Profile photo of crito

by crito

Rykdom

Julie 19, 2017 in Uncategorized

LitNet het die afgelope week gesorg vir ’n “embarrassment of riches” op hul resensie-uithoekie. Die soort oorvloed wat Crito ’n paar vakansiedae gekos het. Gewoond aan die lengte van resensies soos deur Boeke24 en Rapport Boeke op die mensdom losgelaat word, selde meer as ’n duisend woorde, het daar skielik ’n stroom uitstekende langer resensies oor die groot publikasies van die oomblik op LitNet verskyn.

Die belangrikste daarvan is sekerlik ook die omvangrykste. Johan Rossouw se LitNet Akademies-resensie-essay oor Kleinboer se jongste roman, Hierdie huis.

Rossouw gebruik die ruimte tot sy beskikking en lewer ’n bespreking wat ongetwyfeld in die jare wat kom beskou sal word as dié beginpunt vir die kritiese analise van nie alleen hierdie roman nie, maar ook van Kleinboer se eerste drie romans.

Rossouw werk baie deeglik. Sekerlik het die essay ’n akademiese inslag wat dit swaartillend sou maak op ’n koerantbladsy. Maar hier, binne die LitNet-konteks, is Rossouw se aanslag perfek. Hy loop aan vanaf Kleinboer se eerste publikasie, en teen die tyd dat mens by Hierdie huis se analise kom, weet jy alles wat nodig is om Rossouw se bespreking van Hierdie huis na waarde te kan skat.

Crito het nie veel sinnigheid aan die illustrasies wat by die resensie geplaas is nie. Nick Cave en Ivan Vladislavic is gewoon verwysingspunte, maar nie noodsaaklik vir die begryp van Hierdie huis nie.

Maar in sy geheel is dit ’n bespreking wat eervolle vermelding verdien in enige taksering van die huidige stand van Afrikaanse literêre kritiek.

(Crito moet ook byvoeg dat ek dadelik met meegevoel gevul was vir Riaan Grobler, wat dieselfde boek vir Boeke24 geresenseer het, en wie se resensie verskyn het enkele dae ná Rossouw s’n die kuberruim binnegevaar het. Grobler het, gegee die koerant-konteks en die ruimtebeperkings wat hy had, self besonder goed gevaar. Sy analise is knap, en hy bring ’n element na vore wat Rossouw glad nie het nie. Dit is naamlik die leser, Grobler, se emosionele reaksie op dit wat hy gelees het.)

Terug na LitNet.

Een van die hardebaarde van die Afrikaanse literêre toneel, Hennie van Coller, skryf oor Die wêreld van Charlie Oeng, deur Etienne van Heerden. Uiteraard het dit nie dieselfde omvang as Rossouw se bespreking van Hierdie huis nie, maar mens het die gevoel dat hierdie roman ook sal kan baat by die soort hantering wat ’n literator aan ’n roman kan gee binne die konteks van ’n LitNet Akademies-resensie-essay.

Van Coller skryf in redelike detail oor baie aspekte van Van Heerden se roman. Crito het Van Coller se hantering daarvan veel nuttiger gevind as dit wat reeds in koerantresensies oor die boek verskyn het – en daardie resensies was nie liggewig-werk nie.

Daar is tekens dat hy nie heeltemal oorrompel is deur die roman nie, maar uiteindelik gee hy tog toe dat Van Heerden met Die wêreld van Charlie Oeng weer die peil van sy beste werk bereik.

Agterna voorsien hy die niksvermoedende leser van ’n glossarium van terme wat hy graag vir ons wil verhelder. Crito glo nie dit is nodig nie – die soort leser wat in hierdie besprekings belang stel, sal dié dinge nie vreemd vind nie. Wat is die woord wat Ernst Lindenberg vir sulke dinge gebruik het? Skoolvossigheid. Vir Crito se gevoel is Van Coller se opmerkings oor taalfoute in Die wêreld van Charlie Oeng ook verwant daaraan.

Ten laaste Dewald Koen se resensie oor Marita van der Vyver se Misverstand. Crito het al resensies van Van der Vyver se boeke sien kom en gaan. Sy het baie gely onder die vitterigheid van resensente wat hoge letterkunde verwag en voel daar is nie genoeg daarvan nie, asook resensente wat verstrooiingslektuur verwag het en voel die onderbou is té literêr of ernstig.

Koen besweer in baie opsigte hierdie wanbalans deur Van der Vyver se skrywerskap ernstig te benader, die humor raak te sien, die slim afsplitsings, en die ernstige tematiek te aanvaar.

Sy positiewe taksering (dat Misverstand een van die drie beste romans is wat Van der Vyver geskryf het), en uiteindelike samevatting van die inhoud het ’n ander aspek na vore gebring wat ’n mens nie altyd van alle resensies opval nie: Hierdie resensent het waaragtig in die boek en skrywer belang gestel.

Profile photo of crito

by crito

So reguit as kan kom

Julie 12, 2017 in Uncategorized

Na maande van redelik voorspelbare resensies, kom daar skielik ‘n paar wat nadere ondersoek verdien. Die belangrikste is sekerlik Tom Gouws se bespreking van Ruan Fourie se digbundel ‘n Ope brief aan Dorian Gray.

Wat hierdie resensie belangrik maak, is nie die hoeveelheid aandag wat Gouws aan die inhoud van die bundel afstaan nie. Hy hanteer dié in die bestek van een sin:

“Die tyd en geduld ontbreek my om oor die menigvuldige mankemente van die bundel te begin uitwei: die skrynende gebrek aan die mag van die metafoor, wat die teks­te so terloops en studentikoos praterig en triviaal maak; ’n verliteratuurdheid wat die eie stem totaal verswelg; onoortuigende teenkonvensietruuks; gebrekkige versifikasie, en veel, veel meer.”

Wat wel vir Crito van die uiterste belang is, is Gouws se groter argument. Iemand moet, soos prof. A.P. Grové vanouds, brutaal eerlik wees met jong digters, sou die gedigte dit noodsaaklik maak.

Hy verduidelik presies wie almal dit ten opsigte van Ruan Fourie kon gewees het: professore, uitgewer, keurders, redigeerders.

Die manier waarop Gouws sy argument opstel, en die gebruik van ‘n wonderlike anekdote oor genoemde Grové, lig die hele resensie na ‘n volgende vlak. Hy resenseer in wese die bedryf, en die pligte van uitgewers.

Daarom ook is die opskrif by die resensie so verdoemend: “Digter nie teen homself beskerm”. Dit gaan nie om Ruan Fourie en sy brandende begeerte om sy verse aan die groot klok te hang nie. Dit gaan oor al die mense wat die verse moes gelees het en aan die digter moes verduidelik het dat die verse nog nie gereed is vir publikasie nie.

Is daar ‘n kans dat Gouws die pot misgesit het? Ander resensies, in blogs en elders, laat my vermoed dat hy in die kol is. Hy is net die enigste wat besluit het om nie doekies om te draai nie.

Etienne van Heerden se nuwe roman, Die wêreld van Charlie Oeng, het pas twee groot resensies uitgelok: Willie Burger s’n in Boeke24, en Frederick J. Botha s’n in Rapport Boeke.

Albei allemintige resensies wat probeer om sowel verhaal as tematiese onderbou vir die koerantleser toeganklik en verstaanbaar te maak. Die feit dat albei hierdie benadering gekies het, laat mens dadelik besef dat die boek nie deur ’n luttele resensie getem kan word nie. Crito onthou nog tye toe resensente sommer vroeg al tekens gegee het dat die boek groter is as wat ’n enkele bespreking kan vasvang, Destyds het hulle graag gesê die resensie is net ’n voorlopige rapport of iets soortgelyks.

In effek is dit wat Burger en Botha hier doen. Botha waag dit nog met ’n baie besliste evaluasie, “grootopgesette en meesleurende roman waarmee Van Heerden voortbou op bekende temas uit sy oeuvre en bewys waarom hy een van die bedrewenste prosaïste in Afrikaans is.”

Burger se reaksie is ook baie reguit en indringend, maar sy evalusie is in enkele formulering ingebed. Die lees van Die wêreld van Charlie Oeng het ’n transformerende effek, skryf Bruger.

Crito sien juis een leser het op Netwerk24 se webblad vir Burger aangevat met die opmerking dat hy steeds nie weet of dit ’n lekker boek is om te lees nie.

Maar Burger sê dan hy is getransformeer deur die roman. Kan ’n mens groter lof aan ’n roman bring?

Albei resensies is aanbevelenswaardig. Ek vermoed al resensente sou dubbel die ruimte waardeer het, maar vir voorlopige beoordelings is albei resensies heeltemal aanvaarbaar.

Profile photo of crito

by crito

Na smaak

Julie 4, 2017 in Uncategorized

Dis té vroeg in die vakansie om nou betrokke te raak by die ou geseur oor objektief en subjektief. Crito wil maar net sê dat hy met ’n heerlike krieweling begin lees het aan Marius Crous se resensie van Uittogboek, die nuwe bundel deur Johan Myburg (Boeke24).

Deur die resensie te begin met “Ek hou van Johan Myburg se poësie” stel hy sy kritici dadelik op die agtervoet. Al wat hulle nou kan doen, is om te sien hóé Myburg hom hierdie keer ingetrek het by sy gedagtewêreld. Wat die inhoud en uiteensetting self betref, is daar nie veel te redeneer nie. Crous is nie ’n beginner nie.

Hou mens aan die ander kant nie van Myburg se digkuns nie, is daardie sin vir die leser ietwat van ’n auto-eject. Wat’s volgende?

Madri Victor probeer  op LitNet stilisties aansluit by die tema van Irma Venter se Sirkus, die ene sirkus-aankondiger. Dit slaag in ’n mate, in soverre sy elke nuwe punt onder bespreking makliker kan uitlig.

Só ’n aanpak raak egter heel voorspelbaar en baie gedwonge, en teen die einde is dit nogal hinderlik wanneer sy haar lesers aanspoor om aan Venter ’n staande ovasie te gee.

Ek vind dit nogal jammer, want wanneer ’n mens die resensie noukeurig lees, en die sirkus-dinge ignoreer, is dit duidelik dat Sirkus  ’n besonderse roman is wat ernstige aandag verdien en sekerlik ’n bo-gemiddelde leeservaring bied.

Dewald Koen het met sy bespreking van Die diepblou see van Francois Loots die vertroude middeweg gevolg. Nugter, onbetroke, waarderend in toon.

Crito vermoed dat Koen die resensie heelwat sou kon opdollie, as hy wou,  omdat dit handel oor ’n toonaangewende figuur buite die stroom van nasionalisme in die vorige eeu. Jan Frederick Hendrik Hofmeyr verdien dit sekerlik.

Koen se bewondering vir Hofmeyr is duidelik, en tog nie hinderlik nie. En uiteindelik is dit die skryfwerk van Loots wat hom wel die sterkste aanspreek, en juis Loots se vermoë om ’n baie komplekse figuur geloofwaardig vir die leser te ontplooi.

Hy vind ’n spelfout op die agterblad, maar die roman self kom onbesoedel deur negatiewe kritiek daarvan af. Gegee dat die resensie op LitNet se webblad verskyn, waar daar ruimte is vir alle kante van kritiek, is dit vir my ’n baie goeie teken. Sal die boek wil lees.

Profile photo of crito

by crito

Satiries

Junie 28, 2017 in Uncategorized

Satire is ’n genre waar, om Kerry E. Wagner se wyse woorde effens te verdraai, ’n mens maklik verbeelding met intelligensie kan verwar. Die wonderlike insigte en vlymskerp humor kom nie altyd lekker deur nie. Nie almal kan op dieselfde vlak as Voltaire, Evelyn Waugh, PG Wodehouse, Kurt Vonnegut of Charles Dickens beweeg nie. En verstaan word nie.

Dit sou maklik wees om te sê dat daar ligjare lê tussen Voltaire en Schalk Schoombie se satire. Crito sou ewe geldig kon argumenteer dat meer mense vandag vir Schoombie se Rooi haring sal verstaan as wat daar mense sal wees wat Voltaire se werk sommer met die eerste lees toeganklik vind.

Dit is ongelukkig ook nie altyd te sê nie. Die resensies wat die afgelope twee weke verskyn het van Schoombie se Rooi haring (Jean Meiring in Boeke24, Deborah Steinmair in Rapport Boeke) illustreer dit maar net té goed.

Om die twee resensies na waarde te skat, moet mens jouself afvra in watter mate die resensente op hoogte was met die satiriese onderbou. Meiring kom ná ’n indringende uitleg van die verhaal tot die slotsom dat Rooi haring se teiken “Cluedo-agtige verhale van weleer” is. Daarmee gooi hy ’n evaluatiewe kombers oor Schoombie se fiksionele konstruk wat helaas erg negatief is.

Dit is duidelik dat hy ’n suiwer literêre poging van Schoombie verwag, en sê dit ook: “Ongelukkig laat Rooi haring ’n mens onversadig.
Maar ironies ook met die besef dat Schoombie ’n werklik talentvolle storieverteller is wat sy rug eerder op truuks soos dié moet keer en weer ’n properse literêre roman soos sy debuut, Boomkastele, behoort aan te pak.”

Ek het agting vir Meiring se oordeel, maar ek wonder tog of hy nie by ’n ander slotsom sou uitgekom het as hy die verhaal met dieselfde gewilligheid benader het as Steinmair nie.

Sy sê “Schalk Schoombie se Rooi haring is inheems, maar met skeute geheime bestanddele uit eksotiese oorde. Dis universeel en tydloos. Daar is teelepels Agatha Christie, Dorothy L. Sayers, P.D. James, eggo’s van flieks soos Who Is Killing the Great Chefs of Europe, The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover en Fellini se rolprente in die kombinasie van gesofistikeerdheid en aardsheid, met eksentrieke, groteske karakters, oordaad en sensualiteit.”

Die leser van die resensie moet nie net aanvaar dat die teiken Cluedo-agtige verhale is nie. Daar word ’n wye raam van verwysings gegee, en daarmee word die lees van Rooi haring iets heel anders, sou Crito skat.

Steinmair besef skynbaar ook dat dit sal lol as die leser nie die verwysingsveld het wat sy het nie. Haar eindevaluering, “Rooi haring is misdaadfiksie uit die heel boonste rak op die spens van ’n baassjef “ word dan ook opgevolg met “Dit wyk wel betekenisvol af van die gewone misdaadfiksieresep en ek kan net hoop dat Afrikaanse lesers gereed is om te lag, verlei te word, na te dink en aan geregte te proe te midde van die dolle speurtog.”

Steinmair gee vir die koerantleser die sleutels wat nodig is om Rooi haring te dekodeer; Meiring se boodskap is uiteindelik meer aan die adres van die skrywer gerig. Uiteraard is Meiring se resensie nie minder geldig as Steinmair nie, Crito het net die gevoel dat dit veel meer sou gewees het as hy verder as Cluedo gekyk het.

Profile photo of crito

by crito

Hoekom herdrukke geresenseer word

Junie 13, 2017 in Uncategorized

Dit is so dat Crito nie stilstaan by resensies van herdrukke nie. Die lewe is te kort, jy weet. Tog wonder ek soms wat die punt is om herdrukke te laat resenseer. Kan ’n resensent ’n nuwe perspektief bring? Het die verloop van tyd ’n radikale hersiening van die boek meegebring?

Jo-Riëtte Jacobs neem op LiitNet die herdruk van Mariël le Roux se Die naamlose onder oë. Ek het ook gaan soek na resensies van die oorspronklike uitgawe, en weens die mate waarin Netwerk24 se werf dit vir mens moeilik en selfs onmoontlik maak om by ou resensies uit te kom, moes ek maar berus by ouma Crito se aantekeninge oor Jacolette Kloppers se bespreking in Beeld in 2010.

Jacobs se resensie is uitvoerig en deeglik – al die dinge wat destyds by Kloppers makeer het. Jacobs is, nes Kloppers, geneig om te veel oor te vertel van die verhaal, maar ten minste gebruik sy dit telkens as aanknopingspunt om aspekte van die karakterisering, fokalisering en so meer te ontleed.

Soms is daar opmerkings wat nie sin maak nie en die algemene hoë peil van Jacobs se argumentering skaad. So sê sy byvoorbweeld “Verder is dit ook opmerklik dat menige aktuele en eietydse kwessie in Die naamlose onder oog gebring word.” Sy brei dan daarop uit met: “Daar word onder andere fokus verleen aan versteurde gesinsverhoudings.” Dit is vir my onduidelik hoe sy kan dink dat versteurde gesinsverhoudings beskou kan word as net aktuele en eietydse kwessies. In enige taal is albei tydlose kwessies, so oud soos die Ou Testament.

Miskien moet Crito so iets as slordige formulering beskou, iets waaraan sy haar nie weer skuldig maak nie. Dit is duidelik dat sy baie krities na die roman kyk. Sy maak baie pertinente opmerkings oor swakhede in die roman ten opsigte van karakterisering, die geloofwaardighede van gegewens ens. Haar finale oordeel is ten gunste van die roman, sekere irritasies ten spyt.

Crito sou bitter graag wou gaan kyk presies wat in 2010 deur resensente geskryf is oor die boek. Is dit te veel om te verwag dat Netwerk24 hul ennui te bowe sal kom en die argiewe van hul voedingsbronne (Beeld, die Burger, Volksblad en Rapport) vir navorsers toeganklik maak?

Met die inligting tot my beskikking moet mens dan aanvaar dat Jacobs wel iets nuuts gebring het tot die kritiese gesprek oor Die naamlose. Dit is dan seker die rede hooekom herdrukke geresenseer word – niemand het die vaagste benul wat die resensente gesê het met die oorspronklike verskyning nie.

Die lees van my Crito-voorganger se opmerkings oor resensies in 2010, en die lees van Dewald Koen se bespreking van S.J. Naudé se roman Die derde spoel daarna wys dat min dinge verander het sedert 2010. Resensente is steeds geneig om baie ruimte af te staan aan ’n uiteensetting van die verhaal, en kritiese opmerkings te maak sonder om dit behoorlik te belig.

Koen is baie positief oor Die derde spoel; hy doen moeite om te verduidelik hoe boeiend die verhaal vir hom was, en dat hy dit as een van die literêre hoogtepunte van hierdie jaar beskou.

Hy is veral getref deur die filmiese aard en moontlikhede; Naudé se taalaanvoeling val hom ook op. Hy is beïndruk met die historiese plasing en impak daarvan.

Koen het hom al bewys as ’n bedrewe resensent. As hy meer plek aan die voorgenoemde drie aspekte afgestaan het, en die verhaal in een paragraaf opgesom het, sou hy heelwat beter gevaar het met hierdie resensie.

Crito het ’n spesmaas die boekeredakteur het ook só gevoel. “Besonderse roman met filmiese aanslag” is een van die droogste opskrifte wat ek nog gesien het by ’n resensie wat in sy sterkste paragrawe oor die boek juig.

Profile photo of crito

by crito

Onderbreking

Junie 6, 2017 in Uncategorized

Twee benaderings, een boek. Deborah Steinmair (Rapport Boeke) en Jonathan Amid (Boeke24) bespreek Rudie van Rensburg se Kamikaze.

’n Woord vooraf. Crito is self halfpad deur die roman. Ek het albei resensies benoud gelees. Bang hulle bederf my plesier.

Gelukkig doen hulle dit nie. So, volpunte aan albei op daardie punt.

En albei is hoogs positief oor Kamikaze. Crito is dus nie besig om sy tyd te mors nie.

Steinmair se resensie is die soort wat ek graag sou wou gelees het voordat ek begin lees het, net om ’n idee te kry van die inhoud, van die draaie wat die verhaal gaan gooi. Die nadeel van haar resensie is dat as jy die boek klaar gelees het, jy haar bespreking net met ’n paar kopknikke en ’n gemoedlike glimlag sal deurgaan: ja, dít was so, en ja, kyk hoe netjies beskryf sy daais.

As dit die doel is van die resensie om lesers en boek by mekaar uit te bring, slaag sy daarin.

‘n Mens moet egter fyn lees om kritiese opmerkings te vind. Of sien ek té veel raak in haar gebruik van die woord “resep” in paragraaf vier? Is ek die enigste wat ’n geamuseerde afstand in haar styl van formulering vind?

Amid se resensie is vir my meer funksioneel en bevredigend – die soort resensie wat mens met belangstelling sal lees wanneer jy absoluut niks van die skrywer of sy boeke weet nie, en wat jy ná die lees van die boek sal wil raadpleeg om te sien of jou eie reaksie op die boek strook met dié van die kenners.

Hy behou ’n meer kritiese standpunt oor die boek se onderdele as Steinmair; hy plaas dit ook met gemak binne die konteks van die genre en teenoor die werk van sy mededingende skrywers. Hy vind ’n punt van wesentlike kritiek (nie genoeg vroulike karakters in die boek is nie), maar of dit wel iets is waaraan die skrywer sal wil aandag gee, weet ek nie.

Terug na die boek.

Profile photo of crito

by crito

Klitsgras en duwweltjies

Mei 30, 2017 in Uncategorized

Net twee resensies wat vandeesweek Crito se aandag getrek het. Joan Hambidge (oor Pieter Fourie se Knapsekêrels) en Jean Oosthuizen (oor twee boeke, God, gay, genade van Retha Benadé, en Reënboog-roulette van Sanet Viljoen), Hambidge in Boeke24 en Oosthuizen in Rapport Boeke.

Crito se een voorsaat was knorrig oor Hambidge se telegram-styl wanneer sy (soms) oor digbundels skryf. Ek raak nie heeltemal so morrend daaroor nie, want sy het verbeter. Net hier en daar klink dit asof sy los gedagtes opstapel: “Hy debuteer onverwags met ’n pragbundel, Knapsekêrels, met kontreiverse wat sterk herinner in stylaard aan N.P. van Wyk Louw se “Klipwerk”-reeks. Louise Viljoen se bekende artikel “Digterlike gesprekke met N.P. van Wyk Louw” op Versindaba wys op al die gesprekke met Van Wyk Louw. Ook hierdie digbundel is dan ’n belangrike ­wederwoord of voltooiing.”

Dit kon netjieser geformuleer gewees het.

Andersins lei die bundel haar. Haar geesdrif vir die verse is opmerklik; haar slotsom (drie paragrawe daarvan) is berekend en sekuur. Hambidge op volle toere. Gaan lees maar en snuffel die subtekste uit: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/klokhelder-stilte-uit-n-bedrewe-hand-20170529

’n Resensie soos dié kan net een gevolg hê – Knapsekêrels is op pad na die Crito-boekrak.

Jean Oosthuizen se besluit om twee boeke onder een kombers te vertroetel was ’n slim een. Albei handel oor ’n onderwerp wat pertinent is: Die kerk se skandelike hantering van mense uit die LGBTI-gemeenskap.

Oosthuizen skryf met gemak oor ’n tema wat hom na aan die hart lê. Dit gaan nie vir hom die twee skrywers se vaardigheid nie, maar oor die tematiek; daaroor skryf hy met groot oortuigingskrag. Die resensie word sodoende deel van sy kritiese gesprek met die Afrikaanse kerke.

Viljoen kan miskien afgehaal voel. Oosthuizen sien die aktualiteit van haar roman in, maar hy lewer as kritikus weinig bydrae in die taksering daarvan. Hy beskryf die roman as “fiksieboek”, hy verwys na trae gang maar kan nie ’n vinger plaas op die redes daarvoor nie; eweneens praat hy oor geloofwaardigheid maar rugsteun nie sy opmerking met ’n uiteensetting nie.

En laat Crito reguit wees: Wanneer ’n resensent sê dat “party lesers” dalk probleme sal hê met sekere aspekte van die roman, flits die gevaarligte. Die resensent vermoed onraad, of dalk voel hy self só, maar het nie die moed van sy oortuiging om dit reguit te stel nie en gaan kruip dan weg agter die gesiglose “party lesers”.

As mens die moed het om vir die LGBTI-gemeenskap in die bresse te tree, kan jy sekerlik ook reguit sê dat sekere dele van die verhaal jou nie oortuig het nie. Jy keer immers nie daardeur jou rug op die LGBTI-belewenis nie. Jy sê net dat die skrywer die verhaal meer oortuigend kon gestruktureer het.

Profile photo of crito

by crito

Vriendelik

Mei 22, 2017 in Uncategorized

Mei. Die maand waarin boekeblaaaie lyk asof die afgelope maande min nuuts by uitgewers opgelewer het. Vandeesweek se hoofresensies Is ’n spanningsroman van Irma Venter (Rapport Boeke) en ’n nuwe bloemlesing van Hennie Aucamp se beste kortverhale (Boeke24).

Crito se se opdrag aan sigself is om net resensies van nuwe Afrikaanse werk te bekyk. Die oes raak dan skraler. Deborah Steinmair se bespreking van Irma Venter se Sirkus is geskryf met haar gebruiklike deeglikheid, maar vir Crito se gevoel word daar té veel verklap oor die inhoud.

Wat die resensie wel belangrik maak, is dat Steinmair haar vinger lê op die een inherente gebrek in Venter se werk – iets wat tipies is van romans wat deel vorm van ’n reeks met gemeenskaplike karakters en verhale wat op mekaar volg.

Skryf Steinmair: “Sirkus is die vyfde roman in Irma Venter se reeks spanningsverhale waarvan die titels met die letter ‘S’ begin. Om ’n reeks romans met dieselfde karakters daarin te skryf, hou heelwat uitdagings in: die spanning en die gehalte moet boek vir boek toeneem, die karakters moet groei en vars maar ook eie aan hulself bly, elke boek moet alleen staan, dus moet daar heelwat inligting herhaal word sonder dat dit vermoeiend raak.”

Die laasgenoemde vereiste word nie deur Venter behoorlik hanteer nie, meen Steinmair, met die gevolg dat mense wat Venter se reeks by Sirkus begin lees, nie behoorlik ingelig gaan wees oor die agtergrond van die karakters nie.

Die geluk is natuurlik dat die boek steeds aanbevelenswaardig is. Die kritiek wat uitgespreek word, is vir die aandag van die skrywer; die lof is lokaas vir die leser.

Helen Schöer het dit in Boeke24 ook te make met ’n skrywer wat besig is om te bou aan ’n reeks romans met ’n gemeenskaplike speurder. Vermis is Jeanette Stals se tweede roman met speurder Luna Joubert in die sleutelrol.

Schöer is Stals baie tegemoetkomend – sy hou van die vroulike invalshoek en die manier waarop Stals daarmee werk, maar uiteindelik is dit duidelik dat Schöer die roman té mak gevind het, en baie lou voel oor die ontknoping van die problematiek.

In die geheel is dit ’n baie beleefde manier van neus optrek.

Dewald Koen skryf in Rapport Boeke oor ’n Ope brief aan Dorian Gray, die debuutwerk van die digter Ruan Fourie. Dis ’n vriendelike resensie waarin wesentlike kritiek in die verbygaan genoem word in die laaste klompie paragrawe.

Crito wonder egter of die aanhalings uit die bundel, waarin getoon word hoe Fourie met ander skrywers in gesprek tree, nie die kapstok kon gewys het vir ’n meer uitvoerige kritiese bespreking nie. Dis een ding om te sê dat Ruan Fourie in gesprek tree Ingrid Jones, Sylvia Plath, Inrid Winterbach, N.P. van Wyk Louw en Vladimir Nabokov, maar die vraag is altyd of daar iets van daardie gesprekke kom. Wat maak die digter daarmee? En het dit die digter gebaat om by Oscar Wilde in te hak?

In ’n resensie soos hierdie moet die resensent sê of daar dadels van gekom het of dalk wel iets.

Profile photo of crito

by crito

Voorkennis

Mei 9, 2017 in Uncategorized

Soms lees ’n mens lekkerder aan ’n resensie as jy reeds die boek onder bespreking  self gelees het. Dan word die lees van die resensie ’n toets van jou eie insigte, asook van dié van die resensent. Ek het Nicole Jaekel Strauss se As in die mond ’n week gelede gelees, en Francois Smith se resensie daarvan in Rapport Boeke het Crito wild laat regop sit.

Smith se analise is kompak en vir Crito uiters openbarend. Hy staan baie ruimte af aan een verhaal wat los staan van die ander in die bundel, maar wat volgens Smith ’n sleutelverhaal is: “Die as van hierdie verhaal se brandstapel word as’t ware dwarsdeur die bundel gewaai …”

Wat vir Crito hier belangrik is, is in watter mate ’n resensent vir ’n leser met voorkennis iets kan aanbied wat onverwags is en onbegrip verander in kennis. Uiteraard is dit nie die dinge waaraan ’n resensent dink wanneer hy gaan sit om sy resensie te skryf nie. Dit is wel interessant as die resensie wel vir iemand wat nog nie die boek gelees het nie ewe goed na die boek lei as wat hy ’n ingewyde teruglei vir ’n herevaluasie van iets van geringskat is. En Crito het daardie eerste verhaal erg misgelees.

Smith vou die bundel oop met die verduideliking dat dit gaan oor ’n geheim wat algaande opgeklaar word deur verhale wat uit verskillende hoeke en tye op dieselfde insident inspeel. Hy besef dat dit nie altyd die resensent se taak is om die volle betekenis uit te spel nie – dit gaan eerder oor die aanteken van die maniere waarop die skrywer daarby uitkom.

Hier is Smith se bewoording van die manier waarop Strauss se kortverhale verskil van die gebruiklike struktuur wat mens in kortverhale aantref: “Ook die knaleffek van die slot van die tradisionele verhaal is meestal prysgegee vir ’n effek wat vergelyk kan word met die bevrediging wat die passing van ’n legkaartstukkie bied.”  Crito het groot bewondering vir die wyse waarop Francois Smith iets waaroor baie akademici ’n hele lesing sou kon wei, in een enkele sin saam te vat.

Die res van die resensie bevat baie sulke voorbeelde. As mens nog nie As in die mond gelees het nie, is hierdie resensie van baie groot waarde, en kan met dieselfde stip aandag benader word as die eerste kortverhaal in die bundel.

Crito het ook Marius Crous se bespreking van Hemelbesem se God praat Afrikaans met baie belangstelling gelees. Ek het dit nog nie onder oë gehad nie.

Crous se bespreking is vriendelik en toeligtend, maar dit is nie ’n kritiese bespreking nie. Dit wil lesers lok, en nie soek na literêre aanknooppunte nie. Dit verduidelik dan ook die soort aanhalings wat hy gebruik.

Crous klink geïmponeerd genoeg, maar dit is duidelik dat Hemelbesem eers tot mens gaan spreek wanneer jy sy ryme lees.

Profile photo of crito

by crito

Nog Camino

April 26, 2017 in Uncategorized

Dis vir Crito nogal beklemmend om te sien hoe die Camino-boeke van Erns Grundling (Elders) en Pienkes du Plessis (Ons Camino) resensente laat kleitrap. Vandeesweek s’n in Boeke 24, geskryf deur Jacques Myburgh, is wel aansienlik beter as Herman Jansen syne verlede week in Rapport, maar hy kon dit vir homself baie makliker gemaak het deur meer reguit te wees.

Myburgh gee meer inligting oor die twee boek. Ná Jansen se resensie, het Crito skielik ‘n heelwat beter idee oor wat nou eintlik in die twee boeke aangaan. Myburgh het sy leeswerk deeglik gedoen (al het sy veralgemenings op seker punte hom dadelik die gramskap van Piekes du Plessis op die hals gehaal).

Mens kry ‘n meer omvattende beeld van die aard en inhoud van die twee boeke, asook die dinge wat die skrywers moveer het om die boeke te skryf. En daardeur kry jy ook ‘n idee van hul persoonlikhede, en die raamwerk waarin die boeke tot stand gekom het.

Ná die lees van Myburgh se resensie is Crito gelaat met ‘n herinnering aan iets wat Kenneth Tynan eens oor resensies gesê het: Dis nie alles wat jy sê wat tel nie, maar ook dít wat jy weglaat.

Myburgh is baie omsigtig in die manier waarop hy die twee boeke in sy slotopmerkings teen mekaar afspeel. Hy doen dit met sulke goeie maniere. Hy sê nie reguit dat Du Plessis se boek power is of ‘n minder indrukwekkende publikasie as Grundling s’n nie – hy sinspeel eerder daarop dat net mense wat Du Plessis ken, sy boek sal geniet. Dit is ‘n puik voorbeeld van “damning with faint praise”.

Maar implissiet in sy opmerkings is die goedkeuring van Grundling se werk en die afkeur van Du Plessis s’n.

Crito het ‘n spesmaas dat dit dalk ander soort resensies sou opgelewer het as sowel Boeke 24 as Rapport Boeke hierdie twee publikasies afsonderlik laat resenseer het.