Jy blaai in die argief vir 2009 Mei.

Profile photo of crito

by crito

Die nadraai van groot plesier

Mei 26, 2009 in Sonder kategorie

Wat ‘n wonderlike naweek was dit nie. Die wêreld se beste rugbyspan het op Loftus gewen en die res daarvan het ek spandeer deur die menings in SêNet oor Crito telkemale te herlees. Genoeg om mens ‘n ekstase te laat voel wat nie eens Jan Hendrik Leopold kan beskryf nie.

            Daarna terug na die harde werklikheid. Aan die hand van dr. Lucas Malan se Rapport-bespreking van Dolf van Niekerk se “Lang reis na Ithaka”. Dr. Malan is darem ‘n skrander resensent, dus het die afkom aarde toe eers by halwe Nirvana ‘n draai gemaak.

            Min resensente lei mens so moeiteloos ‘n bundel se sfeer binne as dr. Malan. Hy is ook baie tegemoetkomend in die proses. Verkwalik byvoorbeeld glad nie die bundel sy tjoklitboks-omslag nie. Daarmee kan ek saamleef. Daarna laat hy op afgemete wyse reg geskied aan Van Niekerk se bundel. Gaan haal dit by die antieke Grieke en Uys Krige, via ‘n kosbare Kannemeyer-boek, en in die verbygaan haal hy ook Marié Blomerus en die Arabiese Nagte by. Hy weeg die bundel en vind dit goed.

            Maar iets makeer. Wat kan dit wees? Dr. Malan skryf ‘n baie positiewe resensie sonder om ooit geesdriftig te klink. Dit sou vir my regtig goed genoeg gewees het as hy iets in hierdie trant gesê het: “As ek die digter was, sou ek vreeslik trots gewees het op hierdie bundel.”

            Maar Dr. Malan sê niks van die aard nie.

Ek het die omslag afgeskeur en die bundel ‘n ereplek op my rak gegee. Dit is ‘n bundel in gedempte toonaard wat luid in my gedagtes bly weerklink, nou nog.

            Toe, in plaas van heeltemal aarde toe te kom, het ek weer opgestyg, my kop tintelend van opwinding ná die lees van Hans Pienaar se resensie in Rapport oor “The Lost Boy”. Pienaar is besonder kundig oor sake rakende Afrika: polities, sosiaal, militêr.

            Hy benut dié kundigheid om “The Lost Boy” behoorlik te takseer – nie om die gehalte van die skryfwerk nie (hy is implisiet in ‘n geringe mate tevrede daarmee), maar om die wyse waarop die inhoud met die tydgenootlike konteks skakel. Pienaar reageer op die skrywer (Aher Arop Bol) se versuime – op dit wat nie genoem word nie, en die uitwerking daarvan op die leser: verveling, onder meer. Soms hou Pienaar van wat hy vind, maar ingebed in sy resensie is die siening dat romans wat om redes van politieke korrektheid (of “veilig speel”) nie uitspel wat aan die gang is in Afrika nie, nie deur die leser gelees moet word as sou dit wel die waarheid oor Afrika vertel nie.

            En dit is net een aspek wat Pienaar aanraak. Kan ek my verstout om die lees van hierdie resensie aan te beveel?

            Iets wat hierby aanskakel, hoewel dit geen resensie is nie, is Willem de Vries se artikel oor die neerslag van die uiteenlopende ekonomiese omstandighede in Suid-Afrika in drie onlangse romans (P.J. Haasbroek se “Die ander vennoot”, Abraham Phillips se “Die evangelis van Kaggelsberg” en Jaco Kirsten  se “Om na ‘n wit plafon te staar”) in Beeld. Dit gaan oor die kontras tussen die wêrelde van die rykes en die armes, en hoe elke roman op sy manier iets aan ‘n spesifieke deel belig.

            Steward van Wyk spel in sy resensie van “Die evangelis van Kaggelsberg” in Die Burger dít uit wat De Vries se artikel nie hardop noem nie (wil/durf noem nie?) – “Phillips het hier ’n grootse ding gedoen om die mense se storie op te skryf, en dit sal ’n onvergeetlike ervaring wees om hulle dit self te sien lees. En daarmee begin dit ’n versugting waarmaak wat boekmense lank reeds het – dat die honderde (bruin) lesers van poniekoerante die oorgang sal maak na boek­lesers en uiteindelik boek­kopers!” Anders gestel: Daar is nog geen boek-leeskultuur onder die bevolkingsgroep waaroor hierdie boek handel nie. Dis maar steeds die wittes en die rykes wat boeke lees.

            Geheel waar of nie, ek is geneig om met Van Wyk saam te stem. Saamgelees met Pienaar se resensie, besef mens net weer eens hoe belangrik dit is dat ‘n kundige, ingeligte persoon boeke soos hierdie resenseer.

En wanneer Cecilie Cilliers in Die Burger vertel dat die digter Floris Brown “verlang na die dag wanneer bruin uitgewers op dietoneel sal verskyn”, dan weet ek dat oneindig baie nog moet gebeur voordat die volle implikasies van die eenvoudige konsep van vraag en aanbod na alle kante toe gesnap sal word.

Nagedagte: Die dag waarna Brown verlang is hopelik nie ook die dag wanneer ons by die volgende stap van sosiaal-literêre transformasie kom nie – wanneer net bruin persone boeke deur bruin skrywers kan resenseer, wit persone boeke deur wit skrywers, en swart persone boeke deur swart  skrywers. Dan het alles wat Jackie Mason gesê het oor die verskynsel dat net Jode grappe oor Jode mag vertel, uiteindelik waar geword. Die nuwe rassisme is baie meer gesofistikeerd as die ou rassisme.

            

Profile photo of crito

by crito

Die wyer gesprek

Mei 19, 2009 in Sonder kategorie

Die kwynende stroompie van Afrikaanse boekbesprekings het die afgelope weke weer iets opgelewer wat mens laat besef hoe belangrik dit is dat daar meer as een resensie van ‘n boekverskyn. Die eerste was Thys Human se resensie van Louis Krüger se “Wederkoms” verlede week in Beeld, en die plasing van Willie Burger se bespreking van dieselfde boek op LitNet.

            Human se betoog gaan in ‘n baie positiewe rigting, met inagneming van leemtes en tematiese herhalings uit Krüger se vorige werk, terwyl Burger weer na ‘n lang en begrypende resensie voel dat die boek “ouderwets” is, nie vernuwend is nie, al ontroer sommige tonele mens.

            Wie glo jy?

            Albei, uiteraard, totdat jy die boek self gelees het. Die waarde van hierdie twee resensies lê daarin dat hulle ‘n gesprek oor ‘n literêre werk open. Dis ‘n gesprek wat in koerante, LitNet en lesingsale voortgesit kan word. Dis ‘n gesprek wat nuuskierige lesers, hoop ‘n mens saam met die skrywer, boekwinkels toe lei.

            Vir albei resensente het ek baie respek, en omdat hulle boonop in die akademiese wêreld staan en kollegas is, kan ‘n mens net hoop dat hul gesprek wyer sal uitkring.

            Hopelik tot in daardie wonderlike kring van literêre bespreking – die beoordelaarspaneel van die M-Net-prys. Diegene wat al in die verlede lede was van dié groepie, sal kan beaam dat dit ongelooflik interessante gesprekke afgee. Maar dis in kleiner kring, en mens is altyd bly as resensies soos dié van Human en Burger ‘n vuurtjie vir ‘n boekgesprek aan die brand sit.

            Ek vermoed dat die laaste woord oor hierdie roman nog nie geskryf is nie. Die aansluiting daarvan by die huidige teologiese debat sal na alle waarskynlikheid ook nog onder die loep kom.

            Ek moet bieg dat ek op die oomblik ‘n bietjie meer as gewoonlik sensitief is oor die wye gesprek oor boeke. Ek het die afgelope week Peter D. McDonald se “The Literature Police” gelees (onlangs deur André P. Brink geresenseer).

            Dit is ‘n boek wat vir liefhebbers van die Afrikaanse letterkunde as ‘n groot skok kom. Ek het self my sosiale, literêre en politieke bewussyn gekry in die jare toe eers Gerrit Dekker en toe Jannie Krige die sweepklappers was in die apartheidsregime se sensuurstelsels. Die waarde van MacDonald se boek (behalwe dat dit aantoon welke waansin vaardig raak wanneer verstandige letterkundiges probeer help om politieke bobbejane se wankelende strukture staande te hou) is dat dit wys hoe laag sommige Afrikaanse letterkundiges  gedaal het in hul pogings om te verhinder dat genoemde politieke bobbejane hul magswellus omsit in totalitêre magsmisbruik.

            Die effek hiervan was dat al die rasionalisering baie mense verkeerdelik onder die indruk gebring het dat die sensuurstelsel ‘n voorbeeld was van hoe beskaafd die apartheidsregime was. Terwyl letterkundiges hul taal se letterkunde, asook hul skrywersvriende en –vyande op gereelde basis moes verraai om die magshebbers en hul gepeupel tevrede  te hou.

            En wat was aan die kern van die stelsel? Verslae wat in effek resensies was van die boeke. Resensies. Presies hoe sulke resensies gebruik is om boeke te kelder, word dwarsdeur MacDonald se boek met aanhalings geïllustreer. Die een wat dit die sterkste wys, is die afdruk van die “lesersverslag” wat prof. Merwe Scholtz geskryf het oor Nadine Gordimer se “The Late Bourgeois World”.  Dis met beklemming dat mens ‘n sin lees soos “Hierdie passasies is ‘dinamiet’ “, want jy weet dit is die sin wat veroorsaak het dat die boek verbied word.

            Een “resensie” wat die wye gesprek beëindig het. Hoe kosbaar is ‘n gesprek soos dié van Human en Burger oor die Krüger-boek dan nie vandag nie!

            Dit bring my terug by Brink se bespreking van hierdie boek. Ek dink hy verdien lof vir die manier waarop hy homself in toom gehou het in sy resensie.

            

Profile photo of crito

by crito

Rondom die kuberruim

Mei 13, 2009 in Sonder kategorie

Dit was seker nie so bedoel nie, maar ek het baie genot geput uit Stoffel Cilliers se resensie van “Harde woorde”, die jongste toevoeging tot Francois Bloemhof se speurreeks oor Alma van der Pool (Beeld). Ek lees normaalweg alles wat Bloemhof skryf, omdat hy een van die min skrywers van ontspanningslektuur is wat sonder moeite altyd “byderwets” is. (En natuurlik omdat hy ‘n moontlike opvolger vir Deon Meyer kan word.)

            “Harde woorde” sluit aan by die sfeer waarin Crito leef. LitNet. Name soos Etienne van Heerden, Melt Myburgh, Rachelle Greeff en Joan Hambidge kom skynbaar daarin voor – wat beteken dat Bloemhof goed gesorg het dat die roman in ‘n realistiese, herkenbare sfeer afspeel. Asook natuurlik dat daar baie sports gaan wees: Harde woorde sal val. Agterdog en intimidasie. Die soort van dinge waarmee Van Heerden, Myburgh, Greeff en Hambidge te kampe het in die kuber-sluikgange …

Cilliers se resensie gee net genoeg inligting hieroor om my wandeling vandag te buig in die rigting van die boekwinkel om die draai. En dít, wat my betref, is wat ‘n resensie oor ‘n spaningsverhaal behoort te doen.

Ewe interessante dinge is op LitNet se resensie-werf aan die gang. Aansluitend by die gesprek hier en in Boekeblok (dieburger.com) oor welke resensente vir verskillende soorte digbundels gekies word, moet ek noem van Ampie Coetzee se bespreking op LitNet van Danie Marais se “Al is die maan ‘n misverstand” .

Niemand wat hierdie resensie lees, kan daaroor twyfel dat Coetzee een van die top-resensente van Afrikaanse digkuns is nie. Hy weet wat die verskil is tussen ‘n koerant-resensie en ‘n behoorlike, uitgebreide betoog op ‘n webblad. In ‘n koerantresensie sou hy nie so uitvoerig kon aanhaal en staaf nie. Hier het hy  rieme en rieme oop wit voor hom, en hy benut dit doeltreffend. Dit laat mens dadelik wonder of sy gewraakte resensie van Johann de Lange se bundel nie dalk meer sou oortuig het as hy dieselfde vryheid gehad het wat die lengte van die resensie betref nie.

Of miskien was die De Lange-resensie net ‘n glips.

Dit bring my by ‘n resensie wat geen glips is nie. Só goed dat as dit ‘n motor was, Jeremy Clarkson dit syne sou gemaak het. (En die resensent is nie eens van Nederland nie!)

Ek praat van Thys Human se bespreking van “Vuurwiel” (Joan Hambidge), ook op LitNet. Die probleem wat baie lesers met Hambidge het, is dat sy self deur middel van koerant-rubrieke, -resensies en  briewe in koerante soveel van haarself verklap en verklaar het, dat mens wonder wat interessants daar nog kan oorbly vir ‘n bundel.

Groot fout! Dit kos iemand soos Human om daardie persepsie te vernietig. En sy uitganspunt is juis dat ‘n mens nie die element van fabulasie in Hambidge se digkuns durf ignoreer nie. Sy praat déúr ander, of soos Human dit stel,  vele “ekke”. Dit was sekerlik nog altyd die geval, maar Human wys hoekom dit belangrik is om nie daardie “ekke”oppervlakkig te benader nie.

Human se betoog is van só ‘n aard dat mens sy bespreking ook as sleutel kan gebruik vir Hambidge se oeuvre. Maar dit is veral in die detail waar hy dinge baie juis verwoord. Veral die gedeelte waarin hy verduidelik hoe Hambidge aansluit by Jacques Derrida se essays “The Work of Mourning” is van groot betekenis.

Daar is ook ‘n paar aanduidings dat Human self bewustelik sekere retoriese middelle gebruik om sy bespreking te verlewendig – maar gaan soek self daarna. Sy bespreking wíl gelees word!

 

 

 

Profile photo of crito

by crito

Die regte resensent

Mei 5, 2009 in Sonder kategorie

In die gesprek rondom verlede week se inskrywing op hierdie blog, het ek op ‘n plek die volgende gesê: “Die probleem is net dat mens, nadat jy dit van alle kante bekyk het, nie kan wegkom van een van die groot probleme waarmee ‘n Afrikaanse boekeredakteur vandag worstel nie: Hoe vind jy tussen al die vriend- en vyandskapsvertakkings, al die keurders en belanghebbers iemand wat onbevange na ‘n digbundel kan kyk?”

            Ek kan my goed voorstel dat boekeredakteurs by koerante dwarsoor die wêreld met ‘n soortgelyke probleem sukkel, veral waar daar van belangegroepe en passievolle belangstellendes sprake is.

            Ook neem ek aan dit is presies waarmee Rapport se Boekeredakteur,  Rachelle Greeff, geworstel het toe Danie Marais se digbundel, “Al is die maan ‘n misverstand” deur Tafelberg-Uitgewers by haar afgelewer word. Ek neem aan dít was nog voor die  inlywing van BoekeInsig by Rapport, onder haar bestuur. Dít sou haar keuse van ‘n resensent nog verder bemoeilik het.

            Greeff was haar dadelik van verkskeie oorwegings bewus:

1. ) Marais het met sy debuutbundel pryse gewen – sy moes hom dus as een van die belangrikste digters van die oomblik beskou. Net die beste sou goed genoeg wees om die boek se literêre gehalte te kan peil.

2.) Weens sy verbondenheidd aan BoekeInsig sou dit haar nie betaam het om iemand wat noue bande met Marais en BoekeInsig het te nader as resensent nie.

3.) Sy moes, soos gebruiklik, probeer uitvind of Marais nie in enige spesifieke literêre kampe tuisgaan nie. Wie is sy vriende en wie is sy vyande? Dit sou onsinnig wees om enige van hulle te vra om die bundel te bespreek.

4.) Sy sou ook moes vasstel wie sy naaste mededingers was om die pryse wat hy gewen het – ook hulle sou vermy moes word.

5.) En boonop sou sy moes probeer uitvind wie Tafelberg se redakteur as keurder vir die bundel gebruik het. Dit is moeiliker om vas te stel, maar met ‘n paar oproepe sou sy ten minste ‘n idee kry wie om nie te vra nie.

6.) Sodra Greeff hierdie raamwerk kon bepaal, het daar op haar die laaste taak gewag, naamlik om te probeer vasstel wie nie openlik vyande (en vriende!) van Marais is nie, maar dalk bevriend is met sy openlike vyande/vriende. Ook hulle moes vermy word.

            Dit alles afgehandel, sou daar waarskynlik vir Greeff die volgende beeld opgegaan het: Vermy Kaapse joernaliste, akademici, vermy mense in sy nabye omgewing.

            Kies iemand uit Johannesburg, Pretoria of Bloemfontein.

            Haar keuse het geval op Henning Pieterse van Pretoria. Dit was die regte keuse. Pieterse se resensie afgelope Sondag in Rapport is onverbeterlik.