Jy blaai in die argief vir 2017 Julie.

Profile photo of crito

by crito

Rykdom

Julie 19, 2017 in Uncategorized

LitNet het die afgelope week gesorg vir ’n “embarrassment of riches” op hul resensie-uithoekie. Die soort oorvloed wat Crito ’n paar vakansiedae gekos het. Gewoond aan die lengte van resensies soos deur Boeke24 en Rapport Boeke op die mensdom losgelaat word, selde meer as ’n duisend woorde, het daar skielik ’n stroom uitstekende langer resensies oor die groot publikasies van die oomblik op LitNet verskyn.

Die belangrikste daarvan is sekerlik ook die omvangrykste. Johan Rossouw se LitNet Akademies-resensie-essay oor Kleinboer se jongste roman, Hierdie huis.

Rossouw gebruik die ruimte tot sy beskikking en lewer ’n bespreking wat ongetwyfeld in die jare wat kom beskou sal word as dié beginpunt vir die kritiese analise van nie alleen hierdie roman nie, maar ook van Kleinboer se eerste drie romans.

Rossouw werk baie deeglik. Sekerlik het die essay ’n akademiese inslag wat dit swaartillend sou maak op ’n koerantbladsy. Maar hier, binne die LitNet-konteks, is Rossouw se aanslag perfek. Hy loop aan vanaf Kleinboer se eerste publikasie, en teen die tyd dat mens by Hierdie huis se analise kom, weet jy alles wat nodig is om Rossouw se bespreking van Hierdie huis na waarde te kan skat.

Crito het nie veel sinnigheid aan die illustrasies wat by die resensie geplaas is nie. Nick Cave en Ivan Vladislavic is gewoon verwysingspunte, maar nie noodsaaklik vir die begryp van Hierdie huis nie.

Maar in sy geheel is dit ’n bespreking wat eervolle vermelding verdien in enige taksering van die huidige stand van Afrikaanse literêre kritiek.

(Crito moet ook byvoeg dat ek dadelik met meegevoel gevul was vir Riaan Grobler, wat dieselfde boek vir Boeke24 geresenseer het, en wie se resensie verskyn het enkele dae ná Rossouw s’n die kuberruim binnegevaar het. Grobler het, gegee die koerant-konteks en die ruimtebeperkings wat hy had, self besonder goed gevaar. Sy analise is knap, en hy bring ’n element na vore wat Rossouw glad nie het nie. Dit is naamlik die leser, Grobler, se emosionele reaksie op dit wat hy gelees het.)

Terug na LitNet.

Een van die hardebaarde van die Afrikaanse literêre toneel, Hennie van Coller, skryf oor Die wêreld van Charlie Oeng, deur Etienne van Heerden. Uiteraard het dit nie dieselfde omvang as Rossouw se bespreking van Hierdie huis nie, maar mens het die gevoel dat hierdie roman ook sal kan baat by die soort hantering wat ’n literator aan ’n roman kan gee binne die konteks van ’n LitNet Akademies-resensie-essay.

Van Coller skryf in redelike detail oor baie aspekte van Van Heerden se roman. Crito het Van Coller se hantering daarvan veel nuttiger gevind as dit wat reeds in koerantresensies oor die boek verskyn het – en daardie resensies was nie liggewig-werk nie.

Daar is tekens dat hy nie heeltemal oorrompel is deur die roman nie, maar uiteindelik gee hy tog toe dat Van Heerden met Die wêreld van Charlie Oeng weer die peil van sy beste werk bereik.

Agterna voorsien hy die niksvermoedende leser van ’n glossarium van terme wat hy graag vir ons wil verhelder. Crito glo nie dit is nodig nie – die soort leser wat in hierdie besprekings belang stel, sal dié dinge nie vreemd vind nie. Wat is die woord wat Ernst Lindenberg vir sulke dinge gebruik het? Skoolvossigheid. Vir Crito se gevoel is Van Coller se opmerkings oor taalfoute in Die wêreld van Charlie Oeng ook verwant daaraan.

Ten laaste Dewald Koen se resensie oor Marita van der Vyver se Misverstand. Crito het al resensies van Van der Vyver se boeke sien kom en gaan. Sy het baie gely onder die vitterigheid van resensente wat hoge letterkunde verwag en voel daar is nie genoeg daarvan nie, asook resensente wat verstrooiingslektuur verwag het en voel die onderbou is té literêr of ernstig.

Koen besweer in baie opsigte hierdie wanbalans deur Van der Vyver se skrywerskap ernstig te benader, die humor raak te sien, die slim afsplitsings, en die ernstige tematiek te aanvaar.

Sy positiewe taksering (dat Misverstand een van die drie beste romans is wat Van der Vyver geskryf het), en uiteindelike samevatting van die inhoud het ’n ander aspek na vore gebring wat ’n mens nie altyd van alle resensies opval nie: Hierdie resensent het waaragtig in die boek en skrywer belang gestel.

Profile photo of crito

by crito

So reguit as kan kom

Julie 12, 2017 in Uncategorized

Na maande van redelik voorspelbare resensies, kom daar skielik ‘n paar wat nadere ondersoek verdien. Die belangrikste is sekerlik Tom Gouws se bespreking van Ruan Fourie se digbundel ‘n Ope brief aan Dorian Gray.

Wat hierdie resensie belangrik maak, is nie die hoeveelheid aandag wat Gouws aan die inhoud van die bundel afstaan nie. Hy hanteer dié in die bestek van een sin:

“Die tyd en geduld ontbreek my om oor die menigvuldige mankemente van die bundel te begin uitwei: die skrynende gebrek aan die mag van die metafoor, wat die teks­te so terloops en studentikoos praterig en triviaal maak; ’n verliteratuurdheid wat die eie stem totaal verswelg; onoortuigende teenkonvensietruuks; gebrekkige versifikasie, en veel, veel meer.”

Wat wel vir Crito van die uiterste belang is, is Gouws se groter argument. Iemand moet, soos prof. A.P. Grové vanouds, brutaal eerlik wees met jong digters, sou die gedigte dit noodsaaklik maak.

Hy verduidelik presies wie almal dit ten opsigte van Ruan Fourie kon gewees het: professore, uitgewer, keurders, redigeerders.

Die manier waarop Gouws sy argument opstel, en die gebruik van ‘n wonderlike anekdote oor genoemde Grové, lig die hele resensie na ‘n volgende vlak. Hy resenseer in wese die bedryf, en die pligte van uitgewers.

Daarom ook is die opskrif by die resensie so verdoemend: “Digter nie teen homself beskerm”. Dit gaan nie om Ruan Fourie en sy brandende begeerte om sy verse aan die groot klok te hang nie. Dit gaan oor al die mense wat die verse moes gelees het en aan die digter moes verduidelik het dat die verse nog nie gereed is vir publikasie nie.

Is daar ‘n kans dat Gouws die pot misgesit het? Ander resensies, in blogs en elders, laat my vermoed dat hy in die kol is. Hy is net die enigste wat besluit het om nie doekies om te draai nie.

Etienne van Heerden se nuwe roman, Die wêreld van Charlie Oeng, het pas twee groot resensies uitgelok: Willie Burger s’n in Boeke24, en Frederick J. Botha s’n in Rapport Boeke.

Albei allemintige resensies wat probeer om sowel verhaal as tematiese onderbou vir die koerantleser toeganklik en verstaanbaar te maak. Die feit dat albei hierdie benadering gekies het, laat mens dadelik besef dat die boek nie deur ’n luttele resensie getem kan word nie. Crito onthou nog tye toe resensente sommer vroeg al tekens gegee het dat die boek groter is as wat ’n enkele bespreking kan vasvang, Destyds het hulle graag gesê die resensie is net ’n voorlopige rapport of iets soortgelyks.

In effek is dit wat Burger en Botha hier doen. Botha waag dit nog met ’n baie besliste evaluasie, “grootopgesette en meesleurende roman waarmee Van Heerden voortbou op bekende temas uit sy oeuvre en bewys waarom hy een van die bedrewenste prosaïste in Afrikaans is.”

Burger se reaksie is ook baie reguit en indringend, maar sy evalusie is in enkele formulering ingebed. Die lees van Die wêreld van Charlie Oeng het ’n transformerende effek, skryf Bruger.

Crito sien juis een leser het op Netwerk24 se webblad vir Burger aangevat met die opmerking dat hy steeds nie weet of dit ’n lekker boek is om te lees nie.

Maar Burger sê dan hy is getransformeer deur die roman. Kan ’n mens groter lof aan ’n roman bring?

Albei resensies is aanbevelenswaardig. Ek vermoed al resensente sou dubbel die ruimte waardeer het, maar vir voorlopige beoordelings is albei resensies heeltemal aanvaarbaar.

Profile photo of crito

by crito

Na smaak

Julie 4, 2017 in Uncategorized

Dis té vroeg in die vakansie om nou betrokke te raak by die ou geseur oor objektief en subjektief. Crito wil maar net sê dat hy met ’n heerlike krieweling begin lees het aan Marius Crous se resensie van Uittogboek, die nuwe bundel deur Johan Myburg (Boeke24).

Deur die resensie te begin met “Ek hou van Johan Myburg se poësie” stel hy sy kritici dadelik op die agtervoet. Al wat hulle nou kan doen, is om te sien hóé Myburg hom hierdie keer ingetrek het by sy gedagtewêreld. Wat die inhoud en uiteensetting self betref, is daar nie veel te redeneer nie. Crous is nie ’n beginner nie.

Hou mens aan die ander kant nie van Myburg se digkuns nie, is daardie sin vir die leser ietwat van ’n auto-eject. Wat’s volgende?

Madri Victor probeer  op LitNet stilisties aansluit by die tema van Irma Venter se Sirkus, die ene sirkus-aankondiger. Dit slaag in ’n mate, in soverre sy elke nuwe punt onder bespreking makliker kan uitlig.

Só ’n aanpak raak egter heel voorspelbaar en baie gedwonge, en teen die einde is dit nogal hinderlik wanneer sy haar lesers aanspoor om aan Venter ’n staande ovasie te gee.

Ek vind dit nogal jammer, want wanneer ’n mens die resensie noukeurig lees, en die sirkus-dinge ignoreer, is dit duidelik dat Sirkus  ’n besonderse roman is wat ernstige aandag verdien en sekerlik ’n bo-gemiddelde leeservaring bied.

Dewald Koen het met sy bespreking van Die diepblou see van Francois Loots die vertroude middeweg gevolg. Nugter, onbetroke, waarderend in toon.

Crito vermoed dat Koen die resensie heelwat sou kon opdollie, as hy wou,  omdat dit handel oor ’n toonaangewende figuur buite die stroom van nasionalisme in die vorige eeu. Jan Frederick Hendrik Hofmeyr verdien dit sekerlik.

Koen se bewondering vir Hofmeyr is duidelik, en tog nie hinderlik nie. En uiteindelik is dit die skryfwerk van Loots wat hom wel die sterkste aanspreek, en juis Loots se vermoë om ’n baie komplekse figuur geloofwaardig vir die leser te ontplooi.

Hy vind ’n spelfout op die agterblad, maar die roman self kom onbesoedel deur negatiewe kritiek daarvan af. Gegee dat die resensie op LitNet se webblad verskyn, waar daar ruimte is vir alle kante van kritiek, is dit vir my ’n baie goeie teken. Sal die boek wil lees.