Jy blaai in die argief vir Uncategorized.

Profile photo of crito

by crito

Onderweg

Februarie 13, 2018 in Uncategorized

In die week waarin president Zuma aangesê is om die speelveld te verlaat, seur dit in die Afrikaanse boekeblaaie steeds oor die kerk, geloof en seksuele oriëntasie. Jij in jouw klein hoekie, en ik in mijn.

Drie resensies neem deel aan hierdie “gesprek”. In Rapport skryf Jean Oosthuizen oor André Bartlett se Weerlose weerstand: Die gaydebat in die NG Kerk. Die symste André Bartlett resenseer in Boeke24 André Pretorius se Geloof alleen, ’n boek waarin ’n reis die aanknopingspunt word vir ’n besinning oor die Hervorming. En ten derde skryf Riette Rust oor Rian van Heerden se 16 Dinge wat ek nié moes sê nie.

Godsdiens is ’n onderwerp waaroor mense versigtig skryf. Tussen die fundamentalistiese trolle en die bliksemstrale moet mens fyn voetwerk doen.

Weerlose weerstand tree die NG Kerk aan vir hul kleinsiellige verwerping van gays. Dit beskryf vroomheid en verraad, met die hoogste gestoeltes van die moderamen as vertrekpunt.

Oosthuizen se beskrywing en taksering van die inhoud laat my vermoed dat baie Gatjieponners ná die lees van die boek nooit weer lawement nodig sal hê nie. Soos die mense op Facebook sê, Bartlett names and shames.

Oosthuizen is die boek goedgesind, as ek so ’n broederlike term mag gebruik. Hy neem die boek in fynste besonderhede onder die oog, en met die gesag van iemand wat self al ’n slag deur die kerk se mankolieke meul is. Sy simpatie en bewondering lê by André Bartlett, en die resensie is só aangebied dat ’n mens wonder of daar ooit ’n teenoorgestelde siening van die problematiek kan wees – en dan besef jy dat dit juis die huigelagtige ander siening is wat die moleste veroorsaak het.

Op sy beurt het Bartlett ’n makliker opdrag: André Pretorius se Geloof alleen het ’n baie diep indruk op hom gemaak, en Bartlett sonder dit om dié rede uit. In baie opsigte is dit ’n veilige resensie om te skryf. Die Hervorming is ’n gedane saak. Bartlett se enumerasie van die trefpunte in die boek is gemaklik en respekvol hanteer.

Nadat jy hierdie resensie gelees het, dwaal jou gedagtes terug na Jean Oosthuizen se resensie, en jy besef dat Bartlett se eie boek ook gaan oor kerklike dogmatiese hervorming, en hoe dit in die NG kerk se geval in die gay-opsig misluk het. Dit klink vir my dit sal nie ’n slegte idee wees om die twee boeke ná mekaar te lees nie.

Rian van Heerden is ’n “celebrity”. ’n Radio-omroeper wat dikwels op omstrede manier in die openbare oog was. Deel  van sy lewensbeskoulike probleme het gewentel om sy gay-wees. Dit het ons verlede week al geleer toe ’n uittreksel uit 16 Dinge in die koerant verskyn het.

Die rede hoekom hierdie resensie (bondig en direk aangebied deur Riette Rust) my aandag getrek het, is omdat Van Heerden iemand is wat bloot deur uit die kas te kom ’n hervorming beleef het wat vir die NG-moderator wars is. Rust sê tereg dat mens òf ’n bewonderaar is van Van Heerden, òf nie. Ek is nogal – hy herinner my baie aan Deon Maas, wat ook nie huiwer om sy opinie te lug nie.

Wat is die plek van drie sulke boeke in die groter Suid-Afrikaanse opset? Ek lees in die naweek ’n stukkie statistiek raak: Daar is tans in SA meer swart landsburgers onder die ouderdom van vyf as wat daar wittes van alle ouderdomme saam is. Besluite wat vandag deur instansies soos die NG Kerk oor gays geneem word, gaan binne tien jaar irrelevant wees.

Maar boeke soos hierdie markeer die tydsgewrig. Sodat ons nie kan vergeet nie.

Profile photo of crito

by crito

Van nagwaak tot die sending

Februarie 7, 2018 in Uncategorized

’n Vakansie kan ook nie vir ewig duur nie. Terug in die Kaap, en dis nie meer die plek waaroor Sonja Herholdt so sielsverheffend gesing het nie. Al wat nog in my tuin leef, is die sementkabouters.

Boonop is die resensie wat my vandeesweek die meeste plesier gegee het, een oor ’n boek wat uit die Engels vertaal is. Ja, ek weet Crito Merk I het die wet neergelê en gesê dat net resensies van boeke wat oorspronklik in Afrikaans gepubliseer is hier aandag kry. Maar ek is ’n kind van die Zuma-era. Wette schmette.

Jean Meiring skryf vir Rapport oor Hartbreker: Christiaan Barnard en die eerste hartoorplanting.Die skrywer van die boek is James-Brent Styan. Die vertaler bly anoniem. Miskien is sy identiteit bekend. Moontlik verswyf Meiring dit net uit rankune.

Wat wel duidelik is, is dat hier ’n lekker storie aan die gang is. Meiring is geïnspireer deur die boek. Luister na hierdie paragraaf:

“In sy nabyheid kry vroue reëlmatig hartkloppings, wat die goeie dokter dikwels noop om agter ’n diggetrekte deur sy doepa aan hulle toe te dien. As Barnard by die Italiaanse rolprentdiva Gina Lollobrigida ’n nagwaak hou, is dit oraloor rugbaar – ook in Suid-Afrika, waar sy vrou, Louwtjie, en hul kinders op hom wag.”

Selfs wanneer Meiring in ’n mineurtoon die kwinte begin blootlê, is daar leesplesier: “Die oudjoernalis James-Brent Styan had dus ’n ryke oorvloed edelmetale tot sy beskikking waaruit hy in sy smidswinkel iets werklik glimmends kon smee. Maar ’n biografie oor iemand soos Barnard sal altyd besonder uitdagend wees, veral in ’n tyd waarin die biografiegenre wegbeweeg van ophemeling tot iets veel meer ewewigtigs. Styan teken wel ruim kritiese aspekte aan. Tog, al beskik die eindproduk – as ’n mens jou oë op skrefies trek – oor deug, is dit in die geheel en op die keper beskou ’n beduidende teleurstelling.”

Daarna spel hy die boek se foute duidelik uit. Onvermydelik stuur hy af op ’n baie sterk veroordeling: “Dis klinkklaar dat Hartebreker holderstebolder die rakke moes haal. ’n Streng redakteur en noukeurige proefleser sou die ergste bloeding kon gekeer het.”

Jean Meiring het al resensies van hoë gehalte geskryf, meestal in positiewe trant, en oor boeke wat tot hom gespreek het. Hartbreker het op ’n ander manier tot hom gespreek, dermate dat hy van sy beste skryfwerk nog met hierdie bespreking gelewer het. Veral daardie slotsin: “Ons eie gevalle hartensgod verdien beter.”

Irna van Zyl spring in haar resensie van Johanna (’n roman deur Cas Wepener) weg met ’n bekentenis: “Ek wou nie van Johanna hou nie. Hoe kan ’n man – ’n teoloog, boonop jonk – hom in ’n heelwat ouer vrou se gevoelswêreld tuismaak – ’n gay vrou s’n daarby?” Maar sy veg denkend en dapper teen dié vooroordeel, want sy is verstandig. As mens ’n geslagskeidslyn wil trek oor die geldigheid van ’n skrywer om hom/haar in die lewe van ’n ander geslag in te verbeel, dan soek jy groot moeilikheid. Die wêreldletterkunde sou dan grotendeels ongeldig wees …

Van Zyl kom haar voordeel te bowe, of liewer, die boek dwing haar om daarvan af te sien. Goeie skryfwerk, substansie, resonansie met ander romans: “Ek moes uiteindelik elke vooroordeel begrawe. Johanna het my diep ontroer en by tye selfs in trane gehad. ’n Man mag maar in sy vrouekarakters se kop klim.”

Irene van Staden het haar nie dieselfde vraag as Irna van Zyl afgevra toe sy oor Hans du Plessis se Drie vroue en ’n meisie vir Litnet geskryf het nie.

Ek is oorgehaal deur Van Staden se betoog, maar op nommer 99 maak ek my groottoon teen ’n klip seer. Sy sê hierdie roman is “’n hartseer en swaar uitbeelding van ’n harde en genadelose wêreld.”

Hê? Swaar? Soos in “moeilik” of soos in “swaartillend”. Of het die resensent traag aan die lees gebly?

Sal ons ooit die antwoorde op al die vrae kry?

’n Resensie wat ’n ander vraag by my laat opdoem het, in die verbygaan, is Deborah Steinmair s’n oor Sê my, is julle twee susters? Haar besluit, dat dit “eenvoudig ’n lieflike klein boek” is, spruit een van daardie bondige, netjies geformuleerde besprekings waarvoor Steinmair bekend is. Sy skryf met geneëntheid oor dié verslag van twee voormalige Doppervrouens se ervarings in Suid-Afrika, en het my uiteindelik te staan gebring voor ’n vraag: Wat het geword van al die sendelinge in Suid-Afrika?

Mens kan ’n gedig daaroor skryf, nè?

Profile photo of crito

by crito

Jaareind

Desember 13, 2017 in Uncategorized

Dis somervakansie vir baie mense, en Crito gaan ook ’n ruk uitspan. Geen vakansie nie – eerder ’n tydjie in die hospitaal vir ’n klein prosedure om my PK-spiere te versterk. Aanstaande jaar is dit weer klaptyd.

Net twee bydraes oor oorspronklike Afrikaanse publikasies vandeesweek, maar Joan Hambidge s’n in Rapport Boeke handel oor ’n viertal nuwe digbundels. Seker gepas dat die jaar afgesluit word met ’n groot bydrae oor digbundels – is dit my verbeelding of het daar in 2017 meer bundels as in 2016 verskyn?

Crito is bly dat Carel Anthonissen se Vuurvas uiteindelik deur ’n opgewasse resensent bespreek word. Lina Spies se poging onlangs in ’n rubriek om korte mette van Anthonissen te maak, word hierdeur ongedaan gemaak. Hambidge se bespreking is nie uitvoerig nie; ondersteunend en begrypend wel.

Begrip is ook iets wat sy vir René Bohnen se Op die vingerpunte van die heelal toon. Sy bring na aanleiding van Amanda Lourens se Versindaba-bespreking ’n ander oorweging as die suiwer kritiese een na vore, naamlik Lourens se opmerking oor die hartklop van ’n bundel. Dit sal interessant wees om te sien wat die literatore daarvan maak, want só ’n benadering maak dit uiteindelik moontlik om groter erkenning te gee aan die lirieke van pop-liedjies.

Haar hantering van Cas Vos se vertaling van Dante Alighieri se Die Goddelike komedie is genoeg om mens aan te verkneukel. Hambidge het meer agting vir Vos as vertaler/verwerker as wat sy vir sy digkuns het. Katterigheid is soms baie lekker om te lees, maar Vos sal seker nie saamstem nie.

Haar bespreking van De Waal Venter se Oop sirkel is ook baie interessant. Sy gee Venter baie ruimte, beskryf sy plek in die literêre sfeer, dui aan wie sy tydgenote was, en uiteindelik kom daar ’n baie skerp oordeel in een sin. Ek vermoed sy sou die resensie heelwat korter kon aangebied het, maar haar benadering toon respek en deernis met Venter.

Riette Rust se resensie in Boeke24 van Francois Bloemhof se Dieretuin is voortreflik. Kort, genoeg inhoud-inligting sonder om die storie oor te vertel, ’n netjiese samevatting van haar oordeel, en dwarsdeur met genoeg waarskuwings ingebou oor die moontlikheid dat die boek se inhoud sensitiewe lesers mag ontstel. Kan ’n mens ’n beter getuigskrif vir ’n spanningsverhaal gee?

Profile photo of crito

by crito

Twee aspekte van ouderdom

November 28, 2017 in Uncategorized

Wanneer daar oor mense van gevorderde jare geskryf of gepraat word, is dit gewoonlik in gedempte, bedaarde en angstige toon. Praat ons van bejaardes of van ouer mense? Of senior burgers? Wil nie aanstoot gee nie … maar sê my, het hulle nog al hul varkies bymekaar?

Johan van Zyl, die nuwe redakteur van Rapport Boeke, het ’n baie vindingryke en waagmoedige stap  geneem toe hy ’n resensent moes kies vir Rudie van Rensburg se Hans steek die Rubicon oor – hy het Annelize van der Ryst gevra. Sy is natuurlik beter bekend as Matrone in 7de Laan. Om dan te lees wat sy van hierdie boek dink, verleen ’n heeltemal ander dimensie aan die resensie as wat die geval sou wees as ’n jonger, minder bekende persoon dit geskryf het.

Van der Ryst se resensie neem al die knelpunte rondom die tema van bejaardesorg in ag, maar dit is ook duidelik dat sy die lees van die roman plesierig gevind het. Sy noem selfs die moontlikheid dat die boek ’n goeie rolprent sou kon word – solank sy nie die rol van die matrone hoef te speel nie.

Nou wonder Crito dadelik – is dit net omdat sy genoeg gehad het van daardie soort karakter, of is dit omdat die matrone in die verhaal nie ’n lekker mens is nie? Dis nie die soort boek wat Crito normaalweg lees nie, maar het ek ná daardie opmerking van haar ’n ander keuse?

Boeke24 het weer vir Schalk Schoombie, dramaturg, romanskrywer en oud-joernalis gevra om dieselfde boek te bespreek. By hom is daar nie die openbare persona wat in die geestesoog opdoem, soos by Van der Ryst se bespreking nie, maar tog kry hy dit reg om dieselfde nuuskierigheid aan te wakker.

Sy kyk is ’n bietjie meer afstandelik, ’n taksering van die genre en daarna ’n nader kyk op Hans steek die Rubicon oor as voorbeeld van die genre. Hoewel hy met ’n teoretiese opmerking wegspring, draai sy openingsparagraaf reeds jou aandag na die boek.

Nes Van der Ryst staan hy kortliks by die verhaal stil, en dan sy reaksie daarop. Schoombie sorg dat ander verwysingspunte die leser ook help om die roman binne ’n groter raam te plaas, met verwysings na Hennie Aucamp en PG du Plessis.

Wat Crito ook opgeval het, is dat nie een van die twee resensente ’n ophef daarvan gemaak het dat Van Rensburg met hierdie roman die moeilike sprong van misdaad na humor gemaak het nie; Van der Ryst verwys net in die verbygaan daarna. Die koerantleser kan sekerlik hieruit aflei dat die verandering sonder sukkel deurgevoer is – Van der Ryst se lewendige beskrywings en vrolike beskrywings val op.

Crito het doelbewus by Van Rensburg se roman begin, want die ligte, humoristiese hantering van die onderwerp van hoë ouderdom, en die twee knap resensies waarmee daarop gereageer is, maak dit makliker om te begryp hoekom Crito dink dat die afgelope naweek se Rapport Boeke en Maandag se boekeblaaie van die oggendkoerante die beste leesstof in baie maande opgelewer het.

Die resensies oor Elsa Joubert se Spertyd (deur Louise Viljoen in Rapport, en Jean Meiring in Boeke24) is van hoogstaande gehalte. As mens onthou hoe skouspelagtig die eerste van Joubert se outobiografiese werke, ’n Wonderlike geweld (2005) vir André Brink as resensent laat struikel het, dan besef jy watse moeilike opdrag die resenseer van ’n boek soos Spertyd moet wees.

Hoe neem ’n resensent bestek van ’n bestekopname?

Daar is graadverskille in Louise Viljoen en Jean Meiring se benaderings. Viljoen kyk met die oog van ’n literator, en sy noem dan veral die dinge wat daarby aansluit: Joubert se gedagtes oor haar taal, oor sommige van haar romans, oor haar eie aard en haar band met boeke.

Meiring enumereer meer van die hoofmomente in die werk, en hier moet ek noem dat Meiring se formulerings en taalkeuses die blote lees van die resensie ’n uitsonderlike genot gemaak het. (My gunsteling is “kielsog”, die woord wat hy gebruik in die plek van “vaarwater”.)

Die vreemde gevoel wat ek gekry het, was dat Viljoen en Meiring se resensies tesame ’n amper volle beeld gee van wat Spertyd behels – hoewel hulle op hul eie elk meer as voldoende reaksie op die outobiografiese werk is. Dit is sekerlik wat mens van boekresensies moet verwag: Dat ongeag hoeveel resensies daar van ’n werk verskyn, die leser altyd gelaat sal word met die gevoel dat die boek self soveel meer te bied het as al die resensies tesame.

Ek dink nie Viljoen en Meiring kon hul hoë agting vir Elsa Joubert nie op ’n beter manier oorgedra het nie.

Profile photo of crito

by crito

Omslag

November 22, 2017 in Uncategorized

Francois Bekker is nie regter Bennie Griesel nie – maar dit kan ook afgesaag raak as dieselfde resensent altyd gebruik word om ’n skrywer soos Deon Meyer se boeke te resenseer. Daarom het Crito ietwat verlig en baie nuuskierig gelees hoe Francois Bekker vir Boeke24 kyk na Meyer se jongste, ’n novelle getiteld Die vrou in die blou mantel.

Bekker meet die roman netjies, sonder om té veel van die intrige te verklap. Miskien té veel oor die inhoud en te min oor die manier waarop Meyer die kompakte raamwerk benut.

Sy sterkste kritiek handel oor die omslag, ’n treffende foto van, lyk dit my, die Theewaterskloofdam in sy huidige toestand. Crito het simpatie met Bekker se siening dat dit weinig met die inhoud te make het, maar is dit werklik wesentlike kritiek?  Moes Bekker nie eerder gesê het dat die uitgewer ’n eienaardige bemarkingsstrategie volg nie?

Charl-Pierre Naudé se bespreking van Die Goddelike komedie deur Dante Alighieri, vertaal en verwerk deur Cas Vos is vir Crito van akademiese belang. Dit is interessant om te sien hoe Naudé sy taksering voed deur sy wyer kennis van die beroemde werk.

Wat Crito bybly van die resensie is die opmerking wat Naudé maak oor die wenslikheid van ’n register van topredigeerders, na aanleiding van die groot aantal druk- en redigeerfoute in die publikasie. Dit is goed dat daar in dié rigting gedink word.

Profile photo of crito

by crito

Slordig

November 15, 2017 in Uncategorized

Crito sit in die vreemde en sukkel om sin te maak uit die worpelinge van die internet. Ek lees Cas van Rensburg se resensie (vir Boeke24) van Koms van die motman, die nuwe roman van Chris Karsten, op die webwerf van Netwerk24. Die inleiding wil net nie vir my lekker werk nie. Dan maar na die e-koerant, en a-ha! Tussen die papierkoerant en die webwerf, as mens dit so kan stel, het die eerste paragraaf weggeval. Weliswaar ’n eenwoord-paragraaf, maar dis nie die punt nie.

Die punt is dat sulke dinge nie moet gebeur nie. Dis slordig. En irriterend. En as Crito in die vreemde sit, maak so iets hom nie regtig lus om die resensie verder te lees nie. Al is dit geskryf deur Cas van Rensburg.

Volgende aan die beurt is Joan Hambidge, wat vir Boeke24 skryf oor De Waal Venter se digbundel Oop sirkel. Soos gebruiklik verskyn die inligting oor die boek waaroor dit gaan heelbo: “Oop sirkel. De Waal Venter. NALEDI, R175.” En dan die eerste paragraaf van die resensie: “De Waal Venter se bundel Oop sirkel het onlangs by Naledi verskyn.”

Sloridge begin. Tweede paragraaf: “Vorige tekste is Kiem, Pols en Klawer (saam met D.P.M. Botes en Menno Stenvert).”

Crito kry die boodskap. Hambidge is nie deur die bundel geïnspireer om ’n behoorlike inleiding vir die resensie te prakseer nie. Gaan dan maar verby.

Jan-Jan Joubert skryf in Rapport Boeke oor Karel Schoeman se Skepelinge: Aanloop tot ’n roman. Begin met ’n vervorming van ’n gedig van Jan F.E. Celliers, en dan val hy behoorlik weg met “Enigeen wat, soos ek, meen Karel Schoeman is die beste skrywer wat Afrikaans nog voortgebring het, sal saamstem dat Skepelinge sy meesterskap bevestig.”

Wat?! Hoe nou gemaak as jy onder die geledere tel van hulle wat dink dat N.P. van Wyk Louw of Breyten Breytenbach is die grootste skrywer wat Afrikaans nog voortgebring het?

Dit was ’n slegte week vir inleidende paragrawe.

Profile photo of crito

by crito

Vir die uitknip

November 7, 2017 in Uncategorized

Wat is ’n goeie resensie, wonder Crito. Is dit een wat jou twee dae ná die lees steeds laat nadink? Is dit een wat jou die volgende dag boekwinkels laat stormloop? Of is dit een wat jy uitknip en invou in die boek waaroor dit handel?

Bietjie van aldrie, seker, maar die derde een is sekerlik die resensie wat nog jare later sal gewig dra.

Crito sou van die afgelope week se resensies net Deborah Steinmair s’n oor Koms van die motman deur Chris Karsten (Rapport Boeke) uitknip vir liaseer in die boek. Al is dit nie haar beste poging nie. Eintlik maak sy mens effe vies, deur te verwys na Karsten se taalgebruik (“lumineus en keurig”), wat haar die woorde in haar mond wil laat rol. Maar dink jy dat sy voorbeelde daarvan gee?

En daardie inleidende paragraaf! Goeiste ons, Deborah! Laat my dink aan daai outydse fietse met masjiene. Die resensie kom so help-my-trap aan die gang. Maar as dit eers aan die gang is, weet mens waarheen sy koers kry: Karsten skryf ’n literêr onderlegde soort misdaadsfiksie.

Wanneer sy aldus op dreef gekom het, ontwikkel die resensie tot die vlak waaraan mens van Steinmair gewoond geraak het.  Haar argumentering is sterk en die inligting wat sy oor die verhaal gee, net genoeg.

Joan Hambidge se bespreking van Die onaantasbares, die nuwe roman deur Steve Hofmeyr (Boeke24), is nie minder interessant nie. Sy benader die roman uit alle hoeke. As jy die resensie gelees het, sal jy ’n baie goeie teoretiese grondslag hê vir die evaluering van misdaadromans.

Die probleem vir Crito is net dat Hambidge se aanpak mens die gevoel gee dat sy nie baie oor die boek self wil skryf nie. Daar is té veel intellektuele afstand, en té min betrokkenheid by of reaksie op die roman self.

Riette Rust se hantering van Hoë hakke met hoogwater, ’n “verhoudingsroman met ’n liefdeselement” deur Jacolet van den Berg (Boeke24) is daarteenoor baie meer direk in haar reaksie op die boek en sy inhoud. Sy balanseer kritiek met lof, en gee duidelike aanduidings dat die roman onder bespreking méér is as ’n gewone liefdesverhaal.

As jy van sulke boeke hou, is hierdie die soort resensie wat die leser boekwinkels toe laat draf.

Crito voel nogal ambivalent oor resensente van digbundels wat hul bespreking begin by die buiteblad van die bundel. Heilna du Plooy het al self naam gemaak as digter, en sal sekerlik weet dat die omslag van die publikasie die heel laaste gedagte was  wat by die digter opgekom het. Dit is dikwels deel van die publikasieproses, en nie van die kreatiewe proses waardeur die gedigte tot stand gekom het nie.

Maar soms kry die omslag tog reg om ’n deur oop te maak na die tematiese bestek van die bundel, en dit lyk my dit is presies wat die geval is met René Bohnen se Op die vingerpunte van die heelal (Boeke24). Du Plooy maak ’n baie interessante opmerking oor die omslag – maar lê dan geen verdere verband nie.

Die resensie is geskryf in ’n taamlik akademiese trant en sal sekerlik vir die digter die gevoel gee  dat die resensent haar werk behoorlik getakseer het.

In die laaste vier paragrawe van die resensie is die sterkste kritiese lading gekonsentreer. Die liefhebber van Afrikaanse digkuns sal hierdie paragrawe die beste kan benut; Crito kan die slotsin voorhou as een van daardie opsommings wat tegelyk die aandag vestig op die krag van die bundel én die beperkte waarderingskring.

Profile photo of crito

by crito

In ‘n tyd van moord

November 1, 2017 in Uncategorized

’n Week soos hierdie, waarin die aandag op moord en doodslag is (én op Jacques Pauw se boek), is ’n groot toets vir enige resensent. Koerantlesers se aandag is versplinter. Gaan die resensie wat jy ’n ruk terug al geskryf het, voordat plaasmoorde die land ernstig omgekrap het, nóú vir mense iets te sê hê?

Moontlik is dit Crito se literêre voorkeure wat saamgespeel het, maar Frederick Botha se resensie vir Boeke24 van Hartlam (saamgestel deur Gerda Taljaard en Deborah Steinmair) was die enigste een wat my volle aandag gehou het. Nie dat dit foutloos was nie. ’n Resensent wat liefdesverhale takseer post Fifty Shades behoort darem meer te sê oor die grein van die verhale as wat Botha gedoen het. Hoeveel onskuld en ongetemde passie bly daar in moderne Afrikaanse liefde oor?

Carien Grobler se bespreking (eweneens vir Boeke24) van Sielsiek, Carla van der Spuy en Henk Swanepoel se boek oor die psiges van Suid-Afrika se koelbloedigste kriminele, is ’n moedige poging. Dit gee leiding vir die koerantleser oor die inhoud van die boek, maar dit kon interessanter aangebied gewees het.

In gevalle soos  hierdie neem mens altyd ’n les uit Time-tydskrif se stylboek: Begin met een van die gevalle wat bespreek word, en gebruik dít om die boek te meet.

Jacques Myburgh se inligtingstuk oor die bekroonde jeugboekskrywer Derrick van der Walt se roman vir volwassenes, Tussen vriende (Boeke24) het ek bolangs gelees.

Desmond Painter se bespreking, die vdag antevore in Rapport, van Die dood en die sin van die lewe, deur Anton van Niekerk, het my wel-end-uit laat lees. Painter se eie voorkeure en belangstellings (duidelik die musiek van Bob Dylan en Nick Cave) gee vir hom ’n ongewone invalshoek. Tog is sy hantering van die materiaal gemaklik en maak hy Van Niekerk se boek ’n proposisie.

Net jammer dat die resensie moes verskyn in ’n tyd waarin mense ander aspekte van die dood in hul gedagted gehad het. Crito het so in die terugdeins gelees.

Profile photo of crito

by crito

Substansie

Oktober 19, 2017 in Uncategorized

Hierdie Crito gaan nie die fout maak om ’n resensie te skryf in plaas van ’n ontleding van resensies te maak nie. Ek het Gespreksgenoot, Heilna du Plooy se versameling briewe deur en aan Elize Botha, pas neergesit ná twee weke van groot leesgenot. Jean Meiring (Rapport Boeke) en Louise Viljoen (Boeke24) se resensies het ek gelees nadat ek Gespreksgenoot afgehandel het.

Laat ek onmiddellik sê dat Du Plooy kwalik op beter resensente kon gehoop het. Uit haar briewe blyk Botha iemand te gewees het met die gawe van groot diplomasie; sowel Meiring as Viljoen staan nie tru in hierdie opsig nie.

Meiring se resensie maak vir my ’n paar baie interessante punte. Hy begin met ’n heerlike inleiding: “Nes die donkie is ’n brief ’n wonderlike ding.” Hy gaan dan aan om te wys op die verdwyning van die ou handgeskrewe brief, en by implikasie die dissiplines van formulering van sinne voordat hulle moeisaam uitgeskryf word – die dinge waarvan vandag se leser in die e-pos era nie altyd bewus is nie.

Hy beklemtoon dus konteks, merk op dat in die loop van die boek ook die buitelyne van ’n lewensloop getrek word. Die punt wat hy daarna maak, is dat daar uit haar reaksies ’n “ryker en dieper beeld van Botha na vore kom as wat die geval sou gewees het as slegs haar stem gehoor is”.

Wat hy dan heel diplomaties verswyg, en ek steun hierdie besluit, is dat die omgekeerde ook dikwels skrikwekkend waar is. Hy verwys in die breë na die voyeuristiese blik wat die leser kry op vriendskappe en mense, maar gaan nie in op die fyner detail nie. Ek ís nuuskierig om te weet wat sy siening van Hennie Aucamp en Lina Spies se karakteronthullende briewe is, maar fatsoenlikheid dikteer dat dit ’n onderwerp vir ’n ander tyd en plek is.

Meiring teken aan die verskillende sfere wat deur die briewe aangesny word en waardeur Botha haar groot kennis, gesag en oorredingsvermoë laat geld het. Hy sien die neerslag van ’n lewende literêre lewe en tradisieveranderings raak, en verwys uiteindelik ook na die leemtes van die publikasie.

Louise Viljoen se resensie begin by die breë beginselbesluit wat Heilna du Plooy by die samestelling geneem het: Die briewe hou verband met die letterkunde en sluit nie persoonlike briewe in nie. Dit is moontlik een van die redes hoekom daar meer briewe aan haar opgeneem is as wat daar briewe van haar aan ander is; Viljoen vermeld wel dat heelwat persoonlike sake wel aan die beurt kom.

Viljoen skets die problematiek wat ontstaan wanneer briefwisselings gepubliseer word, en hoe dit Gespreksgenoot raak. Een van die redes vir my jarelange bewondering vir Viljoen as resensent lê in haar manier om midde-in ’n beskrywing van kenmerke, eienskappe en feite rakende ’n boek ’n sin of frase te gebruik wat jou tot stilstand ruk omdat dit ’n buidel van ’n klomp subtekste is. Hier is dit die oënskynlik onskadelike “… hierdie briewe [is] sowel ’n opvoeding as ’n vreugde.”

Die opmerking volg op die stelling dat Botha se korrespondensie met Audrey Blignault, Hennie Aucamp en Lina Spies die boeiendste is, waaruit Botha se emosionele intelligensie naas haar literêre intelligensie duidelik blyk.

Vervolgens volg Viljoen dieselfde strategie as Jean Meiring, naamlik om ook in die resensie aan die leser ’n idee te gee van welke sfere alles aangeraak word deur Botha se aktiwiteite, soos in die briewe gereflekteer. Die wek uiteraard ’n vraag: Hoekom skryf iemand nie ’n behoorlike biografie van hierdie literêre reus nie?

Ek is bly dat Viljoen wys op die probleme wat daar met die transkribering van die briewe ingesluip het. Baie mense sal ook die fout met die naam van Jean-Luc Godard raaksien – dit is werklik onvergeeflik in die era van Google.

Dit is nie elke week dat ’n mens twee resensies met soveel substansie te lese kry oor ’n belangrike publikasie nie. Dank aan die resensente en boekeredakteurs!

Profile photo of crito

by crito

Begin met die slot

Oktober 11, 2017 in Uncategorized

Crito vergewe Cas van Rensburg vir die gebruik van ’n skitterende inleidende sin vir sy slotopmerking in sy resensie van Karel Schoeman se Slot van die dag (Rapport Boeke). Die res van die resensie is meevoerend geskryf – ’n resensent wat iets vir sy lesers te sê het, hetsy openlik of deur suggestie.

Dit is ’n resensie  wat getuig van meegevoel en begrip, maar daar is ook ’n suggestie dat Van Rensburg nie een van diegene is wat Schoeman se reusagtigheid aanbid nie. “Slot is ’n hakkelrige teks” gee die teken dat hy die boek in die belangrikste opsig gebrekkig vind, wat begryplik is as mens die boek as afskeidsbrief aan homself beskou, soos Van Rensburg doen.

Daarin lê uiteraard ook ’n mate van oneerbiedigheid. Om te sê dat Schoeman ’n narcis is wat aan homself skryf, is om te kenne te gee dat Schoeman uiteindelik sy waarderendste gehoor gevind het.

Daarna kom Van Rensburg op dreef, en word sy resensie ’n besinning oor die rol van narcisme in Schoeman se loopbaan, en daardeur word hy gevoer na ’n vraag wat my lank laat tob het omdat ek nuuskierig is oor die antwoord: “Dit laat die vraag ontstaan wanneer die uitgewer die manuskripte ter hand gekry het.”

Nagedagte: Is dit nie ’n ongelooflike foto van Schoeman wat naas die resensie geplaas is nie? Fotograaf: Philip de Vos.

Marius Crous is seker een van die beste keuses vir ’n resensent vir Nuwe stemme 6 (Boeke24). Bibi Slippers en Charl-Pierre Naudé, die samestellers, kan baie tevrede wees.

Crito het dit met genot gelees, maar uiteindelik onthuts regopgesit. Nes Van Rensburg se resensie oor die Schoeman-boek gaan Crous heen en sluit met die gedagte wat eintlik die inleiding moes gewees het, en dadelik dit een van daardie resensies sou gemaak het waaroor lesers agterna stry: Wie van die digters wat hier opgeneem is, gaan eerste ’n bundel van hul eie gepubliseer kry?

Wie wil ’n weddenskap aangaan daaroor – Crous vra die vraag, en by die herlees van die resensie sien mens dat hy sy geld op Ryan Pedro, Donnay Torr en Franco Collin.

Tyd sal leer!

Laastens is daar bespreking van Annemari Coetzer se Alles begin met Anna in Boeke24, geskryf deur Stella Fourie. Heel interessant. Nie die soort boek wat Crito dadelik stip sal laat lees nie, maar Fourie het my geknoop met iets wat sy laat deurskemer oor die moderne Afrikaner wat nie weet hoekom sy voorgeslagte opgetree het soos hulle wel het nie. En daarmee word die Anna van die boek iemand wat meer vir my te sê het. Miskien is dit net omdat ek nou ook sulke vrae oor my ouers begin vra, miskien nie.

Stella Fourie is vir my ’n nuwe naam onder die resensente. Aangenaam!