Jy blaai in die argief vir 2019 Mei.

Profile photo of crito

by crito

‘n Ontplooiing van wonderlikhede

Mei 29, 2019 in Uncategorized

Jan, Piet, Koos en Jakob, deur Loftus Marais. Resensie: Charl-Pierre Naudé. (Rapport Boeke)
Een frase vang my oog en máák hierdie resensie: “vars soos vis op die vensterbank”. Vir mense wat, soos ek, traag lees aan besprekings oor digbundels, is só ’n frase genoeg om die aandag te trek, en te hou. Ek lees die resensie ’n paar keer, sien hoe Naudé self konneksies inbou in sy lesings: “…daar is dié slag iets forensies aan Marais se gedigte, wat die leser vra om nie die oogopslag van dinge te vertrou nie.” Vars vis op die vensterbank? Hóé vars? Vensterbank? Die resensie is ’n ontplooiing van wonderlikhede, die digbundel danksy Naudé se verkenning onverwags iets wat ek wil besit, wil lees. Dankbaar!

Om tot verhaal te kom, deur Lizette Rabe. Resensie: Kobus Burger (Rapport Boeke)
Die afsterwe van my ma maak hierdie boek vir my baie tydig. Daar bly mos baie dinge ongesê. Tog laat Kobus Burger se resensie my met gemengde gevoelens. Hy swaai uit die staanspoor lof toe, maar sodra hy skryf dat dit belangrik is dat die voornemende skrywer die volledige lys moets en moenies in hierdie boek bestudeer, gooi ek ankers uit. Dit is makliker om sommer in my gedagtes met my ma te praat. Hier is nou ’n uitstekende voorbeeld van ’n bespreking waarvan die eerste sewe paragrawe lesers vir ’n boek wen, terwyl meeste van die paragrawe daarna hulle weer sal afskrik.

Wreed én mooi is die dood, saamgestel deur Tobie Wiese. Resensies: André Bartlett (Boeke24) en Herman Lategan (Rapport Boeke)
Ek moet beken dat ek die boek reeds aangeskaf het, en is bly om te sien dat albei resensente veral diep onder die indruk is van die bydrae van Karin Brynard. Dit is sekerlik een van die mees ontroerende stukke skryfwerk wat ek nog ooit in Afrikaans gelees het. En juis daarom was dit interessant om te sien hoe uiteenlopend Bartlett en Lategan hul besprekings aangepak het, wat die dinge is wat hulle aanhaal, en hoe hulle by dieselfde slotsom uitkom. Ek is net nuuskierig om te weet hoe lank hulle geneem het om die bundel deur te werk – die lees van hierdie bundel is nie iets wat enigiemand in een sitting kan afhandel nie. Dis vir my heeltemal gepas dat Lategan vir Valda Jansen aanhaal oor die eensame pad wat mens loop ná die dood van iemand na aan jou.

Profile photo of crito

by crito

Pret met die plaaslyn

Mei 20, 2019 in Uncategorized

André P. Brink en die spel van liefde, deur Leon de Kock. Resensies: Jean Meiring (Rapport Boeke) en Joan Hambidge (Boeke24)

Joan Hambidge gebruik Nommer asseblief as aanknopingspunt om haar bespreking te begin: “Hierdie biografie aktiveer die Afrikaanse letterkunde as een groot plaastelefoon met vele inluisteraars.” Ek moet beken dat ek nie meer die plaaslyn het nie. Selfoon-tyd. Anders gestel: André Brink die mens interesseer my nie werklik nie.

Maar ’n mens weet mos nooit. Al deel ek LI Bertyn se siening dat Brink ’n “ietsiepietsie slimmer [is] as wat hy eerlik is”, verwonder ek my aan die slimmigheid verbonde aan die skryf van joernale. Wou hy hê iemand anders as hyself moes dit lees, of nie? Duidelik het sy literêre eksekuteurs gevoel dat hy wou. Leon de Kock het volgens albei resensente sy kans besonder goed benut.

“De Kock se boek is noodsaaklike leesstof. Dit priem Brink oop soos min ander biograwe op Afrikaans al met ’n skrywer se skeppende binnewêreld kon regkry,” sê Jean Meiring. Joan Hambidge raak die sensitiewe kwessie van reg op privaatheid aan, en dat daar mense sal wees wat “’n hele paar keer [gaan] stik van verontwaardiging én verbystering. Veral omdat jy nie hierdie boek kan neersit nie.”

Meiring het sowel die Engelse as Afrikaanse weergawes van die boek gelees, wat hom die ruimte gee om meer indringende kritiek op die leemtes van die Afrikaanse weergawe te lewer as Hambidge. Andersins raak hulle onder meer baie van dieselfde aspekte aan en word hierdie een van daardie gevalle waar die voordeel van meerdere resensies deur top-resensente baie duidelik blyk.

Sowel Meiring as Hambidge kry dit reg om – danksy hul eiesoortige styl en formuleringsmetodes – iemand wat nie gretig is om vir hierdie spesifieke saak gewen te word nie, van houding te laat verander. Albei resensies dra kerninligting oor; eweneens dra albei sorg om niks te verklap wat die lees van die boek sal bederf nie. Hambidge is eerlik oor bysake (as iemand wat op gemene wyse deur Brink behandel is in ’n roman) maar haar resensie daal hoegenaamd nie na die vlak van “payback time” nie.

Die lees van hierdie resensies was suiwer plesier. Meiring s’n is vir my iets besonders, terwyl die genot wat Hambidge geput het uit die skryf daarvan opvallend is, en haar strategiese uitpak van die resensie se argumentasie van haar heel beste werk is.

Die onlangse lotgevalle van die biograaf laat my vermoed dat dit sinvol sal wees om een van Hambidge se stellings op te volg: “’n Mens sou inderdaad De Kock se eie sieninge oor seks (en liefde) soos beskryf in sy tekste kon betrek om te verstaan hoe hy Brink se joernale benader. ’n Mens sou dan ’n psigoanalitiese studie … kon maak van sowel die biograaf as die geskryfde.” Of miskien liewer nie!

Wil ek na dese die boek lees? Ja, maar …

My onsekerheid spruit uit iets wat albei die resensente opper: Die Kock se gebruik van skuilname vir sommige van die mense wat Brink se joernale gehaal het. Is dit vir oningewydes moontlik om volle waarde vir hul geld te kry?

Meiring maak die geldige punt dat mens hulle deur ’n eenvoudige soektog op die internet kan vasstel (bv Brink se vierde vrou se naam), terwyl Hambidge sê dat ’n literêre speurder onmiddellik sal weet wie een van die anonieme figure is. Ensovoorts. Maar as jy nóg literêre speurder nóg internetgeneigde is? Nie soveel pret aan die plaaslyn nie, dis gewis.

Profile photo of crito

by crito

Aangename weersiens

Mei 16, 2019 in Uncategorized

Bloedlelie, deur Jeanette Ferreira. Resensie: Francois Smith (Rapport Boeke)
Francois Smith resenseer nie die koerante voos nie. Wanneer hy die slag ’n kans kry, is dit ’n voorreg om te kyk hoe hy sy resensie beplan, watter inligting hy gebruik, watter aanknopingspunte hy benut. Onverskrokke – kyk net na sy tweede patagraaf, waarin hy dié roman oor Piet Retief in verband bring met Black First Land First. Dit oomblik dat hy dít doen, gee hy die teken dat hy nie sal skroom om sake by die naam te noem nie. En dan gaan hy juis heen, soos ’n gesoute resensent betaam, om die soort resensie te skryf wat selfs iemand met ’n aktiewe renons in die Afrikaner se geskiedenis in te trek in die bekoring en trefkrag van Ferreira se boek, sonder dat hy ooit swig voor die versoeking om uitsprake te maak oor eietydse politiek. Hy verklap geen geheime nie, maar spreek bewondering uit.

Smit Motors, deur Réney Warrington. Resensie: Annie Gagiano. (Rapport Boeke)
Annie Gagiano is ’n resensent wie se naam ek jare laas in ’n Afrikaanse koerant gesien het. Dit is ’n aangename weersiens. Haar benadering is onverwags. Sy analiseer nie, sy verduidelik nie. Sy som die verhaal op. Gewoonlik die soort resensie wat my grys hare gee – as ek die verhaal wil lees, sal ek dit self doen, ek het nie ’n opsomming nodig nie. Maar Annie Gagiano se benadering werk voortreflik omdat sy by implikasie oordele uitspreek oor die karaktewrisering, oor die vertelling, oor die verwikkeldheid van die gegewe. In een geval, waar sy vir my gevoel probeer aandui dat die skrywer nie genoeg tyd aan ’n karakter afgestaan het om haar aan volheid te laat wen nie, sê sy net die persoon is ’n “vae karakter”. Mens moet stip lees, want hier staan baie meer as wat ’n vinnige lees van die resensie jou laat dink. En ek hou ook van die manier waarop sy enige kritiek teen haar resensiemetode besweer: “Diegene wat meen ek het reeds te veel verklap in hierdie resensie, sal wel met hul eie lees van die roman agterkom dis ’n komplekse storie met nog baie ander draaie en dinge.”

Wanneer bloekoms dans, deur J.M. Gilfillan. Resensie: Thys Human. (Boeke24)
Thys Human is ’n akademikus, en skryf sy resensies met die deeglikheid van ’n vakman. Wat hom iets besonders maak, is die afwesigheid van vakkundige terminologie, en sy vermoë om die koerantlesers te sjarmeer met sy formulerings. Eendag wanneer iemand weer ’n Afrikaanse literatuurgeskiedenis skryf, sal daar by die inskrywing oor J.M. Gilfillan teruggeval word op van die dinge wat Human in hierdie resensie neergepen het. En dit is reg so. Hy het my vir die boek gewen – ek het dit gister aangeskaf. Het na aanleiding van hierdie resensie dadelik “Byeenkoms van die eensames” gelees, en toe op op my rak gaan soek na CM van den Heever se “Leuens”. Daar is weinig groter vreugde as ’n dag wat skielik met die gretige lesery van ‘n boek gevul word danksy ’n resensie nie.

’n Spook in die huis, deur François Loots. Resensie: Jonathan Amid (Boeke24)
’n Baie welkome resensie. Dis nou wel nie baie komplimentêr teenoor die roman nie, maar dit maak ’n einde aan die indruk wat by my ontstaan het dat Jonathan Amid nie daarvan hou om negatiewe resensies te skryf nie. Hier doen hy dit besonder goed – in baie opsigte net so ’n groot pluimpie as wanneer mens sê ’n positiewe resensie is baie oortuigend. Dis nie maklik om negatiewe resensies te skryf nie. Amid motiveer sy kritiek met sekerheid en ek het end-uit gelees, al het ek besef die valbyl gaan die nek tref. Die enigste belemmering, nes by Jean Meiring se bespreking van dieselfde boek, is dat ’n resensent maar in gevalle soos hierdie korte mette kan maak.

Karaktermoord, deur Carina Diedericks-Hugo. Resensie: Org Potgieter (LitNet)
’n Aanmoedigende resensie, heel vaderlik en effens outyds konserwatief (vgl opmerkings oor kru taal, sekstonele en afstootlike karakters). Maar hy het dit geniet.

Profile photo of crito

by crito

Overdaad

Mei 1, 2019 in Uncategorized

Boodskapper van die gode, deur Murray La Vita. Resensie: Jean Meiring (Boeke24)
’n Spook in die huis, deur François Loots. Resensie: Jean Meiring (Rapport-Boeke)
Om binne twee dae twee nuwe resensies deur Jean Meiring te lees, behoort die soort ding te wees waarna mens uitsien. Ek het al dikwels genoem dat sy taalgebruik my baie groot vreugde verskaf. Wanneer ek sien daar is ’n resensie deur Jean Meiring op die blad, stel ek eers alles uit om dit te lees. Hy het ook die insig en wye belesenheid wat hom in staat stel om vinnig tot die kern van ’n publikasie deur te dring, en dit tot die resensieleser se voordeel onder woorde te bring. Ek begin wonder of hy nie meer kieskeurig moet wees met die resensie-opdragte wat hy aanvaar nie. Hierdie twee resensies was vir my om uiteenlopende redes teleurstellend. Met Murray La Vita se boek het ek die gevoel gekry dat hy ’n soort pastiche probeer skryf, iets in die trant van La Vita se onderhoude met nuuswaardige persone. Die resensie word essay, die onderwerp Meiring se leeslewe, met La Vita se skrywes as kapstok. Die aspek wat ek altyd so voortreflik van Meiring se resensies vind, naamlik sy taalvirtuositeit, word in die proses té gestileerd en opdringerig. Irriterend. Sy bespreking van François Loots se ’n Spook in die huis is nie ’n swak resensie nie, trouens, dit is ’n puik resensie. Maar iets hinder, en met die herlees van die resensie besef ek dat Meiring 1325 woorde gebruik het vir ’n boek wat op die meeste 400 woorde verdien, en geresenseer behoort te gewees het deur iemand met meer aanvoeling vir die soort roman wat Loots skryf. Meiring kritiseer in detail – en lewer die soort kritiek wat ’n skrywer sou gehelp het as dit in ’n keurverslag was. Hierdie resensie vernietig die boek en kwes die skrywer. Mens gebruik  nie ’n AK-47 om ’n uil te skiet nie.