by crito

Gesag

April 1, 2020 in Uncategorized

Kinders wat moor, deur André le Roux. Resensent: Juliana Coetzer. (Rapport Boeke)
Nou wát is die malvalekker-toets? Juliana Coetzer het ’n rustige manier om die essensie van ’n boek uiteen te sit. Sy gee ’n oorsig oor die inhoud en die konteks waarin die boek gepubliseer is – en dan maak sy ’n opmerking oor ’n malvalekker-toets wat bestem is om almal wat die groot moordsake van die afgelope paar dekades gevolg het, te laat werk maak daarvan om die boek in die hande te kry. Haar taksering steun uiteraard op die kennis en ondervinding wat sy as psigoterapeut opgedoen het deur die jare; haar resensiestyl laat val die fokus volledig op die boek en onderwerp, maar ’n mens weet deurentyd dat die skrywer met gesag praat. Ek het begin wens die bespreking is nog langer!

Bloedsteen, deur Irna van Zyl. Resensent: Jonathan Amid. (Rapport Boeke)
Derde keer is skeepsreg. Jonathan Amid, waarskynlik tans die beste beoordelaar van speurfiksie in Afrikaans, bring vir Irna van Zyl goeie nuus. Haar derde roman oor die speurder Storm van der Merwe het die kwinte en kwale van haar vorige twee romans afgeskud, en sy is nou ’n skrywer waarmee liefhebbers van hierdie genre moet reken.

As jy van moord droom, deur Deborah Steinmair. Resensie: Jonathan Amid. (Boeke24)
Dit is so dat Jonathan Amid se resensie deeglik deurdink en uiteengesit is op ’n manier wat alle twyfel uit die weg ruim oor die moontlikheid dat hier persoonlike byltjies geslyp word. Steinmair kan nie kla nie. Maar die resensie aktiveer (om ’n woord by Joan Hambidge te leen) onvermydelik Amid en Steinmair se tweegesprek op LitNet, met gepaardgaande vraagstukke en irritasies. Mens kan jou indink hoe die berge antwoord sou gegee het as Amid die roman afgeskiet het. Hy het nie, maar net omdat hy positief geoordeel het beteken nie dat dit ’n goeie ding is om ’n resentsent op hierdie wyse onder soveel druk te plaas nie. En Amid self moes die beker aan hom laat verbygaan het.

Nagblind, deur Francis Grobler. Resensie: Johan Myburg. (Boeke24)
Gaan maak gerus ’n draai by Versindaba, waar dit oor hierdie bundel gons. Lees dan hierdie resensie, en u sal weet hoekom ek dink dit behoort benoem te word vir daardie prys vir beste resensie van die jaar. Myburg verduidelik presies in watter genre-konteks die verse geplaas moet word (hermetiese poësie), en vorder dan algaande tot die punt waar hy baie kalm en met uiters goeie maniere sê dat dit nie ’n goeie bundel is nie. Hoekom? As gedigte net klank bly, sonder enige semantiese onderbou, lees ’n mens dit vir die klank en nie die verstaan nie, want die digter is die enigste wat sal weet wat bedoel word. Myburg se resensie is ’n meestersklas van hoe ’n mens sinne kan laai met innuendo, goedige humor, teregwysings en so meer. Hy illustreer selfs vooruit sy eie opmerkings sodat die digter móét verstaan wat hy sê: “Dit is veral verse wat hardop lees, dié.” Vyf paragrawe later laat hy jou begrypend glimlag. Ek het die paragrawe van hierdie resensie gelees met die plesier waarmee ’n mens soms digkuns lees, bewus van die maniere waarop Myburg sorg dat hy nie korte mette van die bundel maak nie, en dit uiteindelik tog doen. “Grobler beheers klank en vormgewing,” sê Myburg. Presies wat Mozart van Salieri gesê het …

by crito

Twee kante

Maart 18, 2020 in Uncategorized

Alleen onder die maan, deur Willem Krog. Resensie: Fanie Olivier (Rapport Boeke)
Alleen onder die maan, deur Willem Krog. Resensie: Schalk Schoombie (Boeke24)

Twee uiteenlopende besprekings. Olivier contra, Schoombie pro. Schalk Schoombie is gaande oor dít wat die boek oordra, Olivier vind fout met die manier waarop dit gedoen word. Albei sienings weeg swaar, as mens na hul argumentasie kyk; in die lange duur sal Olivier s’n die sterkste tel omdat dit wesentlike kritiek lewer op die gehalte van die skryfwerk.

Geen engel nie, deur André Krüger. Resensie: Jonathan Amid. (Rapport Boeke)
Ek geniet die opwinding waarmee Jonathan Amid op boeke reageer. Dis net dat hy soms ’n klein mistykie begaan wat mens laat vermoed dat hy nie goed herlees het nie. Hierdie keer is dit die verwysing na “Springsteen se Tom Joad”. En al wentel hy dit onmiddellik verder na die pop-sfeer (via pinball), gaan die aandag terug na Springsteen/Tom Joad. Joad is die hoofkaraker in John Steinbeck se The Grapes of Wrath. Amid behoort te weet dat sowel Springsteen se liedjie oor Tom Joad volledig teen die Steinbeck-roman gekaats is.

Het jy geweet ek kan toor, deur Jeanne Goosen. Resensie: Joan Hambidge. (Boeke24)
’n Verspeelde kans. Ek het al voorheen verwys na Hambidge se werkwyse as resensent – die manier waarop sy ’n reeks aantekeninge saamvoeg, en dit dikwels die indruk van aforismes wek. Wel, hierdie keer slaag dit nie. Sy herhaal indrukke (soos oor die gedig as argief), maar brei nie daarop uit nie. Ander dele van die resensie lyk soos los indrukke wat geïllustreer is met aanhalings uit Goosen se gedigte. Binne hierdie konteks val haar paragraaf oor onvoltooide, nagelate verse, en die verwysing na Truman Capote se Answered Prayers: The Unfinished Novel mens dadelik op as ’n hinderlike vertoon van erudisie. Van ’n diepgaande analise van Jeanne Goosen se digkuns is daar nie sprake nie.

by crito

Skitterend

Maart 5, 2020 in Uncategorized

Oolog, deur Nathan Trantraal. Resensie: Charl-Pierre Naudé (Rapport Boeke)
Kan ’n mens lekker lees aan ’n resensie van ’n bundel poësie? Kan ’n resensent met een slag ’n bestekopname doen van ’n oeuvre wat tans drie sterk staan? Kan ’n resensent ’n breë perspektief gee oor ’n bundel se tematiek én nie betrokke raak by die debat nie? Kan ’n resensent stilweg vir ’n digter aandui watter slaggate op sy pad lê sonder om soos ’n gryse wyse te klink? Kan ’n resensent met een klein opmerking aansluit, heel geregverdig, by ’n gans ander literêre debat, maar steeds ’n sterk stelling maak oor die poësie voor hom? Die antwoord op al dié vrae is ja. Híér is nou ’n skitterende resensie.

Skag, deur Jaco Wolmarans. Resensie: Fanie Olivier (Rapport Boeke)
Skag, deur Jaco Wolmarans. Resensie: Francois Bekker (Boeke24)

Een boek, twee benaderings. In Fanie Olivier s’n galm die akademie nog, by Francois Bekker is daar ’n persoonliker aanslag, ’n bereidwilligheid om die leser in te trek. “Op ’n naaldpunt,” begin Bekker. “Jaco Wolmarans se debuutroman, Bos, het vroeg verlede jaar heelwat aandag getrek en goeie resensies ontvang,” val Olivier weg. Albei ag Wolmarans se navorsing hoog, albei is beïndruk met die plot. Maar Olivier kyk verder, miskien omdat hy ouer is en in die jare tagtig, waarteen hierdie roman afspeel, in die midde van die politieke gewoel gestaan het. Die dinge wat hy krities bekyk en te lig vind, wentel om geloofwaardige karakters en die diepte van hul diskoers. Bekker skyn hierdie dinge nie steurend te vind nie, en slaan die roman hoog aan as spanningsroman. Olivier dink duidelik dat Wolmarans nog aan die ontwikkel is, en dat sy tweede boek beter is as sy eerste. Uit hierdie twee resensies kry mens dan een boodskap: Wolmarans kán goeie spanningsromans skryf, en jy is bewus daarvan dat hy nog verder as romanskrywer sal moet ontwikkel. Vir die gewone koerantleser sal Bekker se bespreking klokkies lui, terwyl Jaco Wolmarans self Olivier s’n waardevoller sal vind.

Oopmond, deur Jan Vermeulen. Resensie: Anke Theron (LitNet)
Pragtige nuwe konsep wat Theron geskep het: “beurtkragboeke”.

by crito

Soekend

Februarie 25, 2020 in Uncategorized

Blydskap: Mindfulness-wenke vir ’n vreugdevolle lewe, deur Johannes de Villiers. Resensie: Sophia van Taak. (Rapport Boeke)
Die lewe is moeiliker as wat dit is om A Course in Miracles te verstaan. Daarom dat mens iemand nodig het om jou ’n bietjie touwys te maak. Dit smaak my dít is wat Sophia van Taak ondervind het met hierdie boek. Johannes de Villiers is, verneem ek, ’n besielende mens. Van Taak vind dit ook só, en hierdie resensie is eintlik ’n Kort Begrip vir sy kategismes. Hier aan die stertkant van Februarie het al genoeg goor dinge gebeur om dit vir my ’n tydige boek te maak.

Die waarheid oor duiwe, deur Gisela Ullyatt. Resensie: Daniel Hugo. (Rapport Boeke)
Die poësie is nie my groot liefde nie, en ek soek gewoonlik in resensies na aanhalings wat my verby die kritiek sal neem na die digter se taalvernuf. Daarom het ek van hierdie resensie gehou, dit uitgeknip en in my bêreboek geplak. Hugo resenseer glads te min. Hy weet hoe om by die essensie van die digterskap uit te kom. Sy argumentasie betrek inhoud en die vorm waarin dit gegiet is; so in die afloop wys hy in die paragraaf oor die oupa wat sy laaste stuyvesant rook presies hoekom Hugo so hoog geag word as kolporteur vir die digkuns.

Die afloerder, deur Anel Heydenrych. Resensie: Jonathan Amid. (Rapport Boeke)
Soms moet mens ’n resensie dekodeer. Ek het hierdie een drie keer deurgelees, en is steeds nie heeltemal seker presies wat Amid se eindbesluit is nie. Ja, hy hoop die roman sal baie lesers aan die praat sit. Ook hou hy van die wyse waarop Anel Heydenrych die konsep van afloerder nie net met die booswig in verband bring nie, maar ook met die leser. Maar hy haal nie die ramshorings uit om ’n loflied uit te basuin nie. Tussendeur speek hy sterk kritiek uit, vind hy fout. En weer, sy aanpak is uit die staanspoor baie positief jeens die skrywer. Tussen louwarm en warm?

Oorlog, deur Nathan Trantraal. Resensie: Louise Viljoen. (Boeke24)
Louise Viljoen skryf resensies op ’n baie spesifieke manier. Wanneer sy met ’n bundel klaar is, is daar min oor waaroor mens verder sou kon uitwei. Ek wens net dat sy – soos Daniel Hugo – meer uitvoerig uit die bundel sal aanhaal. Laat ek dadelik byvoeg, hierdie tekort doen nie afbreuk aan haar resensie nie. Dis net my versugting. Haar bespreking van Oorlog is respekvol en nuuskierig oor die digter; haar lees van die gedigte bring vir ons insig oor sy plek in ons tyd – en in my geval genoeg motivering om die bundel te wil aanskaf. Ek het gewonder of daar dalk by die boekeredakteur oorweging geskenk is aan die moontlikheid om iemand die bundel in Kaaps te laat resenseer. Uiteindelik het ek besef dat Louise Viljoen daardie idee op die beste moontlike manier self beantwoord het.

by crito

Toksiese manlikheid

Februarie 19, 2020 in Uncategorized

By die brandende berg, deur Piet van Rooyen. Resensent: Jonathan Amid (Rapport Boeke)
Negatiewe resensies is ’n eienaardige verskynsel. Soms voel mens die resensent maak nie voorsiening vir smaakverskille nie. Dikwels sien ’n mens die onderrok uithang. Maar dan kry mens die negatiewe resensies wat jy nie kan tsk-tsk nie. Jonathan Amid herken die dinge waarvoor mens lief geraak het in Van Rooyen se romans, naamlik die liefde waarmee hy die ongetemde natuur van Namibië (en in hierdie geval ook die Kongo) beskryf. En dan looi hy Van Rooyen vir die “toksiese manlikheid” wat alles beduiwel. Sekerlik is daar in baie gemeentes geen probleme met toksiese manlikheid nie. Maar in ’n land en tyd waarin geweld teenoor vrouens een van die grootste issues is, lyk dit of Van Rooyen hom in ’n moeilike hoek in geskryf het. Hierdie is ’n besonder goeie negatiewe resensie. Amid weet dat daar ’n vloed van teenkritiek kan kom. Daarom is sy argumentasie so reguit en sonder skuiwergate. Die verwysings na Heart of Darkness en Horrelpoot is die laaste spyker, en daarna kom die skouerophaling.

Die SAW en Cuito Cuanavale: ’n Taktiese strategiese analise, deur Leopold Scholtz. (Rapport Boeke)
Interessant dat ’n Afrikaanse historikus wat deesdae in die Lae Lande woon, die een sal wees wat Cuito Cuanavale uiteindelik netjies afhandel. Abel Esterhuyse dink dit is ’n goeie boek en laat dit dan so wees. In my vriendekring is daar twee mans wat by Cuito Cuanavale betrokke was en vandag nog bitter is daaroor. Om uiteenlopende redes. Hulle praat nie meer daaroor nie. Esterhuyse se resensie belig die goeie hoedanighede van Scholtz se werk en navorsing; ek is bevrees ’n mens moet regtig in die onderwerp belangstel om sy resensie op te volg. Dit is 2020, en die waarheid is steeds so ontwykend as wat dit in 1987 en 1988 was.

by crito

Nuwelinge

Februarie 13, 2020 in Uncategorized

Die mooie Jan en ander Afrikaanse kortverhale, saamgestel deur Anine Vorster en Anita Stander. Resensie: Rachelle Greeff. (Rapport Boeke)
Hiert! Hoe het dít gebeur? Skielik, uit die bloute, kom Rachelle Greeff en werp een van die belangrikste resensies vir ons tye hier voor ons oë neer. Dis een vir beginners – skrywers én uitgewers. Dis ’n resensie vir almal wat al die impuls gekry het om sy werk self uit te gee. Dis een wat aandui presies hoekom daar professionele uitgewers is, en hoekom daardie uitgewers kundiges gebruik om te sorg dat alles wat gepubliseer word, tot in lengte van dae deur kritiese lesers opgeneem en gelees kan word, sonder dat die skrywer die kop in skaamte moet laat sak en wens dat iemand hom of haar beskerm het teen sy/haar eie behoeftigheid en onbedrewenheid. Maar terwyl ek met die koerant en ’n koppie sterk koffie sit en lees, wonder ek toe of Rapport gedink het dis wat Sondaglesers nodig het om te weet? Wel, mens kan jou indink dat hulle ook die nuwe publikasiedebutante ’n kans wou gee, die geleentheid wou skep dat hulle aan ’n groter publiek bekend gestel sal word. Hulle het dus nie fouteer nie. As mens Rachelle Greeff se resensie deeglik analiseer, dan word die vinger hier gewys na die uitgewer (Kwarts-Uitgewers, vanwaar Gehasie?) en daarmee saam gee sy ook die beste raad wat enige aspirantskrywer kan kry: Wend jou altyd tot uitgewers wat baie krities is voordat hulle enigiets vir publikasie aanvaar. Nie omdat sulke uitgewers wysneusig is nie, maar omdat hulle hordes redakteurs en teksversorgers het wat jou sal help om juwele van jou woorde te maak.

Innie Shadows, deur Olivia M. Coetzee. Resensie: Ronelle Simmons (Boeke24)
Terwyl ons op die onderwerp is: Hierdie boek is uitgegee deur ’n onbekende nuwe uitgewery. Ronelle Simmons se resensie is minder krities as Nathan Trantaal s’n, maar sy reageer wel met meer geesdrif en onderskraging as hy. Maar wat my opgeval het, veral wanneer sy uit Coetzee se roman aanhaal, is dat sy geen besware inbring oor die Kaaps nie. Trantaal het ook nie. Dit is duidelik dat albei die boek gelees het en gevoel het dat daar ’n onderliggende konsekwentheid in die taalgebruik is. Die Kaaps het nie tussen hulle en die begryp kom staan nie. So iets kan net gebeur wanneer ’n redigeerder en teksversorger deeglike werk gedoen het. Dit is dan ook die implikasie van Simmons se resensie, wat in gewone Afrikaans aandui hoekom die boek haar aangegryp het, en daardeur lesers vir die boek probeer wen wat nie in die daaglikse gang van sake hoegenaamd met Kaaps te make het nie. En daarom is Simmons se resensie vir my nuttiger as Trantaal s’n.

by crito

Om weg te skram

Februarie 6, 2020 in Uncategorized

Ek smag so om ook my eiertjies te lê, maar daar het nog weinig vanjaar gebeur om oor te kraai, nè? Net Charl-Pierre Naudé se gedugte manifes van 3 Februarie op Netwerk24. Heerlik! Weet net nie hoekom hy so skiet in die vlaktes van wasigheid in nie. Wie is die sondaars, wie die swyne? En Deborah Steinmair se tref-en-trap gedoente oor Buys! Asem skep, Sannie, hierdie pastoor gaan ons verdrink!

Maar omgordel die lendene, laat die kroniek weer hervat:

Innie Shadows, deur Olivia M. Coetzee. Resensent: Nathan Trantaal. (Rappoort Boeke)
Lekker woelig, die mense by Rapport. As ’n boek in Kaaps is, word dit in Kaaps geresenseer. Maar as mens eers in die swing of things is, is dit maklik. En sien jy raak dat Nathan Trantaal kortpaaie vat en nie altyd by die regte bestemming uitkom nie. Geneig om die storie oor te vertel, gedresseer as aweregse kritiek. Maar dit is meestal, om sy parlance te gebruik, sweeping statements, soos die een oor lykskouings. Vanwaar? Daar is nie noodwendig na elke moord en selfdood ’n lykskouing nie. Nie in Suid-Afrika nie. En om lekker wild tande te wys en te sê die boek se redakteur was swak en die skrywer moes nog een hoofstuk bygeskryf het, is om weg te skram van die taak van die resensent: Om te sê presies wat verkeerd is met ’n boek, as jy iets verkeerds vind. Wat ontbreek in die roman dat dit nog ’n ekstra hoofstuk nodig het? Alles in ag genome ’n bedrieglik oppervlakkige resensie.

by crito

Lawement

Desember 11, 2019 in Uncategorized

Rebel: Die lewe van kommandant Hans Lötter, 1873-1901, deur Chris Schoeman. Resensent: Bill Nasson (Rapport Boeke)
Terwyl die land se moermeter in die rooi in neig met Eskom se mannewales, kom oom Bill en maak dinge nog moeiliker. Of is dit Rapport se subredakteurs wat mens so op ’n dwaalspoor sit met ’n opskrif wat mens half afskrik om verder te lees? Maar gelees het ek gelees, en moet sê dit was ’n lawement. Prof Nasson sê mooi dinge van Chris Schoeman se boek (dit is welkom, dit is besonder leesbaar) maar hy sê dan omtrent alles wat in die boek staan ook. En uiteindelik begin mens ’n subteks bespeur, wat Rapport se subredakteurs dan tereg gekoppel het aan die opskrif vir die resensie: Oom Bill dink die stroom boeke oor mindere figure in die Anglo-Boereoorlog raak nou baie vervelig. Ek wonder of Hans Lötter familie was van Ankia Lötter, wat in die jare toet ’n beauty queen was op Tuks?

by crito

Die knal-opsomming

Desember 4, 2019 in Uncategorized

Die biblioteekk aan die einde van die wêreld, deur Etienne van Heerden. Resensie: Johann Rossouw. (Boek24)

Die biblioteek aan die einde van die wêreld, deur Etienne van Heerden. Resensie: Deborah Steinmair (Vrye Weekblad)

Johann Rossouw maak een verstommende erkenning, naamlik dat Etienne van Heerden se vorige vier romans vir hom moeilik verteerbaar was. Nie ‘n goeie woordkeuse nie. Ek is ook nie heeltemal oortuig deur sy stelling oor die postmodernisme nie. Suid-Afrikaanse skrywers het dit anders benader. Die outeur duik voortdurend in hul tekste op. Maar hy sê ook dat hierdie nuweling met sy Borgesiaanse titel die roman van Van Heerden se lewe is. Ek sal hom die mistasting oor Biblioteek se vier voorgangers vergewe. Oor smaak val daar nie te redeneer nie. Hy is ‘n filosoof en sy benadering is anders as dié waaraan ons in die muwwe wêreld der lettere gewoond is. Daardie knal-samevatting gaan nog baie aangehaal word. Dit verwyder enige twyfel wat ‘n resensieleser dalk oor die aankoop en lees van die boek gehad het. Ek vermoed hy sal nog in die blogosfeer daaroor aangespreek word. 

Mens kry twee soorte resensente: Dié wat aansluit by die uitgewer se reklamemateriaal, en dié wat reageer op die boek self. Deborah Steinmair se resensie is ‘n sublieme voorbeeld van laasgenoemde. Die roman het talle gewaarwordinge by haar wakkergemaak, en sy maak al resenserend sin daaruit. Sy probeer nie soos Rossouw die boek inpas by ‘n raamwerk van eie opvattings nie, maar reageer reguit en skerp, uit die hart uit, vanuit die krop van haar maag. Sy maak die wydse visie van die roman sigbaar, voel mens met die lees, sonder om die mikrodetail te vergeet. Maar nes Rossouw stuur sy af op ‘n oordeel wat nog lank sal resoneer: “‘n kragtoer. Niks minder nie.”

by crito

Die luste

November 21, 2019 in Uncategorized

Klaskamer, deur Vita du Preez. Resensent: Annelise Erasmus. (Rapport Boeke)
Klaskamer, deur Vita du Preez. Resensent: Carla Lewis (Boeke24)

Annelise Erasmus is sekerlik een van die min mense ter plaatse wat met gesag oor BDSM kan skryf. Haar roman Slavin is in die wêreld van Afrikaanse lettere dié verwysingspunt oor BDSM. Rapport Boeke se besluit om haar te kry om Klaskamer te resenseer, was besield. Erasmus se resensie tel sekerlik onder die heel bestes wat nog vanjaar oor ’n Afrikaanse boek geskryf is. Haar inleidingsparagraaf is ’n skitterende skadeloosstelling. Haar uiteensetting van die boek onder bespreking is op die punt af, en haar uitvoerige kritiek getuig van ’n breë teoretiese en praktiese agtergrond. Ek het al dikwels genoem dat dit uiters moeilik is om ’n goeie negatiewe resensie te skryf; Annelise Erasmus wys hoe dit gedoen kan word. Ek kry Vita du Preez jammer vir die geweldige afranseling, maar dit is ook so dat sy haar onderwerp gekies het en verantwoordelikheid moet neem vir die gesag waarmee sy daaroor skryf; Erasmus se kritiek laat mens op verskeie punte besef hoeveel wanopvattings in ’n eenvoudige stuk fiksie ingetroffel kan word. Ek hoop dat sy meer dikwels as resensent ingespan sal word – nie net oor werke met ’n seksuele tema nie. Hierdie resensie maak my nuuskierig om te sien hoe ’n hoogs belese en ervare kritikus soos sy ander literêre werke sal takseer.
Carla Lewis se resensie is veel meer kompak as Erasmus s’n, en sy benader dit gewoon uit die hoek van ’n weetgierige leser. Sy verklap dié gierigheid in haar slotopmerking oor Erika Lust, en daarom dra haar taksering van Klaskamer as ’n roman wat haar koud gelaat het vir my genoeg gesag om die negatiewe oordeel te regverdig.

Grensgeval, deur Marita van der Vyver. Resensie: Francois Bekker. (Boeke24)
Ek het hierdie roman tussen die nasien van vraestelle deur begin lees, en Francois Bekker se resensie het verskyn presies op die regte tyd vir my. Hy oortuig my dat volle aandag daarvoor nodig is, veral deur sy uiteensetting teen die einde van die debat oor die roman en sy hooftema. Ek gaan dit eers opsy skuif om in die feestyd ten volle daarop te kan fokus. Vir diegene wat nog nie begin lees het nie, slaag die resensie vir my in sy doel: Dit voer mens met inligting wat jou na die roman toe du. Soos die skrywer sekerlik sal wil hê dit moet.