Jy blaai in die argief vir 2015 Junie.

Profile photo of crito

by crito

Die verwysingsraam

Junie 30, 2015 in Uncategorized

Daar word al hoe meer na ons tyd verwys as dié waarin daar dumbing down is. ’n Tyd waarin jy jou onkunde vergewe word. Dit is waar. As sportkommentators se gebrekkige Afrikaans jou hinder, gaan luister ’n bietjie hoe hulle Engels praat. Die kernwoordeskat krimp elke week.

Daarom is dit vir my so dikwels ’n plesier om Joan Hambidge op die lyf te loop, as ’t ware, waar sy in koerantresensies haar lesing van ’n boek ondersteun met verwysings na ’n groot verskeidenheid ander publikasies. Sy maak nie alleen die boek onder bespreking vir jou oop nie, maar gee vir jou aanduidings na al die rigtings waarin jy verwante leesstof kan opspoor.

Ek weet daar is mense wat nie van haar styl hou nie, dit as grootdoenerig beskou. Ek is nie een van hulle nie. Dit is haar belesenheid wat my aanstaan.

Wanneer sy dit in Rapport Boeke het oor Alexander Strachan se Brandwaterkom, verwys sy na die skryfwerk van Christoffel Coetzee, Karel Schoeman, Dan Sleigh, Marié Heese, Ingrid Winterbach en Willem Anker. Dit gee vir jou ’n gedagte- en verbande-raamwerk waarbinne jy weet jy Brandwaterkom gaan moet plaas, wanner jy (hopelik gou) by die lees daarvan uitkom.

In haar bespreking anker sy opmerkings aan name uit ’n ander sfeer – E.M. Forster, Wayne C. Booth. Sy kan Vilonel, die berugte Vrystaatse joiner, plaas in die spektrum  tussen Botha, Steyn en Hertzog enersyds, en Buller en Cronje andersyds. Ten opsigte van laasgenoemde sou sy ook die naam van Sonja Loots kon genoem het, en by Buller dié van Deon Opperman.

As resensent wat jou nuuskierig wil maak, sê sy ietwat meer oor Cronjé self – vermoedelik vanweë bande tussen hom en Vilonel?

Brandwaterkom is nou heel bo-aan die lysie boeke in my wensemmer. Alexander Strachan se Dwaalpoort is vir my een van die groot romans van die afgelope tien jaar en ek is baie nuuskierig om te sien hoekom Hambidge in hierdie resensie na die karakter Bullet verwys, en nie noem dat daar ’n soortgelyke persoon in Dwaalpoort is nie. Net toevallig dieselfde naam, of is daar ’n groter verband tussen Dwaalpoort en Brandwaterkom? Sy sou tog genoem het as daar was.

Boeke24 het Deon Maas gevra om Tinus Horn se  nuwe roman, Boas Mei is verward, te bespreek. Maas gee geen literêre verwysingspunte nie, en ’n mens kry soms die gevoel dat hy sy resensie gedikteer het en dit ook taamlik vinnig gedoen het. Dit lees lekker vlot, Maas se formulering is soms ’n belewenis, maar dit val té dikwels uitmekaar.

So argumenteer hy in ’n stadium dat Tinus Horn gegroei het as skrywer sedert sy vorige twee romans, en kom dan met ’n opmerking wat elke leser sal laat regop sit omdat dit daarop dui dat Maas werklik dieper oor Boas Mei is verward nagedink het as die drie hoeke wat hy tot in hierdie stadium geïdentifiseer het.

Maas se naamlik: “Hy het nie in dié slaggat geval nie. Boas Mei is verward sien Horn as skrywer ’n trappie hoër beweeg.” Nou wag ons, Maas gaan die hoër trappie verduidelik, literêre teoretici gaan ’n ankerplek kry vir die toekomstige taksering van Tinus Horn.

Maar nee, Maas val homself in die rede met iets tersyde oor die uitgewer, en vertrek dan volstoom verder sonder om weer terug te kom na daardie hoër trappie. Die indruk van ’n oppervlakkige woordvloed keer terug in ’n stukkie nonsens soos “Horn kry dit reg om jou partymaal te laat skuldig voel omdat jy lag, amper soos as iemand in ’n mangat val.” Hè? Slordige skryfwerk – waar is die subredakteurs wat hierdie dinge moet regmaak?

Die beste stukkie ploeterskryfwerk kom ’n paar paragrawe verder: “Die boek het 84 hoofstukke in 177 bladsye. Dis amper soos iemand wat jy sien deur ’n stroboskopiese lig.”

Pragtige beeld, dié van die stroboskopiese lig, en ek verstaan wat hy probeer sê. Maar die formulering laat dit lyk asof die twee opmerkings losstaande van mekaar is, en as jy nie weet wat ’n stroboskopiese lig is nie, sal jy nooit weet dat Maas sinspeel op die flitsende effek van hoofstukke wat verbysnel omdat hulle so kort is nie.

Lees maar self die res. Ek gaan nie weer nie.

André Krüger se nuwe roman, Komplot, word sterk deur Frederick J. Botha in verband gebring met sy debuut, Die twee lewens van Dieter Ondracek. Dit is vir my interessant dat hy op die strukturele ooreenkomste tussen die twee werke fokus. As mens hierdie resensie (in Boeke24) lees in samehang met Joan Hambidge s’n oor die nuwe Strachan-roman (in Rapport Boeke), is dit betekenisvol dat Krüger ook die historiese bakens van die Suid-Afrikaanse geskiedenis so sterk laat figureer.

Dit sou ook interessant gewees het as Botha Krüger se skryfwerk vergelyk met soortgelyke pogings in Engels, soos bv Forsyth se Day of the Jackal (gegee die opmerking wat Botha maak oor ’n verhaal waarvan die leser uit die staanspoor die uiteinde ken, maar steeds geboei genoeg bly om aan te hou lees).

Dis baie kalmerend om Botha se resensie te lees ná Deon Maas s’n. Ook Helen Schöer (Boeke24) is opmerklik rustig terwyl sy eintlik baie opgewonde is oor Dibi Breytenbach se debuutwerk, Saliger.

Sowel Rapport Boeke as Boeke24 het vandeesnaweek resensies geplaas van Juliana Coetzer se Bloedvreemd. Dewald Koen skryf in Rapport, en Riëtte Grobler in die oggendkoerante oor hierdie outobiografie, waarin Juliana Coetzer vertel hoe die siekte van ’n kind ’n gesin kan ontwrig en lewensplanne in ander rigtings stuur.

Ek het aanvanklik gedink Grobler takel dié moeilike opdrag die beste, omdat sy kort en bondig skryf. Hoe anders, het ek gedink, Grobler is ’n joernalis. Hoe kan Koen hierop verbeter?

Wel, hy het. Omdat hy meer ruimte tot sy beskikking het, kry hy dit reg om meer inligting oor die siekte wat aanleiding tot die skryf van die boek gegee het. Dit heet Landau-Kleffner-sindroom, en jy kry dié identifikasie net by Koen. Hy gee meer inligting daaroor, en ofskoon sy en Grobler se reaksie presies dieselfde is, sal syne uiteindelik meer waarde hê vir koerantlesers.

Profile photo of crito

by crito

Dankie Afrikaans

Junie 17, 2015 in Uncategorized

Verwarrend, al die dinge in en om die taaldebat. In Franschhoek krap ’n debuutskrywer almal om, op Stellenbosch gebruik die ou Britse empire nuwe buiksprekers …

Op Netwerk24 se twee boekeblaaie, Rapport Boeke en Boeke24, raak iets anders sigbaar wat my laat wonder of die hele Suid-Afrika op dieselfde bladsy is.

Ek verwys hier na twee resensies van Engelse publikasies wat in Afrikaans vertaal is: Joanne Macgregor se Skadustemme en Mike Nicol se Woes. Ek bespreek nie resensies van sulke vertalings nie, maar wat vir my hier interessant is, is die redes vir sulke vertalings.

Ek het by my gunsteling boekhandelaar in Kaapstad ’n draai gaan maak, en dáár moes ek verneem dat daar twee redes is vir sulke publikasies. Die eerste is dat selde meer as 2000 eksemplare van die oorspronklike Engelse uitgawes in ons land verkoop word, en ten tweede is daar tans in Afrikaans ’n baie sterk opbloei van misdaad-romans, en die uitgewers dikwels op dubbel daardie verkope laat hoop – en kry.

So, aan die een kant word daar gewroeg oor Afrikaans en aan die ander oor die reste van die kolonialisme (daai een kielie my steeds, want die kampanje word in Engels ten gunste van Rhodes se taal gevoer) – terwyl Afrikaans die toevlug word van Engelse skrywers wat darem ook meer as aalmoese uit hul skryfwerk wil verdien.

Op Boeke24 is daar een resensie van ’n nuwe Afrikaanse boek – Ilza Roggeband bespreek Solitaire van Vita du Preez. Roggeband het my simpatie. Haar probleem met die boek is dat dit vol “purple prose” is – niks nuuts by liefdesromans nie, sou ek sê. Maar was dit regverdig teenoor Roggeband en Du Preez om ’n boek wat in een paragraaf aanbeveel kan word vir liefhebbers van die liefdesverhaal, te moet resenseer en 400 tot 500 woorde kry waarbinne dit gedoen moet word?

Rapport Boeke het Pieter-Louis Myburgh se resensie van jeugverhaalskrywer Fanie Viljoen se eerste spanningsroman vir volwassenes, Prooi. Mens sal lank kan argumenteer oor presies wat dit is wat ’n skrywer ’n “jeugverhaalskrywer” maak, en wat dit is wat hom op ouer lesers rig. Die skeidslyne word al hoe hoe meer vaag, en uiteindelik soek die leser van ’n resensie na ander tekens en aanduidings as dié na die waarskynlike ouderdom van die boekleser. Wat Myburgh dan hier gee, is die argument dat die roman nie baie streng geredigeer is nie, veral nie die dialoog nie.

Ek is nie daarvan oortuig dat die aanhaling wat hy verskaf, bewys dat Viljoen eerder vir jonger lesers moet bly skryf nie. Dat dit vrot skryfwerk is, daarmee stem ek saam. En die uitgewer moes Viljoen beskerm het met meer kritiese redigering.

Joan Hambidge skryf vir Rapport Boeke oor Jan van Staden se Boer kry ‘n vrou. Ek dink Hambidge sou met my saamstem dat sy nie deel is van die boek se teikengehoor nie, en ek het tevergeefs gewag dat haar resensie moet vlam vat met die bekende Hambidge-geskater en vlymskerp relativerings.

Sy sê sy het die roman enduit gelees “om as genderteoretikus net weer daaraan herinner te word waarom daar vroue is wat reageer teen hierdie brutale oorheersing.” Wel, die resultaat is maar baie effens. Susan Sontag, Koekie Ziervogel en boerewors kom maak hul voorspelbare draai, en uiteindelik was ek verbaas dat sy só ernstig en omslagtig is oor ’n frivole publikasie kan wees.

Die opskrif by haar resensie sê vir my genoeg: “Storie is net ’n verskoning vir seks”.

Jan van Staden sal seker antwoord, “Wat is nie?” – maar laat dit maar daar.

Profile photo of crito

by crito

Op ‘n ander vlak

Junie 9, 2015 in Uncategorized

Twee resensente takel vir Boeke24 die Afrikaanse seksroman van die jaar, Boer kry ‘n vrou, geskryf deur Jan van Staden. Die resensente is Riette Rust en Koos Kombuis. Ek kan nie onthou wanneer laas die pot só skouspelagtig misgesit is as hier nie.

“Warm en wild, maar nie vir almal” lui die opskrif by Rust se resensie. Dit het onmiddellik ‘n sweem van preutsheid, en daardie sweempie word ‘n stuwing in die resensie self. Die resensent bekyk die boek op ‘n ander vlak as dié waarop die roman beweeg.

Sy besing en betreur allerlei in die boek, en sluit uiteindelik af met die opmerking dat dit ‘n vervelige naweek sal opkikker nadat sy vroeg al verduidelik het dat die roman nie vir behoudenes is nie. Onder watter groep skaar sy haarself? Ek vermoed nie onder die preutses nie, ’n bietjie aa en oe verstaan jy, maar hoe sou ek nou werklik kon sê?

Koos Kombuis weer vaar voort onder die opskrif “Boer Kry ‘n vrou: ‘Fifty Shades of Khaki’ oortuig nie”. Mens kan nie juis hande klap vir die oorspronklikheid van ‘Fifty Shades of Khaki’ nie, maar ek neem aan dit het ‘n paar lesers op ‘n skoolse manier gekielie.

Sy evaluering self – ook nadat hy ‘n paar dinge gesoek het wat hy kon prys – wentel om die uitgangspunt dat hierdie roman sekere lewenswaarhede verdraai. Ek’s half verbaas om te sien hoe mnr. Kombuis skarrel na ‘n politiek korrekte hoekie, en vandaar vir Jan van Staden aanvat oor die manier waarop hy liefde en seks met mekaar verwar.

Wat is hier aan die gebeur?

Sowel Rust as Kombuis is nie bereid om die roman te takseer vir wat dit wil wees nie. Albei is té versigtig om te sê of Jan van Staden in sy doel geslaag het – om ‘n roman te skryf wat die leser tittileer, prikkel. Wat die leser se bloed laat bruis en hom/haar ‘n groot en plesierige jagsheid laat beleef.

Boeke soos hierdie verdien nie ‘n analise deur mense wat skaam is om te erken dat die inhoud hulle eroties aangevuur het nie, net so min as wat dit platgeslaan moet word deur ‘n resensent wat te kenne wil gee dat die lyfpret al ‘n bietjie passé is.

Het dit jou aangedraai, of nie. Dis al wat Jan van Staden wil weet.

Ek ook.

Dit gesê, wonder ek ook of dit werklik sinvol is om ‘n roman soos hierdie uitvoerig te resenseer. Gegee die ingeboude vrees wat enige resensent sal hê om sigself as wellustige te verklaar (vgl Rust en Kombuis).

Om te doen wat Lona Gericke Sondag in Rapport gedoen het met haar groot opgaaf van boeke vir jong lesers en kykers, dít het ‘n veelvoudiger informatiewe funksie, al maak dit van Gericke meer kolporteur as resensent. As ek my nie misgis nie, het Boeke24 ook onlangs iets van hierdie aard aangepak.

Sulke oorsigte verg ook gewillige koerantlesers – en dié kry mens in groter maat by besprekings van Boer kry ‘n vrou as wat na die koerant gryp om ‘n oorsig van kinder- en jeugboeke te verslind.

Hoe groot die leserstal van resensies oor digbundels is, wonder ek gereeld. Veral wanneer Boeke24 iets plaas soos Tom Gouws se bespreking van Skadu oor die sonwyser van Kobus Lombard. Met ‘n voetnoot dat die volledige resensie aanlyn gelees kan word. Have a heart!

Die opskrif lui “Vaardige digter se bundel kort vlerke, nuwe temas”. Wat my dadelik laat wonder het of ek die resensie moes lees, ek weet mos nou alles wat ek van dié bundel wil weet.

Wat is dit met die redakteurs van die boekeblaaie dat hulle so maklik digbundels laat resenseer en net een keer in ‘n skrikkeljaar aandag gee aan kinder- en jeugboeke? Is hulle regtig seker dít is wat hul lesers wil hê?

Ter afsluiting terug by Boer kry ‘n vrou. ‘n Sluimerende nagedagte. Hoe het dit gebeur dat die ondeunde mnr. Kombuis, hy wat met soveel plesier sing van hoe baie hy van ‘n vet vrou hou, nie ten minste iewers in sy resensie gevra het of die regte werkwoord in die boek se titel gebruik is nie? Terwyl ek nou op daardie vlak is.

Profile photo of crito

by crito

‘n Oukei handvol?

Junie 1, 2015 in Uncategorized

Tydelik terug, terwyl my genant oorsee rondflenter.
En welkom ook terug aan Schalk Schoombie. Groen koring op die land, nè? Boomkastele, op gans ‘n ander vlak as Judaskus, die speurroman van Rudie van Rensburg wat hy vir Boeke24 bespreek.
Kyk nie op nie, kyk nie af nie. Kyk duidelik: Schoombie se analise is vars en vinnig. Sien dadelik die strukturele andersheid van Van Rensburg se skepping in. Die geheim is vroeg uit. Die vraag is wie gaan met die kulwerk wegkom.
Lekker ook, bygesê, om ‘n resensent te kry wat nie die storie vertel nie, maar die leesproses bloots ry.
Ditto Deborah Steinmair. Skryf oor Judaskus in pasende Rapport Boeke. Terwyl die toon by Schoombie ernstig is, is daar by Steinmair ’n groter kritiese afstand – maar ook humor, wysheid en geesdrif wat sy maar net nie kan verdoesel nie.
Die boek verduister ongesiens ’n dag uit jou lewe, merk Steinmair op. Die hoeveelheid inligting wat sy dan oor die verhaal verskaf, is meer as genoeg vir diegene wat weet wie Kassie Kasselman is.
Wysheid? Kyk maar gerus hoe kom Steinmair uit by die fonteintjie.
Een boek, twee uiteenlopende resensies, albei vol lof. Van Rensburg kan die bors breed uitstoot.
Maar dan is daar ook Joan Hambidge se resensie van Marlise Joubert se Bladspieël (Rapport Boeke). Goeie donder.
Die lengte en die aard van die resensie maak my wys Hambidge het baie tyd spandeer aan hierdie bundel. Ook aan die resensie.
Wie se idee was dit dan om die kort inleidingsparagraaf vir die resensie as volg te formuleer: “Dis eintlik nie so goed soos die vorige een nie, maar daar’s ’n handvol wat oukei is, skryf Joan Hambidge.”
Brutaal. Ligsinnig. Traak-my-nie-agtig.
Hoekom dan nie maar volstaan met “thumbnails” in plaas van resensies nie?
Hè?
Sal graag wil weet of Hambidge dink dis oukei vir haar resensie.
André Gouws skryf in Boeke24 oor Willie Steyn se Die groot Boere-ontsnapping. Die derde keer dat hierdie verhaal in boekvorm aan die bod kom. Gouws noem dit nie.
Die verhaal? Vyf Boere-krygers ontsnap van ’n Britse tronkskip, en beleef ’n  reeks avonture waaroor avonturiers maar net kan droom. ’n Ware verhaal – wat van hierdie boek ’n soort outobiografie maak, aangesien Willie Steyn een van die ontsnappers was.
Die resensie self laat mens nie juis regop sit nie, maar snaaks genoeg het ek dit end-uit gelees.
Ek weet ek is nie veronderstel om oor resensies van Engelse boeke te skryf nie. Moet egter noem van Joan Hambidge se reguit-linker in haar resensie van David Attwell se JM Coetzee and the Life of Writing. Daai hou het nie ses duim getrek nie, maar het die kinnebak getref.
Skryf sy: “Attwell verwag dat die leser Kannemeyer se biografie (J.M. Coetzee: ‘n Geskryfde lewe, 2012) ken en hy fokus op die ragfyne drade tussen (die) lewe, intriges (soos sensuur) en die skryfproses.”
Wat? Hoekom het die biograaf nie die ragfyne drade tussen die lewe, intriges en die skryfproses ook beskryf nie? Te gou van ons weggeraap, sê u?
Wel, het Kannemeyer ‘n voorstudie geskryf, sodat Attwell by die kernsake kon uitkom?