Jy blaai in die argief vir Uncategorized.

Profile photo of crito

by crito

Vriendelik

Mei 22, 2017 in Uncategorized

Mei. Die maand waarin boekeblaaaie lyk asof die afgelope maande min nuuts by uitgewers opgelewer het. Vandeesweek se hoofresensies Is ’n spanningsroman van Irma Venter (Rapport Boeke) en ’n nuwe bloemlesing van Hennie Aucamp se beste kortverhale (Boeke24).

Crito se se opdrag aan sigself is om net resensies van nuwe Afrikaanse werk te bekyk. Die oes raak dan skraler. Deborah Steinmair se bespreking van Irma Venter se Sirkus is geskryf met haar gebruiklike deeglikheid, maar vir Crito se gevoel word daar té veel verklap oor die inhoud.

Wat die resensie wel belangrik maak, is dat Steinmair haar vinger lê op die een inherente gebrek in Venter se werk – iets wat tipies is van romans wat deel vorm van ’n reeks met gemeenskaplike karakters en verhale wat op mekaar volg.

Skryf Steinmair: “Sirkus is die vyfde roman in Irma Venter se reeks spanningsverhale waarvan die titels met die letter ‘S’ begin. Om ’n reeks romans met dieselfde karakters daarin te skryf, hou heelwat uitdagings in: die spanning en die gehalte moet boek vir boek toeneem, die karakters moet groei en vars maar ook eie aan hulself bly, elke boek moet alleen staan, dus moet daar heelwat inligting herhaal word sonder dat dit vermoeiend raak.”

Die laasgenoemde vereiste word nie deur Venter behoorlik hanteer nie, meen Steinmair, met die gevolg dat mense wat Venter se reeks by Sirkus begin lees, nie behoorlik ingelig gaan wees oor die agtergrond van die karakters nie.

Die geluk is natuurlik dat die boek steeds aanbevelenswaardig is. Die kritiek wat uitgespreek word, is vir die aandag van die skrywer; die lof is lokaas vir die leser.

Helen Schöer het dit in Boeke24 ook te make met ’n skrywer wat besig is om te bou aan ’n reeks romans met ’n gemeenskaplike speurder. Vermis is Jeanette Stals se tweede roman met speurder Luna Joubert in die sleutelrol.

Schöer is Stals baie tegemoetkomend – sy hou van die vroulike invalshoek en die manier waarop Stals daarmee werk, maar uiteindelik is dit duidelik dat Schöer die roman té mak gevind het, en baie lou voel oor die ontknoping van die problematiek.

In die geheel is dit ’n baie beleefde manier van neus optrek.

Dewald Koen skryf in Rapport Boeke oor ’n Ope brief aan Dorian Gray, die debuutwerk van die digter Ruan Fourie. Dis ’n vriendelike resensie waarin wesentlike kritiek in die verbygaan genoem word in die laaste klompie paragrawe.

Crito wonder egter of die aanhalings uit die bundel, waarin getoon word hoe Fourie met ander skrywers in gesprek tree, nie die kapstok kon gewys het vir ’n meer uitvoerige kritiese bespreking nie. Dis een ding om te sê dat Ruan Fourie in gesprek tree Ingrid Jones, Sylvia Plath, Inrid Winterbach, N.P. van Wyk Louw en Vladimir Nabokov, maar die vraag is altyd of daar iets van daardie gesprekke kom. Wat maak die digter daarmee? En het dit die digter gebaat om by Oscar Wilde in te hak?

In ’n resensie soos hierdie moet die resensent sê of daar dadels van gekom het of dalk wel iets.

Profile photo of crito

by crito

Voorkennis

Mei 9, 2017 in Uncategorized

Soms lees ’n mens lekkerder aan ’n resensie as jy reeds die boek onder bespreking  self gelees het. Dan word die lees van die resensie ’n toets van jou eie insigte, asook van dié van die resensent. Ek het Nicole Jaekel Strauss se As in die mond ’n week gelede gelees, en Francois Smith se resensie daarvan in Rapport Boeke het Crito wild laat regop sit.

Smith se analise is kompak en vir Crito uiters openbarend. Hy staan baie ruimte af aan een verhaal wat los staan van die ander in die bundel, maar wat volgens Smith ’n sleutelverhaal is: “Die as van hierdie verhaal se brandstapel word as’t ware dwarsdeur die bundel gewaai …”

Wat vir Crito hier belangrik is, is in watter mate ’n resensent vir ’n leser met voorkennis iets kan aanbied wat onverwags is en onbegrip verander in kennis. Uiteraard is dit nie die dinge waaraan ’n resensent dink wanneer hy gaan sit om sy resensie te skryf nie. Dit is wel interessant as die resensie wel vir iemand wat nog nie die boek gelees het nie ewe goed na die boek lei as wat hy ’n ingewyde teruglei vir ’n herevaluasie van iets van geringskat is. En Crito het daardie eerste verhaal erg misgelees.

Smith vou die bundel oop met die verduideliking dat dit gaan oor ’n geheim wat algaande opgeklaar word deur verhale wat uit verskillende hoeke en tye op dieselfde insident inspeel. Hy besef dat dit nie altyd die resensent se taak is om die volle betekenis uit te spel nie – dit gaan eerder oor die aanteken van die maniere waarop die skrywer daarby uitkom.

Hier is Smith se bewoording van die manier waarop Strauss se kortverhale verskil van die gebruiklike struktuur wat mens in kortverhale aantref: “Ook die knaleffek van die slot van die tradisionele verhaal is meestal prysgegee vir ’n effek wat vergelyk kan word met die bevrediging wat die passing van ’n legkaartstukkie bied.”  Crito het groot bewondering vir die wyse waarop Francois Smith iets waaroor baie akademici ’n hele lesing sou kon wei, in een enkele sin saam te vat.

Die res van die resensie bevat baie sulke voorbeelde. As mens nog nie As in die mond gelees het nie, is hierdie resensie van baie groot waarde, en kan met dieselfde stip aandag benader word as die eerste kortverhaal in die bundel.

Crito het ook Marius Crous se bespreking van Hemelbesem se God praat Afrikaans met baie belangstelling gelees. Ek het dit nog nie onder oë gehad nie.

Crous se bespreking is vriendelik en toeligtend, maar dit is nie ’n kritiese bespreking nie. Dit wil lesers lok, en nie soek na literêre aanknooppunte nie. Dit verduidelik dan ook die soort aanhalings wat hy gebruik.

Crous klink geïmponeerd genoeg, maar dit is duidelik dat Hemelbesem eers tot mens gaan spreek wanneer jy sy ryme lees.

Profile photo of crito

by crito

Nog Camino

April 26, 2017 in Uncategorized

Dis vir Crito nogal beklemmend om te sien hoe die Camino-boeke van Erns Grundling (Elders) en Pienkes du Plessis (Ons Camino) resensente laat kleitrap. Vandeesweek s’n in Boeke 24, geskryf deur Jacques Myburgh, is wel aansienlik beter as Herman Jansen syne verlede week in Rapport, maar hy kon dit vir homself baie makliker gemaak het deur meer reguit te wees.

Myburgh gee meer inligting oor die twee boek. Ná Jansen se resensie, het Crito skielik ‘n heelwat beter idee oor wat nou eintlik in die twee boeke aangaan. Myburgh het sy leeswerk deeglik gedoen (al het sy veralgemenings op seker punte hom dadelik die gramskap van Piekes du Plessis op die hals gehaal).

Mens kry ‘n meer omvattende beeld van die aard en inhoud van die twee boeke, asook die dinge wat die skrywers moveer het om die boeke te skryf. En daardeur kry jy ook ‘n idee van hul persoonlikhede, en die raamwerk waarin die boeke tot stand gekom het.

Ná die lees van Myburgh se resensie is Crito gelaat met ‘n herinnering aan iets wat Kenneth Tynan eens oor resensies gesê het: Dis nie alles wat jy sê wat tel nie, maar ook dít wat jy weglaat.

Myburgh is baie omsigtig in die manier waarop hy die twee boeke in sy slotopmerkings teen mekaar afspeel. Hy doen dit met sulke goeie maniere. Hy sê nie reguit dat Du Plessis se boek power is of ‘n minder indrukwekkende publikasie as Grundling s’n nie – hy sinspeel eerder daarop dat net mense wat Du Plessis ken, sy boek sal geniet. Dit is ‘n puik voorbeeld van “damning with faint praise”.

Maar implissiet in sy opmerkings is die goedkeuring van Grundling se werk en die afkeur van Du Plessis s’n.

Crito het ‘n spesmaas dat dit dalk ander soort resensies sou opgelewer het as sowel Boeke 24 as Rapport Boeke hierdie twee publikasies afsonderlik laat resenseer het.

Profile photo of crito

by crito

Weergaloos

April 19, 2017 in Uncategorized

Wanneer kan mens vir ’n resensie kwaad word? Crito is ’n geduldige leser, maar afgelope Sondag het Herman Jansen dit wel deeglik reggekry om ’n verdomp of twee by die Crito-smoel te laat uitglip.

Jansen skryf oor Erns Grundling se Elders: My 1025 km te voet langs die Camino,  en Pienkes du Plessis se Ons Camino: ’n Spaanse avontuur.

Jansen se wegspringplek is die “gefladder” wat volgens hom in die Afrikaanse uitgewerswêreld veroorsaak is nadat twee skrywers boeke geskryf het en een ’n blog oor hul ervaring van die stap van die Camino. Grundling en Du Plessis het die boeke gepubliseer, dit stel hy as ’n feit, maar dui nie aan of Jeanne Els die skrywer van die blog is nie. Ons hoor net by Jansen dat ’n uitgewer dit nie wou publiseer nie.

Jansen is mal oor die metafoor van boksers in ’n bokskryt met NB-Utgewers as die een skeidsregter. Crito is nie deur Jansen ingelig wie die ander is nie. Boonop beweer Jansen dat NB-Uitgewers in “party kringe daarvan beskuldig word dat daar vooraf besluit is wie die wenner sou wees.”  (Verdomp, ja. “party kringe”. Seker maar Jansen se eie skepping. Hier het ons nou wragtag ’n resensie wat geskryf is asof dit gaan oor die grootte van die eiers wat daardie Van Joorsveld-kind van die Vrystaatse vlaktes kook in die plek waar die son nooit skyn nie.)

Maar lees mens verder, sien jy dat die boksers nie gelyktydig in die kryt was nie, en dat die metafoor weinig meer as ’n selfbevredigende vingeroefening is van die resensent.

Jansen vergelyk Grundling en Du Plessis se boek op ’n verbysterende manier. Crito is diep dankbaar om by Rapport te verneem dat Jansen self 330 kilometer van die Camino gestap het, maar dit is duidelik dat Jansen nie aan filosofiese diepgang gewen het tydens die tog nie. Du Plessis (volgens Jansen ’n “vrolike huppelkind”) se boek het kleurfoto’s en talle diep, ontroerende oomblikke, en Grundling het net swart-wit foto’s en “dink-wroeg-ontleed-verwerk-gestoei”. Jansen is só gefokus daarop om sy boks-beeld af te rond dat hy nie vir ons vertel van Du Plessis se diep oomblikke nie, of verder vertel van Grundling se “dink-wroeg-ontleed-verwerk-gestoei” as die ietwat negatiewe verwysings wat hy reeds gegee het nie.

Dis duidelik watter boek Jansen die maklikste gelees het. En dan skud hy die juk van sy boks-beeld af met die oppervlakkige opmerking dat “boekverkope [sal] sekerlik die ‘wenner’ bepaal”.

Laat Crito nou maar reguit wees: Dit is ’n vrot resensie. Sowel Du Plessis as Grundling kan voel hul boeke is misbruik sodat die resensent kan baljaar met die idee van ’n klomp skryfboksers en ’n gemene skeidsregter.

Ek gaan my daarvan weerhou om snedig te wees om Jansen se gesukkel om die resensie af te sluit. Dit lyk op die webblad asof hy ’n woorde-teiken had, en toe bygelas het om die resensie langer te maak. Die feit dat hy sy boksbetoog afsluit met “gee daai man ’n Bells” en ’n Johnny Walker-addendum, bevestig vir Crito dat hierdie resensie weergaloos is in sy oppervlakkigheid.

Profile photo of crito

by crito

Verskille

April 11, 2017 in Uncategorized

Die hemelsbreë verskil tussen resensies van literêre werke en ligter leesstof word pragtig belig in die twee besprekings van oorspronklike Afrikaanse boeke wat vandeesweek deur Boeke24 geplaas is: Bibi Burger s’n oor Alles het niet kom wôd van Nathan Trantraal, en Riaan Grobler s’n van Sielsmokkelaar van Leon van Nierop.

Burger se bespreking is uit die akademiese hoek geskryf: formeel, streng op die bundel af. As jy nie ’n brandende belangstelling in die digkuns het nie, gaan jy ná ’n paar paragrawe aanbeweeg. Crito het deurgedruk, pligshalwe.

Riaan Grobler vermeld dadelik dat Sielsmokkelaar ’n verwerking is van ’n roman wat reeds in 1996 verskyn het. Die vraag wat Crito dan dadelik vra, is hoekom iets wat reeds gepubliseer is, opnuut verwerk word. En is die verwerking ’n verbetering?

Sekerlik nie onbillike vrae om te vra nie. Grobler verskaf egter nie die antwoorde nie. Sy resensie bevat genoeg inligting oor die inhoud om die koerantleser sowel op hoogte te bring met die verhaal as om hom/haar ’n besluit oor die lees van die boek te laat neem.

Die resensie is minder formeel as Bruger se resensie, en op ’n manier hinder die dinge wat hy in paragraaf een in die lug laat hang ’n mens nie te veel nie. Crito sou wel baie graag wou geweet het of Sielsmokkelaar II beter is as Sielsmokkelaar I.

In Rapport Boeke het Jean Oosthuizen dit afgelope Sondag gehad oor Jurie van den Heever se Wat moet ons met ons Kerk doen? Crito verneem dat Oosthuizen die afgelope ruk moeilike tye beleef het met nagtelike foonoproepe uit die geledere van die mense wat hy so vreesloos in die NG Kerk aan die kaak gestel het.

Dit pla Oosthuizen duidelik nie. Hierdie resensie is weer eens op die punt af geskryf – en uiteindelik kan mens sien dat dit gaan oor die maniere waarop die NG kerk sy geloofwaardigheid kan behou. Crito vermoed wel dat so ’n lang en deeglike resensie uiteindelik net werklik gelees sal word deur die mense wat hulle bekommer oor die NG kerk.

Dit werp ook ’n ander vraag op: Moet alle boeke wat naastenby met die NG kerk en geloof te make het deur Jean Oosthuizen geresenseer word? Dalk, by wyse van afwisseling ’n slag weer vir Piet Croucamp of George Claassen ’n kans gee?

Profile photo of crito

by crito

Ou skool

April 4, 2017 in Uncategorized

Net twee resensies van die  afgelope week trek my aandag. Cas van Rensburg s’n oor Eindspel (Boeke24) die nuwe roman deur Wilna Adriaanse, en Dolf Els s’n oor Die Burger 100, ’n boek wat saamgestel is deur Bun Booyens en Aldi Schoeman (Rapport Boeke).

Crito bespeur natuurlik ’n subteks hierin, maar laat ons dit maar ignoreer ter wille van Klaas Vakie daar op Stellenbosch. Kom ek volstaan net deur te sê dat albei resensente oud-joernaliste is. Van Rensburg was by Beeld en Els by Die Burger, as ek dit nie mis het nie.

Albei het hul opdrag met deeglikheid uitgevoer. Dis op só ’n manier geskryf dat die koerantleser dit met plesier kan lees en met baie verworwe inligting agterna kan terugsit.

Van Rensburg het die goeie hoedanighede van Eindspel oorgedra, Els het die inhoud van die boek bespreek en in die proses die geskiedenis van ’n koerant getakseer en besing sonder om te klink soos ’n proseliet.

Van Rensburg laat ’n besorgdheid oor die toekoms van Afrikaans deurskemer. Sy opmerking oor die eerste sin van die boeke is, lyk dit vir Crito, daarop gemik om die belangstelling van sy lesers vas te maak met ’n sweem van nostalgie.

Die probleem met Van Rensburg se benadering is dat dit uiteindelik nie werklik ’n resensie is wat hy skryf nie. Dis ’n onkritiese ophemeling. Van Rensburg sal kan sê die ophemeling spruit uit ’n kritiese benadering, hy het maar net gefokus op die goeie aspekte.

Dit mag só wees – Crito het al in die verlede van sy resensies gelees wat baie skerp was. Maar die indruk wat mens kry uit sy retoriese styl, is dat hy kolporteur is, eerder as resensent. (Mnr. Lategan, dit was DJ Opperman wat “kolporteur” so mooi gebruik het. Maak dit van Crito ’n dooie?)

Dolf Els se aanpak is dié van ’n oud-joernalis wat nie huiwer om sy trots te laat deurskemer nie. Hy het ’n keuse gemaak van dinge wat hy uitsonder vir lof. In die proses kry enigiemand wat nie die boek gaan koop nie, tog ’n blik van die ontwikkeling en geskiedenis van ’n groot joernalistieke tradisie. Uiteraard ook die verloop van ’n eeu en die noodwendige veradering van gebruike by die koerant.

Els spreek ook kritiek uit oor leemtes in die inhoud (spesifiek die min verwysings na die Grensoorlog), en dit is hier waar sy benadering verskil van Cas van Rensburg s’n. Hy is nie ’n kolporteur nie. Crito sou net wou gesien het dat Els ’n paar ander dinge ook noem, onder meer die feit dat Die Burger se rol as houer van rekord aangetas is deur die feit dat dit so lank die amptelike mondstuk van die Nasionale Party was.

Maar laat Crito nie, soos gesê, té betrokke raak by die subteks nie.

Profile photo of crito

by crito

Kolonialisme

Maart 29, 2017 in Uncategorized

Noudat kolonialisme so sekuur in die kollig staan, lees Crito gretig aan nuwe geskiedkundige publlikasies. Resensies van daardie boeke is my kos. Seker daarom dat Wium van Zyl se bespreking in Rapport Boeke van Die VOC aan die Kaap 1652-1795, (onder redaksie van Con de Wet, Leon Hattingh en Jan Visagie) vir my die interessantste resensie van die afgelope ruk was.

Dit was helaas nie die knapste resensie nie. Wium van Zyl spring weg met die bestaansredes vir hierdie boek, dan die inhoud, maar kom laat in die resensie eers by een van die interessantste onderwerpe, naamlik die politieke raad se vergadering en uiteindelike besluit oor die invoer van slawe. Van Zyl meen daar word nie deeglik genoeg na hierdie onderwerp gekyk nie. (Mens kan sy punt snap – dis duidelik iets wat ’n merkwaardige uitwerking gehad het op die verloop van ons land se geskiedenis.)

Binne die huidige raamwerk van aktualiteit sou daardie vergadering en sy besluit, al is dit volgens Van Zyl hoe karig hanteer, die kapstok gewees het vir die resensie. ’n Resensie moet nie net ’n aftellysie van goeie hoedanighede en tekortkominge wees nie. Dit moet ook aansluit by die dinge wat vir die leser van die resensie belangrik is en aansluit by die teenswoordige politieke debat.

Van aktualiteit gepraat. Crito wonder wat as aktueel beskou word in die wêreld van die lettere. Gerda Taljaard-Prinsloo lig in haar bespreking van Marita van der Vyver se Misverstand (Rapport Boeke) ’n bietjie die sluier.

Van den Vyver se “kenmerkende” galgehumor is skynbaar in goeie werkende toestand wanneer sy skryf oor die literêre sirkus, en die literêre hekwagters, pryse, die kanon, verwaande skrywers, resensente en uitgewers en uiteraard die etes saam met uitgewers. (Crito wonder hoekom daar nie ’n literêre agent met vlesige lippe is nie?) Daar is skynbaar ook versluierde verwysings na lewende figure, en les bes onthul sy die groot waarheid: Om ernstig opgeneem te word, moet mens ’n boek oor die Anglo-Boereoorlog skryf.

Taljaard-Prinsloo se resensie het die kenmerkende bou van ’n Afrikaanse literêre resensie, iets wat my Crito-voorsaad al verskeie kere uitgewys het. Crito het wel by die lees oor die literêre sirkus besluit om onmiddellik die boek aan te skaf. Natuurlik ook dadelik begin wonder of hierdie deel van die resensie nie ’n invalshoek vir ’n veel prikkelender resensie sou gewees het nie. Die res van haar argumentasie sou dan net anders verpak kon word.

Maar wie is Crito om te sê, nè?

Frederick J. Botha se resensie van As in die mond,  Nicole Jaekel Strauss se nuwe bundel kortverhale (Boeke24) is ook in ’n akademiese sleutel.

Mens lees die eerste paragrawe met die bedeesdheid van ’n student wat na ’n begaafde lektor luister, maar wanneer Botha in paragraaf vier die opmerking maak dat hierdie bundel ’n hoogtepunt in die Afrikaanse kortkuns is, dan besef selfs Crito dat Botha die resensie op geen ander manier kon geskrywe het nie.

Die resensie self is dig geskryf, tekenend van ’n resensent wat werklik hard probeer om die bundel se inhoud verstaanbaar te maak sonder om geheime te verklap. Elke resensent weet dat die outeur van die boek sy bespreking lees; oor evaluerings kan niemand argumenteer nie, maar die resensent weet dat hy ten minste aan die outeur moet wys dat hy deeglik gelees het. Botha lig die gewone leser in, en lig die hoed vir die outeur.

Daar was ook ’n resensie van Nadia: Paaie van hoop – die amper-biografie van Nadia Beukes, met hulp deur Jana van der Merwe. Lucia Swart-Walters is die resensent.

Die oomblik is vir Crito té groot.

Profile photo of crito

by crito

Ironies of nie

Maart 23, 2017 in Uncategorized

Dis lekker om Louis Esterhuizen as rersensent te herontmoet. In Rapport Boeke neem hy Nathan Trantraal se Alles het niet kom wôd in die hand en behandel dit met die respek wat Crito verwag een digter vir ‘n ander moet hê.

Al moet ek erken dat ek nie so fluks is as dit kom by die koop van digbundels nie, laat Esterhuizen se bespreking Crito twee keer dink. Dalk tog koop – danksy Esterhuizen se versekering dat die bundel ‘n ryke skat van ironie oplewer.

En terwyl ek Esterhuizen se resensie lees, kry ek ook die gevoel dat ironie dalk Trantraal se redding sal wees. Esterhuizen haal een gedig aan waarin Trantraal vertel hoe hy sy kind waarsku teen die wit mense, wat haar siel sal steel en vir die duiwel opoffer. Dis nou ‘n nuwe siening van goeie vaderskap, bes moontlik selfs proudly South African.

Deborah Steinmair se resensie van Naomi Meyer se Web laat Crito wonder of ‘n mens nie dalk ‘n meer genuanseerde blik op die Suid-Afrikaanse problematiek sal kry in ‘n speurverhaal soos hierdie as in ‘n ironiefest soos Alles het kom niet wôd nie.

Trouens, dit klink of daar meer vernuwing en nuanse opgesluit is in die sosiale problematiek wat Meyer in Web aanspreek. Steinmair se opsomming en aanbeveling laat wel dié indruk. In die proses plaas sy ook haar vinger op die probleem waarmee die nuwe geslag Afrikaanse prosaskrywers te kampe het – hoe skryf ’n wit skrywer oor ’n bruin lewenservaring? Crito wag op die groter gesprek!

Ten slotte Fransjohan Pretorius se resensie van Jan Smuts: Afrikaner sonder grense (Boeke24). En van my voorganger-genante het hom al die ideale resensent van historiese publikasies genoem, en Crito wil dit net weer beaam. So maak mens!

Profile photo of crito

by crito

Krimineul

Maart 13, 2017 in Uncategorized

Deel van die dans (as ek ‘n stuitige term mag gebruik) is die resensent se bevestiging van sy gesag. Noem my Oom Crito, maar vir my val dit op dat veral jeugdiger en/of onbedrewe resensente die gejeuk voel om die dans deeglik te dans: Spring weg met breë uitsprake, onderlê jou opmerkings met ’n paar gepaste verwysings, en dan trippel jy voort na die boek onder bespreking.

Jonathan Amid se bespreking van Eindspel, ’n nuwe krimi deur Wilna Adriaanse (Rapport Boeke), toon die jonge Amid in volle vlugvingerige glorie. Dit is vir Crito verstaanbaar dat hy hierdie dans dans; hy is besig om hom te vestig as een van die knapste lesers en resensente van die genre.

Hy doen die werk onder bespreking geen skade aan nie. Wilna Adriaanse kan meer as tevrede voel met sy resensie. Die lees van die resensie sou egter heelwat meer vreugde gebring het as hy meer vertroue gehad het in sy eie gesag as resensent, en nie behoefte gevoel het om te wys dat hy al die steppies ken nie.

So driekwart deur die resensie maak hy die volgende opmerking: “Eindspel se grootste oomblikke (daar is heelwat) is geskoei op Adriaanse se bereidwilligheid om minder op die plot en polisieprosedure, en meer op karakterontwikkeling en handeling te fokus.”

Dit sou volledig sin gemaak het as hy die hele resensie oor daardie boeg gegooi het. Verduidelik wat die grootste oomblikke almal behels, en hoe Adriaanse se aanpak dit mobiliseer. Dan het al die ander dinge waarmee hy die dans gedans het, vanself in die verbygaan hulself aangemeld.

’n Laaste knorrigheid: Dit deug nie om ’n argument te probeer staaf deur te verwys na ’n roman wat nog nie verskyn het nie. Los dit uit. Dis die dinge van ’n kind daai. Koerantlesers hoef nie te weet dat jy naas resensent ook iemand is met voorkennis van publikasies nie.

Amanda Botha se bespreking in Rapport van Historikus Hermann Giliomee – ’n Outobiografie is gewis wat Crito van ’n bedrewe joernalis soos Botha verwag. Dit is ewewigtig, informatief, peilend. Ek het dit met aandag en genoegdoening gelees – totdat ek teen die einde vir myself vra: “En wat sou Sampie Terre’Blanche hiervan dink?”

Dit ís dikwels meer interessant om ’n bespreking te lees deur iemand wat ’n skeibreker is.

Schalk Schoombie is ’n joernalis, dramaturg, skrywer en nou ook resensent van Marita van der Vyver se jongste werk, Misverstand. As ongerehabiliteerde wellusteling het Crito die resensie met toegespitste aandag gelees. Schoombie het Crito netjies tot bedaring gebring en sal sy leiding by Schoombie neem, en verder in ’n mineurtoon skryf. Dis aansteeklik. Hy sê die boek is ook in daai toon geskryf.

Dit lyk vir my resensente het met Van der Vyver se werk ’n eiesoortige problematiek. Almal is hiperbewus van Griet skryf ’n sprokie. Almal het haar ontwikkeling daarna deur die jare gevolg, met sekere verwagtinge. Schoombie verwys na verskeie daarvan, maar Crito kry die gevoel, terwyl hy sy argument in mineurtoon ontwikkel, dat Schoombie ook met ’n mate van ironie skryf. Wanneer hy Zoë se oorryp taalgebruik aanhaal oor die seks wat sy gehad het op elke moontlike plek, tyd en manier, dan weet Crito dat Schoombie met ’n sweem van ’n glimlag vir jou sê dat dit eintlik hier gaan oor mense wat nie meer seks het op elke moontlike plek, tyd en manier nie.

En so aan.

Teen die einde van die resensie styg Crito se bewondering vir Schoombie as gebruiker van die meerduidige formulering. Sê hy: “Misverstand, deurgaans vloeiend in die mineurtoon van melancholie geweef, is nie die skrywer se boeiendste roman nie. Tog bied dit pitkos vir ouer word, internasionale omwentelinge en eietydse kwelvrae. As sulks is dit ’n gevoelige tydsdokument wat die leser noop om wyer te dink en te lees.”

Nè?

Profile photo of crito

by crito

Die kat kom terug

Maart 6, 2017 in Uncategorized

Crito se sabbatsverlof is verby. Dis weer tyd om skouer aan die wiel te sit. Crito nommer hoeveel? Weet nie. Ken die voorgangers nie by die naam nie. Die kritiese mantel hang om nuwe skouers. Sê maar die wind het my losgewaai.

Ook net betyds. Dis asof die huis der lettere kêns geworre het, my kindertjies. Ek het nie besef daar word deesdae so baie Afrikaanse digkuns gepubliseer nie. Maar dit is sekerlik so, want dis net resensies oor digbundels waar jy kyk.

En as jy my nie glo nie, gaan kyk na die opgaaf deur PEN Afrikaans wat op LitNet gepubliseer is:
http://www.litnet.co.za/afrikaanse-resensies-en-boekgesprekke-januarie-2017/

Dis hartsverblydend om te sien dat Tom Gouws skryf oor Lina Spies se Sulamiet  (Boeke24). Ja, die huiskomlid van die digkuns het ‘n nuwe bundel in die winkels. Gouws is baie vriendeliker met haar as wat hy was met Ons Klyntji, wat mens laat vermoed dat Spies maar kan begin droom oor die  Hertzogprys. Nè?

Dia van Staden het ook op Die Groot Ontbyt (kykNet) daarna verwys, maar so half bolangs, soos dit maar met sulke TV-programme gaan: Kortliks, vinnig, want hulle het min tyd en lyk my op die meeste vier boeke kan genoem word.

Daniel Hugo het in Rapport Boeke in diepte na Sulamiet gekyk, en ek hou sommer baie van sy aanpak. Hy gaan haal sy argumentering by Peter Blum en WH Auden, en raak algaande meer betrokke by die bundel. Die manier waarop hy sy resensie struktureer dui op ‘n baie meer intieme omgaan met die gedigte as wat by Gouws die geval is; daarmee gee ek nie te kenne dat Gouws flentermenings uitspreek nie. Allermins.

Dit is ook goed om te sien dat Neil Cochrane weer resensies skryf. Hy het dit oor Susan Smith se Die aarde is ’n eierblou ark (Boeke24). Buiten die interessante dinge wat hy oor Smith se tuinverse sê, en die varsheid van sy styl van analise, het ek met genoegdoening gesien hoe lekker hy met tipografiese wit (saam met Smith) speel in die koerant. Jy sal dit nie op die sportblaaie sien nie.

Reinhardt Fourie is baie minder avontuurlik met die gedigte wat hy uit dieselfde bundel aanhaal in sy resensie op LitNet. Sy aanslag is meer akademies en in ’n resensiestyl wat goed bekend is. Sy argument is baie deeglik uiteengesit. Lees mens hierdie resensie saam met Cochrane s’n, is daar geen twyfel by jou dat Smith ’n gewikste digter is nie.

Johan Anker se aanpak (in sy bespreking van E. Kotzé se Soetloop, ook op LitNet) is eweneens meer tradisioneel. Mens moet egter onthou dat dit met E. Kotzé is wat hy te doen het, en dan meet mens die resensie aan die afwesigheid van die clichés wat in die verlede so baie gebruik is om Kotzé se unieke styl en inhoud te beskryf. Daar is min daarvan, en Anker is ’n deeglike resensent. Hy het die soort resensie geskryf wat sowel skrywer as uitgewer baie in hul skik sal maak.

Te oordeel na die soort boeke wat volgens die PEN Afrikaans-inventaris geresenseer is, is daar nie alteveel niefiksie die afgelope ruk gepubliseer nie. Dia van Staden het op Die Groot Ontbyt die aandag gevestig op die Tweetalige Woordeboek vir skole en My eerste ensiklopedie, maar dis aardig om van sulke boeke te hoor terwyl mens voel sy kon meer gemaak het van Deon Maas se Melk die heilige koeie. Of is Maas té woelig van gedagte vir die oggendklomp? Die kind sit ook nooit stil nie.

Ten slotte Lina Spies se enorme bespreking van Albert Blake se Broedertwis (op LitNet). Crito is nie haar grootste bewonderaar nie, maar hierdie bespreking is een wat ek met groot erns wil aanbeveel vir iemand wat belangstel in dít wat gedoen kan word wanneer ruimte nie ’n beperkende rol speel nie.

Spies se belesenheid en ruim verwysingsveld sorg dat sy ’n ressensie-essay in ses dele kan skryf wat groot in omvang is. maar tog só deeglik en interessant aangepak is dat mens dit in een sitting wil deurwerk.Sy is krities én begrypend. Sy reageer op Albert Blake se boek, nogtans word mens algaande daarvan bewus dat sy die boek meet aan haar kennis en siening van ’n heel besonderse onderwerp. En moet geen fout maak nie, Spies onderskat haar eie insigte hoegenaamd nie.

Nietemin, hierin lê vir my die kern van die skryf van resensies: Die resensent moet meet en reageer, alles met die verstandhouding dat die taksering tegelyk ewewigtig en subjektief sal wees.

Skitterend!

Ek wou ook oor die afgelope drie weke se resensies ’n eiertjie lê, maar sal maar liewers swyg. Benewens Jonathan Amid se loflied aan Irma Venter, na aanleiding van haar Sirkus (Boeke24), en Ronel Nel se stukkie oor Elkarien Fourie se Vat jou hele hart (selfde bron), was daar min wat Crito  geïnteresseer het. Die genoemde twee is interessante resensies, maar die een moes langer gewees het en die ander korter.

Hopelik sal die Woordfees die ennui verlig.