Profile photo of crito

by crito

Resensie as afskeid

Junie 19, 2018 in Uncategorized

Met die afsterwe van Cecile Cilliiers het LitNet op hul resensieblad ’n baie interessante ding gedoen – Martie Retief-Meiring se resensie van Cilliers se laaste publikasie weer na vore gebring.

Dié bespreking van Die ou vrou en die priester lees mens nou met ander oë. Jy weet dat dit die laaste keer was wat Cilliers, ’n boekeliefhebber van faam, met boeklesers praat.

Retief-Meiring verwys na die toonaard van die versameling verhale deur ’n 84-jarige outeur – “ontredderd, verslae en aangrypend”. Sy tipeer die tematiese reikwydte as dié van “verweer, verdriet, verslaenheid – kenmerke van die ouderdom”.

En só, met die herlees van die resensie, val die kritiek wat Retief-Meiring aanbied, vir jou weg, maak dit nie meer saak nie, en sien jy net die slotoordeel raak, amper ’n beskrywing van die einde self: “Pers, sag, versluierd, onverwags”.

Mens kan nog meer put uit die resensie, maar ek laat dit aan julle oor.

Profile photo of crito

by crito

Woorde wek

Junie 12, 2018 in Uncategorized

Laat ons waak teen die inflasie van woordgebruik. Sekere woorde moet nie in oormaat gebruik word nie, sodat hulle nie banaal word en hul uniekheidswaarde verloor nie.

Wanneer Jonathan Amid van Chanette Paul se navorsing oor Vreemde Vlieënde Voorwerpe sê dat dit skitterend by die weefsel van haar roman Uit die bloute se teks geïntegreer is (resensie in Boek24), is dit sulke tyd. Ek vermoed Amid self sal ligweg bloos oor die opmerking, wat die klimaks vorm van ’n lang aanlopende argument. Amid is só oorweldig deur hierdie feit dat hy terstond sy resensie tot einde bring met ’n opmerking oor ’n fliek waarmee Paul se roman syns insiens raakpunte het.

Hoe skitterend kan skitterend dan wees? Wanneer is dit minder skitterend, sodat dit afbeweeg in die indeks van lofbetuigings? Wanneer is skitterend wel briljant, of net effens minder glinsterend in uitnemendheid?

VVVs is nie iets wat mens hoegenaamd met ’n eksakte wetenskap in verband kan bring nie. Dit word gewoonlik geassosieer met pseudo-wetenskap en ligweg getikte mense en moontlike psigotiese episodes. Ek is seker Chanette Paul het baie daaroor gaan oplees, en al die regte flieks gekyk. Wat is die weefsel van fabulasie en hoe meet jy die vermenging daarvan met vertelkuns? Sien wat ek bedoel?

Miskien moes Amid liewer gesê het die navorsing is deeglik benut.

Pas die vorige dag het ek Herman Lategan se bespreking van Ingrid Jonker: ’n Biografie deur Petrovna Metelerkamp in Rapport Boeke gelees, en moes verneem dat dit ’n “meesterlike ‘laaste woord’ oor Ingrid” is.

Die resensie is net so ’n rara avis as die opskrif. Ek geniet Lategan tog erg baie, selfs wanneer sy skryfwerk ’n bietjie die pas markeer. Die man het meer lewe in sy formulering as meeste ander resensente. Sy taalregister is welig wanneer hy op iets neersien, maar wanneer sy bewondering oorgedra moet word, soos hier, sukkel hy. Hy verkies om ná agtergrondinligting oor die ontstaan van dié biografie ‘n soort voëlvlug te gee oor Ingrid Jonker se lewe, en dus die chronologiese lyn van die biografie.

Uiteindelik sluit hy af met ‘n aanduiding van die gewaarwordinge wat die biografie by hom gewek  het: “Dit is sekerlik van die mooiste en skrikwekkendste hoofstukke wat tot nog toe geskryf is oor een van die tragiesste figure in ons letterkunde.”

Maar nou sit die leser met ‘n probleem. Die opskrif sê die boek onder bespreking is die meesterlike finale woord oor Ingrid Jonker. In die inleidende paragraaf word ‘n mening aan Lategan toegeskryf, naamlik dat Petrovna Metelerkamp se biografie van Jonker meesterlik is en nie veronagsaam mag word nie. Die langtand sinici, word geïmpliseer, sal ’n fout maak as hierdie boek as oorbodig beskou word.

Wat ‘n mens dan verwag, is dat Lategan sal motiveer hoekom die biografie meesterlik is. Wat regverdig daardie loftuitende kwalifikasie? Het hy dit vergelyk met ander biografië oor Afrikaanse literêre figure? Het hy Metelerkamp se vernuf as biograaf gemeet aan dié van byvoorbeeld J.C. Kannemeyer of Jaap Steyn?

As ’n biografie beskryf word as meesterlik, slaan dit nie alleen op die inhoud nie, maar veral op die biograaf. Dit gaan oor Metelerkamp as biograaf, nes mens die biografië oor Leipoldt, Jan Rabie, Etienne Leroux en D.J. Opperman takseer in terme van Kannemeyer as biograaf.

Toe ek die opskrif van die resensie sien, het my hart begin bons. Uiteindelik is daar ‘n boek, het ek in my haas aangeneem, wat as verwysingspunt gebruik kan word om aan te toon dat Kannemeyer oorskat is as biograaf. Maar nee, die meesterlik maak net in die opskrif en die inleidende lokparagraaf ‘n verskyning.

Dit is werklik jammer dat die opskrif verkeerde verwagtinge skep. Lategan se bespreking lees heerlik en het my end-uit geboei. Hy het dinge in die boek raakgesien wat mens dadelik laat besluit dat jy die publikasie wil verslind. Miskien spoor die vars insigte hom selfs aan om ‘n artikel of rubriek af te staan aan die onderwerp van D.J. Opperman se oor- en onderskatting van vroulike digters. Dalk selfs oor Ingrid Jonker se oorskatte oeuvre. Of Kannemeyer as biograaf…

Ek glo graag dat Metelerkamp ‘n meesterlike biografie geskryf het. Dis net jammer dat in hierdie geval daar nie gesê is hoekom nie. Vir my gevoel verdien Metelerkamp hulde vir die manier waarop sy in die verlede Ingrid Jonker bevry het van die eng beeld wat daar van haar voorgehou is deur die jare, hoofsaaklik as André Brink se minnares en tragiese figuur. Lategan se resensie gee, Vader sy gedank, ‘n goeie beeld van die nuwe terrein wat sy oopskryf, en die feit dat sy ’n tragiese figuur genoem kan word nie alleen oor haar dood nie, maar oor alles wat in die lewelange aanloop daartoe dit noodwendig gemaak het.

Wat verwag mens van ‘n goeie biograaf, en wanneer is ‘n biografie meesterlik? Vir iemand soos Lategan, wat ingebed is in Kaapse joernalistieke kringe, sou dit maklik gewees het om die belemmerings en frustrasies waarmee Metelerkamp te make gehad het, te identifiseer en dan aan te dui hoe sy dit hanteer het. Hy gee wel inligting oor nuwe bronne, maar sê niks van Anna Jonker of die materiaal wat nou deel is van Gerrit Komrij se boedel nie. Ook nie of Metelerkamp toegang gehad het tot André Brink se dagboeke nie. Dít is die soort inligting wat nodig is om te weet as mens wil praat van “laaste woord” en “meesterlik”.

Die resensie van die week was egter Bill Nasson se skrywe in Rapport Boeke oor Verwoerd aan die woord II: Die laaste vier jaar – Toesprake 1963-1966.

Nasson vra baie ondubbelsinnig die vraag wat in hierdie jaar, 2018, oor só ’n publikasie gevra móét word: Hoekom?

Hy sê: “Aangesien dit ’n volkome eerbiedige, bewonderende boekstawing is, sal die boek waarskynlik geïgnoreer word deur almal wat Verwoerd en sy rasse-ideologie as ’n ander weergawe van Hitler en Nazisme beskou. In sulke kringe sal die publikasie van die boek in die jaar 2018 nie net vreemd opval nie, maar waarskynlik as ’n aanstootlike anachronisme beskou word.”

Maar, soos mens ook kan verwag in 2018, is daar ’n ander sy ook: “Terselfdertyd sal enige oorblywende Afrikanernasionalistiese dinosourusse wat Verwoerd in sy volle glorie geniet, hier veel vind om te waardeer. Dit is g’n verrassing nie dat die enigste illustrasie in die boek ’n klein foto’tjie is van die eerste minister waar hy ’n koppie tee geniet – die toonbeeld van wat sy aanhangers van hom sou verwag: ’n gewone, kalm, diepsinnige figuur.”

’n Mens het simpatie met Nasson, wat deur hierdie “baksteen van ’n boek” moes werk. Veral omdat die toesprake so swaartillend politiek gerig is. Ek wil sekerlik nie self deur daardie toesprake “waad” nie; Nasson se waarnemings daaroor is vir my genoeg. Hy skets Verwoerd as ’n intellektueel met min of geen humorsin, iemand wat net deur een ding beïndruk was, en dit was sy eie meerderwaardigheid.

Geen wonder dan dat die boek nie inhoudelik opgehemel kan word nie: “Die boek sal … vir die meeste lesers te onverteerbaar wees om van die begin tot die einde deur te lees.”

Nasson se resensie is self aan die lywige kant, maar dit is die moeite werd om jou daarin te verdiep. Dit was met ’n vreemde soort skok wat mens die ou apartheidsterminologie weer lees. En dit is net in die resensie! Ek kan my goed indink watse beklemming die toesprake self by ’n eietydse historikus soos Bill Nasson moet wek.

Goed, hy vind dinge in die toesprake wat hy as vakkundige kan uitlig as interessant, hoewel dit allermins vermaaklike leesstof is.

Uiteindelik, heel gepas myns insiens, sonder hy die uitgewer, Protea Boekhuis, uit vir lof: “dié uitgewer lewer ’n wesenlike bydrae om Suid-Afrikaners deur middel van die gedrukte woord in die mees nougesette Victoriaanse tradisie op te voed.”

Dit is belangrik om dit te noem. Terwyl ons ’n nuwe era nader waarin geskiedenis op skoolvlak ’n verpligte vak in sekere grade gaan word, dink ’n mens terug aan die soort geskiedskrywing en siening van die geskiedenis wat einste Hendrik Frensch Verwoerd en opvolgers in die jare vyftig tot tagtig aan skoliere voorgehou het.

Die herskrywing van die geskiedenis is al lank aan die gang, en sal post-Zuma sekerlik nog verdere verstellings ondergaan. En dan is dit noodsaaklik dat boeke soos hierdie bestaan, vir die volledige beeld.

Klip in die bos: Word soortgelyke publikasies oor Vorster, Botha en De Klerk oorweeg? Gooi sommer A.P. Treurnicht circa 1975 ook by. Vir die geheelbeeld, of, soos hulle destyds in Bog met Blou Maandag gesê het: die “gemors van ’n gemors”?

Profile photo of crito

by crito

Regstelling

Junie 12, 2018 in Uncategorized

Een van Crito se lotgenote en ou bewonderaars laat weet dat ek die pot verlede week lelik misgesit het, en dat ek sowel Maya Fowler en Fourie Botha ’n verskoning skuld.

En Maya Fowler het self op die blog gereageer, wat dit bevestig het.

Me. Fowler is nie ’n Engelse skrywer, soos ek geskryf het nie. Sy het Patagonië in Afrikaans geskryf en self in Engels vertaal. Me. Fowler is Afrikaans en het in Graaff-Reinet grootgeword. Sy het haar roman Detour self in Afrikaans vertaal.

Ek het, na aanleiding van inligting op NB-Uitgewers se webwerf, die afleiding gemaak dat Me. Fowler Engels is omdat haar eerste gepubliseerde werke in Engels was. Dis ’n verstaanbare afleiding, maar duidelik ongeldig.

Ek vra dus vir me. Fowler en haar uitgewer, Fourie Botha, opreg om verskoning vir my mistasting.

Wat dan van Marita van der Vyver, wat ek aangespreek het vir haar opmerking dat Maya Fowler ’n vars nuwe Afrikaanse stem is? Wel, sekerlik skuld ek haar ook ’n groot en duidelike verskoning.

Wat ek hiermee maak, eier stromend van my gesig.

Profile photo of crito

by crito

Vertalings

Junie 5, 2018 in Uncategorized

In ’n skraal week vir die lesers van Afrikaanse resensies, is dit miskien die moeite werd om ’n slag oor iets te skryf wat ek gewoonlik vermy: Afrikaanse vertalings van Engelse boeke. Nie omdat ek regtig wil nie, maar omdat dit soms gebeur dat ’n mens ’n rooi pen wil neem en begin korrigeer.

Vandeesweek plaas Boeke24 ’n resensie deur Francois Bekker van Maya Fowler se Patagonië. Op Netwerk24 se webwerf is daar ’n mooi foto van die omslag, met ’n wysheid deur Marita van der Vyver om die boek se ontvangs by die leespubliek te help vergemaklik: “’n Nuwe Afrikaanse stem, oorspronklik en selfversekerd, iets om oor opgewonde te word.”

Maya Fowler is ’n Engelse skrywer wat in 2009 met The Elephant in the Room gedebuteer het. Haar roman Detour is in Afrikaans vertaal en as As jy ’n ster sien verskiet gepubliseer. Jammer, me. Van der Vyver. Maya Fowler is nie ’n nuwe Afrikaanse stem nie.

Francois Bekker se resensie van Patagonië kom en gaan sonder dat hy dit vermeld dat die roman ’n Afrikaanse vertaling is van Fowler se roman Patagonia.

Dit is ’n baie neutraal-geskrewe resensie. Bekker dui aan waaroor dit handel, en besluit uiteindelik dat dit ’n ambisieuse roman van epiese omvang is. Hy weerhou hom daarvan om te sê of die ambisies verwesenlik is of nie.

Hy vind sekere van die karakters se gewaarwordinge ontroerend, maar sê nie of die verhaal self hom ontroer het nie. Hy reageer op die tematiek, en trek die lyne deur na die self. Mens weet nie of die karakters se handel en wandel hom verby verveling (“’n mens voel soms vasgevang in die sleur van die karakters se omswerwinge”) laat beweeg het nie.

Sulke soort resensies laat my uiters ongemaklik voel. Die resensent deins weg van die toeswaai van lof en dwing sy leser om tussen die lyne te moet lees. Jy soek na aanduidings van leesbevrediging en vind dit nie. Maar hy verdoem nie die roman nie – ’n goeie teken, sekerlik, maar hoe moet die arme skrywer nie voel nie? Louwarm is nie lekker nie.

Die resensie laat my terugdink aan opmerkings wat Crito in die begindae van hierdie rubriek gemaak het oor resensies en die noodsaak van Afrikaanse koerante en tydskrifte om oorspronklike Afrikaanse werke te resenseer. Sekerlik sal die redakteur van Boeke24 redes kan aanvoer vir die publikasie van resensies van vertaalde boeke, maar wat my betref is daar net een wat sal oortuig, en dit is in gevalle waar die vertaling briljant is.

Nou, Francois Bekker noem nie eens dat Patagonië ’n vertaling is nie, laat staan nog hom uitlaat oor die gehalte daarvan.

En wat van Engelse vertalings van Afrikaanse werke? Hoekom nie die Engelse vertalings van Karin Brynard, Deon Meyer, Marita van der Vyver en so meer se Afrikaanse boeke resenseer nie? Die uitgewers sal baie bly wees daaroor, maar tot dusver het die redakteurs van Afrikaanse boekeblaaie (dié wat nog bestaan!) hulle daarvan weerhou.

Profile photo of crito

by crito

Halwe en heel Kruger

Mei 29, 2018 in Uncategorized

Mens het nie duisende woorde nodig om ’n baie goeie resensie te skryf nie. Die resensent se oordeel kan bondig saamgevat word, en dan is ’n paar honderd woorde genoeg. Fransjohan Pretorius resenseer Skermutselings en skandale (van Heiniie Heydenrych) in 285 woorde (met inbegrip van die inligting oor die boek bo-aan) vir Boeke24.

As mens jou probeer indink in die problematiek waarmee Pretorius te make gehad het voordat hy begin skryf het, is sy keuse van struktuur vir die resensie die sleutel tot die gehalte van die produk wat hy uiteindelik lewer.

Pretorius het gedink dis ’n boek met beperkinge – ernstige beperkinge. Dit gee net een sy van ’n saak. Daarmee is uiteraard nie alles verkeerd nie, maar dit kom uiteindelik op dieselfde neer op dieselfde as wanneer mens ’n boek oor Beethoven skryf en niks sê oor die musiek nie.

Hy besluit dan op die volgende aanpak: Noem eers die vorige boeke waarin dieselfde onderwerp al aangeraak is, sê dan wat in die boek voor hande die alleraanbod is, verduidelik dan hoekom dit ’n publikasie met skrale waarde is, en gee ’n vooruitsig op ’n publikasie waarin al die inligting tot reg sal kom.

Wat het Pretorius sy besluit laat neem? Sekerlik die versugting dat geskiedskrywing ewewigtig en so volledig as moontlik moet wees. Dan ook die strewe om geregtigheid te laat geskied aan historiese figure.

Die tydsgewrig waarin Pretorius sy resensie skryf, is een waarin naarstigtelik gesoek word na korrektiewe op ongeregtighede van die verlede. Dit is ’n edele strewe, maar dit kan ook lei tot ’n situasie waarin eietydse maatstawwe toegepas word op ’n konteks waarin daardie maatstawwe onbekend was. Ons weet nou hoe verkeerd Paul Kruger se optrede was, maar wat was die menings van mense in die 360 grade rondom Kruger?

Ek glo nie dat Heinie Heydenrych se siening onsinnig is nie. Fransjohan Pretorius wys net dat dit nodig is om die totaliteit van reaksies op Kruger in ag te neem.

Die krediet wat Pretorius vir Heyndenrych laat toekom, is spesifiek: Dit openbaar die skadusy van Kruger se presidentskap. Hy gee ook krediet aan die pers van destyds as bronne vir Heyndenrych se onthullings.

Ingebed in die resensie is dan ook, vir die wakker leser, enersyds seine oor die vryheid van ons pers, en andersyds ’n implisiete teregwysing oor die publikasie van historiese publikasies waarin die analise nie volledig deurgetrek is in alle rigtings nie.

Profile photo of crito

by crito

Prysenswaardig

Mei 22, 2018 in Uncategorized

Die versoeking was sekerlik groot om te sê dat Die dao van Daan van der Walt net Doppers en filistyne in ’n vreemde gewaad is, maar Willie Burger se oog is meer suiwer as dít. Hy begin wel sy resensie van Lodewyk G. du Plessis (pseud.) se roman (Boeke24) met die flouste moontlike inleiding, maar daarna ontplooi hy ’n baie sterk taksering van die roman wat Afrikaanse lesers aan die gons het.

Die inleiding: Een of ander annonieme vriend se aksioom (dat hy binne die eerste 20 blaaie weet of ’n boek die moeite werd gaan wees) is darem net nie goed genoeg vir die lading diepgang wat Burger daarna vir die leser uitsprei nie. Dis soos om die Mona Lisa te bespreek en te begin deur te sê die muur daaragter laat die raam mooi vertoon.

Omdat Burger hom boonop nie aan die aksioom steur nie, hoekom dit hoegenaamd noem? Pap inleidings maak mens kriewelrig. Kyk maar hierbo.

Wat Burger daarna doen, is besonder knap gedoen. Op ’n manier hanteer hy dit soos ’n geleidelike leesverslag – die irritasie wat mens in die begin het, en dan die manier waarop die leser  stelselmatig onder die betowering van die roman kom.

Dit is uiteraard die toets van ’n goeie resensent – hoe hanteer hy/sy ’n roman wat buite alle gevestigde patrone val?

Burger se reaksie is, heel verstaanbaar, dié van ’n deurwinterde literator. Hy soek eers die raakpunte, die verwysingspunte met bestaande romanvorms, en vind dit in die werke waarin die plaas die agtergrond is.

Daarna dring Burger al hoe dieper in die wese van die roman in. Hy lê uit hoe Die dao van Daan van der Walt die verskuiwende visie van Daan verwoord, hoe hy die beklemmende elemente van ’n sekere soort Afrikanerskap (dié wat geanker is in tradisionele godsdiens) van hom afskud wanneer sy eie vaste patroon versteur word.

Burger noem al die verskillende fassette van die ontdoppering van Daan op, en hoe dit te bespeur is in die grein van die werk. Maar hy doen ook vir my iets vrek interessants – as jy hierdie resensie gelees het, sal jy kan volg wanneer mense oor die boek praat. Maar jy sal eers kan saampraat sodra jy die boek gelees het.

Dit is die ou storie van resensies lees van boeke wat mens reeds gelees het. Dit gaan nie vir my daaroor om te sien hoeveel ek met die resensent saamstem of van hom verskil nie. Dit gaan eerder oor die manier waarop hy dinge uitlig wat ek in die lees geabsorbeer het, maar nie werklik gesnap het in die groter konteks nie.

Om hierdie rede is Willie Burger se resensie vir my prysenswaardig. Dit openbaar soveel meer van die werk as wat ’n eerste lees daarvan self gedoen het, maar dit verklap nie die detail nie. ’n Resensie wat jou laat uitsien na die herlees is iets besonders.

Terwyl die identiteit van Lodewyk G. du Plessis nog sub rosa is, is dit ook heerlik om die resensie te lees, wagtend op enige opmerking of verheldering rondom die identiteit van Lodewyk G. du Plessis. Burger hou sy vermelding daarvan tot heel laaste, en dan is dit ook op ’n vlak waar sy opmerking terugbuig in die analise van die werk.

Profile photo of crito

by crito

“Sharknado” vir Afrikaanse harte

Mei 15, 2018 in Uncategorized

Doodkry is min. Jamie Uys sê ook só. Saal D was nie my laaste staning nie. Maar nou is my geduld ook effe minder met oninteressante resensies. Al daai reëls wat Crito merk 1 gemaak het, kry nou nog een by. Ek gaan nie tyd mors met sulke resensies nie. So daar.

Vandeesweek is daar net een wat my dit laat herlees het. Nie omdat dit so goed is nie. O nee. JB Roux het my voorgangers al die hel in gemaak, sommige van hulle het hom gewoon geïgnoreer. Sy nuutste poging, oor Susan Coetzer se Selma en Louise vir Boeke24, is ’n pragtige voorbeeld van hoe ’n resensent sy skrywe kan vul met Quatsch.

As ’n skrywer aansluit by ’n rolprent soos Thelma and Louise, en die resensent is skerp genoeg om die verband te trek, dan verwag ’n mens dat die resensent, gewoon uit hoflikheid teenoor die skrywer én leser, nie net sal gaan kyk hoe lyk die ooreenkomste nie, maar ook hoeveel die aansluiter van die aangeslotene verskil. En dit deeglik doen. Uitvoerig.

Enigiemand kan die boek se storie saamvat. Maar ’n knap resensent sal kan uitpluis, en in detail sê, wat die bydrae van dié aansluiting tot die Afrikaanse leeskultuur is. Thelma and Louise was, soos hulle deesdae so baie op KylNet se kanale sê, ikonies. Wat is Selma en Louise? Is dit ’n parodie, of pastiche – en is dit net so snaaks? En uiteindelik ontredderend? Mens hoef nie die slot te verklap nie, jy kan net skryf oor die implikasie van die slot.

Dit is ook, wat my betref, ’n bedenklike procédé om dit te bestempel as “chick-lit” en dan te sê dit hou nie lekker kers vas by skrywers soos Sophia Kapp en Kristel Loots nie – maar glad  nie te sê hoekom dit die geval is nie. Verf dit met die teerkwas en gaan voort met die lekker lewe.

En dan kom die groot knal: Selma en Louise is ’n “geslaagde en aangename leeservaring wat Coetzer se reputasie as skrywer gestand doen”.

Wat? Coetzer het ’n reputasie as skrywer? Alles wat ou JB tot dusver gesê het, dui dan daarop dat sy ’n goeie naam as skrywer het. Net swak skrywers het reputasies.

Miskien kon ’n skrander subredakteur Roux se bas gered het. Maar dit lyk nie asof daar een doenig was met die publikasie van hierdie resensie nie. Wie op Gods aarde het besluit “ ‘Eat, Pray, Love’ vir Afrikaanse harte” is ’n geskikte opskrif vir Roux se resensie? Het daardie persoon die resensie gelees en toe sy eerste en beste breinskommeling as opskrif gebruik?

Dit lyk so.

Profile photo of crito

by crito

Profile photo of crito

by crito

Tweevuis

Maart 6, 2018 in Uncategorized

Kyk, mens kry goeie resensies en jy kry slegte resensies. Dan is daar ook positiewe resensies wat sleg geskryf is, en negatiewe resensies wat goed geskryf is. Nes daar, uiteraard, positiewe resensies is wat goed geskryf is, en negatiewe resensies wat vrot geskryf is.

Jean Meiring het pas twee daarvan geskryf: ’n positiewe resensie wat goed geskryf is (oor Riana Scheepers se Stormkind (Rapport Boeke), en ’n negatiewe resensie wat goed geskryf is (oor Irna van Zyl se Gifbeker in Boeke24).

Uit eersgenoemde straal ’n gloed van geesdrif, uit laasgenoemde nie. Albei is aangepak met dieselfde sekerheid van argumentasie en noukeurigheid van analise. In Scheepers se werk spreek die skepping van ’n verbeeldingswêreld tot hom; by Van Zyl word sy verbeelding nie geprikkel deur die opset van die speurverhaal nie.

Vir die noukeurige leser is die fleurigheid van Meiring se taalgebruik in sy reaksie op die Scheepers-roman opvallend. Ek beny hom daardie stilte wat oor die plaas neersif, en baie van die ander dinge waarby hy aanklank gevind het, en dan vir die resensie-leser deurgee via sy taalgebruik en formulering. En wanneer hy baie beïndruk is, gee hy groot aan: “meesterlike openingstoneel waar Scheepers haar kragte sinfonies inspan”, byvoorbeeld.

Vir die Van Zyl-roman kan hy hom nie aansluit by kleure en so meer nie. Hy moet hom wend tot ’n opsomming van die roman, die enigste rede hoekom ek soms gevoel het die resensie grens aan ’n vrot resensie. Hy toon ’n gevoeligheid vir die ratwerk van die speurroman, maar ek wonder of dit ’n geldige uitgangspunt van hom is om te verwag dat alle karakters in volheid geteken moet wees.

Om die aftel van die verhaal nog opvallender te maak, sluit dit in ’n slordige lesing van een van die verhaalelemente: Meiring sê dat Van Zyl die voorlaaste datum (Woensdag, volgens sy resensie) so te sê ten volle verswyg. Dit is nie waar nie. Ek het die boek gisteroggend by Amazon gekoop, en Woensdag is daar, in volle glorie.

Het hy té vinnig gelees? Ek glo nie so nie. Die resensie is daarvoor té deeglik. Die dinge wat Meiring teen die roman inbring, is boonop van só ’n aard dat die skrywer dit goed sal kan benut met haar volgende boek.

En dan is ek hom dankbaar vir ’n woord wat ek nog nie vantevore gehoor het nie, maar waaroor ek mal is: lokbokkems (vir red herrings).

Maar om terug te keer tot Meiring se bespreking van Scheepers se boek. Hy praat op ’n plek van die narratiewe karosvelle wat ruwerig aaneengewerk is – die volksverhale van die Boesman-mense wat deur Scheepers aangesny en vervleg word. Meiring voeg by dat sy dit met sinsitiwiteit doen, en dat die blote gebruik daarvan (as ek een van sy min vae sinne reg verstaan) dit blootlê aan besinning.

“Wanneer, indien ooit, is toeëiening toelaatbaar en wanneer kom die gebruik van die kultuurgoedere van ’n stilgemaakte volk net op verdere verdelging neer? Ongetwyfeld sal ’n debat hieroor van stapel gaan.”

Ek meen ’n mens kan van ’n Afrikaanse resensent verwag om bewus te wees van die beskuldigings wat Stephen Watson omrent ’n dekade gelede teen Antjie Krog gemaak oor Die sterre sê Tsau. Dieselfde argumente sal dan sekerlik teen Stormkind gemaak kan word. Maak nie saak of ’n mens dink (soos ek) dat Watson ’n paar van sy varkies kwyt was met sy beskuldigings teen Krog nie, dit is die groter saak van toeëiening wat aangespreek moet word.

In hierdie geval dink ek moes Meiring meer tyd daarvan afgestaan het, en van ’n goeie resensie ’n skitterende ene gemaak het. As die resensent die problematiek identifiseer, moet hy nie op die draad bly sit nie.

Profile photo of crito

by crito

Skraal

Maart 1, 2018 in Uncategorized

Skraal oes van resensies oor nuwe Afrikaanse boeke by Boeke24, nè? Net twee wat ek wil noem.

Joan Hambidge s’n oor Cecile Cilliers se kortverhaalbundel, Die ou vrou en die priester. Soveel respek vir dié debuut, so in die herfsjare. Respek vir Cilliers se doen en late deur die jare. Respek vir die verhale, en lof.

Mooiskoot.

Dan Riette Rust se bespreking van Schalk Schoombie se Tot die dood ons skei. ‘n Boek oor mans wat hul vroue vermoor. Ek hou gewoonlik van Rust se aanpak. Nie hierdie keer nie. Sy het soms die manier om dawerende uitsprake te maak. Van die soort waaroor sy aanstaande jaar sal bloos.

Hierdie keer is daar heelparty. Luister: “Maar hoe kán mans só lank ná die begin van die vroueregtebeweging steeds hul vroue mishandel en vermoor?”

Is daar enigiemand op Gods aarde wat regtig dink dat die blote feit dat ‘n vroueregtebeweging begin het, sal veroorsaak dat mans ophou om hul vroue te mishandel en vermoor?

Rust verklaar ook dat omdat die werk niefiksie is, die hoofstukke dieselfde formaat moet hê. Ek sukkel ‘n bietjie om my kop om daai ene te kry. Dit sou seker gehelp het as sy verduidelik het wat sy eintlik bedoel.

En wat is ‘n “tussenkop” nou eintlik? ‘n Subopskrif, soos die konteks my laat aflei?

Nie mooiskoot nie.