Profile photo of crito

by crito

Daardie bloemlesing

September 20, 2017 in Uncategorized

Crito se orgaan vir die metafisika is nie so goed ontwikkel nie. ’n Bloemlesing soos Cas Vos se Die mooiste Afrikaanse Christelike gedigte laat nie my asem jaag nie. ’n Resensie daaroor sal ongelees bly.  Maar nou is dit ook so dat hierdie bloemlesing die afgelope ruk nogal kritiek moes verduur uit verskeie oorde. Die reaksies het op Facebook en in blogs uitgekring. Crito kon dus nie sy natuurlike instink volg en Charl-Pierre Naudé se resensie op Boeke24 ignoreer nie.

Ek was verras om by hom te verneem dat daar twee voorgangers vir Vos se poging is – een deur M. Nienaber-Luitingh (Die braambos brand)  en die ander deur F.I.J. van Rensburg (Jubilate! Loofgedigte in Afrikaans).

Naudé steur hom nie aan die polemiek nie, en gee ’n besonder interessante uiteensetting van die hoedanighede van Vos se bloemlesing. Dis vir Crito veelseggend dat ek die hele resensie gelees het sonder om verveeld te raak.

Nêrens gee Naudé ’n aanduiding dat die polemiek hom bereik het nie, trouens, hy wend ’n baie beliste poging aan om aan te dui watse raamwerk die leser kan gebruik om die bloemlesing na waarde te kan skat.

In hierdie opsig skep Naudé vir die leser die moontlikheid om die bundel met ’n neutrale gemoed te benader, bewus van die plek van religie in die moderne samelewing. Dat hy dit ten besluite “’n baie mooi, prikkelende en eietydse publikasie” vind, vloei uit sy hele betoog.

Theunis Engelbrecht resenseer in Rapport ’n boek wat wel tot Crito se verbeelding spreek: Boereverneukers van Izak du Plessis. Engelbrecht gee ’n interessante oorsig van die skarmunkels oor wie Du Plessis skryf.

Sy aanpak is nie krities nie – dit is veel minder van ’n resensie as wat dit ‘n goedkeurende artikel is.

Ek vermoed Du Plessis sou opbouende kritiek waardeer het, sodat hy kon weet op watter punte hy kan verbeter wanneer hy sy volgende boek oor hierdie onderwerp skryf. Hopelik sal hy by daardie geleentheid ook die Suid-Afrikaanse Rugby-Unie onder die loep neem – ’n hele organisasie van boereverneukers wat die ganse land laat glo dat ons rugbyspelers nie tweederangs is nie.

Uit ’n tegniese oogpunt is Riette Rust se bespreking van Juliana Coetzer se Oorkant jou: ’n Verhaal uit die binnekamer (Boeke24) vir my veel meer geslaagd as Engelbrecht se skrywe.

Dit trek sommer met die eerste paragraaf jou aandag, ontwikkel ’n puntsgewyse blootlegging van die inhoud van die boek, en hoewel dit nie ’n sterk slot het nie, dink ek die opmerking “jy kan verander as jy regtig wil” sal deug as samevatting van dít wat die leser sal beleef by die lees van die boek.

Profile photo of crito

by crito

Die ewige raaisel

September 6, 2017 in Uncategorized

Dis ’n ongemaklike gevoel van ironie wat mens ervaar wanneer jy Johann Rossouw se bespreking van Karel Schoeman se Slot van die dag en Afskeid van Europa lees (Boeke24).

Rossouw het op die oog af groot waardering vir Schoeman. Hy sien dinge in hierdie twee boeke raak wat die moeite werd is om van kennis te neem, en skryf dan ook daaroor in hierdie resensie.  Schoeman is, alles in ag genome, ’n reus onder Afrikaanse skrywers.

Tog kan ’n mens nie dié resensie lees sonder om bewus te word van die dinge wat Rossouw oordra sonder om dit in woorde neer te pen nie. Tussen die reëls, as ’t ware. En dit is dat Karel Schoeman waarskynlik nie ’n gawe mens was nie – ’n vereensaamde figuur wat nooit opgegaan het in sosiale verkeer nie.

En dan die ironie: Schoeman ag sy eie lewe belangrik genoeg om daaroor te skryf, maar hy self keer sy rug op die Afrikaanse gemeenskap wat hierdie boeke gaan lees. En die Nederlandse gemeenskap by wie hy homself skaar, sal waarskynlik nooit bewus genoeg van Schoeman word om te weet hoe geseënd hulle kan voel om Schoeman in hul geledere te kan tel nie.

Johann Rossouw verwys na die irriterende kontraste in Schoeman se lewe, veral na aanleiding van dinge wat Schoeman oor die Afrikaanse letterkunde en literatore sê: Dit doen afbreek aan die boek, en dit verdien nie ernstige aandag nie.

Dit is ’n belangrike ding om te sê, want daardeur gee Rossouw te kenne dat hy Schoeman nie kritiekloos lees nie. Teen die einde van die resensie sien mens dan ook dat hy nie vir lief neem met alles nie, en soek vir redes hoekom Schoeman hierdie twee boeke op ’n spesifieke wyse aangepak het. Hy soek verklarings vir Schoeman se gedrag, en redes vir sy skryfstrategië.

Hierin lê be moontlik die kern van Karel Schoeman se bekoring, en die rede hoekom ons sy boeke bly lees en resensies soos hierdie verslind: ons is betower deur die raaisel van ’n geniale skrywer wat nooit as mens volledig deel geword het van enige gemeenskap waarin hy hom bevind het nie.

Johann Rossouw werk met hierdie raaisel, en gelukkig is sy agting vir Schoeman onaangetas. Dit stel hom in staat om ’n redelike mate van objektiwiteit te handhaaf. Hy ontbloot die verwende kind in sy skemerjare, maar sê dit nooit nie.

Ná Jean Meiring se bespreking van Eben Venter se Groen soos die hemel daarbo, het ek Frederick J. Botha se bespreking daarvan in Rapport Boeke met huiwering benader. Kon hy Meiring se geesdrif ewenaar?

Nee, maar hy kry iets anders reg. En daarmee bewys hy net weer dat dit die leserspubliek is wat die meeste baat by verskeie resensies van een boek.

Meiring se reaksie en mening is nie ongeldig nie, en Botha staan ook nie tru van Venter se boek nie, is trouens besonder positief; Crito sien wel in sommige van sy formulerings dinge raak waardeur hy ’n wyer kritiese afstand bewerkstellig.

Wat beteken dit byvoorbeeld as hy sê: Groen soos die hemel daarbo gaan nie vir Eben Venter nuwe Afrikaanse lesers wen nie? Jy moet dit saamlees met “aanhangers van Venter se skryfwerk sal egter nie teleurgestel word nie” asook met sy opmerking dat Venter nie behoorlik na waarde geskat word nie.

Kan dit wees dat Venter die plafon van moontlike lesers in Afrikaans bereik het; hy het ’n kring van lojaliste het, maar kans om sy leespubliek te laat groei, is skraal?

Botha sê dat oorsese lesers minder benepe sal wees oor Venter se beskrywings van gay seks – maar die implikasie van al hierdie dinge is dat dit jammer is dat die gehalte van Venter se skryfwerk nie na na behore hoog aangeslaan word nie.

As ons besef wat ons aan Venter het, in die breë, sou hy nie ’n “onderwaardeerde posisie in die Afrikaanse literatuur” gehad het nie. Sou hy nie net tot hoofsaaklik ’n gay leespubliek gespreek het nie.

Oor die gehalte van Venter se skryfwerk twyfel Crito nie. Jean Meiring het dit reeds bevestig. Boha beskryf die harde werklikheid.

Profile photo of crito

by crito

Briljant

Augustus 30, 2017 in Uncategorized

Crito kry tot in sy murg lekker wanneer ’n resensie soos dié van Jean Meiring oor Eben Venter se Groen soos die hemel daarbo (Netwerk24) verskyn. Die vorige keer dat so iets gebeur het, was in Julie verlede jaar, toe Elmari Rautenbach geskryf het oor Valda Jansen se Hy kom met die skoenlappers.

Die saak staan só: Die grade van positiewe resensies is uiteenlopend. Mens kry swak geskrewe resensies. Mens kry onbetrokke, afstandelike akademiese besprekings. Jy kry gloeiende resensies  wat oorhel na reklame en jy kry ewe gloeiende resensies wat die belesenheid van sowel outeur as resensent belig. Mens kry positiewe besprekings wat lesers net wil inlei in die vreugdes van die boek en jy kry positiewe besprekings wat vir die skrywer die binnevet van die boud gee omdat daar nog swak plekke in die kunswerk te bespeur is.

En dan kry jy die briljante besprekings waarin die resensent dit regkry om sy/haar geesdrif in ruime mate oor te dra in taal wat tintel – dog ook duidelik getemper deur die wete dat dit nie die resensent se waardigheid behoef om nou ál die boek se heerlikhede uit te blaker nie.

Wat die leser dan in Jean Meiring se resensie aantref, is die geesdrif en verkneukeling van iemand wat die lees van ’n spesifieke boek verruklik én sanerend gevind het; ’n resensent wat verbande lê sonder om opdwingerig te wees. Iemand wat, om Opperman se beskrywing opnuut te gebruik, kolporteur is vir die boek op die sinvolste moontlike manier.

Dit is asof Venter vir Meiring aanspoor om self kreatief te skryf. Daar is talle voorbeelde hiervan in die resensie; ek sal graag wil hê dat die mense by WAT moet kennis neem van “gordellose lendene”. Meiring se geesdriftige vloed van gedagtes is só netjies en beheersd dat ’n mens wil hande klap vir iets soos: “Daar roep dr. Spiteri veelal Michel Foucault die kamer binne, én Aristoteles en die breë Griekse ideëryk. As ambrosia bied sy vir Simon afrodisiakum en kairos aan.”

Maar gaan lees self by http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/afrikaanse-romansier-se-sonderlinge-stem-20170827

Crito is uit sy kassie uit oor hierdie resensie. Mag daar nog vele boeke wees wat só ’n reaksie by Jean Meiring uitlok!

Corné Coetzee se debuutdigbundel, Nou, hier het twee resensies by Netwerk24 uitgelok, albei deur digters van formaat. Louis Esterhuizen s’n in Boeke24 en Joan Hambidge s’n in Rapport Boeke. Dit is albei voorbeelde van wat ek hierbo beskryf as positiewe resensies wat die leser wil inlei na die goeie hoedanighede van die bundel, sy vreugdes.

Esterhuizen en Hambidge se aanpak verskil aansienlik, maar uiteindelik probeer hulle albei die nuus oordra dat hier ’n nuwe digterstem is wat baie ernstig opgeneem moet word. Dit is ’n blye verwelkoming, sekerlik, maar ook vir die digter ’n teken dat sy begryp en waardeer word, en wie se tegniese vernuf hoog aangeslaan word.

Hambidge spreek ook die een aspek in die bundel aan wat sekerlik in die jare hierna vir ’n  nagraadse student baie stof vir ’n verhandeling sal gee, naamlik Coetzee se nawoord, waarin sy ontken dat die gedigte outobiografies is.

Laat vandeesweek se ander resensies as gelees beskou word.

Profile photo of crito

by crito

Van Smuts tot Scholtz

Augustus 23, 2017 in Uncategorized

Nou goed, terug op Afrika-bodem. En die eerste resensie wat Crito lees, is een oor Jan Smuts: Van  boerseun tot wêreldverhoog (Rapport Boeke). Dié boek onder redaksie van Kobus du Pisani kom uit  ’n universiteitsomgewing wat voorheen een van die bastions van Afrikaner-nasionalisme was, Potchefstroom.

Daar is soveel subtekste en vreemde gewaarwordinge wat by mens opkom terwyl jy die resensie lees, dat ek dit aan lesers sal oorlaat om hulle self te gaan verkneukel daaroor.

Wat wel gesê moet word, is dat dit ’n boek is, te oordeel na die bespreking, wat getuig van groot geloof in die onderwerp. Dit kos ’n spesiale soort vasberadenheid om in hierdie dae van Black First Land First en Wit Monopolie-kapitaal ’n navorsingsprojek oor die groot Sap saam te stel. Nooit weer sal Crito die term Dopper-hemel ydelik gebruik nie.

Presies hoeveel verander het sedert een van PU vir CHO se beroemdste allumni op 2 Februarie 1990 die groot ommekeer aangekondig het, besef ’n mens as jy Chris Burgess se resensie van hierdie boek lees en jouself afvra of enigiemand tussen 1948 en 1990 dit ooit sou gewaag het om aldaar ’n navorsingsprojek van hierdie omvang aan te pak oor Jan Smuts.

Wat my veral posiitief stem van Burgess se bespreking, is dat hy nie skroom  nie om aan te dui dat Smuts ’n sleutelrol in ons geskiedenis gespeel het, en sy internasionale aansien verdien het. Die maklike uitweg sou wees om vir lief te neem met die modieuse opvatting dat ons geskiedenis eintlik in 1974 begin.

Jan Taljaard skryf vir Rapport Boeke oor Kleinboer se Hierdie huis. Soveel goeie dinge is al oor hierdie boek geskryf, weke gelede. Wat kan Taljaard skryf wat nuut is? Dit is sekerlik ook die vraag waarmee hy self geworstel het.

Die antwoord wat hy uiteindelik gevind het, is vir Crito veelseggend. Taljaard het alles oorweeg en uiteindelik besluit “Kleinboer se ongelooflike vermoë om die een perfekte Afrikaanse sin na die ander perfekte Afrikaanse sin op papier neer te pen wat van Hierdie huis ’n besondere roman maak.”

’n Mens hoef eintlik nie eens verder te lees aan die resensie nie. Taljaard het die een aaspek van die roman geïdentifiseer wat só belangrik is dat Crito dadelik die boek sal koop. As ’n resensent dit van enige boek sê, sit Crito regop. As Jan Taljaard, wat koerantlesers as woordsmid ken en hoog ag, dit aldus beskryf, is dit die beste stempel van goedkeuring wat ’n boek kan kry.

Abel Esterhuyse se bespreking van Leopold Scholtz se Ratels aan die Lomba (ook Rapport Boeke) het Crito in meeste opsigte geboei. Dit is nou as mens sy flou aanloop ignoreer – kan die akademici nooit leer dat koerantlesers se aandag geboei word deur sterk inleidings nie? Wie wil nou werklik ’n resensie lees wat begin met ’n opmerking soos “Leopold Scholtz het al verskeie boeke en akademiese artikels oor Suid-Afrika se militêre betrokkenheid in Namibië en Angola die lig laat sien”? Hy kon eerder sy slot aangepas het vir ’n sterk inleidende paragraaf: “Scholtz slaag uitmuntend daarin om die gebeure waaraan die Charlie-Eskadron in Oktober 1987 blootgestel was, te kontekstualiseer en te beskryf. Sy werklike bydrae is egter in die menslike element van oorlog wat belig word – die rou emosies en harde individuele werklikhede waarmee soldate gekonfronteer word.”

Die resensie self is deeglik in sy omvattendheid – maar ek mis een stukkie inligting. Dít is of Scholtz enigsins die sluier lig oor die beriggewing van die koerant waaraan hy destyds verbonde was, Die Burger, oor die menslike sy van die grensoorlog, en of Scholtz dit goed gevind het.

Daar was ook resensies oor ’n digbundel van Corné Coetzee en Dan Snyman se jongste, maar later meer daaroor.

Profile photo of crito

by crito

Verposing

Augustus 15, 2017 in Uncategorized

Groot verskoning, my aandag is op die oomblik nie by resensies oor Afrikaanse literêre werke nie, maar by Salzburg en die wonderlike wêreld van Mozart en musiek.

Daar is darem een resensie wat my aandag kon weglei van Garancia en Netrebko (deesdae blond) en Wozzeck – Louise Viljoen se ressensie-essay op LitNet oor Etienne van Heerden se Die wêreld van Charlie Oeng.

Dis ’n kragtoer. Hoe dieper mens in die essay in lees, hoe meer besef jy hoe baie mens die belesenheid en insig van hierdie besonderse resensent mis.

Meer gaan ek nie sê nie. Selfs mense wat agter skuilname wegkruip moet nou en dan ’n verposing neem.

Toedels, of soos Arnie gesê het, “I’ll be back.”

Profile photo of crito

by crito

Die mens agter die boek

Augustus 2, 2017 in Uncategorized

Al reisende probeer Crito tred hou met Afrikaanse resensies. Hier langs die Seine is dit eerder die lang, eensame skaduwees wat boei as die webblaaie wat wisselende hotspots my help om op die tablet oop te blaai.

Dan kom daar ’n resensie verby soos Koos Kombuis s’n van Kleinboer se Hierdie huis, en Crito se hart verlang met ’n punt na René Wellek en Austin Warren en al die snare van die New Criticism. Vader sy gedank die semiote en pomo’s het ons van hulle verlos, dink ek altyd – totdat ’n resensie soos hierdie aankom.

Kombuis se resensie verskil heelwat van dié van Johann Rossouw en Riaan Grobler, maar is ook positief ingestel jeens die roman. Kombuis het ’n baie kenmerkende styl – sal eintlik ’n podcast hiervan waardeer, gelees deur Kombuis self in daai pragtige, verleidelik onskuldige stem van hom – en hy benader die roman in vrede en vriendskap.

Vriendskap is natuurlik die sleutel. Hy ken die skrywer goed genoeg om sy vorige twee romans te gelees het en te besef het dat die narratiewe kurwe ’n draai moet maak na ’n afsluitingspunt. Hierdie huis lewer vir hom verrassings, vervul sy verwagtings nie volledig nie (ten goede, bygesê, want Kleinboer ken die waarde van verwagtinge dwarsboom) en tog besef hy die sluiting is goed.

Sy kritiese gedagtegang verlei hom na die lewe van die skrywer self. Toegegee, Kleinboer se drie romans is outobiografies en daarom is daar ’n mate van regverdiging vir dié benadering. Wat hy oor die roman se konstruksie en komponente sê, is besonder interessant om te weet.

Die vraag kan wel gevra word of Kleinboer nie in sy skryfproses die outobiografiese feite oorgehewel het na die sfeer van fiksie nie. Die seleksie van inligting geskied toeg om ’n breër ideë-konstruk te skep. ’n Mens hoef maar net Rossouw se analise te lees om te besef hoe substansieel daardie ideë-konstruk is.

Neil Cochrane skryf oor S.J. Naudé se Die derde spoel. Ek kon nie op die tablet bepaal of dit by Boeke24 of Rapport Boeke verskyn het nie, want Netwerk24 se e-koerant-funksie werk nie op die tablet nie. Maar mens kan danksy die webwerf aflei dit was in ’n koerant, wat die opvallende akademiese aanpak ietwat steurend sou maak. Maar op die tablet steur dit nie, trouens, Crito het dit met groot aandag gelees, en tesame met Dewald Koen se bespreking van hierdie boek meen ek dat Naudé baie tevrede kan voel.

Wat Cochrane betref, onthou Crito dat daar al in die verlede verwys is na sy akademiese benadering. Hierdie keer egter kan mens met die uitsondering van ’n taamlike dor inleidende paragraaf, nie fout vind met die resensie nie. Ek sal selfs sover gaan as die resensie voor te hou van presies hóé deeglik ’n resensent binne ’n klein bestek kan wees. Die kritiek wat hy uitspreek, sal sekerlik met erns ontvang word deur die skrywer self.

Dan, ten slotte, blyk Cochrane se eie woordvernuf baie duidelik wanneer hy ’n slotparagraaf formuleer wat vir my ’n skitterende voorbeeld is van hóé goed ’n resensent alles kan saamtrek in ’n sterk evaluering. Daarvoor verdien Cochrane alle lof.

Ander resensies waaraan ek met waardering gelees het, is Jonathan Amid s’n oor Madelein Rust se Moordhuis en Dewald Koen s’n oor Rooi haring van Schalk Schoombie. Dit is interessant dat nie alleen die getal Afrikaanse speurboeke jaarlike toeneem nie, maar ook val dit op dat die resesente wat dié deel van die gepubliseerde lektuur ernstig opneem en onthullend daaroor skryf, ’n gevestigde teenwoordigheid op Afrikaanse boekeblaaie word.

Tot sover dan. My koffie raak koud.

Profile photo of crito

by crito

Rykdom

Julie 19, 2017 in Uncategorized

LitNet het die afgelope week gesorg vir ’n “embarrassment of riches” op hul resensie-uithoekie. Die soort oorvloed wat Crito ’n paar vakansiedae gekos het. Gewoond aan die lengte van resensies soos deur Boeke24 en Rapport Boeke op die mensdom losgelaat word, selde meer as ’n duisend woorde, het daar skielik ’n stroom uitstekende langer resensies oor die groot publikasies van die oomblik op LitNet verskyn.

Die belangrikste daarvan is sekerlik ook die omvangrykste. Johan Rossouw se LitNet Akademies-resensie-essay oor Kleinboer se jongste roman, Hierdie huis.

Rossouw gebruik die ruimte tot sy beskikking en lewer ’n bespreking wat ongetwyfeld in die jare wat kom beskou sal word as dié beginpunt vir die kritiese analise van nie alleen hierdie roman nie, maar ook van Kleinboer se eerste drie romans.

Rossouw werk baie deeglik. Sekerlik het die essay ’n akademiese inslag wat dit swaartillend sou maak op ’n koerantbladsy. Maar hier, binne die LitNet-konteks, is Rossouw se aanslag perfek. Hy loop aan vanaf Kleinboer se eerste publikasie, en teen die tyd dat mens by Hierdie huis se analise kom, weet jy alles wat nodig is om Rossouw se bespreking van Hierdie huis na waarde te kan skat.

Crito het nie veel sinnigheid aan die illustrasies wat by die resensie geplaas is nie. Nick Cave en Ivan Vladislavic is gewoon verwysingspunte, maar nie noodsaaklik vir die begryp van Hierdie huis nie.

Maar in sy geheel is dit ’n bespreking wat eervolle vermelding verdien in enige taksering van die huidige stand van Afrikaanse literêre kritiek.

(Crito moet ook byvoeg dat ek dadelik met meegevoel gevul was vir Riaan Grobler, wat dieselfde boek vir Boeke24 geresenseer het, en wie se resensie verskyn het enkele dae ná Rossouw s’n die kuberruim binnegevaar het. Grobler het, gegee die koerant-konteks en die ruimtebeperkings wat hy had, self besonder goed gevaar. Sy analise is knap, en hy bring ’n element na vore wat Rossouw glad nie het nie. Dit is naamlik die leser, Grobler, se emosionele reaksie op dit wat hy gelees het.)

Terug na LitNet.

Een van die hardebaarde van die Afrikaanse literêre toneel, Hennie van Coller, skryf oor Die wêreld van Charlie Oeng, deur Etienne van Heerden. Uiteraard het dit nie dieselfde omvang as Rossouw se bespreking van Hierdie huis nie, maar mens het die gevoel dat hierdie roman ook sal kan baat by die soort hantering wat ’n literator aan ’n roman kan gee binne die konteks van ’n LitNet Akademies-resensie-essay.

Van Coller skryf in redelike detail oor baie aspekte van Van Heerden se roman. Crito het Van Coller se hantering daarvan veel nuttiger gevind as dit wat reeds in koerantresensies oor die boek verskyn het – en daardie resensies was nie liggewig-werk nie.

Daar is tekens dat hy nie heeltemal oorrompel is deur die roman nie, maar uiteindelik gee hy tog toe dat Van Heerden met Die wêreld van Charlie Oeng weer die peil van sy beste werk bereik.

Agterna voorsien hy die niksvermoedende leser van ’n glossarium van terme wat hy graag vir ons wil verhelder. Crito glo nie dit is nodig nie – die soort leser wat in hierdie besprekings belang stel, sal dié dinge nie vreemd vind nie. Wat is die woord wat Ernst Lindenberg vir sulke dinge gebruik het? Skoolvossigheid. Vir Crito se gevoel is Van Coller se opmerkings oor taalfoute in Die wêreld van Charlie Oeng ook verwant daaraan.

Ten laaste Dewald Koen se resensie oor Marita van der Vyver se Misverstand. Crito het al resensies van Van der Vyver se boeke sien kom en gaan. Sy het baie gely onder die vitterigheid van resensente wat hoge letterkunde verwag en voel daar is nie genoeg daarvan nie, asook resensente wat verstrooiingslektuur verwag het en voel die onderbou is té literêr of ernstig.

Koen besweer in baie opsigte hierdie wanbalans deur Van der Vyver se skrywerskap ernstig te benader, die humor raak te sien, die slim afsplitsings, en die ernstige tematiek te aanvaar.

Sy positiewe taksering (dat Misverstand een van die drie beste romans is wat Van der Vyver geskryf het), en uiteindelike samevatting van die inhoud het ’n ander aspek na vore gebring wat ’n mens nie altyd van alle resensies opval nie: Hierdie resensent het waaragtig in die boek en skrywer belang gestel.

Profile photo of crito

by crito

So reguit as kan kom

Julie 12, 2017 in Uncategorized

Na maande van redelik voorspelbare resensies, kom daar skielik ‘n paar wat nadere ondersoek verdien. Die belangrikste is sekerlik Tom Gouws se bespreking van Ruan Fourie se digbundel ‘n Ope brief aan Dorian Gray.

Wat hierdie resensie belangrik maak, is nie die hoeveelheid aandag wat Gouws aan die inhoud van die bundel afstaan nie. Hy hanteer dié in die bestek van een sin:

“Die tyd en geduld ontbreek my om oor die menigvuldige mankemente van die bundel te begin uitwei: die skrynende gebrek aan die mag van die metafoor, wat die teks­te so terloops en studentikoos praterig en triviaal maak; ’n verliteratuurdheid wat die eie stem totaal verswelg; onoortuigende teenkonvensietruuks; gebrekkige versifikasie, en veel, veel meer.”

Wat wel vir Crito van die uiterste belang is, is Gouws se groter argument. Iemand moet, soos prof. A.P. Grové vanouds, brutaal eerlik wees met jong digters, sou die gedigte dit noodsaaklik maak.

Hy verduidelik presies wie almal dit ten opsigte van Ruan Fourie kon gewees het: professore, uitgewer, keurders, redigeerders.

Die manier waarop Gouws sy argument opstel, en die gebruik van ‘n wonderlike anekdote oor genoemde Grové, lig die hele resensie na ‘n volgende vlak. Hy resenseer in wese die bedryf, en die pligte van uitgewers.

Daarom ook is die opskrif by die resensie so verdoemend: “Digter nie teen homself beskerm”. Dit gaan nie om Ruan Fourie en sy brandende begeerte om sy verse aan die groot klok te hang nie. Dit gaan oor al die mense wat die verse moes gelees het en aan die digter moes verduidelik het dat die verse nog nie gereed is vir publikasie nie.

Is daar ‘n kans dat Gouws die pot misgesit het? Ander resensies, in blogs en elders, laat my vermoed dat hy in die kol is. Hy is net die enigste wat besluit het om nie doekies om te draai nie.

Etienne van Heerden se nuwe roman, Die wêreld van Charlie Oeng, het pas twee groot resensies uitgelok: Willie Burger s’n in Boeke24, en Frederick J. Botha s’n in Rapport Boeke.

Albei allemintige resensies wat probeer om sowel verhaal as tematiese onderbou vir die koerantleser toeganklik en verstaanbaar te maak. Die feit dat albei hierdie benadering gekies het, laat mens dadelik besef dat die boek nie deur ’n luttele resensie getem kan word nie. Crito onthou nog tye toe resensente sommer vroeg al tekens gegee het dat die boek groter is as wat ’n enkele bespreking kan vasvang, Destyds het hulle graag gesê die resensie is net ’n voorlopige rapport of iets soortgelyks.

In effek is dit wat Burger en Botha hier doen. Botha waag dit nog met ’n baie besliste evaluasie, “grootopgesette en meesleurende roman waarmee Van Heerden voortbou op bekende temas uit sy oeuvre en bewys waarom hy een van die bedrewenste prosaïste in Afrikaans is.”

Burger se reaksie is ook baie reguit en indringend, maar sy evalusie is in enkele formulering ingebed. Die lees van Die wêreld van Charlie Oeng het ’n transformerende effek, skryf Bruger.

Crito sien juis een leser het op Netwerk24 se webblad vir Burger aangevat met die opmerking dat hy steeds nie weet of dit ’n lekker boek is om te lees nie.

Maar Burger sê dan hy is getransformeer deur die roman. Kan ’n mens groter lof aan ’n roman bring?

Albei resensies is aanbevelenswaardig. Ek vermoed al resensente sou dubbel die ruimte waardeer het, maar vir voorlopige beoordelings is albei resensies heeltemal aanvaarbaar.

Profile photo of crito

by crito

Na smaak

Julie 4, 2017 in Uncategorized

Dis té vroeg in die vakansie om nou betrokke te raak by die ou geseur oor objektief en subjektief. Crito wil maar net sê dat hy met ’n heerlike krieweling begin lees het aan Marius Crous se resensie van Uittogboek, die nuwe bundel deur Johan Myburg (Boeke24).

Deur die resensie te begin met “Ek hou van Johan Myburg se poësie” stel hy sy kritici dadelik op die agtervoet. Al wat hulle nou kan doen, is om te sien hóé Myburg hom hierdie keer ingetrek het by sy gedagtewêreld. Wat die inhoud en uiteensetting self betref, is daar nie veel te redeneer nie. Crous is nie ’n beginner nie.

Hou mens aan die ander kant nie van Myburg se digkuns nie, is daardie sin vir die leser ietwat van ’n auto-eject. Wat’s volgende?

Madri Victor probeer  op LitNet stilisties aansluit by die tema van Irma Venter se Sirkus, die ene sirkus-aankondiger. Dit slaag in ’n mate, in soverre sy elke nuwe punt onder bespreking makliker kan uitlig.

Só ’n aanpak raak egter heel voorspelbaar en baie gedwonge, en teen die einde is dit nogal hinderlik wanneer sy haar lesers aanspoor om aan Venter ’n staande ovasie te gee.

Ek vind dit nogal jammer, want wanneer ’n mens die resensie noukeurig lees, en die sirkus-dinge ignoreer, is dit duidelik dat Sirkus  ’n besonderse roman is wat ernstige aandag verdien en sekerlik ’n bo-gemiddelde leeservaring bied.

Dewald Koen het met sy bespreking van Die diepblou see van Francois Loots die vertroude middeweg gevolg. Nugter, onbetroke, waarderend in toon.

Crito vermoed dat Koen die resensie heelwat sou kon opdollie, as hy wou,  omdat dit handel oor ’n toonaangewende figuur buite die stroom van nasionalisme in die vorige eeu. Jan Frederick Hendrik Hofmeyr verdien dit sekerlik.

Koen se bewondering vir Hofmeyr is duidelik, en tog nie hinderlik nie. En uiteindelik is dit die skryfwerk van Loots wat hom wel die sterkste aanspreek, en juis Loots se vermoë om ’n baie komplekse figuur geloofwaardig vir die leser te ontplooi.

Hy vind ’n spelfout op die agterblad, maar die roman self kom onbesoedel deur negatiewe kritiek daarvan af. Gegee dat die resensie op LitNet se webblad verskyn, waar daar ruimte is vir alle kante van kritiek, is dit vir my ’n baie goeie teken. Sal die boek wil lees.

Profile photo of crito

by crito

Satiries

Junie 28, 2017 in Uncategorized

Satire is ’n genre waar, om Kerry E. Wagner se wyse woorde effens te verdraai, ’n mens maklik verbeelding met intelligensie kan verwar. Die wonderlike insigte en vlymskerp humor kom nie altyd lekker deur nie. Nie almal kan op dieselfde vlak as Voltaire, Evelyn Waugh, PG Wodehouse, Kurt Vonnegut of Charles Dickens beweeg nie. En verstaan word nie.

Dit sou maklik wees om te sê dat daar ligjare lê tussen Voltaire en Schalk Schoombie se satire. Crito sou ewe geldig kon argumenteer dat meer mense vandag vir Schoombie se Rooi haring sal verstaan as wat daar mense sal wees wat Voltaire se werk sommer met die eerste lees toeganklik vind.

Dit is ongelukkig ook nie altyd te sê nie. Die resensies wat die afgelope twee weke verskyn het van Schoombie se Rooi haring (Jean Meiring in Boeke24, Deborah Steinmair in Rapport Boeke) illustreer dit maar net té goed.

Om die twee resensies na waarde te skat, moet mens jouself afvra in watter mate die resensente op hoogte was met die satiriese onderbou. Meiring kom ná ’n indringende uitleg van die verhaal tot die slotsom dat Rooi haring se teiken “Cluedo-agtige verhale van weleer” is. Daarmee gooi hy ’n evaluatiewe kombers oor Schoombie se fiksionele konstruk wat helaas erg negatief is.

Dit is duidelik dat hy ’n suiwer literêre poging van Schoombie verwag, en sê dit ook: “Ongelukkig laat Rooi haring ’n mens onversadig.
Maar ironies ook met die besef dat Schoombie ’n werklik talentvolle storieverteller is wat sy rug eerder op truuks soos dié moet keer en weer ’n properse literêre roman soos sy debuut, Boomkastele, behoort aan te pak.”

Ek het agting vir Meiring se oordeel, maar ek wonder tog of hy nie by ’n ander slotsom sou uitgekom het as hy die verhaal met dieselfde gewilligheid benader het as Steinmair nie.

Sy sê “Schalk Schoombie se Rooi haring is inheems, maar met skeute geheime bestanddele uit eksotiese oorde. Dis universeel en tydloos. Daar is teelepels Agatha Christie, Dorothy L. Sayers, P.D. James, eggo’s van flieks soos Who Is Killing the Great Chefs of Europe, The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover en Fellini se rolprente in die kombinasie van gesofistikeerdheid en aardsheid, met eksentrieke, groteske karakters, oordaad en sensualiteit.”

Die leser van die resensie moet nie net aanvaar dat die teiken Cluedo-agtige verhale is nie. Daar word ’n wye raam van verwysings gegee, en daarmee word die lees van Rooi haring iets heel anders, sou Crito skat.

Steinmair besef skynbaar ook dat dit sal lol as die leser nie die verwysingsveld het wat sy het nie. Haar eindevaluering, “Rooi haring is misdaadfiksie uit die heel boonste rak op die spens van ’n baassjef “ word dan ook opgevolg met “Dit wyk wel betekenisvol af van die gewone misdaadfiksieresep en ek kan net hoop dat Afrikaanse lesers gereed is om te lag, verlei te word, na te dink en aan geregte te proe te midde van die dolle speurtog.”

Steinmair gee vir die koerantleser die sleutels wat nodig is om Rooi haring te dekodeer; Meiring se boodskap is uiteindelik meer aan die adres van die skrywer gerig. Uiteraard is Meiring se resensie nie minder geldig as Steinmair nie, Crito het net die gevoel dat dit veel meer sou gewees het as hy verder as Cluedo gekyk het.