Profile photo of crito

by crito

Aanloop

September 12, 2019 in Uncategorized

Vloek, deur Rudi van Rensburg. Resensent: Jonathan Amid (Rapport Boeke)
’n Resensie met ’n lang aanloop oor die krimi-genre en Rudie van Rensburg se plek daarin. Is dit werklik nodig om al die dinge te weet voordat die resensent by die roman self uitkom? Ja, beslis. Mense wat Amid se resensies volg, sal weet dat hy die resensent se rol goed verstaan. Kritikus, kolporteur, mediaman. Resensente som nie ’n boek se verhaal op nie. Aan die kern van alles wat hy hier oor Van Rensburg se skryfkuns sê, en van wat hy oor Vloek oordra, is die aanduiding wat hy vir die Sondagkoerantleser gee of Van Rensburg nog op dreef is. Inderdaad, sê Amid, en steeds ontwikkelend. Hy skets in breë trekke waaroor die boek handel, maar bederf nie die leesplesier vir die Van Rensburg-aanhangers nie. Sy analise van die verskillende verhaallyne gee genoeg aanduiding van die grein van die roman; sy aanhaling van Sir Philip Sidney se woorde oor misdaadfiksie verklap hoekom hy die roman op hierdie wyse geresenseer het. Vernuftig.

Verslag, deur Clinton du Plessis. Resensie: Barend van der Merwe. (LitNet)
Van der Merwe sê in die begin hy is mos nie ’n professor in poësie nie. Hy reageer uit die krop uit, en daarin lê die waarde van hierdie kort en doelgerigte bespreking.

Tussen toeval en willekeur, deur Kobus Lombard. Resensie: Louis Esterhuizen. (LitNet)
Louis Esterhuizen is een van die mees onderskatte Afrikaanse digters van die afgelope dertig jaar. Dis interessant om te sien hoe ’n deurwinterde digter soos hy reageer op ’n opkomende digter soos Lombard. In essensie is sy reaksie op Lombard dieselfde as wat Barend van der Merwe s’n op Clinton du Plessis is. Die verskil lê in die manier waarop hulle hul uitdruk. Esterhuizen is, by wyse van spreke, ’n professor in poësie, en hy vind die juiste woorde vir sy reaksies.

Doodsengel, deur Madelein Rust. Resensie: Org Potgieter (LitNet)
Ek vermoed daar is ’n paar Afrikaanse misdaadskrywers wat ’n appeltjie te skil sal hê met ’n paar van die stellings wat Org Potgieter sommer in die verbygaan maak. Veral: “Daar is – soos te verwagte – ook baie grafiese beskrywings, maar hulle word op ’n diskrete manier aangebied – dit ril, maar dit walg nie; iets waaraan misdaadskrywers hulle soms skuldig maak omdat hulle kortpad vat en nie oor die vaardigheid beskik nie.” So, as mens se walg-gevoeligheid hoog is, takseer jy skrywers se vaardighede anders as mense wat ’n teenoorgestelde walg-drempel het?

Profile photo of crito

by crito

Geheime

September 2, 2019 in Uncategorized

Zola, deur John Jack Smith. Resensent: Deborah Steinmair. (Rapport Boeke)
Hierdie resensie wek ’n ernstige vraag. Die resensent is  een van die heel knapste ontleders – en kenners – van Afrikaanse misdaadfiksie. Deur die jare leer mens haar aanpak ken. Sy het al gloeiende resensies geskryf, en ook negatiewes. By laasgenoemde het sy altyd met begrip vir die skrywer haar kritiek verwoord. Ek herinner my gevalle waar ’n stip lesing van ’n skynbaar positiewe resensie onthul hoe versigtig sy kritiek uitspreek. Sy is self skrywer, en weet hoeveel skade skerp woorde kan aanrig. In hierdie geval is haar oordeel uiters positief, al kwalifiseer sy dit met ’n opmerking, in haar slot, dat die boek vir sommige lesers dalk té erg sal wees. Sy self was geboei, al het sy kon raai wat die oplossing was. Maar is dit dan nie juis die plesier wat lesers van speurverhale soek nie? Om te kan kragte meet met die skrywer? Het die man my uitoorlê of nie …  Buiten hierdie nietighede is dit ’n baie goeie resensie – nie alleen ten opsigte van die boek nie, maar ook oor die manier waarop Steinmair vir lesers wat niks weet van die boek nie stelselmatig die personasies, storielyn en verwikkeling ontbloot. Waar sake kompleks raak, is as mens weet dat Steinmair deesdae verbonde is aan ’n uitgewershuis, en hier ‘n publikasie van een van haar konkurrente bespreek. Dit is nie ’n ideale situasie nie, en iets wat koerante normaalweg behoort te vermy. Dit plaas Steinmair en haar resensie onder ’n vergrootglas – of sy dit nou verdien of nie.

Hond se gedagte, deur Kerneels Breytenbach. Resensie: Jonathan Amid (Rapport Boeke)
Ja, ek het ook eers die boek gaan lees voordat ek Jonathan Amid se resensie wou takseer. Ek is bly ek het, anders sou ek nie besef het hoe ’n besonderse dans Amid moes dans nie. Amid moes werk met die probleem van hoe ’n mens skryf oor ’n roman wat gebou is rondom ’n geheim – sonder om die geheim te verklap. Goed, resensente van misdaad- en speurverhale het altyd daarmee te make, maar in hierdie geval sou Amid nie alleen sy lesers se pret bederf het nie, maar ook sy eie aansien as resensent geknou het. Sy oplossing was om die roman in die groter literêre konteks te plaas, te fokus op die skrywer se styl en vaardighede. Dit werk, uitermate só. Ek vermoed koerantlesers sou wel terdeë besef het dat die resensent die sluier dig hou oor iets, hond se gedagte gekry het as ’t ware. Breytenbach was baie gelukkig om só ’n resensent te kry. In die proses het Amid ook getoon dat hy nou ontwikkel het in een van die voorste resensente van hierdie era.

Dooiegety, deur Bets Smith. Resensie: Clari Niemand (Boeke24)
Ek is nou heeltemal deurmekaar. Die opskrif sê daar is ’n storie binne-in ’n storie. Die resensent skets die primêre verhaal, maar dan spring sy skielik na “’n Jaar of wat gelede verskyn ’n boek deur een van ons voorste misdaadskrywers …” Is dit die storie binne-in die storie? Lyk my nie so nie, maar wat die ander storie is, word ook nie gesê nie. ’n Resensent moet lesers nie verwar nie. As mens dan moet verwys na ’n ander boek, moet jy die titel en skrywer noem, anders raak sake vir sowel resensent as koerantleser net meer trobel. En dit het niks uit te waai met die boek onder bespreking nie. In hierdie geval het Bets Smith aan die kortste end getrek.

Vloek, deur Rudi van Rensburg. Resensent: Francois Bekker (Boeke24)
Miskien begin resensente nou voel dat die ontwikkelingstrajek waarop Rudie van Rensburg is, van só ’n aard is dat dit nie vir hom moontlik is om ’n swak boek te publiseer nie. Daarom is Francois Bekker se resensie vir my so ’n plesier. Enersyds hanteer hy die verhaal- en karakterelemente met gemak en uitvoerig. Andersyds raak hy die soort dinge aan wat vir skrywer en uitgewer en literator van belang is: Komposisie, styl, beplanning, karakterisering, verdieping, hantering van aksie, spanningsbou, en so meer. Bekker is positief daaroor, en sy negatiewe kommentaar handel oor die onderskeid tussen “telling” en “showing”.  Uitstekend.

Profile photo of crito

by crito

Slagveld

Augustus 23, 2019 in Uncategorized

Mans en hul woede, deur Cas van Rensburg. Resensie: Laurie Gaum (LitNet)
Dit is jammer dat Cas van Rensburg oorlede is. Mens wonder wat hy sou gemaak het van die ontgogeling wat Suid-Afrikaners vandag beleef. Wat sou Van Rensburg gedink het van ’n regering wat vroue in top-poste aanstel, maar weens die instutusionele onbeholpenheid van hul polisie-bestel niks doen aan geweld teen vroue op alle vlakke onder die top-poste nie? Soos Laurie Gaum aandui, het Van Rensburg drie belangrike publikasies die lig laat sien waarin hy begrip vir die lewe probeer bring, hand aan hand met Carl Gustav Jung. Gaum sê die jongste daarvan, Mans en hul woede, is nie net vir bejaardes en mans nie, maar ook vir vrouens wat hul mans wil verstaan. Sy resensie is vir my swanger aan implikasies. Ek is dit roerend eens met hom oor wat hy sê, en ek glo saam met hom dat Van Rensburg begrip bring vir dinge wat Afrikaans-lesendes raak. Maar ek weet ook dat die resensent in die bediening van Gods Woord staan, en aan die ontvangkant was van die gemeenheid van die Afrikaanse Outoppie-argetipe, wat “alive and well” is in die slagordes van die kerkgroep wat sulke diep spore in Suid-Afrika se geskiedenis getrap het. Hierdie bespreking is veel meer lering as wat dit resensering is, en ek is daarvoor dankbaar.

Profile photo of crito

by crito

Ontploffing

Augustus 22, 2019 in Uncategorized

Zola, deur Johan Jack Smith. Resensie: Jonathan Amid (Boeke24)
Die probleem metr ’n boek soos hierdie is dat die resensent móét sê waaroor dit handel, maar telkens moet terugdeins voordat hy die vertelling se meganismes verklap. Jonathan Amid het ’n baie breë verwysingsveld, en in plaas van die storie se geheim weg te verklap, gee hy dan verwysings na soortgelyke romans, skrywers en films. Dit werk uitstekend, en in sy slotoordeel plaas hy die leser by ’n presiese evaluering: Zola is goed genoeg om gunstig met die skeppings van Martin Steyn vergelyk te word. Die Afrikaanse krimi-ontploffing deur voort!

Profile photo of crito

by crito

Onwillig

Augustus 21, 2019 in Uncategorized

P.G. du Plessis: Hy was ’n rukkie pagter hier – ’n huldiging, saamgestel deur Heilna du Plooy. Resensie: Francois Smith (Rapport Boeke)
Smith is nie iemand wat doekies omdraai nie. Hoeveel respek hy ook vir P.G. du Plessis het, en hoeveel agting hy het vir die uitstekende huldingingsbundel wat Heilna du Plooy tot stand gebring het, kan hy nie swyg oor die groot ironie wat die bundel omgeef nie. Du Plessis word gehuldig deur die mense wat hy verpes het, literatore. Smith noem nie of daar ook ’n bydrae is deur Deon Opperman, wat Du Plessis buite die literêre sfeer meegemaak het, en ‘n deel van sy lewe kan belig wat min mense geken het. Ek hou van die besadigde trant van die bespreking, en die manier waarop hy die koerantleser laat verstaan dat dit ’n bundel is wat ook gewone lesers se aandag met wetenswaardighede sal beloon, al sou die onderwerp self nie vrede hê met die hele projek nie.

In my vel, deur Azille Coetzee. Resensie: Lindie Koorts (Litnet)
Ek is versot op resensies wat geskryf is nie om ’n opdrag uit te voer nie, maar om die intense reaksie van die resensent op skrif te stel. So iets kan makliker aangepak word in die kuberruim as op koerantpapier – ruimte is geen belemmering nie. Coetzee se ondervindings, soos in haar boek beskryf, word vir Koorts ’n sneller vir die besinning oor haar eie ondervindings. Sy bespreek en beskryf albei, en in haar sintese vind sy dan dat In my vel ’n grondverskuiwende boek is: “Dit bevat die gesprekke wat ons behoort te hê – nie net in kammakastige “woke” kringe nie, maar in ons hoofstroom. Dit open die weg vir ons om ons verlede in die oë te kyk, en dit dui vir ons ’n rigting aan vir die toekoms.” In die kern van die boek identifiseer Coetzee ’n vraagstuk: “Hoe kan ons op ’n aanvaarbare manier Afrikaans wees vandag?” Vir Koorts het Coetzee se antwoord daarop duidelik ’n enorme indruk gemaak; Koorts se bewoording daarvan, in sy volle uitvoerigheid, is ’n baie lofwaardige poging om ’n totaal eerlike resensie te gee.

Koshuis, saamgestel deur Erns Grundling; Hostel, saamgestel deur Hein Willemse. Resensie: Hans Pienaar. (LitNet)
“Dit is natuurlik onhaalbaar en selfs onregverdig om Hostel en Koshuis te nougeset te wil vergelyk.” Tog kry Hans Pienaar dit reg om ’n heel onderhoudende ressensie-essay oor die twee boeke te skep; dit is op ’n veel meer uitdagende intellektuele vlak as wat ’n koerantresensie sou kon dra (gegee die ruimtebeperkings), en Pienaar se argumentering is sterk. Ek sou graag wou sien dat hy sterker fokus geplaas het op ’n gewaarwording wat hy taamlik diep in sy skrywe kry: “Kyk ’n mens na Koshuis, kan ’n mens nie anders as om te wonder of die bydraers, op drie uitsonderings na almal wit, om hierdie rede nie dalk ’n minderwaardige opvoeding ondergaan het nie, en of wit studente ooit in staat sal wees om ’n bydrae tot die politieke groei van die land in terme van Hegel se “Geist” te maak nie.” Is dit nie die kern van die saak vir die wit koshuisgangers van die apartheidsera nie? Pienaar skryf uiteindelik meer oor Hostel as oor Koshuis, en ek vermoed dit is omdat dit makliker skakel met sy Hegeliaanse vertrekpunt (deeglik verwoord in die essay se inleidende deel). Uiteindelik dink ek nie die twee bundels kan vergelyk word nie, omdat hulle verskillende dinge vier. En Pienaar staak sy argumentasie voordat dit interessant kan raak: Suid-Afrikaanse opvoeding van die apartheidsera het niemand voorberei vir die uitdagings van die post-apartheidsera nie. Diegene aan die mag-kant van die ou skeidslyne het wavragte emigrante, Solidariteit en Afriforum tot gevolg gehad; diegene aan die struggle-kant het ’n vernietigde ekonomie, staatskaping, korrupsie, Jacob Zuma en CR17 opgelewer. Dis nie ’n uitgemaakte saak dat die kleurskeidslyn ooit opgehef is nie.

Profile photo of crito

by crito

‘n Gebeurtenis

Augustus 14, 2019 in Uncategorized

Woordeboek van die Afrikaanse Taal Deel XV, onder hoofredakteurskap van Willem Botha. Resensie: Ingrid Winterbach. (Boeke24)
Net een resensie waaroor ek vandeesweek wil skryf. Goue ster teen die voorkop van die boekeredakteur, wat die blinkste van ingewings gekry het om Ingrid Winterbach dié woordeboekband se bespreking te laat doen. Dis nou Augustus, maar dit is reeds vir my die beste resensie van die jaar. Glo jy my nie? Wel, vra jouself liewer self af: Hoe resenseer mens ’n woordeboek? Hè? En dit gaan nie om ’n geklets oor ’n lemma of twee nie. Dit gaan oor die manier waarop al die kritiek van die verlede oor WAT se verlangsaming verwerk is. Waarop nuwe dinge raakgesien word, en die onderwerp van ’n taal onder beleg gesuggereer word, sonder ’n nerveuse gesokkel rondom dinge wat nie genoem is nie – die bla-bla waarmee vorige bande van die WAT begroet is. Winterbach baljaar met die nuwe woorde, stort ’n traan oor woorde wat oud geword het, en spreekwoorde wat verdwyn. Implisiet in haar bespreking is agting vir die monnikewerk van die WAT-span, en respek vir die hoë en vindingryke peil waarop hulle dit doen.Ek wil my verstout om te sê dat hierdie nie n bespreking is nie. Dis ‘n gebeurtenis.

Profile photo of crito

by crito

Resensies met leidrade

Augustus 7, 2019 in Uncategorized

Gedeeltelik bewolk, deur Ruan Kemp. Resensies deur Jonathan Amid (Boeke24) en Fanie Olivier (Rapport Boeke)
Sowat van geesdrif het mens lanklaas by twee resensente oor een boek gekry. Ruan Kemp se aankoms as skrywer word paslik gevier met twee uitstekende resensies. Amid sien dinge raak wat Fanie Olivier nie het nie, maar Olivier reageer dan weer anders as Amid op ander punte. Ek stem nie met Olivier saam dat dit nie die resensent se taak is om die geheimsinnige “In memoriam …” voor in die boek toe te lig nie – as ’n resensent iets weet wat vir die gewone leser meer begrip vir die boek onder hande sal gee, dan móét hy dit openbaar. Amid gee byvoorbeeld ’n leidraad oor ’n verband tussen die hoofkarakter, George Moore, en Griet Swart van Griet skryf ’n sprokie, welke opmerking alleen dadelik gesorg het dat ek Gedeeltelik bewolk bo-aan my leeslys geplaas het.

Vervleg, deur Petro Hansen. Resensie: Clari Niemand. (Boeke24)
Ek is nie ’n tydskrif-leser nie, en kan nie onthou of ek Petro Hansen se rubrieke al iewers in ’n koerant gesien het nie. Waar het die rubrieke verskyn? Wanneer? Die resensent gee ook geen aanhalings van Hansen se formulerings wat mens kan aanmoedig om na die bundel in winkels te gaan soek nie. Die resensie is dus meer funksioneel as halwe kennisgewing.

Die kinders van die spookwerwe, deur Lize Albertyn-du Toit. Resensie: Francois Bekker. (Boeke24)
’n Waarderende, begripvolle bespreking van Albertyn-du Toit se debuutroman. Iets in die toon, in die aanslag laat my vermoed dat Die kinders van die spookwerwe nie die soort roman is wat Bekker saans lees voor hy gaan slaap nie.

Volmaan oor die Marico, deur Herman Charles Bosman. Resensie: Johann Lodewyk Marais. (Boeke24)
’n Resensie vir die leek geskryf. Johann Lodewyk Marais skyn goed ingelig oor Bosman te wees, maar laat na om aan te dui of hierdie vertalings, deur Hendrik Jansen, van die herstelde verhale van Stephen Gray se Anniversary Edition is. Dít is al wat die fynproewer wil weet.

Profile photo of crito

by crito

Gesaghebbend

Julie 17, 2019 in Uncategorized

Die man van Quatro, deur Calvyn van Niekerk. Resensie: Jonathan Amid. (Boeke24)
’n Uiters goeie resensie. Amid het ontwikkel in ’n gesaghebbende stem oor plaaslike misdaadfiksie. Hier kontekstualiseer hy Van Niekerk se roman ten opsigte van Afrikaanse én Engelse tydgenootlike romans, en gee dan nét genoeg inligting oor Die man van Quatro om die resensie te laat werk. Bekyk jy die geheel, val dit op dat Amid hom heeltemal weerhou het van die verhaal oorvertel, en gedoen het wat resensieleser én skrywer van die resensent verwag: Taksering van die roman se sterk punte.

Bloedlelie, deur Jeanette Ferreira. Resensie: Johanna van Eeden. (Boeke24)
Ferreira verdien sekerlik volpunte vir tydsberekening – ’n verhaal wat eienaarskap van grond gaan haal by Piet Retief, en dan aansluit by moderne tye. Van Eeden gryp dan ook die aktuele aspekte van die roman aan om haar punte te maak. Veral die een oor geskiedskrywing is belangrik, nie alleen danksy die politiek van ons tyd nie, maar ook omdat dit die spier is wat in die verlede Ferreira se skryfwerk krag gegee het. Ek kan nie onthou dat ek Van Eeden se naam al dikwels op boekeblaaie gesien het nie, maar hoop dit sal meer gereeld daar opspring.

Wolf: Die Worcester-bomplanter se storie van bevryding, deur Stefaans Coetzee en Alita Steenkamp. Resensie: Dana Snyman. (Rapport Boeke)
Kan nie sê dat die onderwerp my gaande het nie. Dana Snyman trek mens egter in die sfeer in – sy pa het aan die rand van die AWB beweeg, hy het van die belhamels in die boek geken. Hy gee te veel van die boek se inhoud weg, maar teen die tyd dat hy sê die boek “behoort, die vet weet, in skole voorgeskryf te word”, weet jy dat jy met ’n baie knap resensent te doen het.

Sypaadjie, deur Alma Rossouw. Resensent: Louise Ferreira. (Boeke24)
Goed so, Louise Ferreira. As die boek swak is, moet dit gesê word. Ongerealiseerde potensiaal tel nie punte nie.

Profile photo of crito

by crito

Stof tot stof

Junie 26, 2019 in Uncategorized

Stof en ster, deur Pieter Fourie. Resensie: Fanie Olivier. (Boeke24)
’n Belangriike resensie. Lof waar dit toekom, kritiek ook, maar Olivier vra eintlik hoekom die uitgewer sy taak nie nagekom het nie. Beskerm die digters teen oorhaastige publikasie.

In ’n land sonder voëls, deur Harry Kalmer. Resensies: Jean Meiring (Rapport Boeke) en Johan Myburg (Boeke24)
Mens voel lus om vir die resensente dankie te sê.

’n Stukkie van die legkaart, deur Rina Venter. Resensent: Herman Giliomee. (Rapport Boeke)
Die verlede is vol foute. Sommige daarvan is meer onlangs gemaak as ander. Ons kan nou niks meer daaraan doen nie. Behalwe Rina Venter se heldere terugblik na waarde skat. Sirkels, altyd die sirkels.

Smit Motors, deur Réney Warrington. Resensie: Maryke Roberts (LitNet)
Resensies wat begin by die persverklaring wat die boek vergesel is moeilik. Ek vorder nie verder as daardie verwysing nie.

Sara, deur Maretha Maartens. Resensie: Barend van der Merwe. (LitNet)
Die resensent stry moeding teen die verveling.

50 Blertse blou, deur Blouwillem. Resensent: Hennie van Deventer. (LitNet)
Hoekom skryf Hennie van Deventer nie meer resensies nie? Hy doen dit so vriendelik.

Profile photo of crito

by crito

‘n Ontplooiing van wonderlikhede

Mei 29, 2019 in Uncategorized

Jan, Piet, Koos en Jakob, deur Loftus Marais. Resensie: Charl-Pierre Naudé. (Rapport Boeke)
Een frase vang my oog en máák hierdie resensie: “vars soos vis op die vensterbank”. Vir mense wat, soos ek, traag lees aan besprekings oor digbundels, is só ’n frase genoeg om die aandag te trek, en te hou. Ek lees die resensie ’n paar keer, sien hoe Naudé self konneksies inbou in sy lesings: “…daar is dié slag iets forensies aan Marais se gedigte, wat die leser vra om nie die oogopslag van dinge te vertrou nie.” Vars vis op die vensterbank? Hóé vars? Vensterbank? Die resensie is ’n ontplooiing van wonderlikhede, die digbundel danksy Naudé se verkenning onverwags iets wat ek wil besit, wil lees. Dankbaar!

Om tot verhaal te kom, deur Lizette Rabe. Resensie: Kobus Burger (Rapport Boeke)
Die afsterwe van my ma maak hierdie boek vir my baie tydig. Daar bly mos baie dinge ongesê. Tog laat Kobus Burger se resensie my met gemengde gevoelens. Hy swaai uit die staanspoor lof toe, maar sodra hy skryf dat dit belangrik is dat die voornemende skrywer die volledige lys moets en moenies in hierdie boek bestudeer, gooi ek ankers uit. Dit is makliker om sommer in my gedagtes met my ma te praat. Hier is nou ’n uitstekende voorbeeld van ’n bespreking waarvan die eerste sewe paragrawe lesers vir ’n boek wen, terwyl meeste van die paragrawe daarna hulle weer sal afskrik.

Wreed én mooi is die dood, saamgestel deur Tobie Wiese. Resensies: André Bartlett (Boeke24) en Herman Lategan (Rapport Boeke)
Ek moet beken dat ek die boek reeds aangeskaf het, en is bly om te sien dat albei resensente veral diep onder die indruk is van die bydrae van Karin Brynard. Dit is sekerlik een van die mees ontroerende stukke skryfwerk wat ek nog ooit in Afrikaans gelees het. En juis daarom was dit interessant om te sien hoe uiteenlopend Bartlett en Lategan hul besprekings aangepak het, wat die dinge is wat hulle aanhaal, en hoe hulle by dieselfde slotsom uitkom. Ek is net nuuskierig om te weet hoe lank hulle geneem het om die bundel deur te werk – die lees van hierdie bundel is nie iets wat enigiemand in een sitting kan afhandel nie. Dis vir my heeltemal gepas dat Lategan vir Valda Jansen aanhaal oor die eensame pad wat mens loop ná die dood van iemand na aan jou.