takseer. Wat my wel van die resensie pla, is dat sy geen aanduiding gee van hoe die verhale bou op Gilfillan se vorige bundels, en waar die ontwikkeling en nuwe groeipunte in haar skrywerskap is nie.

Jan, Piet, Koos en Jakob, deur Loftus Marais. Resensie: Louise Viljoen (Boeke24)
Louise Viljoen skryf nie ’n swak resensie nie. Niks ontgaan haar oog nie. As sy ’n bundel resenseer soos sy hierdie nuwe worpeling van Loftus Marais resenseer, baat sowel digter as resensieleser. Wat is die een waarneming oor die bundel wat ek sa onthou? Die een waarin sy die eienskap noem wat Marais van al se eweknieë onderskei – humor.

Profile photo of crito

by crito

Nuwe insig

April 3, 2019 in Uncategorized

Legkaart van ’n jong lewe, deur Dolf van Niekerk. Resensie: Joan Hambidge. (Boeke24)
Resensies oor boeke het altyd ’n ekstra dimensie wat die boek waaroor dit handel, nie het nie. Soms benut die resensent dit; helaas, in meeste gevalle benut hulle dit nie. Joan Hambidge skryf oor Van Niekerk se essays en slaan jou oë op die inhoud van die bundel. Tussen al haar opmerkings is daar een wat dadelik my aandag gevang het, wat daardie ander dimensie moontlik maak: “Soms neem hy jou na gedigte wat jy nou anders vertolk …” Die implikasie is dat die essays op een plek vir die resensent tot ander insigte gebring het. Wat mens wil weet, is watter gedigte ter sprake is, hoe het sy dit voorheen vertolk, en hoe vertolk sy dit nou. Ek brand om te weet wat hier gebeur het, en dink Hambidge kon die hele resensie daaraan afgestaan het. Nie dat die huidige resensie swak is nie – dit is beslis nie. Maar dit kon ’n sonderlinge resensie geword het.

Mans en hul wonde, deur Cas van Rensburg. Resensie: Kobus Burger. (Rapport-Boeke)
Vaderland! Ek is bly ek is nie ’n man nie. Burger se resensie is simpatiek, dog ook krities. Die brotopia is ’n nagmerrie, is my afleiding, maar Van Rensburg maak dit verstaanbaar. Miskien moet suster Erla Diedericks repliek lewer.

Profile photo of crito

by crito

Die ridders

Maart 27, 2019 in Uncategorized

’n Paar woorde vooraf: Iemand wou weet hoekom ek so sporadies skryf deesdae. Die kort antwoord is dat ek voortaan net gaan skryf oor resensies wat my aandag getrek en gehou het.

Afrikaner-kapitalisme, deur David Meades. Resensie: Marié Kirsten.(Rapport-Boeke)
Taamlik pikant, nè? Een van wyle prof. Sampie Terreblanche se dogters kapittel Herman Giliomee sommer met die intrapslag vir twakkies wat hy kwytraak in die voorwoord tot David Meades se foliant oor Afrikaner-rykgatte. Sy behandel Meades met meer ontsag, maar wys darem daarop dat Meades geen vroulike entrepreneurs onder die Afrikaners kon vind om oor te skryf nie, wat sekerlik meer slaan op die ridders van stof en dons as op Meades. Kirsten eindig haar resensie met ’n hele spul retoriese vrae, wat nooit ’n goeie ding is om te doen nie. Is sy besig met wensdenkery, of weet sy van dinge waarvan David Meades nog nie gehoor het nie? Wat ook die geval mag wees, dit is betekenisvolle vrae om te vra op die Sondagoggend voor die week waarin Naspers aangedui het dat hulle elders gaan noteer.

Strafjaart, deur Theo Kemp. Resensie: Jean Meiring. (Rapport-Boeke)
Ek sal enige resensie deur Jean Meiring verslind net vir sy verbluffende gebruik van Afrikaans. Hierdie resensie is ’n groot mate in wasigheid gehul, spruitend uit die aard en inhoud van die boek wat Meiring resenseer. Hy stoei daarmee, en maar vir my gevoel kry hy dit nie volkome reg om die roman vir lesers te ontsluit nie. Wie is dit wat gepraat het van “Voorlopige Rapport”?

Jagter, deur Bettina Wyngaard. Resensie: Jonathan Amid. (Boeke24)
Wanneer ’n resensent sy draaie gooi soos Jonathan Amid hier doen, dan weet mens hy beweeg tot op die grens van geheime verklap. Alles uiteraard in ’n poging om vir diegene wat bekend is met Wyngaard se skryfwerk, goed te laat verstaan hoe spesiaal die boek is. Dis ’n soort balanseerspeletjie vir die resensent, en gelukkig doen hy dit uiters goed.

Die verevrou, deur Jan van Tonder. Resensie: Francois Bekker. (Boeke24)
En dan is daar die resensent wat heel bedaard die boek benader, die skrywer hierdie kant toe en daardie kant toe uitpluis, en dan sy laaste paragraaf begin met: “Die verevrou, ’n hoogtepunt in Jan van Tonder se oeuvre …” Uitstekende ontplooiing van argument, sterkste slot denkbaar.

Profile photo of crito

by crito

Skemertyd

Februarie 21, 2019 in Uncategorized

Ralph Haynes, Godfather van die Wes-Rand, deur Izak du Plessis. Resensie: Martie Retiief-Meiring. (LitNet)
Martie Retief-Meiring is ’n ou hand met die skryf van resensies, en hier wys sy weer hoekom sy so hoog aangeslaan word. Sy sien die een ding raak wat ’n leser sou opval en hom/haar sal laat verstaan hoekom Du Plessis se boeke so lekker lees – sy skryfstyl en sy gebrek aan skrywerlike pretensie. En dan gee Retief-Meiring ook net genoeg inligting oor die sfeer van die boek (die Wes-Randse skemerwêreld) om die resensieleser wild nuuskierig te maak.

Bos, deur Jaco Wolmarans. Resensie: Gert van der Westhuizen (Boeke24)
Klink na ’n interessante boek oor die land waarin ons woon, en die dinge wat rondom ons vrot. Dit stel ’n nuwe standaard vir die spanningsverhaal, sê die resensent, en hy voel duidelik dat dit ’n boek vir die denkende mens is. Alles goed en wel, maar beveel hy aan dat ons dit lees?

Tweede kanse, deur Stefan Enslin. Resensie: Alet Mihalik (FMR en LitNet)
Radio-resensies stel ander eise aan die resensent as resensies vir koerante en tydskrifte. Die resensent hoef nie so kompak te skryf nie, kan rustig uitwei oor aspekte van die boek. Mihalik se deeglike, indringende bespreking gee aandag aan verskeie aspekte van die boek en die skrywer se agtergrond. Haar presis van die verhaal is kundig verweef met die kritiese punte wat sy maak, en die trant is ook van só ’n aard dat ’n mens weet dat sy haar luisteraars nie so vervreem het nie, en hul aandag end-uit sou gehou het. Haar slotopmerking is ’n juweel: “So ’n goedbedoelde skryftaak verdien noukeuriger redigering.”

Wit terroriste, deur Albert Blake. Resensie: Jean Oosthuizen. (LitNet)
’n Puik resensie. Die boodskap wat Albert Blake bring, wek ’n baie interessante reaksie by Oosthuizen uit. Ek het die groter blik op die geskiedenis wat Oosthuizen belig baie waardeer. Dit mag in ons land se geskiedenis letterlik alles swart en wit wees, maar as mens daaroor nadink, is nie alles figuurlik gesproke swart en wit nie. Niemand kan die hoë morele vlak as eiegrond opeis nie. Ook interessant is die aanknopingspunt met rolprente, nes Stefan Enslin se Tweede kanse. Jean Meiring se bespreking van Bos (hieronder) sluit ook daarby aan. Groeiende simbiose?

Bos, deur Jaco Wolmarans. Resensie: Jean Meiring (Rapport-Boeke)
’n Besonder knap resensie, wat miskien meer vir die outeur en uitgewer sal beteken as vir die potensiële leser – detailkritiek op aspekte van die roman wat beter hanteer kon gewees het. Net op een plek is Meiring onnodig vitterig. Om te sê dat die naam Xing Li meer Chinees klink as Viëtnamees, is totaal onsinnig as mens dit nie vir ’n feit kan stel nie. Dié een uiters subjektiewe opmerking staan lelik uit in ’n andersins baie objektiewe bespreking.

Karaktermoord, deur Carina Diedericks-Hugo. Resensie: Deborah Steinmair (Rapport-Boeke)
Ek hou van Steinmair se humorsin. Sy verwys na Diedericks-Hugo, wat een van Afrikaans se suksesvolste jeugboekskrywers is, wat haar hand waag aan misdaadfiksie, en sê dan dat laasgenoemde minder van ’n skrywer eis as jeugfiksie. Hè? Ek’s bevrees, Diedericks-Hugo is een van die weiniges wat daai opmerking sal kan takseer, of dit waar is of nie. Verderaan sê sy van Kaapstad dat die see en die gasvryheid dáár “glo ewe koud” is. Hè? Dis nie wat sy vir my gesê het laas toe ons gaan uiteet het nie.

Die Val/The Fall, deur Johannes van Eeden. Resensent: Gilbert Gibson. (Rapport-Boeke)
’n Waarderende bespreking met baie wedervrae. Maar … Sal die fisieke voorwerp wil sien, die papier wil voel, maar Gibson wen nie my aandag vir Van Eeden se verse nie.

Profile photo of crito

by crito

Die kerk se mense

Februarie 5, 2019 in Uncategorized

Die opkoms en ondergang van die NG Kerk, deur Jean Oosthuizen. Resensent: André Bartlett (Boeke24)
Een van die slimste resensies wat in ’n baie lang tyd op ’n Afrikaanse boekeblad verskyn het. Bartlett gee ’n kort opsomming van die inhoud en impak van die boek, maar dit is die manier waarop hy dit aanbied wat so skitterend is. Hy integreer sy opsomming in ’n betoog wat tegelyk op die boek se kritici én die NG kerk se ampsdraers van die afgelope paar dekades gemik is. In effek sê hy dat dié kerk nie dood is nie, maar dat die kerk se mense Oosthuizen se boek moet lees vir leidrade oor hoe die NG kerk verlore veld en aansien kan herwin.

Weerklank van ’n wanklank: memoires van toe en nou, deur Pieter-Dirk Uys. Resensent: Johan van Zyl (Rapport Boeke)
Dit moet een van die moeilikste opdragte wees – om ’n boek deur Pieter-Dirk Uys te resenseer. Uys is só in die openbare oog gewees sedert die jare sewentig dat daar kwalik ’n boekleser kan wees wat nie onmiddellik sal weet of hy genoeg belangstel om die resensie (en boek) te lees nie. Hoe kan die resensent dan hierdie versperring te bowe kom? Johan van Zyl het ’n manier gevind wat werk. Hy evalueer nie die persoon nie, maar die boek. Hy sê dis ’n “kykgedrewe leeservaring”, ’n poging om ’n eenmansopvoering na ’n boek se bladsye te bring. Baie foto’s, wat sekerlik die lewende wese op die planke ten beste na die bladsy transponeer, en dan die verstaanbare rede is vir Van Zyl se baie positiewe ontvangs van die boek. Lees jy sy resensie, weet jy die reaksie is opreg. En dit is sekerlik al wat tel.

Kraak, deur Rouxnette Meiring. Resensie: Elzette Steenkamp (LitNet)
Sommige woorde in ’n resensie trek dadelik die aandag. Elzette Steenkamp gebruik die een wat my dadelik laat regop sit het so halfpad deur die resensie: “Vernuwend”. Jare gelede baie gewild onder literatore, maar deesdae nie werklik meer so volop in boekresensies nie. In hierdie geval gebruik Steenkamp dit om te reageer op die skrywer se uitbeelding van die Afrika van die toekoms. Ek moet beken dat Steenkamp se tipering van Kraak as ’n fantasie, ’n jeugroman oor ’n “distopiese Afrika-landskap” my nie werklik nuuskierig gemaak het nie. “Jeugroman” doen dit ook nie vir my nie, maar Steenkamp dui later aan dat die boek ook tot volwasse lesers sal spreek. Só ’n opmerking is gerusstellend, maar dit wek ’n ander vraag wat moontlik wyer meditasie sal verg: Is die kategorisering van romans as jeugromans al dan nie nog hoegenaamd relevant?

Profile photo of crito

by crito

Hoe anders?

November 21, 2018 in Uncategorized

Losprys, deur Martin Steyn. Resensie: Ronel Nel (Boeke24)
Nel gee genoeg agtergrond en konteks om mens nuuskierig te maak oor die skrywer en hierdie roman, maar sy is nog geneig om té veel van die verhaal op te som. Sy sê reeds hoekom Steyn anders is as sy eweknieë, en dis eintlik al wat mens wil weet.

Die Army het jou nommer, deur Johan van der Mescht. resensie: Gert van der Westhuizen. (Boeke24)
Wat Van der Westhuizen vir ons sê, is dat Van der Mescht geen Michael Herr is nie. Nie onvergeetbaar nie, sê die resensent. Eina.

Die generaal, deur Hans Pienaar. Resensie: Danie Botha (Rapport Boeke)
’n Vriendelike resensie. Begrip vir die bouwerk van die roman, deernis met die inhoud, nie blind vir die foute nie. Alles onder die oog – behalwe die redes hoekom mens die roman sou wou lees. Is Die generaal anders as ander diensplig-romans?

Die onvergeetlike onskuld van Dirkie Verwey, deur Charl-Pierre Naudé. Resensie: Willie Burger (Boeke24)
Burger skram weg van die term “wetenskapsfiksie” en hang die resensie aan die kapstok van ’n “onbetroubare verteller”. Dit werk vir my. Sy uiteensetting van die roman se fisieke reikwydte is netjies; sy vermyding van die oorvertel van die verhaal is opmerklik. Maar hoekom sluit die bespreking so stomp af?

Wit terroriste, deur Albert Blake. Resensent: Barend van der Merwe (LitNet)
Dit lyk my LitNet se boekbesprekings wat in sommige gevalle as “Lesersindrukke” aangebied word, vir die resensent ’n bietjie meer vryheid gee. Wat hierdie bespreking vir my so goed maak, is die feit dat Van der Merwe hom die vraag afvra of die OB en Stormjaers ’n wesentlike bedreiging vir die staat ingehou het. In die proses om te bevind dat die boek nie bewyse daarvoor lewer nie, slaag hy tog daarin om ’n groot aanbeveling vir die boek te gee, en die eietydse leser nuuskierig te maak oor ’n verskynsel wat vandag nie werklik meer baie relevant is nie. Totdat ’n nuwe versetsbeweging opstaan, natuurlik.

Gert en Joey: Nuwe lig op ’n raaisel van dertig jaar, deur Pieter van Zyl. Resensie: Barend van der Merwe (LitNet)
Nog ’n “Lesersindruk” deur Barend van der Merwe. Die persona wat die resensent hier aanneem, is dié van iemand wat nie oormatig kundig is oor die onderwerp nie, en wil weet wat die “nuwe lig” is wat op die ou raaisel gewerp word. Niks nie, sê hy. Sodra jy die bespreking gelees het, het die boek se bekoring verdwyn.

Huppelkind, deur WO Kühne en Dorothy Hill. Resensie: Magdel Vorster (LitNet)
Ek verkies hierdie soort bespreking bo dié wat Piet Grobler afgelope naweek in Rapport Boeke gegee het (’n vangnet waarin vlugtig aandag gegee word aan ’n rits boeke). Vorster argumenteer dat Huppelkind na al die jare steeds noodsaaklike leesstof is vir jongeliede. Een feitefout (Kühne se seun heet Klaus) maar owerigens ’n baie nuttige blootlegging van die boek se sjarme en deugde. Om terug te kom by die opdrag wat Piet Grobler probeer uitvoer het: Elkeen van die boeke wat hy noem, verdien ’n bespreking soos dié wat Vorster van Huppelkind gee. Onder ideale omstandighede. (Ek behoort ook seker hierby ’n mea culpa te voeg.)

Profile photo of crito

by crito

Die plek van analise

November 16, 2018 in Uncategorized

Briewe uit Brielshoop, deur Helene Olivier. Resensie: Anna Kemp. (Rapport Boeke)
As ’n resensent die noot hoog insit oor ’n boek, verg dit ’n noukeurige onderbou van uitleg en analise. Anna Kemp sluit met “Briewe uit Brielshoop is een van die beste boeke van die jaar, wat reeds ’n indrukwekkende oes opgelewer het. Dit verdien niks minder as vyf (uit vyf) sterre.” Alles wat daardie opmerking voorafgaan, ondersteun dit – gee daaraan volle geloofwaardigheid. Dít is hoe dit gedoen moet word.

Die Kaapse Helpmekaar, deur Anton Ehlers. Resensie: Fransjohan Pretorius (Boeke24)
’n Interessante en belangrike stuk geskiedenis, dié van die Kaapse Helpmekaar. Fransjohan Pretorius se inleidingsparagraaf is só pertinent dat dit die boek se waarde vir die eietydse leser onmiddellik verklaar: #FeesMustFall-mense moet hierin lees hoe dinge gedoen kan word. Daar is niks nuuts onder die son nie; uiteindelik is dit ’n kwessie van styl.

Losprys, deur Martin Steyn. Resensent: Jonathan Amid. (Boeke24)
Jonathan Amid ken sy storie oor misdaadromans. Sy geesdrif het die boek dadelik bo-aan my vakansieleeslys geplaas. Baie slim manier om ’n boek se inhoud te takseer sonder om die geheime van die verhaal te verklap.

Kinnes, deur Chase Rhys. Resensent: Valda Jansen. (Rapport Boeke)
Jansen maak nou ’n gewoonte daarvan om dinge wat by boeke se bekendstellings gesê is, in haar resensie te vervleg. Dit is kontraproduktief, om die minste te sê – so al asof sy nie die oorweldigend gunstige reaksie wat sy op die boek voor hande gehad het, genoeg vertrou om dit alleen as resensie aan te bied nie. Miskien meer oor die boek sê, en minder aanknopingspunte soek vir die lansering van ’n taalbeweging? Ek stel belang in Valda Jansen se mening oor Kinnes en sy inhoud – omdat sy ’n skrywer is. ’n Gedetaileerde analise van Kinnes deur Jansen sou voldoende gewees het om die boek en skrywer te promoveer; vir my gevoel is hierdie hebried van rapportering, resensie en reklamestuk té veel trompetgeskal en té min analise. Sal ek die boek koop en lees? Ja. Is hierdie resensie een waarna studente van die toekoms kan terugverwys om hulle te help met hul analise daarvan? Nee.

Profile photo of crito

by crito

Strategie

November 8, 2018 in Uncategorized

Die onelooflike onskuld van Dirkie verwey, deur Charl-Pierre Naudé. Resensent: Jean Meiring (Rapport Boeke)
Die resensent se strategie: Hoe om die boek se uniekheid onder woorde te kry sonder om die geheime te verklap. Meiring se strategie slaag. Sy aanpak is dié van iemand wat sy leser wil nuuskierig maak terwyl hy ook evaluerend afstuur op die som van sy gewaarwordinge. Dat hy nie jou aandag verloor nie, is blyke van sy vernuf as resensent: Die boek se inhoud is nie te reduseer tot ’n enkelvoudige opsomming nie.

Die troebel tyd, deur Ingrid Winterbach. Resensent: Louise Viljoen (Rapport Boeke)
Louise Viljoen se deeglikheid, en haar gawe om nie te swig voor die versoeking van akademiese gegorrel nie, maak hierdie resensie uitstekend. En hoe lekker is dit nie om ’n slag ’n slotparagraaf te lees waarin die resensent skielik al die registers ooptrek nie. Dit moet vir Winterbach ’n wonderlike gevoel gebring het om Viljoen se woorde te lees.

Prooi, deur Deon Meyer. Resensente: Francois Bekker en Charles Smith (albei Boeke24)
Francois Bekker hou van Prooi. Baie. “Monumentale Bennie Griessel-doesier wat die spanningsgenre op briljante wyse vernuwe en verruim.” Charles Smith is minder geesdriftig. Meyer kon Bennie Griessel by die huis gelos het en dan sou dit ’n beter boek gewees het; Meyer moes gekyk het hoe naby hy aan die moord op die president kon gekom het, want dan sou die ekstra spanning die boek ’n volwaardige Jason Bourne te maak. Lees mens die twee resensies, klink Bekker se loflied vir my oortuigend, maar dan is Smith se argumente ook goed verwoord. Uiteindelik was Bekker se resensie vir my sterker, al sal die skrywer meer stof tot nadenke by Smith kry. My probleem is dat ek aldrie Robert Ludlam se Bourne-boeke gelees het, en een van Eric Lustbader s’n. Die flieks is beter as die boeke. Smith se slotopmerking oortuig my dus glad nie, en wanneer so-iets gebeur, lees mens terug in die resensie en jy wonder oor die maatstawwe wat die resensent aangelê het.

Blasjan en die blou kitaar, deur Koos Kombuis. Resensie: Henri Malan (Boeke24)
Vernuftige resensie. Resensent in Graad 7. Skoliere is vroeg al woordvaardig, nè? Maar hoeveel waarde moet mens dan heg aan ’n opmerking soos “Koos Kombuis gee in sy nuwe boek ’n akkurate voorstelling van ons samelewing …”? Regtig? Sal die kinders van Mitchell’s Plain met jou saamstem, of die beaardes van Springs? Veralgemenings is die duiwel se oorkussing, Henri.

Profile photo of crito

by crito

Kerk, kerker, kerkste

Oktober 24, 2018 in Uncategorized

Die gedagte kom meermale by my op dat die geskiedskrywers van die toekoms ’n baie interessante taak gaan hê wanneer hulle eendag die geskiedenis van die Afrikaners wil skryf. Die verlies van politieke mag het ’n rippeleffek gehad op talle kulturele en godsdienstige instellings; die land is in ’n oorgangstyd en die Afrikaanse kerke groei en taan in wisselende mate.

Die ou “National Party at prayer” is die onderwerp van Jean Oosthuizen se boek Die opkoms en ondergang van die NG Kerk. Frits Gaum, ’n voormalige redakteur van die Kerkbode, het dit vir Rapport Boeke geresenseer. (Oosthuizen het ook sy draai by die Kerkbode gemaak, as nuusredakteur.)

Ek het geen erg aan die NG Kerk nie, maar ek is elke keer verbaas oor hoe geboeid ek resensies soos hierdie lees. Wat my veral geboei het, is die kontras tussen Gaum en Oosthuizen se benaderings. Oosthuizen sê die kerk moet vernuwe, Gaum voel dat die manier waarop Oosthuizen dit wil doen, die Christelike geloof sal vernietig.

Terwyl Gaum dan met Oosthuizen in gesprek tree via die resensie, en ek die lees daarvan geniet, begin ek ook wonder oor die plek van sulke resensies op ’n boekeblad soos dié van Rapport. Sekerlik is dit ’n kleiner gehoor as dié wat ’n resensie van die juris en skrywer Andrew Brown oor Deon Meyer se nuutste, Prooi, wil lees. Ek vermoed dit is ook in pas met die moontlike lesers van Joan Hambidge se wydreikende resensie van Ingrid Winterbach se Die troebel tyd die volgende dag in Boeke24.

Hoe ironies, was my uiteindelike gevoel, dat die siel en voortbestaan van die NG kerk ernstig en insiggewend bespreek word in ’n Sondagkoerant – daardie publikasiesoort wat eens deur menige NG-predikante Sondae van die kansel af verdoem is. Fonteintjie, fonteintjie …

Nadat  ek Gaum se resensie gelees het, het Barend van der Merwe s’n op LitNet vir my ’n verdere perspektief gebring, een waarmee ek my makliker kon vereenselwig. Waar Gaum nog die hoop uitspreek dat iemand soos Jean Oosthuizen tog eendag sy weg na die NG Kerk terug sal vind, het Van der Merwe die skrif reeds aan die muur gesien.

Hy stel dit pront dat die kerk nie in sy huidige vorm sal bly voortbestaan nie. Omdat dit nie in wese verander het sedeert die groot politieke ommekeer in ons land gekom het nie:

“Baie het verander die afgelope 30 jaar, maar nie wanneer jy op ’n Sondagoggend deur die deure van ’n NG Kerk stap nie. Natuurlik het klein dingetjies verander. Mense trek dalk vandag gemakliker aan vir kerkdienste. Hulle sing nuwer liedere as jare gelede. Daar is soms ’n vrou op die kansel. En kinders gebruik deesdae ook nagmaal. Maar wanneer mens ’n kerk besoek, dan stap jy eintlik byna terug in die tyd. Dieselfde ou debatte woed vir dekades, soms selfs eeue, en kom nooit tot ’n einde nie. Daar is ’n alewige toutrekkery oor beuselagtige dogmatiese leerstellinge wat eintlik maar niks anders is as kerkpolitiek en ’n spel om mag nie. Neem byvoorbeeld die onderwerp van Satan. Baie mense het al lankal vrede gemaak daarmee dat Satan ’n mitiese figuur is. Maar binne die kerk woed daar gedurig ’n stryd oor Satan. En selfs oor of hy ’n stert het of nie.”

Ná ek Van der Merwe se resensie gelees het, het ek terug na Gaum s’n. Dinge raakgesien wat die eerste lees nie dadelik vir my duidelik was nie. Gaum is lid van ’n ouer geslag NG-lidmate, en het aan eie bas die gemene werk van die kerk se “predikanteboelies” (Oosthuizen se terminologie) ervaar, via sy seun.

Die paragraaf waarin Gaum daardie beskrywing van Oosthuizen gebruik, het skielik vir my meer betekenis:

“Oosthuizen vertel onderhoudend van sy eie ondervinding met kerklike strukture en ‘predikanteboelies’ tydens die Woordfees-Kerkbode-debakel in 2013 waar hy die harde, selfs ongenaakbare kant van die kerk aan eie lyf beleef het. Hy vertel die verhaal uit sy hoek, maar al is daar ook ander perspektiewe, is dit duidelik dat die kerk die affêre anders moes hanteer het. Die NG Kerk skuld hom ’n verskoning.”

Fritz Gaum se resensie kom uit die hoek van diegene in die NG-kerk wat kwessies “hanteer” soos hulle opdoem. Oosthuizen bepleit die radikale hervorming van die kerk, waardeur sulke kwessies vermoedelik by voorbaat in beginsel aangespreek sal wees.

Die vraag waarmee dit my uiteindelik gelaat het, is of die NG Kerk nog vir my ’n interessante onderwerp sal wees as ek nie meer in koerante oor die nadraai van Belhar, van vroulike en gay predikante en al die dinge waarmee die NG Kerk sukkel kan lees nie. Wanneer daar nie meer ’n “hanteer”-mandjie op die lessenaar van elke pastorie is nie.

Dis darem ’n vreemde lojaliteit wat ’n oud-lidmaat het! Dalk post-modernistiese leedvermaak.

Profile photo of crito

by crito

Bederf, bedorwe

Oktober 17, 2018 in Uncategorized

’n Resensent is nie ’n oorverteller van stories nie. ’n Resensent is iemand wat ’n boek lees, en dan by wyse van ’n reaksie aan sy lesers redes verskaf hoekom die boek die lees werd sal wees. Of nie.

Afgelope Sondag het Rapport Boeke twee resensies gepubliseer wat ek aanvanklik positief gelees het, maar wat my by nabetragting al hoe meer hinder. Veral nadat ’n student my aandag gevestig het op ’n blog wat Zirk van den Berg geskryf het na aanleiding van een van daardie resensies.

Van den Berg se boek Die vertes in was een van die getroffenes. Denver Kesting, ’n Windhoekse joernalis, het dit geresenseer.

My eerste reaksie was dat dit ’n deurdagte, goeie resensie is. Goed op meer as een manier. Kesting se slotoordeel is dat Van den Berg dit oortuigend regkry om die geskiedenis ook uit die perspektief van die verontregtes te vertel. Die boek handel oor die Duitse kolonialisering van die land wat vandag as Namibië bekend staan.

In sy blog skryf Van den Berg die volgende: “I also had a reviewer who revealed several important moments in the book in their review, going so far as to quote one of the more shocking developments in the book verbatim. While that review may have enticed some people to read the book, it also spoiled the reading experience for them.”

Die resensie waarna hy verwys, is Kesting s’n in Rapport. Ek het die resensie weer gaan lees, en daar is inderdaad ’n uitpak van twee van die insidente in die roman. Ek moet beken dat dit my nie gepla het nie, maar as dit dan wel so is dat dit twee sleutelmomente in die roman verklap, moes Kesting dit besef het en daardie twee tonele meer in abstraksie beskryf het.

En nou pla dit my. Ek wil Die vertes in lees, maar nou het ek die skrywer se bevestiging dat twee van die kerntonele in sy boek vir my ontlont is weens die resensie.

Die ander resensie in Rapport Boeke is Celesté Fritze s’n oor As sy weer kom deur Marlize Hobbs. Sy het daarin geslaag om die boek vir my besonder interessant te maak, een wat ek wil lees. Fritze het netjies tussen abstraksie en parafrasering van die verhaal beweeg. Sy gee die raamwerk, maar prikkel die leser se verbeelding genoeg om hom/haar nuuskierig te maak.

Zirk van den Berg maak in die bovermelde blog ook ’n ander opmerking: “A reviewer’s job is not to show their audience how clever or erudite they are. Not to paraphrase the story. Not to complain that the book they’re reviewing is not some other book they would have liked to read or have written. The job of a reviewer is this: To read the book attentively and help their audience decide if they want to invest their time and/or money into this book.”

Fritze gee genoeg verwysings na ander literêre werke om mens deeglik in te lig oor watse soort roman Hobbs geskryf het. Sy probeer om aan die koerantleser ’n aanduiding te gee van die verwikkeldheid van die materiaal wat Hobbs verwerk het. Uit Fritze se beskrywing kom mens wel deeglik agter dat ’n baie komplekse mens sentraal in As sy weer kom staan. Sy gebruik die pragtige beskrywing van “die geweldig verknoopte bewussyn”.
Alles goed en wel. Dan kom mens by die slotparagraaf, en jy sien hoe Fritze ’n maneuver uitgevoer het om te ontsnap aan die gee van ’n evaluering van die roman. In Van den Berg se blog vra hy onder meer die volgende: “I cannot understand why reviewers don’t simply state if they had enjoyed reading the book. Isn’t that the main thing their audience wants to know?”

Met daardie vrae in gedagte het ek Fritze se resensie weer deeglik deurgegaan, en gesien hoe sy my met sprankelende, boeiende beskrywings van die roman ingetrek het en nuuskierig gemaak het.

Maar wanneer sy kom by die punt waar sy moet te kenne gee of sy die lees van As sy weer kom geniet het, neem sy haar toevlug tot ’n aanhaling van Melissa Etheridge: “Toe die demensielyer aan die Totius-beeld se voete urineer en die twee in ’n ruimtetuig poëties die wye heelal in ‘fok’ (bl. 120), wou hierdie leser soos die sanger-liedjieskrywer Melissa Etheridge gil: ‘Somebody bring me some water, can’t you see I’m burning alive.’ “

Ek het dit gelees, en herlees. Ek het gewonder presies wat sy te kenne wil gee. En toe tot die besef gekom dat sy onseker is, en nie die duim na onder of na bo wil beweeg nie. Nou laat sy dinge maar hang.

Uiteraard is dit nie ’n ongeldige strategie om te volg nie; dit kan wees dat sy glad nie sterk gevoel het na enige kant toe oor die roman nie, en op hierdie manier haar pligte as resensent probeer nakom, hopend dat die intelligente koerantleser sal snap wat sy wil sê.

Ek kan die frustrasies van Zirk van den Berg begryp; die irritasies waarmee skrywers resensies oor hul boeke lees, is dikwels verwant aan dieselfde irritasies waarmee koerantlesers resansies begin lees en uiteindelik die resensie moet probeer ontsyfer net om agter te kom wat die resensent wou sê.

Die enigste troos is dat baie koerantlesers net vinnig oor ’n resensie heen skeer, en uit die opskrif en die algemene trant van die resensies genoeg positiewe tekens kry. Soos ek met die eerste blik op hierdie twee resensies gekry het.