Profile photo of crito

by crito

Hoe anders?

November 21, 2018 in Uncategorized

Losprys, deur Martin Steyn. Resensie: Ronel Nel (Boeke24)
Nel gee genoeg agtergrond en konteks om mens nuuskierig te maak oor die skrywer en hierdie roman, maar sy is nog geneig om té veel van die verhaal op te som. Sy sê reeds hoekom Steyn anders is as sy eweknieë, en dis eintlik al wat mens wil weet.

Die Army het jou nommer, deur Johan van der Mescht. resensie: Gert van der Westhuizen. (Boeke24)
Wat Van der Westhuizen vir ons sê, is dat Van der Mescht geen Michael Herr is nie. Nie onvergeetbaar nie, sê die resensent. Eina.

Die generaal, deur Hans Pienaar. Resensie: Danie Botha (Rapport Boeke)
’n Vriendelike resensie. Begrip vir die bouwerk van die roman, deernis met die inhoud, nie blind vir die foute nie. Alles onder die oog – behalwe die redes hoekom mens die roman sou wou lees. Is Die generaal anders as ander diensplig-romans?

Die onvergeetlike onskuld van Dirkie Verwey, deur Charl-Pierre Naudé. Resensie: Willie Burger (Boeke24)
Burger skram weg van die term “wetenskapsfiksie” en hang die resensie aan die kapstok van ’n “onbetroubare verteller”. Dit werk vir my. Sy uiteensetting van die roman se fisieke reikwydte is netjies; sy vermyding van die oorvertel van die verhaal is opmerklik. Maar hoekom sluit die bespreking so stomp af?

Wit terroriste, deur Albert Blake. Resensent: Barend van der Merwe (LitNet)
Dit lyk my LitNet se boekbesprekings wat in sommige gevalle as “Lesersindrukke” aangebied word, vir die resensent ’n bietjie meer vryheid gee. Wat hierdie bespreking vir my so goed maak, is die feit dat Van der Merwe hom die vraag afvra of die OB en Stormjaers ’n wesentlike bedreiging vir die staat ingehou het. In die proses om te bevind dat die boek nie bewyse daarvoor lewer nie, slaag hy tog daarin om ’n groot aanbeveling vir die boek te gee, en die eietydse leser nuuskierig te maak oor ’n verskynsel wat vandag nie werklik meer baie relevant is nie. Totdat ’n nuwe versetsbeweging opstaan, natuurlik.

Gert en Joey: Nuwe lig op ’n raaisel van dertig jaar, deur Pieter van Zyl. Resensie: Barend van der Merwe (LitNet)
Nog ’n “Lesersindruk” deur Barend van der Merwe. Die persona wat die resensent hier aanneem, is dié van iemand wat nie oormatig kundig is oor die onderwerp nie, en wil weet wat die “nuwe lig” is wat op die ou raaisel gewerp word. Niks nie, sê hy. Sodra jy die bespreking gelees het, het die boek se bekoring verdwyn.

Huppelkind, deur WO Kühne en Dorothy Hill. Resensie: Magdel Vorster (LitNet)
Ek verkies hierdie soort bespreking bo dié wat Piet Grobler afgelope naweek in Rapport Boeke gegee het (’n vangnet waarin vlugtig aandag gegee word aan ’n rits boeke). Vorster argumenteer dat Huppelkind na al die jare steeds noodsaaklike leesstof is vir jongeliede. Een feitefout (Kühne se seun heet Klaus) maar owerigens ’n baie nuttige blootlegging van die boek se sjarme en deugde. Om terug te kom by die opdrag wat Piet Grobler probeer uitvoer het: Elkeen van die boeke wat hy noem, verdien ’n bespreking soos dié wat Vorster van Huppelkind gee. Onder ideale omstandighede. (Ek behoort ook seker hierby ’n mea culpa te voeg.)

Profile photo of crito

by crito

Die plek van analise

November 16, 2018 in Uncategorized

Briewe uit Brielshoop, deur Helene Olivier. Resensie: Anna Kemp. (Rapport Boeke)
As ’n resensent die noot hoog insit oor ’n boek, verg dit ’n noukeurige onderbou van uitleg en analise. Anna Kemp sluit met “Briewe uit Brielshoop is een van die beste boeke van die jaar, wat reeds ’n indrukwekkende oes opgelewer het. Dit verdien niks minder as vyf (uit vyf) sterre.” Alles wat daardie opmerking voorafgaan, ondersteun dit – gee daaraan volle geloofwaardigheid. Dít is hoe dit gedoen moet word.

Die Kaapse Helpmekaar, deur Anton Ehlers. Resensie: Fransjohan Pretorius (Boeke24)
’n Interessante en belangrike stuk geskiedenis, dié van die Kaapse Helpmekaar. Fransjohan Pretorius se inleidingsparagraaf is só pertinent dat dit die boek se waarde vir die eietydse leser onmiddellik verklaar: #FeesMustFall-mense moet hierin lees hoe dinge gedoen kan word. Daar is niks nuuts onder die son nie; uiteindelik is dit ’n kwessie van styl.

Losprys, deur Martin Steyn. Resensent: Jonathan Amid. (Boeke24)
Jonathan Amid ken sy storie oor misdaadromans. Sy geesdrif het die boek dadelik bo-aan my vakansieleeslys geplaas. Baie slim manier om ’n boek se inhoud te takseer sonder om die geheime van die verhaal te verklap.

Kinnes, deur Chase Rhys. Resensent: Valda Jansen. (Rapport Boeke)
Jansen maak nou ’n gewoonte daarvan om dinge wat by boeke se bekendstellings gesê is, in haar resensie te vervleg. Dit is kontraproduktief, om die minste te sê – so al asof sy nie die oorweldigend gunstige reaksie wat sy op die boek voor hande gehad het, genoeg vertrou om dit alleen as resensie aan te bied nie. Miskien meer oor die boek sê, en minder aanknopingspunte soek vir die lansering van ’n taalbeweging? Ek stel belang in Valda Jansen se mening oor Kinnes en sy inhoud – omdat sy ’n skrywer is. ’n Gedetaileerde analise van Kinnes deur Jansen sou voldoende gewees het om die boek en skrywer te promoveer; vir my gevoel is hierdie hebried van rapportering, resensie en reklamestuk té veel trompetgeskal en té min analise. Sal ek die boek koop en lees? Ja. Is hierdie resensie een waarna studente van die toekoms kan terugverwys om hulle te help met hul analise daarvan? Nee.

Profile photo of crito

by crito

Strategie

November 8, 2018 in Uncategorized

Die onelooflike onskuld van Dirkie verwey, deur Charl-Pierre Naudé. Resensent: Jean Meiring (Rapport Boeke)
Die resensent se strategie: Hoe om die boek se uniekheid onder woorde te kry sonder om die geheime te verklap. Meiring se strategie slaag. Sy aanpak is dié van iemand wat sy leser wil nuuskierig maak terwyl hy ook evaluerend afstuur op die som van sy gewaarwordinge. Dat hy nie jou aandag verloor nie, is blyke van sy vernuf as resensent: Die boek se inhoud is nie te reduseer tot ’n enkelvoudige opsomming nie.

Die troebel tyd, deur Ingrid Winterbach. Resensent: Louise Viljoen (Rapport Boeke)
Louise Viljoen se deeglikheid, en haar gawe om nie te swig voor die versoeking van akademiese gegorrel nie, maak hierdie resensie uitstekend. En hoe lekker is dit nie om ’n slag ’n slotparagraaf te lees waarin die resensent skielik al die registers ooptrek nie. Dit moet vir Winterbach ’n wonderlike gevoel gebring het om Viljoen se woorde te lees.

Prooi, deur Deon Meyer. Resensente: Francois Bekker en Charles Smith (albei Boeke24)
Francois Bekker hou van Prooi. Baie. “Monumentale Bennie Griessel-doesier wat die spanningsgenre op briljante wyse vernuwe en verruim.” Charles Smith is minder geesdriftig. Meyer kon Bennie Griessel by die huis gelos het en dan sou dit ’n beter boek gewees het; Meyer moes gekyk het hoe naby hy aan die moord op die president kon gekom het, want dan sou die ekstra spanning die boek ’n volwaardige Jason Bourne te maak. Lees mens die twee resensies, klink Bekker se loflied vir my oortuigend, maar dan is Smith se argumente ook goed verwoord. Uiteindelik was Bekker se resensie vir my sterker, al sal die skrywer meer stof tot nadenke by Smith kry. My probleem is dat ek aldrie Robert Ludlam se Bourne-boeke gelees het, en een van Eric Lustbader s’n. Die flieks is beter as die boeke. Smith se slotopmerking oortuig my dus glad nie, en wanneer so-iets gebeur, lees mens terug in die resensie en jy wonder oor die maatstawwe wat die resensent aangelê het.

Blasjan en die blou kitaar, deur Koos Kombuis. Resensie: Henri Malan (Boeke24)
Vernuftige resensie. Resensent in Graad 7. Skoliere is vroeg al woordvaardig, nè? Maar hoeveel waarde moet mens dan heg aan ’n opmerking soos “Koos Kombuis gee in sy nuwe boek ’n akkurate voorstelling van ons samelewing …”? Regtig? Sal die kinders van Mitchell’s Plain met jou saamstem, of die beaardes van Springs? Veralgemenings is die duiwel se oorkussing, Henri.

Profile photo of crito

by crito

Kerk, kerker, kerkste

Oktober 24, 2018 in Uncategorized

Die gedagte kom meermale by my op dat die geskiedskrywers van die toekoms ’n baie interessante taak gaan hê wanneer hulle eendag die geskiedenis van die Afrikaners wil skryf. Die verlies van politieke mag het ’n rippeleffek gehad op talle kulturele en godsdienstige instellings; die land is in ’n oorgangstyd en die Afrikaanse kerke groei en taan in wisselende mate.

Die ou “National Party at prayer” is die onderwerp van Jean Oosthuizen se boek Die opkoms en ondergang van die NG Kerk. Frits Gaum, ’n voormalige redakteur van die Kerkbode, het dit vir Rapport Boeke geresenseer. (Oosthuizen het ook sy draai by die Kerkbode gemaak, as nuusredakteur.)

Ek het geen erg aan die NG Kerk nie, maar ek is elke keer verbaas oor hoe geboeid ek resensies soos hierdie lees. Wat my veral geboei het, is die kontras tussen Gaum en Oosthuizen se benaderings. Oosthuizen sê die kerk moet vernuwe, Gaum voel dat die manier waarop Oosthuizen dit wil doen, die Christelike geloof sal vernietig.

Terwyl Gaum dan met Oosthuizen in gesprek tree via die resensie, en ek die lees daarvan geniet, begin ek ook wonder oor die plek van sulke resensies op ’n boekeblad soos dié van Rapport. Sekerlik is dit ’n kleiner gehoor as dié wat ’n resensie van die juris en skrywer Andrew Brown oor Deon Meyer se nuutste, Prooi, wil lees. Ek vermoed dit is ook in pas met die moontlike lesers van Joan Hambidge se wydreikende resensie van Ingrid Winterbach se Die troebel tyd die volgende dag in Boeke24.

Hoe ironies, was my uiteindelike gevoel, dat die siel en voortbestaan van die NG kerk ernstig en insiggewend bespreek word in ’n Sondagkoerant – daardie publikasiesoort wat eens deur menige NG-predikante Sondae van die kansel af verdoem is. Fonteintjie, fonteintjie …

Nadat  ek Gaum se resensie gelees het, het Barend van der Merwe s’n op LitNet vir my ’n verdere perspektief gebring, een waarmee ek my makliker kon vereenselwig. Waar Gaum nog die hoop uitspreek dat iemand soos Jean Oosthuizen tog eendag sy weg na die NG Kerk terug sal vind, het Van der Merwe die skrif reeds aan die muur gesien.

Hy stel dit pront dat die kerk nie in sy huidige vorm sal bly voortbestaan nie. Omdat dit nie in wese verander het sedeert die groot politieke ommekeer in ons land gekom het nie:

“Baie het verander die afgelope 30 jaar, maar nie wanneer jy op ’n Sondagoggend deur die deure van ’n NG Kerk stap nie. Natuurlik het klein dingetjies verander. Mense trek dalk vandag gemakliker aan vir kerkdienste. Hulle sing nuwer liedere as jare gelede. Daar is soms ’n vrou op die kansel. En kinders gebruik deesdae ook nagmaal. Maar wanneer mens ’n kerk besoek, dan stap jy eintlik byna terug in die tyd. Dieselfde ou debatte woed vir dekades, soms selfs eeue, en kom nooit tot ’n einde nie. Daar is ’n alewige toutrekkery oor beuselagtige dogmatiese leerstellinge wat eintlik maar niks anders is as kerkpolitiek en ’n spel om mag nie. Neem byvoorbeeld die onderwerp van Satan. Baie mense het al lankal vrede gemaak daarmee dat Satan ’n mitiese figuur is. Maar binne die kerk woed daar gedurig ’n stryd oor Satan. En selfs oor of hy ’n stert het of nie.”

Ná ek Van der Merwe se resensie gelees het, het ek terug na Gaum s’n. Dinge raakgesien wat die eerste lees nie dadelik vir my duidelik was nie. Gaum is lid van ’n ouer geslag NG-lidmate, en het aan eie bas die gemene werk van die kerk se “predikanteboelies” (Oosthuizen se terminologie) ervaar, via sy seun.

Die paragraaf waarin Gaum daardie beskrywing van Oosthuizen gebruik, het skielik vir my meer betekenis:

“Oosthuizen vertel onderhoudend van sy eie ondervinding met kerklike strukture en ‘predikanteboelies’ tydens die Woordfees-Kerkbode-debakel in 2013 waar hy die harde, selfs ongenaakbare kant van die kerk aan eie lyf beleef het. Hy vertel die verhaal uit sy hoek, maar al is daar ook ander perspektiewe, is dit duidelik dat die kerk die affêre anders moes hanteer het. Die NG Kerk skuld hom ’n verskoning.”

Fritz Gaum se resensie kom uit die hoek van diegene in die NG-kerk wat kwessies “hanteer” soos hulle opdoem. Oosthuizen bepleit die radikale hervorming van die kerk, waardeur sulke kwessies vermoedelik by voorbaat in beginsel aangespreek sal wees.

Die vraag waarmee dit my uiteindelik gelaat het, is of die NG Kerk nog vir my ’n interessante onderwerp sal wees as ek nie meer in koerante oor die nadraai van Belhar, van vroulike en gay predikante en al die dinge waarmee die NG Kerk sukkel kan lees nie. Wanneer daar nie meer ’n “hanteer”-mandjie op die lessenaar van elke pastorie is nie.

Dis darem ’n vreemde lojaliteit wat ’n oud-lidmaat het! Dalk post-modernistiese leedvermaak.

Profile photo of crito

by crito

Bederf, bedorwe

Oktober 17, 2018 in Uncategorized

’n Resensent is nie ’n oorverteller van stories nie. ’n Resensent is iemand wat ’n boek lees, en dan by wyse van ’n reaksie aan sy lesers redes verskaf hoekom die boek die lees werd sal wees. Of nie.

Afgelope Sondag het Rapport Boeke twee resensies gepubliseer wat ek aanvanklik positief gelees het, maar wat my by nabetragting al hoe meer hinder. Veral nadat ’n student my aandag gevestig het op ’n blog wat Zirk van den Berg geskryf het na aanleiding van een van daardie resensies.

Van den Berg se boek Die vertes in was een van die getroffenes. Denver Kesting, ’n Windhoekse joernalis, het dit geresenseer.

My eerste reaksie was dat dit ’n deurdagte, goeie resensie is. Goed op meer as een manier. Kesting se slotoordeel is dat Van den Berg dit oortuigend regkry om die geskiedenis ook uit die perspektief van die verontregtes te vertel. Die boek handel oor die Duitse kolonialisering van die land wat vandag as Namibië bekend staan.

In sy blog skryf Van den Berg die volgende: “I also had a reviewer who revealed several important moments in the book in their review, going so far as to quote one of the more shocking developments in the book verbatim. While that review may have enticed some people to read the book, it also spoiled the reading experience for them.”

Die resensie waarna hy verwys, is Kesting s’n in Rapport. Ek het die resensie weer gaan lees, en daar is inderdaad ’n uitpak van twee van die insidente in die roman. Ek moet beken dat dit my nie gepla het nie, maar as dit dan wel so is dat dit twee sleutelmomente in die roman verklap, moes Kesting dit besef het en daardie twee tonele meer in abstraksie beskryf het.

En nou pla dit my. Ek wil Die vertes in lees, maar nou het ek die skrywer se bevestiging dat twee van die kerntonele in sy boek vir my ontlont is weens die resensie.

Die ander resensie in Rapport Boeke is Celesté Fritze s’n oor As sy weer kom deur Marlize Hobbs. Sy het daarin geslaag om die boek vir my besonder interessant te maak, een wat ek wil lees. Fritze het netjies tussen abstraksie en parafrasering van die verhaal beweeg. Sy gee die raamwerk, maar prikkel die leser se verbeelding genoeg om hom/haar nuuskierig te maak.

Zirk van den Berg maak in die bovermelde blog ook ’n ander opmerking: “A reviewer’s job is not to show their audience how clever or erudite they are. Not to paraphrase the story. Not to complain that the book they’re reviewing is not some other book they would have liked to read or have written. The job of a reviewer is this: To read the book attentively and help their audience decide if they want to invest their time and/or money into this book.”

Fritze gee genoeg verwysings na ander literêre werke om mens deeglik in te lig oor watse soort roman Hobbs geskryf het. Sy probeer om aan die koerantleser ’n aanduiding te gee van die verwikkeldheid van die materiaal wat Hobbs verwerk het. Uit Fritze se beskrywing kom mens wel deeglik agter dat ’n baie komplekse mens sentraal in As sy weer kom staan. Sy gebruik die pragtige beskrywing van “die geweldig verknoopte bewussyn”.
Alles goed en wel. Dan kom mens by die slotparagraaf, en jy sien hoe Fritze ’n maneuver uitgevoer het om te ontsnap aan die gee van ’n evaluering van die roman. In Van den Berg se blog vra hy onder meer die volgende: “I cannot understand why reviewers don’t simply state if they had enjoyed reading the book. Isn’t that the main thing their audience wants to know?”

Met daardie vrae in gedagte het ek Fritze se resensie weer deeglik deurgegaan, en gesien hoe sy my met sprankelende, boeiende beskrywings van die roman ingetrek het en nuuskierig gemaak het.

Maar wanneer sy kom by die punt waar sy moet te kenne gee of sy die lees van As sy weer kom geniet het, neem sy haar toevlug tot ’n aanhaling van Melissa Etheridge: “Toe die demensielyer aan die Totius-beeld se voete urineer en die twee in ’n ruimtetuig poëties die wye heelal in ‘fok’ (bl. 120), wou hierdie leser soos die sanger-liedjieskrywer Melissa Etheridge gil: ‘Somebody bring me some water, can’t you see I’m burning alive.’ “

Ek het dit gelees, en herlees. Ek het gewonder presies wat sy te kenne wil gee. En toe tot die besef gekom dat sy onseker is, en nie die duim na onder of na bo wil beweeg nie. Nou laat sy dinge maar hang.

Uiteraard is dit nie ’n ongeldige strategie om te volg nie; dit kan wees dat sy glad nie sterk gevoel het na enige kant toe oor die roman nie, en op hierdie manier haar pligte as resensent probeer nakom, hopend dat die intelligente koerantleser sal snap wat sy wil sê.

Ek kan die frustrasies van Zirk van den Berg begryp; die irritasies waarmee skrywers resensies oor hul boeke lees, is dikwels verwant aan dieselfde irritasies waarmee koerantlesers resansies begin lees en uiteindelik die resensie moet probeer ontsyfer net om agter te kom wat die resensent wou sê.

Die enigste troos is dat baie koerantlesers net vinnig oor ’n resensie heen skeer, en uit die opskrif en die algemene trant van die resensies genoeg positiewe tekens kry. Soos ek met die eerste blik op hierdie twee resensies gekry het.

Profile photo of crito

by crito

Smoelneuker

Oktober 10, 2018 in Uncategorized

’n Resensie wat die leser wil lok met die woorde “Die interessantste aspek van ’n ietwat teleurstellende nuwe boek” nooi mens nie juis om dit te lees nie. Maar die resensent is Hermann Giliomee, en die boek handel oor die Afrikaner-Broederbond, of Afrikanerbond soos dit deesdae bekend wil staan:  O.J.O. Ferreira se Broederskap: Eeufeesgeskiedenis van die Afrikaner-Broederbond en die Afrikanerbond 1918-2018. Daarom het ek dit met groot belangstelling end-uit gelees afgelope Sondag in Rapport.

Synde ’n gerekende historikus maak Giliomee eers ’n wye draai by al die vorige boeke wat oor die AB verskyn het. Hy lys hulle almal, en dit is nogal inseggewend wat hy alles daaruit oprakel.  Die belangrikste is sekerlik dat daar reeds ’n enorme stuk navorsing oor dié geheime organisasie gedoen is, en dat dit duidelik té omvattend is vir publikasie. Nou moet mens in universiteitsbiblioteke gaan soek daarna. Vir diegene wat nog toegang tot sulke biblioteke het, die skrywer is Ernst Stals, en Giliomee dink hy is die bye se bene.

Wanneer hy by die boek uitkom waaroor die resensie eintlik gaan, O.J.O. Ferreira s’n, is hy louwarm tot koud in sy reaksie. ’n Groot deel het hom verveel, maar daar is darem iets wat sy aandag geboei het, naamlik ’n bespreking van hoe die AB van die jare tagtig af tot nou gesukkel het om “leiding te gee”. Daardie taalgebruik is genoeg om mens se kliere te laat verkrummel. Maar dis nou seker hoe dit is. ’n Geheime organisasie wat nie meer alte geheimsinnig is nie, se ledetal kom oorwegend uit 8% van die Suid-Afrikaanse bevolking, en hulle wil uit hul eie kom “leiding gee”.

Die rede hoekom koerante graag gesaghebbendes vra om boeke soos hierdie te resenseer, is om die boek te meet aan bestaande literatuur en feite. ’n Meer ideale persoon as Giliomee kon Rapport nie gekry het nie. Sy liefde vir Afrikaans en die Afrikaner is nie onder verdenking nie, maar ek sou verbaas wees as hy ooit ’n lid van die organisasie was.

Wanneer hy die boek begin meet, skiet dit duidelik vir hom hopeloos te kort. Hy wys daarop dat in die boek se opsomming van die Stals-manuskrip daar min of geen verwysing is na twee gebeurtenisse waar die AB ’n baie sterk rol gespeel het – die Ekonomiese Volkskongres van 1939, en die ander is ’n Bondsraadvergadering in 1956 waar voorgestel is dat die destydse NP-regering deur kwotas steun aan Afrikanerondernemings moes gee.

Danksy Anton Rupert en Andreas Wassenaar is daardie idee “van die tafel gevee”. Van hier af is dit ’n bitter interessante resensie. Die boek spreek op sy sterkste tot Giliomee wanneer dit gaan oor die sukkeljare van die organisasie sedert die jare tagtig. Hy skets ’n prentjie van ons ontgogeling, en haal dan vir Niël Barnard aan. Barnard, voormalige hoof van die nasionale intelligensiediens, het daarop gewys dat meeste lede van die AB, toe daar in die vroeë jare negentig om poste meegeding is, nie die moed van hul oortuiging gehad het om te erken dat hulle wel lid van die AB was nie.

En dan kom hy by sy slotvraag, wat ’n mens nogal beïndruk omdat hy so openlik agterdogtig is oor die AB se ou mantra van dienslewering: “Die historikus moet inderdaad ook die vraag stel: Het die besluit om ’n AB-lid te word, veral sedert ongeveer die laat 1960’s, oor loopbaanbevordering of oor toewyding aan die saak van Afrikaans gegaan?”

Daardie vraag gaan nog lank bly hang in ons midde. Baie mense dink hulle weet wat die antwoord is.

Dit is ’n lang resensie, maar dit tel intensiteit op soos dit ontwikkel, en eindig dan met een van die grootste smoelneukers wat ek nog in ’n bespreking van ’n feiteboek gelees het.

Profile photo of crito

by crito

Ton en grense

Oktober 3, 2018 in Uncategorized

Ton Vosloo se herinneringe, Oor grense, met subtitel ’n Lewe in die media in ’n tyd van verandering, is duidelik een van daardie publikasies wat uiteenlopende reaksies uitlok. Ek het dit eers klaargelees voordat ek na die resensies gekyk het. Ek is bly ek het dit gedoen, al is dit vir die doeleindes van hierdie rubriek nie altyd die beste procedé nie.

Die drie resensente is Johannes Froneman en Joan Hambidge in Boeke24, en die afgetrede regter Johann Kriegler in Rapport Boeke. Aldrie is verdienstelik. Op ’n heel merkbare manier vul hulle mekaar aan, en een van hulle sal om die beurt aspekte wat die ander dalk gemis het, of anders interpreteer het, vir die leser uitlig.

Johann Kriegler is byvoorbeeld geïntrigeer deur die subtitel, wat hom laat dink aan Gabriel García Márquez se Love in the Time of Cholera. En die titel self is vir hom dubbelsinnig. Mens sou dit meerduidig kon vind, maar Johann Froneman gee ’n baie oortuigende verklaring (dit sluit aan by Oor grense heen, ’n boek wat in 1992 oor die ou Nasionale Pers verskyn het. En daarmee raak die aansluiting van die subtitel by Marquez minder waarskynlik, ’n homofoniese aberasie.

Froneman, op sy beurt, verwys na die verlore boek oor Naspers se honderd jaar, in die hoop dat dit tog nog gepubliseer sal word. Joan Hambidge besluit weer dat dié saak nie net ’n verbygaande verwysing in haar resensie kan wees nie, en lig dit groter uit:

“Verskille tussen Vosloo en Bekker word vertel oor (‘n vroeëre boek deur Lizette Rabe) die geskiedenis van Naspers. Bekker se gevoel was dat dit nie moes verskyn nie. ‘As hulle oor die maatskappy se verlede moes lees, sou dit die aandag van die ANC-regering op die maatskappy vestig en kon dit sy gereguleerde besighede, soos DStv en digitale uitbreidings, in die gedrang bring.’ Dat dit waarskynlik ’n oorreaksie was, is nou duidelik.”

Daarna lees mens Johann Kriegler se resensie, veral die gedeelte waarin hy ’n gesprek verbeel met Ton Vosloo een wintersaand voor die kaggel met ’n bottel of wat. En jy besef dat as Koos Bekker dié resensie lees, hy waarskynlik heeltemal van Hambidge sal verskil oor sy “oorreaksie” en sy teenkanting teen daardie geskiedenis opnuut sal bevestig.

Ek het Froneman en Hambidge se resensies met groot waardering gelees – hul aanpak is albei van só ’n aard dat mens ’n baie goeie idee kry van die waarde van Vosloo se bestekopname.

Kriegler s’n het meer by my geresoneer, omdat ek ook soos Kriegler gevoel het dat ek graag met hierdie man Ton Vosloo sou wou gesels, en hom as mens leer ken.

Die baie kritiese vrae wat Kriegler stel oor die rol van die groot Afrikaanse koerantgroep is ’n bonus, en dit verskaf die soort pitkos wat ’n koerant sekerlik aan sy lesers wil verskaf. ’n Mens moet onthou dat Kriegler met ’n resensie vir Rapport eintlik die vesting van die vors betree, wat die volgende paragrawe in sy resensie dan heel merkwaardig maak:

“Maar die skrywer is nou eenmaal te intelligent en polities deurwinter om die selfbegogeling in sy lofrede vir Naspers nie raak te sien nie. G’n denkende Afrikaner kan tog vandag – 2018, met die wrange vrugte van ons vertraagde rasseskikking oral te sien – werklik glo dat “die pad voorberei [is] vir ’n groot politieke verandering: Die aanvaarding van ons swart landgenote as deelgenote” nie (bl. 25). Wil die memoiris in alle eerlikheid vandag ontken dat Nasionale Pers reeds doer in die 1950’s sy roeping as gewete van die Nasionale Party versaak het? Kon die wyse manne van Keeromstraat werklik die Bantoestan-storie van “aparte vryhede” vir soetkoek opgeëet het? Het hulle regtig daarin “ ’n moontlike ontsnaphoek gesien, weg van die oorwig swart getalle in Suid-Afrika” (bl. 20) terwyl daar “denkende mense [was] wat verder as die naakte rassisme van die NP gekyk het” (bl. 19) – en daarvoor verguis is?
“Hoe verskoon ons hul klakkelose napraat van die NP se vervreemding (en in duisende gevalle konstruktiewe verbanning) van ons bruin taal-, kultuur-, gees- en meesal geloofsgenote? Bowenal, hoe verduidelik ons die onreg teenoor hierdie politieke bondgenote? Hoe verduidelik ons daarmee saam die grondwetlike geknoei en wettiese kunsgrepe waarmee die bruin mense ontkieser en ontheem moes word?”

Kriegler vra baie harde vrae, en ek sou wat wou gee om te weet wat Vosloo (en iemand soos Koos Bekker) se reaksie daarop is. Die laaste helfte van Kriegler se resensie is iets besonders. Dit lig die bespreking bokant die vlak van gewoon ’n reaksie op ’n boek. Dit word ’n reaksie op die waardes en geskiedenis wat verteenwoordig word deur die memoiris.

Oor net een ding verskil ek van Kriegler – ek vind die buiteblad nie innemend nie. Het die uitgewer nog nie gehoor van liggaamstaal nie?

Sekerlik het ek meer aandag aan hierdie drie resensies gegee omdat ek ’n akademiese belangstelling in die media het. Tog voel ek dat koerantlesers nie daaroor heen sou beweeg nie – aldrie is onderhoudend en dra by tot ons kennis van iemand wat ons eerbied verdien.

Profile photo of crito

by crito

Besoedelde geskiedenis

September 19, 2018 in Uncategorized

Ek wonder of dit nog ooit gebeur dat koerante resensies aan resensente teruggee met aanduidings van hoe daardie resensie beter of interessanter aangebied kan word? Die resensie wat hierdie vraag vir my opgewerp het, is Anna Kemp s’n oor ’n Skerfie glas, Erika Murray-Theron se familiegeskiedenis (Rapport Boeke).

Dis nie ’n swak resensie nie. Dit kon net veel beter aangepak gewees het – en ek sê dit nie uit wysneuserigheid nie. Ek sê dit omdat Anna Kemp aanduidings gee dat sy die belangrikste aspek van Murray-Theron se werk raakgesien het, en dit voorts staaf met verwysings wat aantoon hoe dit werk, en die skrywer se insigte, aansluit by ander internasionale publikasies.

Die kern daarvan is ’n verwysing na Eva Hoffman se After Such Knowledge: Memory, History and the Legacy of the Holocaust. Sentraal híér is die problematiek waarmee die kinders van mense wat Nazi’s was ná die uitspeel van die tweede groot wêreldoorlog te kampe had, en die verskriklike nagmerrie waarmee dit hulle laat: “I could imagine the dismay of learning you are the inheritor of a tainted, an abhorrent history”.

Uiteraard is dit presies hierdie gedagte waarmee baie jong, wit Suid-Afrikaners vandag worstel. En dit is hierdie vraagstuk wat sekerlik sorg dat Murray-Theron se boek baie aktueel is en, wat my betref, ’n baie belangrike publikasie is.

Maar Anna Kemp het daardie problematiek gelaat vir die baie lang voorlaaste paragraaf. Die aanloop daartoe is ’n uiteensetting van die inhoud, van die mense wat “klein staan in ’n wye landskap”. Dit is die verhaal van vroue se wedervaringe in Murray-Theron se familie. Dit noop Kemp dan ook uiteindelik om te sê dat ’n Skerfie glas veral tot vroue sal spreek.

Dit is darem ’n geweldige eng siening, so asof dit onmoontlik is om ’n situasie te bedink waar manlike lesers nie ook daardeur aangespreek sal word nie. Maar nou ja, as mens die boek net as ’n versameling sienings van die vroue in Murray-Theron se voorgeskiedenis wil sien, dan kan ek verstaan hoekom Kemp tot hierdie konklusie gekom het.

Kemp maak wel die punt dat die derde laaste hoofstuk in die boek, “Witbrood”, merkwaardig is, wat dan die aanknopingspunt met Eva Hoffman gee. Ek het, net vir interessantheid gaan kyk hoe resensente in die groot oorsese koerante destyds op Hoffman se boek gereageer het. Die besprekings in die Londense Observer en Independent gee albei dadelik ’n breë blik op die kernprobleem: hoe verwerk die huidige geslag die kollektiewe skuld van ’n besoedelde geskiedenis. Dié aanpak was ook by ‘n Skerfie glas nodig.

Om dan terug te kom na ’n reaksie op Murray-Theron se werk, en die saak op sy naam te noem, wat Kemp nie doen nie: Hoe moet ons, en ons kinders, rekenskap gee van ons ouers en voorouers se aandeel in die skep en afdwing van die apartheidstelsel?

As ek Kemp reg verstaan, is dít wat Murray-Theron in die derde laaste hoofstuk van ’n Skerfie glas doen. Binne die konteks van veral die Afrikaner se versplinterende groepsidentiteit, maak dit van hierdie werk van Murray-Theron een van die belangrike bydraes tot dit wat oorgebly het van die Afrikaner se kulturele bewussyn.

Dán is dit nie ’n boek wat net tot vroue spreek nie.

Kemp sluit af met die opmerking “En oor 100 jaar sal die dokumentêre waarde van hierdie pointillistiese skildery (bl. 203) ’n nóg groter reik­wydte hê.” Ek twyfel nie daaroor nie. Ek glo egter vas dat mens nie ’n honderd jaar daarvoor te wag nie, en dat Anna Kemp dit in die eerste paragraaf al moes gesê het.

Profile photo of crito

by crito

Hoe dit gesê word

September 5, 2018 in Uncategorized

Alhoewel ek deesdae taamlik kieskeurig is oor die boekresensies wat ek end-uit lees (het vanoggend nog die NYRofB ongelees eenkant gesmyt om na Markus Jooste op TV te kyk), moet ek erken dat ek enigiets uit Jean Meiring se pen dadelik lees. Mens bou ’n gevoel op oor ’n resensent se smaak en insig.
Afgelope Sondag het hy vir Rapport Boeke geskryf oor ’n debuutwerk, Annie Klopper se roman, Die tragiese saak van Pamina Vermaak.
’n Ou aksioom van die joernalistiek is dat debuutwerke met sagte handskoene hanteer word. Hou die lang lem vir die tweede werk. Die opskrif van die resensie, “Dié boek klots van die clichés”, sou my normaalweg laat aanbeweeg het na ’n volgende resensie. Jean Meiring se naam het my dit wel laat lees.
Wat sal Annie Klopper uit hierdie resensie leer? Waarskynlik dat mens baie seker van jou aanslag moet wees as jy dit waag op die gebied van satire en pastiche.
Meiring se bespreking laat dadelik een ding blyk: Hy was gewillig om deur die boek oorrompel te word. Hy gee uit die staanspoor tekens dat hy die kodes van die omslag raaksien, en lus het vir die spel wat gespeel gaan word.
Sy precis van die inhoud is lekker baldadig geformuleer, genoeg so om my te laat wonder of die boek tog nie vir my bedoel is nie, die negatiewe implikasies van die opskrif ten spyt.
Maar dan begin hy met sy kritiese aantekeninge, en begin mens besef dat die dinge wat gaan volg, sal veroorsaak dat jou positiewe gevoel na negatief swaai. Die koerantleser is gewaarsku, die skrywer maak aantekeninge oor die dinge wat sy volgende keer moet vermy, en die uitgewer voel ongemaklik.
Dit is ’n boek wat meer substansie kort, suiwerder dialoog-hantering, en fyner redigering.
Maar aan die ander kant kondig Meiring tog ook die begin van ’n skrywersloopbaan aan. Hy het waardering vir baie aspekte van die boek – die feit dat daar wel soms ’n ironiese metastem is, en die deursurende humor.
Annie Klopper sal sekerlik baat kan vind by hierdie bespreking, en dit is uiteindelik wat die belangrikste is.
Kay-Ann van Rooyen se resensie van Tinus Horn se Wat het geword van Dinsdag? (Rapport Boeke) is toereikend, maar ook effens teleurstellend. Haar reaksie op Horn se boek is nie te fouteer nie, en ek is seker dat skrywer en uitgewer albei in hul skik sal wees daarmee.
Wat my kwel, is dat sy nalaat om aan te toon dat Horn aansluit by ’n baie gewilde tema in die internasionale letterkunde, dié van kunsvervalsing. Hoe vergelyk dit met die bekende werke van Donna Tart, Martin Suter, William Gaddis en Dominic Smith? Het sy dit genoem, het die resensie dadelik gewen aan gesaghebbendheid.
Schalk Schoombie het vir Boeke24 geskryf oor Jean-Pierre de Kock se Die daggaboer. Schoombie het ’n koel oog. Buiten die een opmerking oor die hoofkarakter wat homself moontlik aan sy eie produk vergryp het, vermy hy die soort humor wat ’n roman oor iemand wat met dagga boer naby Baarskeerdersbos amper noodwendig by mense uitlok. Hy lees die roman met ’n meer afstandelike benadering, sy waarneming oor die tematiek baie skerp en sy plasing van die werk binne ’n verwysingsraam baie nuttig: “In die trant van ’n man alleen teen die natuur, ’n Crusoe op sy eiland, Henry David Thoreau se ode aan Walden, Hemingway se ou man en die see, kies Lennet obsessief die donkergroen paadjies van alleenwees, wegkruip en oorleef.”
Daar straal ’n warmte jeens die boek uit die resensie, en ek is seker meeste lesers sal dit raaksien.

Profile photo of crito

by crito

Eerste reaksie, top-resensie

Augustus 20, 2018 in Uncategorized

Wanneer laas het soveel mense uitgesien na ’n boekresensie? Wie ookal die eerste resensie gepubliseer kry oor die opspraakwekkende boek Die seuns van Bird Island (deur Mark Minnie en Chris Steyn), het ’n kans om die openbare debate daaroor te beïnvloed. Omdat dit so ’n sensitiewe saak is, sal elke woord van die resensent net so deeglik geweeg word as die boek self.

Hermann Wesserman, hoof van die departement mediastudies aan UK, spreek toe die eerste oordeel uit in sy resensie in Rapport Boeke. Crito is nie geneig om te jubel oor resensies nie, maar hierdie is loshande een van die bestes wat daar in baie jare in ’n plaaslike koerant verskyn het.

Wasserman het die opdrag met soveel vernuf hanteer dat mens dit wil voorhou as toonbeeld van volwasse reaksie aan diegene wat die afgelope weke pro en contra in die sosiale en bedrukte media oor die boek gefulmineer het.

’n Mens kan seker van strategie praat wanneer jy ’n resensent se werkswyse met sulke resensies moet analiseer. Wasserman was bewus van die strominge van inligting en waninligting rondom die boek. Niemand kan só ’n resensie skryf sonder om uit die staanspoor te besluit dat jy nie die verlossende woord gaan spreek nie. Kan mens Steyn en Minnie se inligting vertrou? Wasserman het geweet dit is die kern van alle argumentasie oor die boek, en sê dan ook duidelik dat mens nie stawende getuienis moet verwag nie.

Dit dwing hom dan om as resensent ’n soort sydelingse sprong te maak. Dit gaan nie meer om die ou resensie-problematiek (Goeie/swak boek?) nie. Die vraag wat eerder gevra moet word, is: “Hoe lees ’n mens dus so ’n boek op ’n verantwoordelike manier?”

En hy identifiseer dadelik die moontlike reaksies: “Daar is waarskynlik minstens drie moontlike reaksies: woede, walging en ongeloof.”

Hy bespreek dié reaksies, en die redes daarvoor. Op hierdie punt in die resensie begin mens insien hoekom hy die bespreking ingelei het met die woorde: “Die pyn wat die Nasionale Party-regering al veroorsaak het, is reeds uitvoerig geboekstaaf, en tog blyk dit uit die bewerings in Die seuns van Bird Island dat aspekte van die regime se morele korrupsie dalk tog verhul gebly het.”

Wasserman behandel die aspek van ongeloof oor die boek se inhoud, en maak dan hierdie opmerking: “Daar is moontlik wel legitieme vrae oor die skrywers se metodes, die feitelikheid van hul aansprake en die gebrek aan konkrete bewysmateriaal, maar dit is iets heel anders as om die bewerings met ongeloof te begroet gewoon omdat die skokkende prentjie van molesterende ministers nie strook met ’n steeds diepgesetelde opvatting dat hul bewind eintlik tog ’n morele een was nie.”

As resensent sien hy die boek binne ’n groter prentjie, een waarin die debat oor die morele en etiese siel van die ou Nasionale Party en hul apartheidsregime nog nie afgehandel is nie. Sy argumentasie stuur hom na Hanna Arendt se opsomming van die “banaliteit van die bose”.

En dit bring hom by twee belangrike opmerkings.

Die eerste is dat ’n boek soos Die seuns van Bird Island sy leser dwing om na te dink oor sy eie aandadigheid aan “uitbuiting, verswyging en vergeet”.

Die tweede som hy as volg op: “As die verlede vir ons enigiets oor menslikheid geleer het, behoort ons snags wakker te lê oor die land se verlore geslagte.”

Terwyl Die seuns van Bird Island nog nie eens naastenby geregistreer het op die ANC en EFF se radar nie, bewonder ek Herman Wasserman  vir die besluit wat hy uiteindelik maak. Mens hoef maar net op Netwerk24 se webtuiste te gaan lees watse reaksies daar op die resensie was om te weet dat Wasserman in die finale instansie presies in die kol is:

“Indien niks anders nie, is dié boek ’n kragtige metafoor vir ’n hele stelsel wat ten diepste gegrond is op presies die verontmensliking, geweld en uitbuiting wat gruwelik manifesteer in hierdie verskriklike verhaal.”

Hoe meer ek oor hierdie resensie nadink, hoe meer besef ek hoe netjies Wasserman die gesprek oor die boek gelig het na ‘n volgende vlak. Interessant genoeg is die kommentare van lesers wat op Netwerk24 se webtuiste onderaan geplaas het, in min gevalle op daardie vlak.

As ‘n mens dan wil gesels oor die wyses waarop ‘n resensent deur sy reaksie op ‘n boek ‘n bydrae kan maak wat naas daardie boek verdien om lank die aandag van die leespubliek te geniet, is hier vir jou ‘n uitstekende voorbeeld. Nie alle boeke maak daarna nie – en nie alle resensente kry met sulke uitdagings te doen nie. Ek lig graag my hoed vir Rapport Boeke en Herman Wasserman.