Jy blaai in die argief vir 2016 April.

Profile photo of crito

by crito

Relevansie

April 27, 2016 in Uncategorized

Een van die groot nuus-onderwerpe van die oomblik is die protesstemme wat op die land se kampusse opgaan oor geweld teen vroue. Nie almal neem daaraan deel nie, maar dit is sekerlik een van die belangrikste sosiale vraagstukke van ons tyd.

Vir ’n joernalis is dit ’n baie gewillige manier om meer relevansie te gee aan iets soos bv ’n boek oor die vrou van die Bybel – soek ’n skakel en borduur voort.

Ek is seker Karla Janse van Rensburg het haar resensie geskryf vóór die jongste vlaag van protes in Grahamstad en Johannesburg, dus kan mens haar verskoon vir die veilige resensie wat sy in Boeke24 geskryf het oor Esté Geldenhuys se Vroue van die Bybel. Boonop moes sy haar laat lei deur Geldenhuys se keuse van persone, en die feit dat die uitbuiting van vroue nie juis ’n gewilde invalshoek is vir die analise van die Bybel se vroue nie.

Die vraag is net vir my hoe ’n resensent meer lesers na ’n resensie kan lok waar die onderwerp nie juis lesers vervaard na die boekeblad sal laat blaai nie.

Die resensie wat Van Rensburg geskryf het, getuig ook van ’n bewustheid van die beperkinge wat haar opgelê word: skryf kort, skryf met die godsdienstige sensitiwiteit van jou lesers in ag genome.

Maar dink net wat sy kon gemaak het deur Geldenhuys se bespreking van Ragel in verband te bring met die huweliksdilemmas van president Zuma se vroue, deur Zuma op gelyke voet te stel met Jakob. Volgens die Bybel het Jakob ’n keuse van vier vroue gehad by wie hy om die beurt vertroosting gesoek het, en was sy huis ook getref deur jaloesie onder die vroue en sibbe. En toe sy eerste liefde, Ragel, uiteindelik vir hom Josef baar, het ’n geskiedenis hom ontvou wat deur die geskiedenis baie reperkussies gehad het.

Tim Rice en Andrew Lloyd Weber het dit uit een hoek gesien, en Van Rensburg sou dit uit ’n Suid-Afrikaanse hoek kon sien. En daarmee Geldenuys se boek op polemiese wyse onder baie meer mense se aandag bring as diegene wat nuwe materiaal soek vir Bybelstudie.

Cas van Rensburg het Anel Heydenrych se Malhuis vir Boeke24 bespreek. Hy gee teen die einde toe dat die boek hom geraak het, ’n betekenisvolle erkenning gesien die manier waarop hy die boek analiseer en ná veelvoudige oorwegings en indringende nadenke ’n onbevredigende struktuur en inkleding onthul.

Die wyse waarop Van Rensburg met die roman omgaan, is gewis ’n kompliment vir die skrywer. Van Rensburg is een van die fynste lesers van hierdie soort romans, en die erns waarmee hy die materiaal benader, is vir my verkieslik bo die soort resensies waarin die verhaal saamgevat word.

Joan Hambidge kies ’n soortgelyke roete as Van Rensburg met haar resensie van die digter Ilse van Staden se romandebuut, Goeie dood wat saggies byt. Wat my aandag hier trek, is dat Hambidge op inhoud eerder as tegniek konsentreer, ’n gewisse teken dat die romanskrywer uit die kassie gedink het in haar vermenging van outobiografiese gegewens met fiksie, en die resensent end-uit geboei het.

Hambidge se aanslag is een van verwondering en toegeneëntheid, en dis ’n plesier om te lees.

In Rapport Boeke het Kerneels Breytenbach geskryf oor Leon van Nierop se Daar doer in die fliek. Vergelyk mens sy resensie met dié deur Herman Lategan, is dit die ligter trant en bewondering by Lategan vwat mens onmiddelik onthou, terwyl Breytenbach heeltemal ’n ander toon het, al kom hy tot dieselfde konklusie as Lategan.

Vir die student van resensies dit die moeite werd om te noem dat Breytenbach ’n goeie manier gevind het om te laat blyk dat hy die skrywer reeds uit sy studentedae ken, en dat hulle ’n gemeenskaplike passie het. Sy resensie het ’n kanoniserende uitwerking, omdat hy nes Van Nierop lank ’n rolprentresensent was, maar dit is nie noodwendig beter as Lategan se bespreking nie.

Profile photo of crito

by crito

Vanwaar gehasie?

April 20, 2016 in Uncategorized

Laat ek sommer net kla. Kan Netwerk24 ’n manier vind om vir mense in die verre uithoeke van die aarde ’n aanduiding te gee uit watter bron ’n resensie kom: Rapport Boeke of Boeke24? Hoe gaan die studente van die toekoms weet wat die primêre bron was?

Vir die doeleindes van vandeesweek se skrywe gaan ek aanvaar alles kom uit Rapport Boeke, behalwe waar ek kan uitmaak wat aan die gang is. Netwerk24 se boeke-seksie is nie gebruikersvriendelik nie.

Ek het ’n ruk gelede gesê ek wil Marinda van Zyl se Amraal  eers klaarlees voordat ek oor Erika de Beer se bespreking in Boeke24 skryf. Intussen het Riette Rust die boek ook vir Rapport Boeke geresenseer.

Albei resensies is op hul manier bevredigend, maar nie volledig toereikend nie. De Beer bied ’n meer dramatiese inleiding tot die verhaal as Rust, wat nie ’n goeie oomblik beleef het toe sy haar resensie se inleiding geskryf het nie.

“Marinda van Zyl is ’n belangrike skrywer van die epiese historiese roman, besef ’n mens met die lees van Amraal.” Wel baie dankie, maar hoekom dié gedempte toon? Is hierdie epiese roman nie ook belangrik nie? Of is dit maar net ’n bewys dat Van Zyl ’n belangrike skrywer van die historiese roman is?

Rust herstel gelukkig en die trant van haar resensie laat my wonder of die inleiding nie dalk lê in die sin wat die redakteur bo-aan geplaas het as aandagtrekker nie – “Hierdie is ’n epiese roman sonder weerga – en met genoeg aksie, skryf Riette Rust.”

Albei resensente pak dan die verhaal van hierdie merkwaardige roman behoorlik uit sonder om geheime te verklap, maar elk kry dit ook reg om te suggereer waar die roman se krag lê.

Die rede hoekom ek albei in die laaste plek nie toereikend vind nie, is omdat hulle nalaat om uit te spel hoe Amraal by uitstek ’n ontleding is van hoe die lyne van wit bevoorregting in die verlede terugstrek, en hoe Amraal se lewe ’n voortdurende stryd was om te sorg dat hy en die syne nie in daardie net beland nie.

Noem die ding op sy naam.

Dewald Koen sê in sy deurdagte bespreking van Celesté Fritze se plaasroman Verlorenkop presies waaroor dit gaan – gender en seksualiteit, met die vroulike randfigure wat vir die roman se substansie sorg, en die patriargale figure wat nie die middelpunt is nie.

Daar is ook verwysings na die verskillende tydperke wat betrek word en ’n uitwerking het op die identiteitstryd van die hooffiguur.

Die feit dat Koen nie noem of daar enige plaaswerkers is wat nie wit is nie, laat my wonder of hulle minder belangrik is as die randfigure na wie hy verwys. Of het die skrywer hulle geïgnoreer?

Profile photo of crito

by crito

Doer in die resensie

April 12, 2016 in Uncategorized

Hoe resenseer mens ’n ensiklopedie? Of ’n gesaghebbende werk oor die kunste, medisyne, geskiedenis of watter vakgebied ookal? Die antwoord is sekerlik dat jy iemand moet kry wat die onderhawige vakgebied goed ken – en as daar nie só ’n persoon is nie iemand in ’n verwante dissipline, wat die omvang en impak van die werk sal kan takseer.

Leon van Nierop se Daar doer in die fliek handel oor Afrikaanse rolprente, ’n medium wat rolprente van hoë gehalte opgelewer het, asook prulle van die mees onwelriekende soort. Herman Lategan is iemand met ’n breë algemene kennis, maar ek sal baie verbaas wees as dit moes uitlek dat hy ’n beduidende aantal van die rolprente gesien het waaroor Van Nierop skryf.

Wat wel baie vinnig deurkom in sy resensie oor hierdie boek in Boeke24, is dat hy elke bladsy van die boek met andag gelees het, en snap dat hy dit hier met ’n boek van aansienlike kulturele belang te make het. Afrikaanse rolprente is integrerend deel van die groot politieke mosaiek van ons land. Lategan benader die boek met erns en respek, al laat hy by implikasie heelwat van sy kropgevoel deurskemer in hierdie opmerking:

“Die storielyne is ook ver verwyder van byvoorbeeld vandag se Treurgrond; Dis ek, Anna; Sink; en Modder en bloed. Sonder om afbreek te doen aan die verlede, kan ’n mens amper verstom vra: Hoe ver het ons nie gekom nie? Dalk ’n ligte weerspreking, want die grootste Afrikaanse geldmaker nóg was Liefling,die movie uit 2010, met Kurt Darren, Bobby van Jaarsveld en Lika Berning.”

Desondanks bly Lategan se aanslag lig, amper oopmond van verwondering soms. Verwondering is die voorspel van bewondering, die reaksie wat Deborah Steinmair het op Bettina Wyngaard se Slaafs.

Die positiewe punte wat sy oor Slaafs uitlig, is dié wat vir my tel wanneer ek in ’n bui is vir ’n misdaadroman met ’n snelle pas: geloofwaardige karakters, deeglik verweefde storielyne, ’n minimum aangeplakte diepsinnigheid, snaarstywe spanning.

Steinmair ontwikkel nou as een van die betroubaarste resensente oor spanningsromans. Haar eweknie aan die kant van die beeldende kunste is Amanda Botha, wat Muller Ballot se monografie oor Maggie Laubser (volle titel is Maggie Laubser: ’n Venster op Altyd Lig) vir Boeke24 resenseer.

Ons kan dit as gelees beskou dat dit ’n deeglik beredeneerde, goeie resensie is. Wat my vir die doeleindes van hierdie rubriek meer interesseer, is die modaliteit van die skryfwerk, die toonaard van haar styl: Rustig, reguit, respek vir sowel kunstenaar as die skrywer van die monografie.

Vergelyk dit met Herman Lategan se styl, asook dié van Deborah Steinmair, wie se resensies albei baie positief is, die eersgenoemde s’n oor ’n vergelykbare vakgebied, en laasgenoemde s’n oor ’n spesialiteitsgeboed. Lategan probeer dit nie verbloem dat hy nie neutraal staan nie, terwyl Steinmair groot sorg daaraan bestee om die algemene aanpak neutraal te hou en die positiewe houding in te bou in haar opmerkings oor die boek se hoedanighede.

Jo Prins, redakteur van Boeke24, had weer ’n ander probleem. Ek het nogal waardering vir die manier waarop hy ’n taai toffie aanpak. Hy het naamlik Carl-Johan Forssén Ehrlin se Die hasie wat aan die slaap wou raak op sy eie kinders getoets. Ondanks al die aanspraak wat die boek maak dat die metode wetenskaplik getoets en gewaarborg is, het dit sy kinders nie aan die slaap gekry nie.

Hoe pak mens so iets aan? Jy beskryf die gebeurtenis met al die deernis wat ’n raadop pa bymekaar kan skraap. Dit bou humor in, dit lees lekker, dit lok lesers. Wat Prins dan uitnemend goed doen.

En ten slotte noem hy dat daar kontroleproewe deur ander ma’s was, met wisselende resultate.

Jammer dié metode werk nie met grootmensboeke nie.

 

 

Profile photo of crito

by crito

Die gevaar van bekendheid

April 6, 2016 in Uncategorized

Een van die neweprodukte van joernalistieke bekendheid is voorspelbaarheid en verveling. Enigiemand wat die afgelope anderhalf dekade (dalk meer) Afrikaanse koerante gelees het, sal weet dat George Claassen die lewe vanuit die wetenskaplike hoek beskou. Sy metafisiese register is feitlik nie=bestaande. Hy is ’n fyn analis en ’n bedrewe samevoeger van argumentasie. Enigiets wat hy skryf, is die lees werd.

Ongelukkig, met die verloop van jare, het sy standpunt só bekend geword dat mens kan antisipeer wat hy gaan skryf.

Synde ’n bedrewe joernalis, is daar seker niemand in die Afrikaanse leeskring wat meer bewus is hiervan as prof. Claassen self nie. Dit sal by hom ’n saak van eer wees om te sorg dat hy die deja vu-element teenwerk in sy meningstukke.

Het hy daarin geslaag met sy bespreking van Theuns Eloff se Wat nou, Suid-Afrika? Het die nasaat van Frikkie Eloff en Paul Kruger sy rieme styfgeloop by die moderne apologeet vir die wetenskaplike benadering?

Nee en ja.

Ek vind Claassen se analise van Eloff se argumente baie nuttig. Mens kan selfs insien hoe Eloff soos ’n Clen Sunter vanouds ’n matriks uitspel vir die Afrikaner-scenario.

Dit is vir my baie insiggewend hoe hy die pitkos van Eloff se werk uitlig en half in die verbygaan lof daaraan toeswaai: “Eloff identifiseer die sterkste met die aktiewe bevorderaars en glo hul denke en optrede kan die beste reaksie gee op die vraag: Wat nou, Suid-Afrika? Hy gee ook ’n lys van 11 stellings oor versoening en verdraagsaamheid. Die dikwels erge rassistiese en onverdraagsame kommentare in die sosiale media en oor radio bewys Suid-Afrikaners sal baat vind by kennisname van dié 11 stellings.” Kon hy nie maar die elf stellings genoem het nie?

Nes Eloff se voete vas geplant is op dopperaarde is Claassen se kritiese blik gevoed deur sy anti-metafisiese sienings. Sy sterkste kritiek spreek hy binne hierdie raamwerk uit, laat in die resensie, wanneer hy as resensent sy kruisspoed bereik het. In daardie stadium het hy eintlik reeds sy  rol as resensent gespeel, en so saam met die sug, “George is terug” neem mens dan die bekende argumentasie in.

Ek vind dit nie negatief nie, maar die leeswaarde in die slotparagrawe is skraler. Soos mens kon verwag, is hierdie laaste paragrawe van die resensie ook dié wat reaksie uitlok by die opwenbare kaders van die neolitiese Afrikanerdom.

Daniel Hugo stel lesers bekend aan ’n nuwe stem in die geledere van digters met ’n nering in die medisyne – Hendrik J. Botha met sy bundel Afropos (Boeke24). Dit is goed om weer ’n beoordelaar  uit ’n ander hoek te hoor praat oor die skoonste woordkuns. Hugo is bekend as die man met die mees bedaarde radiostem in die geskiedenis van die SAUK, en dit is vir my al asof daardie toon ook in sy literêre kritiek oorheers.

Sy inval is sag, innemend; Botha se digkuns word vir jou aanloklik deur die wyse waarop Hugo rustig opgewonde is oor die aard en gehalte daarvan.

’n Ewe welkome terugkeer na die resensieblaaie is Deborah Steinmair, wat vir Boeke24 skryf oor Anel Heydenrych se Malhuis.

Mens kan dadelik sien dat sy daarvan bewus was dat ’n paar onbedagsame woorde die potensiële lesers sou kon vervreem – Malhuis is ’n ongewone sielkundige riller. Steinmair se aanhalings is goed gekies en sy is ingestem op die introduksie van ’n skrywer aan lesers met ’n spesifieke behoefte.

Daar is duidelik geen behoefte hevoel om die verhaal in kapsule-vorm oor te vertel nie, wat een van die redes is hoekom Steinmair my aanstaan as resensent van populêre fiksie.