Jy blaai in die argief vir 2017 Oktober.

Profile photo of crito

by crito

Substansie

Oktober 19, 2017 in Uncategorized

Hierdie Crito gaan nie die fout maak om ’n resensie te skryf in plaas van ’n ontleding van resensies te maak nie. Ek het Gespreksgenoot, Heilna du Plooy se versameling briewe deur en aan Elize Botha, pas neergesit ná twee weke van groot leesgenot. Jean Meiring (Rapport Boeke) en Louise Viljoen (Boeke24) se resensies het ek gelees nadat ek Gespreksgenoot afgehandel het.

Laat ek onmiddellik sê dat Du Plooy kwalik op beter resensente kon gehoop het. Uit haar briewe blyk Botha iemand te gewees het met die gawe van groot diplomasie; sowel Meiring as Viljoen staan nie tru in hierdie opsig nie.

Meiring se resensie maak vir my ’n paar baie interessante punte. Hy begin met ’n heerlike inleiding: “Nes die donkie is ’n brief ’n wonderlike ding.” Hy gaan dan aan om te wys op die verdwyning van die ou handgeskrewe brief, en by implikasie die dissiplines van formulering van sinne voordat hulle moeisaam uitgeskryf word – die dinge waarvan vandag se leser in die e-pos era nie altyd bewus is nie.

Hy beklemtoon dus konteks, merk op dat in die loop van die boek ook die buitelyne van ’n lewensloop getrek word. Die punt wat hy daarna maak, is dat daar uit haar reaksies ’n “ryker en dieper beeld van Botha na vore kom as wat die geval sou gewees het as slegs haar stem gehoor is”.

Wat hy dan heel diplomaties verswyg, en ek steun hierdie besluit, is dat die omgekeerde ook dikwels skrikwekkend waar is. Hy verwys in die breë na die voyeuristiese blik wat die leser kry op vriendskappe en mense, maar gaan nie in op die fyner detail nie. Ek ís nuuskierig om te weet wat sy siening van Hennie Aucamp en Lina Spies se karakteronthullende briewe is, maar fatsoenlikheid dikteer dat dit ’n onderwerp vir ’n ander tyd en plek is.

Meiring teken aan die verskillende sfere wat deur die briewe aangesny word en waardeur Botha haar groot kennis, gesag en oorredingsvermoë laat geld het. Hy sien die neerslag van ’n lewende literêre lewe en tradisieveranderings raak, en verwys uiteindelik ook na die leemtes van die publikasie.

Louise Viljoen se resensie begin by die breë beginselbesluit wat Heilna du Plooy by die samestelling geneem het: Die briewe hou verband met die letterkunde en sluit nie persoonlike briewe in nie. Dit is moontlik een van die redes hoekom daar meer briewe aan haar opgeneem is as wat daar briewe van haar aan ander is; Viljoen vermeld wel dat heelwat persoonlike sake wel aan die beurt kom.

Viljoen skets die problematiek wat ontstaan wanneer briefwisselings gepubliseer word, en hoe dit Gespreksgenoot raak. Een van die redes vir my jarelange bewondering vir Viljoen as resensent lê in haar manier om midde-in ’n beskrywing van kenmerke, eienskappe en feite rakende ’n boek ’n sin of frase te gebruik wat jou tot stilstand ruk omdat dit ’n buidel van ’n klomp subtekste is. Hier is dit die oënskynlik onskadelike “… hierdie briewe [is] sowel ’n opvoeding as ’n vreugde.”

Die opmerking volg op die stelling dat Botha se korrespondensie met Audrey Blignault, Hennie Aucamp en Lina Spies die boeiendste is, waaruit Botha se emosionele intelligensie naas haar literêre intelligensie duidelik blyk.

Vervolgens volg Viljoen dieselfde strategie as Jean Meiring, naamlik om ook in die resensie aan die leser ’n idee te gee van welke sfere alles aangeraak word deur Botha se aktiwiteite, soos in die briewe gereflekteer. Die wek uiteraard ’n vraag: Hoekom skryf iemand nie ’n behoorlike biografie van hierdie literêre reus nie?

Ek is bly dat Viljoen wys op die probleme wat daar met die transkribering van die briewe ingesluip het. Baie mense sal ook die fout met die naam van Jean-Luc Godard raaksien – dit is werklik onvergeeflik in die era van Google.

Dit is nie elke week dat ’n mens twee resensies met soveel substansie te lese kry oor ’n belangrike publikasie nie. Dank aan die resensente en boekeredakteurs!

Profile photo of crito

by crito

Begin met die slot

Oktober 11, 2017 in Uncategorized

Crito vergewe Cas van Rensburg vir die gebruik van ’n skitterende inleidende sin vir sy slotopmerking in sy resensie van Karel Schoeman se Slot van die dag (Rapport Boeke). Die res van die resensie is meevoerend geskryf – ’n resensent wat iets vir sy lesers te sê het, hetsy openlik of deur suggestie.

Dit is ’n resensie  wat getuig van meegevoel en begrip, maar daar is ook ’n suggestie dat Van Rensburg nie een van diegene is wat Schoeman se reusagtigheid aanbid nie. “Slot is ’n hakkelrige teks” gee die teken dat hy die boek in die belangrikste opsig gebrekkig vind, wat begryplik is as mens die boek as afskeidsbrief aan homself beskou, soos Van Rensburg doen.

Daarin lê uiteraard ook ’n mate van oneerbiedigheid. Om te sê dat Schoeman ’n narcis is wat aan homself skryf, is om te kenne te gee dat Schoeman uiteindelik sy waarderendste gehoor gevind het.

Daarna kom Van Rensburg op dreef, en word sy resensie ’n besinning oor die rol van narcisme in Schoeman se loopbaan, en daardeur word hy gevoer na ’n vraag wat my lank laat tob het omdat ek nuuskierig is oor die antwoord: “Dit laat die vraag ontstaan wanneer die uitgewer die manuskripte ter hand gekry het.”

Nagedagte: Is dit nie ’n ongelooflike foto van Schoeman wat naas die resensie geplaas is nie? Fotograaf: Philip de Vos.

Marius Crous is seker een van die beste keuses vir ’n resensent vir Nuwe stemme 6 (Boeke24). Bibi Slippers en Charl-Pierre Naudé, die samestellers, kan baie tevrede wees.

Crito het dit met genot gelees, maar uiteindelik onthuts regopgesit. Nes Van Rensburg se resensie oor die Schoeman-boek gaan Crous heen en sluit met die gedagte wat eintlik die inleiding moes gewees het, en dadelik dit een van daardie resensies sou gemaak het waaroor lesers agterna stry: Wie van die digters wat hier opgeneem is, gaan eerste ’n bundel van hul eie gepubliseer kry?

Wie wil ’n weddenskap aangaan daaroor – Crous vra die vraag, en by die herlees van die resensie sien mens dat hy sy geld op Ryan Pedro, Donnay Torr en Franco Collin.

Tyd sal leer!

Laastens is daar bespreking van Annemari Coetzer se Alles begin met Anna in Boeke24, geskryf deur Stella Fourie. Heel interessant. Nie die soort boek wat Crito dadelik stip sal laat lees nie, maar Fourie het my geknoop met iets wat sy laat deurskemer oor die moderne Afrikaner wat nie weet hoekom sy voorgeslagte opgetree het soos hulle wel het nie. En daarmee word die Anna van die boek iemand wat meer vir my te sê het. Miskien is dit net omdat ek nou ook sulke vrae oor my ouers begin vra, miskien nie.

Stella Fourie is vir my ’n nuwe naam onder die resensente. Aangenaam!

Profile photo of crito

by crito

Sonder geesdrif

Oktober 3, 2017 in Uncategorized

Crito steur hom nie aan rubrieke nie, maar wanneer rubriekskrywers blitsresensies inkorporeer in hul skrywes, kan mens dit nie ignoreer nie.

Daarom: Wat ’n eienaardige stuk is dit wat Lina Spies op Boeke24 gepleeg het! “Digbundels verskyn op die lopende band.”

Wil dit resensie wees, of is dit gewoon mymering? Crito vermoed dis iets heel anders: Hovaardige beterweterigheid, met ’n onderrok wat uitpeul.

O, hoe looi sy nie vir Marlene van Niekerk en Bernard Odendaal nie! Carel Antonissen se bundel Vuurvas is die kapstok vir eersgenoemde, Odendaal se reaksie op Tom Gouws se bespreking van Ruan Fourie se ’n Ope brief aan Dorian Gray die aanknopingspunt vir laasgenoemde.

Alles ingetroffel in ’n lang meditasie oor die ouderdom waarop digters publiseer, om uiteindelik uit te kom by die lamentasie dat die Afrikaanse letterkunde die mentorskap van D.J. Opperman seer mis.

Die hele argument is kwalik nuut of vars. Het Lina Spies nie al dikwels geween op die tema van  D.J. Opperman nie? Dit lyk vir Crito al te baie of die gryse eminensie haar eie wyshede van die verlede vergeet het: “Moet nooit oor iets praat wat jy nie goed vind en aldus geen waardering voor het nie. Sonder entoesiasme bereik ’n mens geen gehoor nie.” (Sien Elize Botha – Gespreksgenoot, pagina 503.)

Crito het vrede daarmee as Spies vinger wil wys na Van Niekerk en Odendaal. Net sy sal weet hoekom sy so graag vir Van Niekerk oor die vingers wil tik, en vir Odendaal ’n preek wil afsteek.

Maar die opmerkings wat sy maak oor die gehalte van Antonissen se gedigte, kan ’n mens nie werklik ernstig oorweeg nie. Dit is klappe in die verbygaan, ’n verdoeming sonder uitvoerige bespreking. Dit laat onmiddelik ’n negatiewe indruk by mense wat nog nie die bundel gelees het en nie sal besef dat dit maar net Lina Spies is wat besig is om Lina Spies te wees nie.

Jo Prins, redakteur van Boeke24, is dit aan Antonissen verskuldig dat Vuurvas ’n behoorlike resensie kry.