Profile photo of crito

by crito

Wilde geweld

September 2, 2015 in Uncategorized

Soms slaan ek BY op ’n Saterdagoggend oop en alles is wonderlik en lekker namate ek die resensies op die twee boekeblaaie die een na die ander verslind. Soms sink my gemoed in die ander rigting in. En dan is daar ook die sonderlinge Saterdae waar dinge heeltemal ontspoor – nóg ’n resensie oor nóg ’n “digbundel”, en ’n resensent wat dermate sukkel dat mens wens Joan Hambidge is die taak gegee. Sy sou die bundel in ’n paar paragrawe gemeet en weggepak het.

Candess Kostopoulos, wat by Wits in die opvoedkundige filosofie doseer, bespreek Erna Jo Kritzinger se Delirium vir Boek24 op ’n manier wat, gegee die situasie, sin maak. Sy konsentreer op die inhoud, en vind dit ”die tipe poësie wat ons in ’n land van wreedheid en verwoesting, maar ook van sintuiglike plesier en uitbundige lewe, nodig het”.

Die resensent meen dis ’n “intens esteties-bevredigende bundel waarin ’n donker dekadente sadomasochisme sigself konsentreer én ontknoop”. Dan gaan sy voort om dit tematies te ontleed en dinge aan te teken wat vir my uiteindelik laat wonder hoe juis haar tematiese lesing wel is. Maak dit nog sin, gegee die situasie? Esteties-bevredigend?

Só byvoorbeeld beweer die resensent dat Kritzinger ’n “wilde geweld in die Afrikaanse poësie” loslaat met:

Maar jy, my merrie, jou wil ek spiere
gee wat tril, en bloed. Skud jou trotse
kop, pluim jou maanhaar oor dié
bleekwit blad, laat drif en onheil onder

jou hoewe vonk en donder, jou fyn enkels
dans op die dissonante strand waar steriele
ore, dowe oorskotskulpe lê en luister

Ek is jammer, hierdie soort geweld is al in meer as die Afrikaanse poësie losgelaat, in die boeke van Louis L’Amour byvoorbeeld. Tussen al daardie clichés is daar ook ’n  “dissonante strand”. Nie eens Annelise Carstens het van dissonante strande gedig nie.

Baie van die opmerkings wat die resensent maak, word nie gerugsteun deur aanhalings nie. Dit sou help om te weet wat presies sy onder “Khtoniese gedigte” verstaan – handel hulle oor die Griekse gode, of oor die dinge bo, op en onder die grond? Mens moet die resensent se woord aanvaar dat sy vind dat die geweldgedigte die toon aangee in die bundel, en dat die gedigte die leser dikwels in verskrikking lei?

Maar dan deins mens terug vir die volgende:

“Op dié wyse wentel die bundel op duiselingwekkende wyse om die spilpunt van ’n intense literêre ­sadomasochisme, met veral “Clarens” as toonbeeldgedig in hierdie verband:

Saans weer berkebome die nag
met bleek, slank stamme af, staan
bedags met oë oop, kyk verby die son
se ylgeel loop en sien hoe word die horison ’n groot blou pot vol helder
berg en persrooi skaduwee.

’n Koue wind vroetel ’n plataan
se goue blare los en wikkel om ’n
huis se hoek waar verlede jaar
se rankroos soos ’n blinde klouter-
dief verby ’n vensterraam op sukkel.

Die dorp is ’n lied, ’n gedig, in al vier
seisoene ’n lewendige paradys:
Oom Daan is hier gemartel en vermoor.”

Intense literêre sadomasochisme? Jongie! Wat van digterlike pretensie?

Laat maar verbygaan.

Van toon gepraat: Marietie Louw-Carstens handhaaf die neutraalste toon wat ek in baie mande in ’n resensie gelees het. Haar bespreking van Carla van der Spuy se Bloed op haar hande (Boeke24) is merkwaardig in die sin dat sy baie min aanduiding gee van hoe sy oor die boek voel. Dis eers driekwartpad deur die ressensie dat sy erken een groep verhale in die boek interessanter is as ander.

Dan gee sy, uiteindelik, in haar slotsin ’n aanduiding dat die boek haar ontstel het: “Bloed op haar hande is nie ligte leesstof nie en glad nie vir sensitiewe lesers nie.” Die neutrale toon wat sy deurentyd volhou is wat my laat vermoed dat sy een van daardie sensitiewe lesers is; dit strek tot haar eer dat sy besef dat ander lesers dalk nie so ontstel sal word deur die boek nie, en dit daarom nie uit die staanspoor afgeskiet het nie.

Dewald Koen ontsier ’n andersins knap resensie van Francois Loots se In sneeu geskryf (Rapport Boeke) met een opmerking. In die manier waarop hy sy reaksie op die roman voor jou uitsprei stem hy ’n mens baie positief jeens die roman. Maar dan sê hy dat sommige van die sekstonele party lesers dwars in die krop mag steek. Nou, as ek ’n ou sensuur-begrip mag gebruik, is In sneeu geskryf se waarskynlike leser nie iemand wat sal seur oor gay sekstonele in ’n roman wat die Sizzlers-moorde as agtergrond het nie.

Vir my tel die dinge wat Koen sê oor die uiteenlopende karakters en die dele van die roman waar Loots se kreatiwiteit vol in bloei staan veel meer as ’n klein groepie mense se negatiewe reaksie op gay seks.

Profile photo of crito

by crito

Stof tot nadenke

Augustus 25, 2015 in Uncategorized

Die grootleraar van Kaapstad het my netjies gewys waar ek opgeslip het, self in die proses opgeslip deur van my ‘n man te maak, en in dieselfde proses ‘n resensie geskryf wat mens by wyse van ’n verandering stof tot nadenke gee.

Joan Hambidge se bespreking van die sesde uitgawe van HAT (Boeke24) raak kant en wal, met ‘n sin vir die leksikografiese omgewing en heelwat illustrasie van die genot wat in die voue van dié taalakkordion skuil. Daar is genoeg humor en speelsheid in haar resensie, wat te verwelkom is; dit is ook lekker om te sien hoe haar argument in skakelende paragrawe ontwikkel.

Die stof tot nadenke kom teen halfpad, wanneer sy sê dat ‘n woordeboek ‘n stuk kultuurgeskiedenis is. Dit neem haar noodwendig na transformasie en die manier waarop ‘n woordeboek die norme van ‘n tydvak vaslê. Dit is ‘n baie geldige argument – ek is seker tussen die eerste en sesde uitgawe van HAT sal ‘n leser kan agterkom hoe die taal sy politieke boeie afskud, hoe dit ‘n neutrale houding jeens sy tyd inneem.

Daar is ook ‘n verwysing na die transformasieproses wat onlangs by UK uitgespeel het, met studente wat die Rhodes-monument laat verwyder het ter ondersteuning van hul anti-kolonialistiese oortuigings.

Hambidge rig die gesprek na die oorlewing van die Afrikaanse taal, met die konklusie dat die taal nie aan ‘t sterwe is nie omdat té veel mense praat, dig en sing in Afrikaans.

Ek stem met haar saam, maar die lang swaai van haar diskoers het my laat wonder wat die beeldstormers moet maak van die feit dat daar geen soortgelyke verklarende woordeboeke vir Zoeloe, Xhosa, Sotho, Venda en so meer is nie – met blykbaar geen planne om dit tot stand te bring nie. En hoe hang dié gewaarwording saam met Afrikaans as veranderende taal (“woorde transformeer omdat mense verander,” sê Hambidge) in die tyd waarin die anti-kolonialiste Afrikaans as doseertaal aan ’n universiteit soos Stellenbosch (waar Afrikaanse leksikografie gedy) wil uitknikker en vervang deur Engels?

Hoe kan Afrikaans só gelukkig én ongelukkig wees? Wel, mens moet seker ook vra waar monumente vandaan kom, en wat hou hulle staande?

Baie slim, die gesprek wat Hambidge aan die gang sit voordat sy afsluit, maar ek is seker nie die een wat dit vir haar moet sê nie.

***

’n Goeie resensent kry dit reg om mense by boeke uit te bring wat hulle in die gewone gang van sake nie sou gelees het nie. ’n Resensent weet sy/haar stryd is om die leser by enige moontlike vooroordele te laat verby kyk. Dít is presies wat Helen Schöer vermag met haar bespreking van Opdrag van oorkant, deur Alta Cloete.

Haar aanloop ontwapen jou behoorlik, maak jou ontvanklik vir die verhaal van twee ouer vrouens en hul wedervarings op ’n Karooplaas. Schöer verklap nie te veel van die verhaal nie, en teen die einde van haar resensie het sy die saad van nuuskierigheid by jou geplant en laat ontkiem.

Profile photo of crito

by crito

Finesse

Augustus 18, 2015 in Uncategorized

Boeke24 en Rapport Boeke is albei deel van Media24. Hoe dan ’n boek benader waarin die geskiedenis van van Nasionale Pers en sy oorgang na Naspers en uiteindelik Media24 deur 22 verskillende skrywers bekyk word? Daarmee saam hang die groot vraag: Wie sal dit resenseer? Iemand van Stellenbosch of Potchefstroom se mediastudie-departemente?

Arrie de Beer, wat ou bande met Naspers het en ná termyne by Noord-Wes Universiteit en Universiteit van die Vrystaat tans buitengewone hoogleraar in joernalistiek by die Universiteit van Stellenbosch is – dis op hom wat die keuse geval het vir die resensie in Boeke24.

In die krimpende Afrikaanse mediabedryf is daar ballasmandjies vol van uiteenlopende menings oor Naspers en Media24 wat deur oud- en huidige werknemers gehuldig word. Maak die nuwe boek – wat opgesaal is met die titel ’n Konstante revolusie: Naspers, Media24 en oorgange en saamgestel is deur Lizette Rabe – voorsiening vir die ou maatskappykultuur, en gee dit genoeg ruimte vir die visioene van die huidige geslag?

De Beer se resensie is een wat getuig van finesse. Hy laat hom nie uit oor die onderstrominge nie, maar noem wel die belangrikste uitsprake (deur Ebbe Dommisse, Ton Vosloo, Farial Haffajee, Willie  Esterhuyse, Chris van Wyk en Esmaré Weideman). Uit die manier wat De Beer die argumente en sienings uitlê, maak ek die afleiding dat hy heeltemal in sy skik is met die rol wat die samesteller, prof. Lizette Rabe gespeel het en dat hy uit die 22 stukke ’n intelligente diskoers kon lig.

Ek sou graag wou gesien het dat hy meer oor Rabe gesê het, en die wyse waarop sy die bydraers gekies het. Rabe is een van die reuse onder die geslag joernaliste wat via die Departement van Joernalistiek by US hul weg na Naspers gevind het en daar diep spore getrap het.

Ek kan nie dink dat iemand met haar ondervinding en insig sou nagelaat het om enige kritiese hoeke in te sluit onder die sienings nie, net so min as wat sy sou nalaat om die prestasies van die Nasionale Pers deur die jare behoorlik te laat besing.

De Beer gee nie duidelikheid hieroor nie – die enigste punt waarop ek sy resensie sou wou kritiseer. Mens kan beslis nie fout vind met dít wat hy alles die moeite werd ag om te noem nie.

Hy is uiteraard uitstekend geplaas om te weet dat geen koerantleser regtig ’n aftellysie van al die bydraers en hul sienings verwag nie. Deur Dommisse, Vosloo en Esterhuyse se standpunte aan te haal, dek De Beer die kernvrae oor die verlede, die hede en die toekoms. Dit is die wese van ’n boek wat ’n honderd jaar van hierdie mediamaatskappy wil gedenk, en De Beer maak dit heel gepas die belangrikste punte in sy betoog.

Oor een saak bly ek nuuskierig, al is dit om persoonlike redes vanweë die feit dat ek dikwels in die afgelope jaar onder vriende en kennisse moes luister na ’n gestryery oor wat presies van Nasionale Pers geword het sedert die koms van Koos Bekker.

Kry Bekker self kans om sy siening oor Naspers met die lesers van Rabe se boek te deel? En indien wel, sê hy iets oor die feit dat Naspers deesdae eerder ’n beleggingsmaatskappy is met Media24 ’n baie klein onderdeel daarvan?

Sal dié vrae seker net kan beantwoord kry deur die boek te koop.

Die Het Jan Marais Nationale Fonds het vanjaar by die Woordfees ’n byeenkoms gehou. Prof. Andreas van Wyk en Ton Vosloo het by daardie geleentheid opgetree. Baie is daardie dag gesê oor Jan Marais, wie se largesse tot die totstandkoming en welsyn van sowel die Nasionale Pers as US gelei het.

Jan Marais is ook die onderwerp van Pieter Kapp se boek Nalatenskappe sonder einde, wat deur Fransjohan Pretorius in Boeke24 bespreek is.

Die waardering wat Pretorius vir Kapp se navorsing en die boek uitspreek, is vir my genoeg rede om te weet dat hierdie ’n onmisbare boek is vir diegene met ’n belangstelling in die Universiteit van Stellenbosch en die Nasionale Pers. Trouens, uit Pretorius se resensie kan mens die afleiding maak dat Kapp se boek ’n aanvulling vir Rabe se versameling essays kan wees, en selfs gesien kan word as die inligting-onderbou daarvan.

Ek wonder hoeveel mense daar wel nog is wat daardie belangstellings deel.

Profile photo of crito

by crito

Draaiboeke sonder flieks

Augustus 12, 2015 in Uncategorized

Die publikasie van draaiboeke is só ’n sonderlinge gebeurtenis dat ’n mens verwag dat ’n resensent behoorlik sal baljaar met al die moontlike invalshoeke. In Afrikaans het daar pas twee draaiboeke van Karel Schoeman onder die titel Die vrou wat alleen bly: Twee draaiboeke verskyn. Dis twee meer as wat daar in meeste tale die afgelope tien jaar verskyn het – in Engels alleen word sulke publikasies alleen aangepak wanneer ’n rolprent buitengewoon gewild is en/of kultus-status verwerf het. ’n Goeie voorbeeld daarvan is die publikasie van die draaiboek van Robert Altman se Short Cuts, waarby daar die bykomende allure was dat die draaiboek saamgeflans is uit verwerkings van nege Raymond Carver-kortverhale.

Maar draaiboeke van rolprente wat nooit gemaak is nie? Dit gebeur net nie. Sou ’n uitgewer so ’n groot finansiële belegging maak as daar nie ’n buitengewoon goeie motiverings is vir die publikasie nie? Soos byvoorbeeld dat die werk ’n nuwe lig sal werp op die betrokke skrywer se oeuvre, of tematies van betekenis sal wees binne ons tyd?

Met hierdie vrae wat reeds by my opgewerp is deur die uitlig-paragrafie in die begin van Wium van Zyl se resensie oor hierdie boek in Rapport Boeke, het die lees van die resensie spoedig ’n baie groot teleurstelling geword.

Van Zyl is bedrewe genoeg om reeds met die intrapslag genoeg te sê om Schoeman-bewonderaars te laat regop sit: “Bodemlae waarin klein versteurings ’n ingrypende effek kan hê. Dít is die verhoudingswêrelde van Karel Schoeman se twee draaiboeke in sy Die vrou wat alleen bly.”

Daarna plaas hy die twee werke, en gee ’n aanduiding van die dinge wat hom opgeval het van hulle. Met sy slot maak hy sy pakkie netjies toe: “Die twee werke dateer van ‘omstreeks 1984’ en is nooit verfilm nie. Die tweede was trouens ’n aanset tot ’n roman wat nooit geskryf is nie. Die historiese rekonstruksie in laasgenoemde is al interessant. Die lees van ’n draaiboek is ’n uitdaging, maar dié publikasie sal Schoeman-liefhebbers beslis nie teleurstel nie.”

Die vraag is nou net of ’n mens ’n hele resensie wil lees om dít te weet. Vir die Schoeman-liefhebbers én die Schoeman-ignoreerders: Hoekom uitwei oor ’n publikasie sonder om te probeer uitpluis wat dit so besonders maak dat dit hoegenaamd gepubliseer is? Daar moet tog iets meer in die teks steek as net die feit dat dit uit die pen van Karel Schoeman gekom het, anders sou die uitgewer nie gebodder het met dié boek nie.

Die band met Hierdie lewe – wat Van Zyl ook uitwys – kan sekerlik nie al wees nie. ’n Mens begin die vermoede kry dat Schoeman se kruidenierslyste ook binnekort aan die bod sal kom. Hoekom nie liewer geld belê in nuwe jong stemme nie?

Daniel Hugo maak weer sy verskyning as resensent in Rapport met ’n bespreking van die jongste uitgawe van die HAT. Ek wil nie met hom skoor soek nie, maar ek dink hy verdien ’n antwoord op sy verklaring dat “Kaaps is ’n variëteit wat nog afgeskeep word in die HAT”.
Ek is geen leksikograaf nie, maar sover my kennis strek haal ’n woordeboek soos hierdie meeste van die woorde uit die geskrewe of bedrukte taal, met die gesproke taal as bykomende bron in soverre dit aangeteken word deur belangstellendes.

Dit is dus vir my ’n wesentlike vraagstuk of Hugo se opmerking gesien moet word as ernstige beletsel. Hoeveel Kaaps kry mens te lese? Sou daar hoegenaamd van ’n vorm van standardisering by Kaaps sprake wees?

Interessante vraagstuk.

Dit was ’n goeie idee van Boeke24 om ’n oud-Bat te kry Rooiplaas te resenseer – Rooiplaas synde die opleidingsterrein van 1 Valskermbataljon. Ek besef dis ’n erg gespesialiseerde werk, en neem aan dat die resensent, Omri van Zyl, al die tersaaklike dinge raakgesien het en belig. Die enigste eiertjie wat ek wil lê, is dat ek wonder of die skrywers van die boek, Renier du Toit en Ronnie Claassen, ook reaksies op die Bats gekry het by oud-lede van Swapo, die enigste soldate wat aan die ontvangkant was van ons valskermmanne se gevegsvernuf.

Neffens dié resensie staan Tom Gouws se uitvoerige bespreking van Marlise Joubert se nuwe bundel, Bladspieël. Gouws skryf in amper gedrae trant – sy hele aanslag is dié van iemand wat graag sy agting en bewondering vir die digter van die verse voor hom wil oordra. Wanneer hy dit ’n “allerheerlike digbundel” noem, of uiteindelik oordeel dat die digter van hierdie “kosbare en ryk onthoubare skat” kan saampraat met die beste liriese digters in Afrikaans, is dit die kulminasie van ’n lang betoog. Ek hou meer van hierdie soort resensie as die versameling sporadiese indrukke wat soms deur resensente aangebied word as resensies.

André Gouws se bespreking van Die dag van die lord, deur Johan Kruger, is myns insiens té bondig. Die kritiek wat hy uitspreek (oor kontinuîteitesffoute) is nie verdoemend nie, en ek het die gevoel gekry dat daar heelwat meer oor die werk gesê sou kon word, veral oor die gebruik van sekondêre bronne.

Profile photo of crito

by crito

Stadigaan

Augustus 5, 2015 in Uncategorized

Deon Maas. Dit neem my lank, maar ek begin die man se resensies op ’n manier waardeer – maar dit sal nog ’n ruk wees voordat ek dit heeltemal goepraat.

Sy jongste, oor Hans Pienaar se roman My China (Boeke24), is weer vol vreemde formulerings en struikelende styl, maar die kern van sy skryfwerk kom baie sterk tot mens deur. Dít is sy eerlikheid en die manier waarop hy dinge gesê kry.

Hy laat jou onder geen twyfel oor presies wat hy van dié boek dink nie. Swak uitgegee, maar die inhoud laat hom lekker terugdink aan die jare tagtig. Dan swaai hy deur na ’n slot waarin hy op ’n mooi manier vir die outeur sê dat hierdie boek jare gelede gepubliseer moes gewees het, want dit het weinig te sê vir vandag se jonger lesers.

Al het hy wat Maas is dit só geniet, op sy gevorderde ouderdom.

JB Roux se bespreking van Skuldig, die nuwe roman deur Martin Steyn (Boeke24), is doeltreffend en op die punt af. Tog het hy my laat glimlag met die manier waarop hy ’n oomblik van skerp kritiek inlei: “Plek-plek lok die teks wel ’n frons uit.” Wat? Die afstandelikheid van hierdie stelswyse laat my wonder of die teks nie ook plek-plek ’n krieweling van die kroontjie veroorsaak het nie. Of ’n insinking in die gemoed.

In Rapport het Joan Hambidge geskryf oor Skynskadu, ’n nuwe digbundel deur Christine Barkhuizen le Roux.

In dié bespreking val Hambidge terug op haar aforistiese styl. Dit lees soos ’n versameling los gedagtes oor die bundel. Modder teen die muur, nè? Dié benadering bied nuttige insette vir diegene wat voel hulle het begeleiding nodig by die lees van die bundel.

Vir mense wat ’n Sondagoggend in die wintersonnetjie wil indommel, terwyl hul kinders vir hulle die boekresensies in Rapport voorlees, sal dit wel Grieks klink.

Skakels:

http://www.netwerk24.com/netwerk24/vermaak/boeke/2015-08-03-my-china-soos-die-80s-se-paranoia

http://www.netwerk24.com/netwerk24/vermaak/boeke/2015-08-02-die-bloed-is-aan-die-muur-in-naelbyter

http://www.netwerk24.com/netwerk24/vermaak/boeke/2015-08-02-gestroopte-eerlike-verse-tref

Profile photo of crito

by crito

‘n Reus van ‘n resensie

Julie 28, 2015 in Uncategorized

Ná Henning Snyman se resensie van Lien Botha se Wonderboom (LitNet) kan daar geen twyfel meer wees dat dié literêre webwerf ’n integrerende deel geword het van die Afrikaanse boekebedryf nie. Dit is ’n reus van ’n resensie, onbelemmer deur die beperkinge wat ruimte en teikengehoor aan die koerantresensent opdwing.

Dewald Koen se bespreking vir Boeke24 was nie sonder verdienste nie. Ek het dit trouens hoog getakseer, doen dit steeds. Maar hy raak net aan die dinge wat Henning Snyman so dramaties en uitvoerig uitpak in sy resensie-essay.

Die belangrikste is natuurlik wanneer mens die webblad oopmaak, en hier staar Anna M. Louw se Vos jou in die oë. En dit flits deur jou gedagtes – Magriet in Wonderboom se van is Vos. Natuurlik – daar is ’n konneksie.

Dán gee jy oor aan Henning Snyman, en  al lesende vou daar nog meer elemente van Wonderboom oop, dinge wat met die lees miskien ’n vae kropgevoel uitgelok het, maar geen sekere wete nie.

Hy trek die Bybel nader, en Etienne Leroux se Onse Hymie. Die reis deur die Karoo val netjieser in plek. Só, met die uitpak van sy analise, besef mens dat Snyman waarskynlik later verder sal kan/wil aanvul – Anna M. Louw se Vos lei op sy beurt na Faust, wat sekerlik strenger onder die loep geneem kan word in die kyk na Magriet se stroping.

Wag, ek’s effens in vervoering. Terug na die koerante.

Die interessantse resensie onder die naweek se oes, is Jacques Myburgh s’n oor Dana Snyman se In die blou kamp. Net Myburgh se afsluiting verraai sy relatiewe gebrek an ervaring, effe studentikoos. Andersins kry hy reg om van die treffendste oomblike in Snyman se versameling Facebook-aandenkings te gebruik sonder om sy spoed en argument te verloor. Kyk gerus hoe benut hy Ollie Viljoen se grap.

Lona Gericke se bespreking van Marita van der Vyver se Swemlesse vir ’n meermin is op sy manier ook merkwaardig. Gericke is een van die mees gerekende boekemense in die Kaap, ’n kenner met ’n baie wye leessfeer.

Haar taksering van Van der Vyver se nuwe jeugboek is negatief, al probeer sy kliphard om die slag te versag. Die opskrif by die resensie is ’n opsomming van wat Gericke binne die resensie op ’n effens sagter manier sê: Marita moet stories skryf, dis wat sy beste doen.
Rudolf Stehle se bespreking van Boekstaaf, ’n nuwe bundel deur Nini Bennett, is eweneens netjies beheersd. Hy het respek, maar kom so na daaraan as wat moontlik is om die werk as middelmoot-poësie te beskryf.

Profile photo of crito

by crito

Verandering

Julie 21, 2015 in Uncategorized

Een van die onderwerpe wat dikwels in my huis aan etenstafel bespreek word, is hoeveel Suid-Afrika al sedert 1990 verander het. Hoeveel is prysgegee, hoeveel is geneem. Hoeveel wrewel en verkwaliking bly oor in die harte van mense aan weerskante van die prysgee- en prysneem-lyn.

Daarom ook dat Ena Jansen se Soos familie: Stedelike huiswerkers in Suid-Afrikaanse tekste in die rondte gelees en bespreek is. Ek kan bevestig dat almal saamstem met resensent Jean Meiring (Boeke24) dat hierdie boek ‘n gróót en onomstootlike prestasie is.

Jansen gebruik haar eie lewe en die letterkunde as vertrekpunt. Die boek lees lekker – onderhoudend, ontstellend, selfs krenkend. Dit is vir ‘n wit huisgesin onmoontlik om deur hierdie proses te gaan en nie te vind hoe absoluut waar Jean Meiring se reaksie is nie: “Eweneens gee sy haar sekerlik oorwegend wit Afrikaanse lesers ‘n spieël waarin hulle ‘n stuk van hulself te sien kan kry, dalk vir die heel eerste keer.”

Hoeveel keer ‘n mens ook vir jouself sê alles het in Suid-Afrika verander, dwing Jansen jou om alles te voer tot daardie een ongemaklike vraag: “Hoeveel het dit by my aan huis verander?”

Dit is verstommend om te hoor wat my kinders, in hul twintigs, te sê het oor my en my wederhelf. Daar is ou gewoontes – wat alles deur Jansen en skrywers aangeraak word, al is dit soms met ‘n omweg – wat bly, al is die eienaar van die hart daarvan oortuig die bedoelings is anders.

Jansen gebruik uiteenlopende tekste – skrywers oud en jonk, uit alle tersaaklike sfere – en die vreemde ding by die lees van die boek is dat dit juis, soos resensent Meiring aandui, vir die lesers in my klein kring gedwing het om die streep verder te trek, uit die letterkunde na die eie werf. Goed, nie altyd nie, maar meestal.

Wat Meiring nie noem nie, is dat Jansen se boek mens ook lei na skrywers wie se werk jy nie geken het nie – in my geval Zukiswa Wanner.

Wat vir my ook opvallend is van die resensie, is presies hoe gemaklik Jean Meiring ‘n probleem omseil het wat resesente gewoonlik ervaar wanneer hulle positief oor ‘n boek wil skryf: Hoe verpak jy die loftuitings, hoe kies jy jou emosionele sleutel?

Haar betoog is ‘n reaksie op Jansen se “meditasie” sonder ongemaklike nagalming. Sy analiseer Janse se procedé, sy loof haar vindingrykheid en haar ontwyking van sentimentaliteit. Haar oog is literêr gerig, en Meiring dui die voordele van dié benadering almal aan.

Sy gee nou wel nie maklik toe dat Jansen se taalgebruik dikwels erg deur Nederlands beïnvloed is nie, maar sy lig tog uit dat die boek nie in logge akademiese Afrikaans geskryf is nie.

Meiring verdien vir die geheel lof – een van die resensie-hoogtepunte van hierdie jaar.

Dis met ‘n gevoel van effense irritasie wat mens dan die ander resensie op die blad lees – André Bartlett s’n oor Dáárom glo ek! van Cas Vos.

Bartlett het al vantevore getoon dat hy baie genuanseerd oor geloofsake kan skryf. Hoewel ek weinig belangstelling kan bymekaarmaak vir Cas Vos se boek, was dit ‘n groot plesier om te sien met hoeke goeie maniere en selfbeheersing Bartlett verduidelik dat Vos met Dáárom glo ek! net vir die reeds bekeerdes predik.

Profile photo of crito

by crito

Ontsier

Julie 15, 2015 in Uncategorized

Dewald Koen se profiel as resensent groei met elke nuwe episode van Boeke24. In die jongste het hy Alexander Strachan se Brandwaterkom bespreek en met die uitsondering van ’n enkele opmerking ’n wesentlike bydrae gemaak tot die korpus van Strachan-ontledings. Boonop was dit die soort koerantresensie wat nie daarvan beskuldig kan word dat dit net ruimte vul nie.

Die uitsondering is ’n vraag wat Koen in erns stel vroeg in sy skrywe: “Lesers mag hulself egter afvra waarom juis nóg ’n roman oor die Anglo-Boereoorlog gepubliseer word?”

Dit is moedswillig van hom om só vroeg in ’n resensie só ’n twak-gedagte op mens te lanseer. Vra hy dit net om snaaks te wees, of om te dien as wegspringplek vir sy daaropvolgende opmerking, naamlik oor presies hoeveel onlangse publikasies oor daardie oorlog handel?

Moontlik is Koen se aandag as pedagoog op ander dinge gefokus, maar iets behoort tog agter in sy gedagtes te knaag: Skrywers skryf enersyds oor dié onderwerp omdat dit dankbare material is, en andersyds omdat die publiek oënskynlik ’n hunkering het daarna en dit bly koop.

Het enigiemand Willem Anker dit verkwalik dat hy oor Buys skryf nadat André P. Brink reeds oor hom geskryf het? Natuurlik nie – een onderwerp wek uiteenlopende reaksies by verskillende skrywers.

’n Vraag soos die een wat Koen stel, val uit toon met die res van sy resensie. Trouens, dit laat mens net besef hoe knap die res is – en hoe maklik ’n kletsery oor triviale vraagstukke ’n goeie stuk werk kan ontsier.

Profile photo of crito

by crito

Wrange insig

Julie 8, 2015 in Uncategorized

Maandagoggend het Willie Breytenbach op RSG ’n uiteensetting gegee van presies wat die knelpune tans in Lesotho is. Hy het ’n manier om dinge netjies en reguit oop te vlek en dan die kern vir jou uit te wys.

Hy doen min of meer dieselfde in sy bespreking van Dirk Mudge se Enduit vir ’n onafhanklike Namibië (Boeke24). Dis net dat hy hier ook ’n element van wrange insig vertoon, iets wat jou vanaf die eerste paragraaf laat besef dat jy stadig moet lees, moet uitpluis wat die implikasies is van wat hy sê.

Kyk byvoorbeeld na sy eerste sin: “Hierdie is die eerste boek in Afrikaans wat oor die onafhanklikwording van Namibië geskryf is.”

Hoekom is dit so belangrik dat hy heel in die begin noem dat dit die eerste boek is wat in Afrikaans oor die onafhanklikheidswording van Namibië geskryf word? Kyk gerus na die groter konteks – dink terug aan die stryd wat Suid-Afrika in die wêreldhof gaan stry het oor Suidwes-Afrika. ’n Stryd wat van Pik Botha ’n Nasionale held gemaak het, en Lang Dawid de Villiers onaantasbaarheid verleen het.

De Villiers is van die Wêreldhof af Nasionale Pers toe, welke mediamaatskappy tot op hede nog nie ’n boek in Afrikaans oor die onafhanklikheidwording van Namibië gepubliseer het nie. Dieselfde maatskappy wat ’n kantoor in Windhoek geopen het vir die duur van die Turnhalle-onderhandelinge.

Dit is dik stukke agtergrond wat Breytenbach met een sin oproep sonder om enigiets pront-uit te sê. As jy by jou bewussyn was in die jare tagtig, sal jy weet. Jy hoef dit nie met ’n lepel gevoer te word nie.

Daarna staan hy stil by Mudge se vraestelling en antwoorde. Sy manier van uitlig is vir enige persoon wat in die eietydse politiek en geskiedenis belang stel genoeg om te weet dat hierdie ’n hê-boek is, lank voordat Breytenbach dit in sy slotopmerking uitspel.

Dewald Koen se bespreking van Lien Botha se Wonderboom (Boeke24) is in meeste opsigte presies wat ’n debutant se hart kan begeer. Indringend, bereid om haar dadelik te probeer plaas binne die konteks van haar eweknieë, bewus van die roman se aansluiting by sy tyd en omgewing.

Soms neig hy na onodige wollerigheid in sy formlering (“Botha lewer indirek kommentaar op die kapitalisties georiënteerde verbruikersamelewing wat in hierdie postapokaliptiese Suid-Afrika tot ’n nuwe vorm van ekonomiese segregasie gelei het.”)  maar in die algemeen kry ’n mens die gevoel dat hy meer as bereid is om die waarde van die roman op intellektuele en estetiese vlak te probeer peil.

Die enigste fout wat daar wel in sy redenasie is, is sy konstatering dat Botha se skryfstyl beskryf kan word “as ’n samevoeging van Ingrid Winterbach, Karel Schoeman en Marlene van Niekerk”. Só ’n opmerking help net mooi niks. Met hierdie drie genoemde skrywers wissel die styl van roman tot roman – die Karel Schoeman van Op ’n eiland kan kwalik in verband gebring word met dié van Afskeid en vertrek; die Marlene van Niekerk van Triomf  met dié van Die vrou wat haar verkyker vergeet het; of die Ingrid Winterbach van  Niggie met dié van Die aanspraak van lewende wesens. Waar plaas hy dan vir Lien Botha?

Sulke opmerkings lyk imponered, maar beteken uiteindelik net mooi niks. Pleks dat hy fokus op die uniekheid van Botha se styl, en dié probeer tipeer.

Ek het ten laaste baie gehou van Riaan Grobler se resensie van Woudfontein, die debuut van Hannes Haasbroek (Boeke24). Dit verhoog die bekoring van die boek wanneer ’n resensent beken dat hy aanvanklik heeltemal om die bs gelei is deur ’n skrywer, en daarna deeglik onder die indruk van die boek se goeie hoedanighede kom.

Profile photo of crito

by crito

Die verwysingsraam

Junie 30, 2015 in Uncategorized

Daar word al hoe meer na ons tyd verwys as dié waarin daar dumbing down is. ’n Tyd waarin jy jou onkunde vergewe word. Dit is waar. As sportkommentators se gebrekkige Afrikaans jou hinder, gaan luister ’n bietjie hoe hulle Engels praat. Die kernwoordeskat krimp elke week.

Daarom is dit vir my so dikwels ’n plesier om Joan Hambidge op die lyf te loop, as ’t ware, waar sy in koerantresensies haar lesing van ’n boek ondersteun met verwysings na ’n groot verskeidenheid ander publikasies. Sy maak nie alleen die boek onder bespreking vir jou oop nie, maar gee vir jou aanduidings na al die rigtings waarin jy verwante leesstof kan opspoor.

Ek weet daar is mense wat nie van haar styl hou nie, dit as grootdoenerig beskou. Ek is nie een van hulle nie. Dit is haar belesenheid wat my aanstaan.

Wanneer sy dit in Rapport Boeke het oor Alexander Strachan se Brandwaterkom, verwys sy na die skryfwerk van Christoffel Coetzee, Karel Schoeman, Dan Sleigh, Marié Heese, Ingrid Winterbach en Willem Anker. Dit gee vir jou ’n gedagte- en verbande-raamwerk waarbinne jy weet jy Brandwaterkom gaan moet plaas, wanner jy (hopelik gou) by die lees daarvan uitkom.

In haar bespreking anker sy opmerkings aan name uit ’n ander sfeer – E.M. Forster, Wayne C. Booth. Sy kan Vilonel, die berugte Vrystaatse joiner, plaas in die spektrum  tussen Botha, Steyn en Hertzog enersyds, en Buller en Cronje andersyds. Ten opsigte van laasgenoemde sou sy ook die naam van Sonja Loots kon genoem het, en by Buller dié van Deon Opperman.

As resensent wat jou nuuskierig wil maak, sê sy ietwat meer oor Cronjé self – vermoedelik vanweë bande tussen hom en Vilonel?

Brandwaterkom is nou heel bo-aan die lysie boeke in my wensemmer. Alexander Strachan se Dwaalpoort is vir my een van die groot romans van die afgelope tien jaar en ek is baie nuuskierig om te sien hoekom Hambidge in hierdie resensie na die karakter Bullet verwys, en nie noem dat daar ’n soortgelyke persoon in Dwaalpoort is nie. Net toevallig dieselfde naam, of is daar ’n groter verband tussen Dwaalpoort en Brandwaterkom? Sy sou tog genoem het as daar was.

Boeke24 het Deon Maas gevra om Tinus Horn se  nuwe roman, Boas Mei is verward, te bespreek. Maas gee geen literêre verwysingspunte nie, en ’n mens kry soms die gevoel dat hy sy resensie gedikteer het en dit ook taamlik vinnig gedoen het. Dit lees lekker vlot, Maas se formulering is soms ’n belewenis, maar dit val té dikwels uitmekaar.

So argumenteer hy in ’n stadium dat Tinus Horn gegroei het as skrywer sedert sy vorige twee romans, en kom dan met ’n opmerking wat elke leser sal laat regop sit omdat dit daarop dui dat Maas werklik dieper oor Boas Mei is verward nagedink het as die drie hoeke wat hy tot in hierdie stadium geïdentifiseer het.

Maas se naamlik: “Hy het nie in dié slaggat geval nie. Boas Mei is verward sien Horn as skrywer ’n trappie hoër beweeg.” Nou wag ons, Maas gaan die hoër trappie verduidelik, literêre teoretici gaan ’n ankerplek kry vir die toekomstige taksering van Tinus Horn.

Maar nee, Maas val homself in die rede met iets tersyde oor die uitgewer, en vertrek dan volstoom verder sonder om weer terug te kom na daardie hoër trappie. Die indruk van ’n oppervlakkige woordvloed keer terug in ’n stukkie nonsens soos “Horn kry dit reg om jou partymaal te laat skuldig voel omdat jy lag, amper soos as iemand in ’n mangat val.” Hè? Slordige skryfwerk – waar is die subredakteurs wat hierdie dinge moet regmaak?

Die beste stukkie ploeterskryfwerk kom ’n paar paragrawe verder: “Die boek het 84 hoofstukke in 177 bladsye. Dis amper soos iemand wat jy sien deur ’n stroboskopiese lig.”

Pragtige beeld, dié van die stroboskopiese lig, en ek verstaan wat hy probeer sê. Maar die formulering laat dit lyk asof die twee opmerkings losstaande van mekaar is, en as jy nie weet wat ’n stroboskopiese lig is nie, sal jy nooit weet dat Maas sinspeel op die flitsende effek van hoofstukke wat verbysnel omdat hulle so kort is nie.

Lees maar self die res. Ek gaan nie weer nie.

André Krüger se nuwe roman, Komplot, word sterk deur Frederick J. Botha in verband gebring met sy debuut, Die twee lewens van Dieter Ondracek. Dit is vir my interessant dat hy op die strukturele ooreenkomste tussen die twee werke fokus. As mens hierdie resensie (in Boeke24) lees in samehang met Joan Hambidge s’n oor die nuwe Strachan-roman (in Rapport Boeke), is dit betekenisvol dat Krüger ook die historiese bakens van die Suid-Afrikaanse geskiedenis so sterk laat figureer.

Dit sou ook interessant gewees het as Botha Krüger se skryfwerk vergelyk met soortgelyke pogings in Engels, soos bv Forsyth se Day of the Jackal (gegee die opmerking wat Botha maak oor ’n verhaal waarvan die leser uit die staanspoor die uiteinde ken, maar steeds geboei genoeg bly om aan te hou lees).

Dis baie kalmerend om Botha se resensie te lees ná Deon Maas s’n. Ook Helen Schöer (Boeke24) is opmerklik rustig terwyl sy eintlik baie opgewonde is oor Dibi Breytenbach se debuutwerk, Saliger.

Sowel Rapport Boeke as Boeke24 het vandeesnaweek resensies geplaas van Juliana Coetzer se Bloedvreemd. Dewald Koen skryf in Rapport, en Riëtte Grobler in die oggendkoerante oor hierdie outobiografie, waarin Juliana Coetzer vertel hoe die siekte van ’n kind ’n gesin kan ontwrig en lewensplanne in ander rigtings stuur.

Ek het aanvanklik gedink Grobler takel dié moeilike opdrag die beste, omdat sy kort en bondig skryf. Hoe anders, het ek gedink, Grobler is ’n joernalis. Hoe kan Koen hierop verbeter?

Wel, hy het. Omdat hy meer ruimte tot sy beskikking het, kry hy dit reg om meer inligting oor die siekte wat aanleiding tot die skryf van die boek gegee het. Dit heet Landau-Kleffner-sindroom, en jy kry dié identifikasie net by Koen. Hy gee meer inligting daaroor, en ofskoon sy en Grobler se reaksie presies dieselfde is, sal syne uiteindelik meer waarde hê vir koerantlesers.