Profile photo of crito

by crito

Monumente en dinge

November 18, 2014 in Uncategorized

Herman Lategan skryf oor Die helder dae, deur Danie Botha. (Netwerk24)
Hoe skryf mens or die boek van jou oud-Sondagskoolonderwyser? Herman Lategan bieg dadelik dat dít is wat an die gang is. En hy sê reguit hoekom hy nie aanklank vind by die essays wat as rubrieke in die Kerbode verskyn het nie. Vir die res weet mens, omdat Lategan nie die soort mens is wat doekies omdraai nie, dat dit ’n onderhoudende, interessante bundel is. Ek dink die vriendskap sal hou.

Joan Hambidge bespreek Papegaaislaai, deur Theunis Engelbrecht. (Netwerk24)
Terwyl musiek ter sprake is: Joan Hambidge resenseer Papegaaislaai iewers tussen pianissimo  en sotto voce, voet swaar op die linkerpedaal.

Gilbert Gibson resenseer Al die lieflike dade, deur Charl-Pierre Naudé. (Netwerk24)
Kyk op terwyl jy lees, doer bo, dáár gaan Gilbert Gibson se resensie verby. Hy woel met woorde om sy reaksie vas te vang én die digkuns te beskryf. Werk nie vir my nie, ek’s jammer. Ek moes dit oor en oor lees om te verstaan. Dalk sou Versindaba se mense gemakliker toegang tot só ’n resensie vind; ek twyfel of gewone koerantlesers, selfs diegene met ’n belangstelling in die digkuns, gemaklik gevoel het by die lees van hierdie bespreking.

Helen Schöer skryf oor Stiletto’s van staal, deur Bernette Bergenthuin. (Netwerk24)
Wat ’n lekker resensie tot voor die laaste paragraaf. In daardie stadium werp Schöer haar kappie op die grond neer en sien ons haar daar staan, ’n volksmoeder wat die mense se sedes wil beskerm en dit goed vind dat hierdie boek “skoon” is van seks. Op jou bicycle, antie, en vat die pad.

Daniel Hugo resenseer Ons gaan ’n taal maak, deur J.C. Steyn. (Netwerk24)
’n Resensent soos Daniel Hugo weet seker voor sy siel dat daar mense is, soos ek, wat sekere soorte boeke doodgewoon vermy omdat die onderwerp nie vir hulle interessant is nie. Dit neem fynskryf om my te laat aanhou lees. En dit verg stip formulerings om my uiteindelik te laat voel dat dit die moeite werd was om langs hierdie weg met Jaap Steyn se jongste kennis te maak. Hugo sê dis ’n monument van ’n boek. Tsja, neef. Ek is seker kameraad Blade hoop jy’t die woord monument doelbewus gebruik.

Profile photo of crito

by crito

Somme en krete

November 11, 2014 in Uncategorized

AJ Opperman skryf oor Stiletto’s van staal, deur Bernette Bergenthuin. (Boeke24)
Alles wat AJ Opperman van die boek en sy inhoud sê, laat my dink dat hy oorvriendelik is in sy slot.

Tom Gouws resenseer Al die lieflike dade, deur Charl-Pierre Naudé (Boeke24)
Kan ’n mens anders as regop sit sodra jy hierdie resensie gelees het? “Daar verskyn selde in enige taal só ’n digbundel,” eggo Tom Gouws die taksering wat André P. Brink van Ernst van Heerden se Die swart skip gemaak het. Teen die tyd wat Gouws dié woorde skryf, weet mens presies hoekom hierdie bundel een van daardie gaan wees wat in die jare wat kom, gereeld afgestof sal word vir verdere kopreise. Maar nou, voordat jy dit in die hande het, wil jy darem ten minste ’n paar reëls lees om Naudé self te kan weeg – en dan is daar te min aanhalings. Dit sal my nie afskrik nie, maar terwyl Gouws, self ’n digter, ons aandag het, kan hy gerus meer van Naudé se meesterskap ten toon stel om ons te oortuig van sy eie argument.

Thys Human resenseer Buys, deur Willem Anker. (Boeke24)
Ek weet nie hoe ’n rifrughond se ysingwekkende tjank klink nie, maar as Thys Human sê Willem Anker se Buys sal op dieselfde manier as daardie tjank by mens spook, dan moet dit ’n skitterende roman wees. Nie alle resensente kan ’n klinkende slotsin skryf nie, en Human herinner mens hoe ’n integrerende en noodsaaklike deel dit van die hele resensie is. As die betoog wat die voorafgaan sterk is, soos hier, dawer daardie slotsin, 100% in die kol. As die betoog vooraf flou en onseker is, sal dit onvanpas klink en jou laat wonder oor die resensent.

Rudolf Stehle resenseer Woorde roes in die water, deur Clinton V. du Plessis. (Boeke24)
Stehle is die tweede resensent wat die digter daarop wys dat hy ’n ekstra paar oë nodig het om na sy gedigte te kyk voordat hy hulle publiseer. Veertig van die 120 gedigte is onafgerond en kort nog werk. Niks anders wat hy in die resensie sê weeg swaarder as daardie sommetjie nie.

 

Profile photo of crito

by crito

Fenomeen

November 4, 2014 in Uncategorized

Francois Smith resenseer Binnekring van spookasems, deur Herman Lategan. (Rapport Boeke)
Francois Smith is ’n skrywer en uitgewersredakteur. Dit is opmerkik dat hy daaraan gedink het dat mense wat sy resensie so op die Sondag gaan lees, waarskynlik ’n behoefte het aan ’n vorm van leesvermaak ná die politiek en sport. Sy hele resensie is gemik op twee dinge. Eers wil hy seker maak dat jy verstaan, Binnekring van spookasems is die moeite werd om te lees. En dít wil hy regkry deur jou  nuusierig te maak oor die mens agter die boek, en die wêreld waarin hy hom bevind. Dis ’n resensie met struktuur: Geleidelike aanloop en uiteindelik ’n klimaks van pragtige beskrywings. Luister net na die laaste twee paragrawe:
“Dit is die tyd toe sy ma nog Vrydagaande saam met vriendinne in die Ritz Plaza in Seepunt gaan dans het, of in Raffles in die President-hotel op ’n vloer van glas waaronder ligte in elke kleur van die reënboog geflits het. Dit is die era wat in sy gemoed bly gloei soos ’n konka onder ’n oorbrug. Later sou sy pa hom op die Kaapse stasie gaan aflaai om by sy ma en sy nuwe stiefpa op ’n plaas naby Lutzville te gaan kuier. Sy pa met sy swart Elvis Presley-leerbaadjie, stywe jeans, Aviator-sonbril, roetswart Brylcream-hare wat agtertoe gekam is, Gunston-sigaret in die mond. In Lutzville wag sy boheemse ma met haar heuningblonde hare wat ’n krul op elke skouer maak, ’n wilde groen lig in haar oë.
“Dit is die tog wat Herman Lategan se wandeltogte onderlê, hierdie skreiende hunkering van ’n jong seun onderweg tussen sy ma en pa. En dit is ironies genoeg die bron van die onweerstaanbare sjarme van sy skryfwerk.”
Ag, daardie gloeiende konka onder oorbrug – en die wilde groen lig in die boheemse ma se oë. Smith weet presies wat dit is wat in mens se gedagtes bly beier. Later vandag koop ek dié boek, en gaan soek na hierdie resonerende dinge.

Dineke Volschenk resenseer Vermis op Allesverloren, deur Anchien Troskie. (Rapport Boeke)
Volschenk loop ’n draai met haar bespreking. Eers die verhaal, dan die dinge waaraan dit haar laat dink, by wyse van aanknoping, om alles te begryp. Moontlik gee sy alles vir ons op een medisynelepel, maar ek dink Anchien Troskie glimlag baie breed oor die finale taksering van haar as een van die voorste eietydse Afrikaanse skrywers.

Ilse Salzwedel resenseer Vermis op Allesverloren, deur Anchien Troskie. (Boeke24)
Al ooit jouself afgevra wat presies in ’n spesifieke resensie jou laat besluit het om die boek tekoop en te lees? Ná Dineke Volschenk se resensie het ek Salzwedel s’n stip deurgelees, en dadelik die snellers raakgesien: “Vermis op Allesverloren is ’n misleidende boek.” ’n Sin soos: “Aanvanklik dink die leser dis ’n doodgewone speurverhaal, maar mettertyd word jy op ’n klomp kronkelpaadjies die verlede in geneem.” En: “anderste speurroman”. En: “Verhaal met vele lae.” So maklik soos dít.

Nico Geldenhuys resenseer Vermis op Allesverloren, deur Anchien Troskie. (Boeke24)
Iets wat Ilse Salzwedel glad nie gehinder het nie, haar trouens toegeneë tot die roman laat voel het, is vir Nico Geldenhuys die roman se groot swakheid: Die karakters is karikature en heeltemal eendimensioneel. Die probleem met die resensie is dat Geldenhuys dadelik laat blyk dat hy hierdie roman as plaasroman beskou en daarom het hy sekere verwagtinge. Vergeet maar hoe sy reaksie op Agaat sou wees, maar hier is hy dadelik negatief gestem omdat hy voel die tematiek is holruggery. Bes moontlik is daar ’n geldigheid in sommige van sy opmerkings (Salzwedel stem met hom saam oor die bekendheid van die karakters), maar die feit dat hy vooraf besluit het wat hy te wagte kan wees, en die roman daarvolgens beoordeel het, maak hierdie resensie minder oortuigend as dié van Salzwedel en Volschenk.

Rudie van Rensburg resenseer Binnekring van spookasems, deur Herman Lategan. (Boeke24)
Dit begin nou vir my duidelik word dat Herman Lategan ’n fenomeen is. Nes Pieter-Dirk Uys, Gus Silber en Robert Kirby in ’n spesifieke tydsgewrig beskou is as die gewetes van hul era, só is Lategan die stem van ons tyd – ’n reuse teenwoordigheid op Facebook, ’n kersopsteker vir die siel in elke papier-publikasie waarvoor hy skryf. Hy is die segsman van die gatvolles, die siniese apologeet vir goeie smaak en een van die mense wat nog aggressief veg vir die sinvolle gebruik van Afrikaans. En hy is kampvegter vir almal wat deur die lewe ’n vuishou op die krop van die maag gekry het. Rudie van Rensburg se resensie probeer ’n idee gee van die flambojantheid van Lategan se taalgebruik, en slaag daarin. Hy probeer ook wys hoe Lategan se simpatie met mense die leser se hart raak. “Gewoonlik lees ek dié soort bundels rustig, ’n stukkie elke aand. Maar Lategan s’n het ek in twee sessies verslind.” Hy kon die resensie net dáár afgesluit het, maar hy gebruik die ruimte wat aan hom toegedeel is om absoluut seker te maak dat hierdie boek ’n groot gehoor gaan vind. Dis ’n knap bespreking, met genoeg inligting vir diegene wat nog nie die boek gelees het nie om ook te kan saamgesels.

Profile photo of crito

by crito

Briljant

Oktober 28, 2014 in Uncategorized

Koos Kombuis skryf oor Binnekring van spookasems, deur Herman Lategan. (LitNet)
Dit is nie bedoel as resensie nie, maar Koos Kombuis se storie oor die uitwerking wat Herman Lategan se Binnekring van spookasems op hom gehad het, is een van daardie sonderlinge stukkies wat meer bereik as ’n formele bespreking van die boek. Nie almal kan dit doen nie, trouens selfs Koos Kombuis sal waarskynlik nie gou weer ’n reaksie op ’n boek kan skryf wat dieselfde impak het nie. Hy begin deur te vertel hoe die uitgewer hom genader het vir ’n “shout line” vir die omslag, en hoe hy toe uiteindelik die boek gelees het. En hoe sy lewe onmiddelik daardeur verander is. Dit is uit-die-kassie skryfwerk, dis flambojant en onheilig en illuminerend en aards. Dit is joernalistiek in die tradisie van Lester Bangs. Behoorlik beskou, vra mens jou af hoekom daar nie meer resensente is wat probeer om só eerlik te reageer nie. Nou weet mens ook dat dit harde werk is om iets te skryf wat so natuurlik en spontaan lyk, en dat ons hier aan die ontvangkant is van Koos Kombuis wat as  woordkunstenaar sy spiere span. Die punt is dat hy dit laat lyk soos die spontane uitstorting van emosie, en ons, die lesers, wil onmiddellik daardie boek hê wat hom só laat reageer het.

Charles Smith resenseer Van sprokie tot tragedie in die kollig, deur Ilse Salzwedel, en Die staat vs. Oscar: 9 uur, 4 skote, 1 raaiseldood, deur Marida Fitzpatrick. (Rapport-Boeke)
Nadat Suid-Afrika tot satwordens Oscar Pistorius se loutering in die hof meegemaak het op TV, in koerante, tydskryfte en via die kollektiewe regsbrein aktief in die sosiale media, word daar twee boeke oor dié smartlikheid in Afrikaans gepubliseer. Charles Smith se reaksie is presies wat enige nugter mens sou vra:  Wil enigiemand dit weer alles deur middel van ’n boek herleef en herkou? Veral noudat alles afgeloop het? Smith vind sy antwoorde al argumenterend, en besluit dat elke boek wel om spesifieke rede bestaansreg het – én die moeite werd is om te lees. Wat hy nie doen nie, en mens kan hom nie daarvoor verkwalik nie, is om vas te stel of enige van die twee boeke diegene sal aanspreek wat uit die staanspor besluit het om nie te veel andag aan Oscar en sy saak te gee nie. Miskien dui hy, by implikasie, aan dat Salzwedel se boek tot daardie mense sal spreek.

Deborah Steinmair bespreek Die respektabele Meneer Hartslief, deur Chris Karsten. (Rapport Boeke)
Hierdie resensie sal nie onthou word vir die netjiese aanloop wat Steinmair neem nie, maar wel vir die voorspraak wat sy maak, berustend op ’n logiese denkfout, vir stereotipering. Ek ken ’n paar mense in Brixton wat die resensent tot ander insigte sal bring. Nie Steinmair se grootste oomblik nie.

Dineke Volschenk resenseer Die stormsee swyg, deur Annemarie J. Pieterse. (Rapport Boeke)
’n Bespreking waaraan mens jou kan verkneukel. Wat Volschenk op baie beleefde wyse sê, is dat sy as oud-uitgewer wéét dat sy hierdie boek nooit sou uitgegee het nie.

Daniel Hugo skryf oor Woorde roes in die water, deur Clinton V. du Plessis. (Rapport Boeke)
Nou ja. Danie Hugo se bespreking maak my nuuskierig oor Du Plessis, ’n digter wat sy oeuvre in die teken laat staan van sy verset teen die keurslyf wat Afrikaanse uitgewers vir hom wou aantrek. En dan verdwyn daardie belangstelling ook weer wanneer Hugo daarop wys dat Du Plessis die gehaltebeheer kort wat uitgewers hom sou verskaf.

Cas van Rensburg bespreek Die respektabele Meneer Hartslief, deur Chris Karsten. (Boeke24)
Skrywers steur hulle aan resensente, veral wanneer die resensent meer raaksien as die voor die hand liggende. Cas van Rensburg bied ter wille van die oningeligte koerantleser ’n oorsig van die verhaal aan; daarna lig hy die sluier oor die roman se voortreflikhede, die dinge wat mens nie gewoonlik van ’n spanningsverhaal verwag nie, soos die omvang van Karsten se taalregister, en die verwikkeldheid en uiteindelike menslikheid van die moordenaar in hierdie verhaal. Daarby verduidelik hy wat die basis is van Karsten se finesse, naamlik deeglike en uitgebreide navorsing. En ten slotte sê Van Rensburg pront die een ding wat mens nou al begin vermoed het: Chris Karsten is ’n misdaadskrywer van internasionae statuur. Dis groot lof, en gelukkig is die resensie op só ’n wyse geskryf dat mens nie twyfel oor die gesaghebbendheid van dié uitspraak nie.

Daniel Hugo skryf oor Die handdruk van die dood: Die onvertelde storie van Eugène Marais, deur Friedel Hansen. (Boeke24)
Herman Charles Bosman die kind van Eugène Marais? Sê weer … Daniel Hugo wys tereg daarop dat hierdie boek die opspraakwekkendste geskrif is wat al oor ’n Afrikaanse skrywer gepubliseer is – asook dat dit al ’n jaar oud is en nie die aandag getrek het van die literêre wêreld nie. Wat moet mens daarvan maak? Soms is resensies só aangebied dat dit nuuskierige agies die boek sal laat opsoek, en diegene wat meer sinies is oor skouspelagtige vindings sal laat wegdeins. Aan watter kant bevind Hugo hom? “Die groot probleem met hierdie boek is dat die skrywer te onkrities staan teenoor sy ontdekkings.” Ons hoor wat jy sê, Daniel.

Profile photo of crito

by crito

Strategie

Oktober 21, 2014 in Uncategorized

Ilse Salzwedel skryf oor Sondebok, deur Irma Venter. (Boeke24)
Ilse Salzwedel is ’n bedrewe kolporteur van die boek. Sy weet wat dit verg om mense se belangstelling te prikkel. Sy weet hoe om ’n boek te beskryf sodat die koerantleser dadelik voel dit is iets op sy vlak en na sy smaak. Hierdie bespreking sal ongetwyfeld ’n invloed hê op die verkope van Sondebok. Dit is duidelik dat Venter se naam nou in dieselfde asem as Deon Meyer s’n genoem moet word, en alles wat Salzwedel ter sprake bring, dui daarop dat Venter werk aan ’n reeks met deurlopende karakters. Maar iets bly my hinder. Ek vra my altyd af wat ’n uitsluitend positiewe resensent verswyg. Dit het my ’n bietjie kopkrap gekos, want die resensie is baie reguit en onopgesmuk geskryf, maar die sleutel is daar, tussen Salzwedel se sorg om nie geheime te verklap of te veel van die verhaal te vertel nie: Venter hou jou aan die raai – verby die laaste bladsy en waarskynlik die volgende boek se laaste bladsy ook. Die immer onopgeloste raaisel op die agtergrond se antwoord lê nog jare in die toekoms. Slim.

Joan Hambidge skryf oor Geloof sonder sekerhede, deur Anton van Niekerk. (Boeke24)
’n Verrassende keuse van resensent, maar Hambidge lewer ’n onderhoudende, genuanseerde reaksie op ’n boek wat oënskynlik sterk aansluit by die groot geloofdebat van ons tyd. Met ’n baie netjiese, relativerende verwysing na Julia Kristeva en die vorige pous in haar slotsom. Nie om dowe neute nie.

Riaan Grobler resenseer Draalnoot vir ‘n janfiskaal, deur Henry Jack Cloete. (Rapport Boeke)
‘n Resensie wat my dadelik aangespreek het. As mens in gedagte hou dat ‘n resensent nes die skrywer van ‘n boek ‘n strategie moet volg oor die lesers waartoe hy hom/haar wil rig, gee Grobler uit die staanspoor aanduidings dat hy hom rig tot diegene met ‘n belangstelling in die letterkunde, en veral hulle wat in ‘n moderne idioom dink. Die gonswoorde “distopiese drogdroom” is die eerste tekens, en daarna neem Grobler die leser eerstens deur die gegewe/verhaal en ten tweede gee hy sy reaksie, insluitend vertolking en kritiek oor tekortkominge. Dis ‘n resensie vir ‘n klein deel van Rapport se leserspubliek, maar ook een wat meeste  van die inhoud van afgelope Sondag se koerant lank sal oorleef omdat dit deel word van die groter literêre diskoers. Ek vermoed iewers gaan daar nog iemand ‘n tesis skryf oor die rol van lesersverwagting en skryfkonvensies, en dan sal hierdie resensie en boek ‘n vertrekpunt wees.

Mia Oosthuizen bespreek Nova: Eindspel, deur Fanie Viljoen. (Rapport Boeke)
‘n Lekker polemiese resensie, maar ook een wat my uiteindelik hard op die tande laat kners het. Oosthuizen se analise van die roman en haar taksering van sowel Fanie Viljoen se skryfwerk as die vrugte van sy verbeelding daag jou uit om jou eie leesreaksie aan haar respons te toets. Maar dan hang die onderrok skielik uit, begin sy sensor speel: Dié boek is nie geskik vir sensitiewe lesers nie. Wat is ‘n sensitiewe leser, dr. Oosthuizen? Hoe ken jy hulle uit, hoe meet jy hul reaksies? Kan mense nie maar self besluit of hule verder wil lees nie?

Profile photo of crito

by crito

Dankie

Oktober 14, 2014 in Uncategorized

Paul Boekkooi en Cilliers van den Berg resenseer Nagmusiek, deur Stephanus Muller. (Boeke24)
Dikwels moet mens hoor dat Afrikaanse boekresensies hul spierkrag verloor het, dat dit òf ’n akademiese vitterigheid òf oppervlakkige bekooksel rondom die uitgewers se reklame-pamflette is. Met die veranderinge by Media24 se koerante en webwerwe het die vrees ontstaan, ook by my, dat die bydrae van boekresensies tot kulturele rekordhouding deur koerantredakteurs geringskat word, en dat daar geen behoefte meer by joernaliste is om ’n ruimte te skep, op die boekeblad, waarin die lesers van Afrikaanse boeke ’n meting kan vind van die intellektuele hoogvlugte van Afrikaanse skrywers nie. Twee swaeltjies, sekerlik, maar Paul Boekkooi en Cilliers van den Berg se resensies van Stephanus Muller se grensverskuiwende (soos Boekkooi dit tipeer),  magistrale ( volgens Van den Berg) Nagmusiek laat mens weer moed skep. Ek het albei besprekings met opgehoue asem gelees. Boekkooi en Van den Berg benader die publikasie uit verskillende rigtings. Elk pak hul betoog rustig uit – en albei het skynbaar uit die staanspoor besef dat elke woord sal tel, en dat die lof suiwer en sonder verbale neonligte oorgedra sal word. Die resultaat is twee resensies wat die Muller-publikasie waardig is, Boeke24 se peil dadelik omhoog druk – en mens sommer net trots en goed laat voel oor wat met sowel die drie dele van Muller se publikasie as dié twee resensies bereik is. Ek lig my hoed vir Paul Boekkooi en Cillers van den Berg en sê dankie aan die redakteur van Boek24, Jo Prins.

Louise Ferreira bespreek Die dooies leef, deur SD Fourie. (Boeke24)
Ferreira het vir SD Fourie die binnevet van die boud gegee, kom mens weldra agter. Die verhaal en inhoud is vir haar lekker genoeg om die strukturele tekortkominge van die roman minder belangrik te maak. ’n Resensie sonder kritiese funksie.

Jean Oosthuizen bespreek Waarom soveel Bybel-vertalings? deur Jan van der Watt. (Rapport Boeke)
Oosthuizen se bespreking lees plek-plek soos ’n reklamestuk en eers in die laaste paragraaf kom hy by die saak wat ’n resensieleser wil weet, naamlik watter Bybelvertalers is die swendelaars? Die onderwerp het soveel polemiese potensiaal, dat ek eintlik verbaas is hoe mak en versigtig Oosthuizen se bespreking is.

Dineke Volschenk bespreek Kersfees op Wonderfontein, deur Gerrit Olivier. (Rapport Boeke)
Vermoedelik het iets in die boek die oud-uitgewer Volschenk se hart sag gemaak. Die opsommende taksering waarmee sy die bespreking afsluit is ’n resensie in die kleine, en dui vir my daarop dat sy die boek ’n kans wou gee om moontlike lesers te vind voordat sy uitkom met die waarheid.

Joan Hambidge bespreek rock&roll.karoo, deur Koos Kombuis. (Rapport Boeke)
Hambidge in ligte luim sorg vir onderhoudende koerant-kopie. Maar ons kry die boodskap: Gaan verby tensy jy ’n bewonderaar van Koos Kombuis is.

Profile photo of crito

by crito

Femelvry

Oktober 7, 2014 in Uncategorized

Nico Geldenhuys skryf oor Skoppensboer, deur Duanne Aslett. (Boeke24)
Geldenhuys skryf oor die verhaal en sy konteks, hou van die beskrywings van jaagtogte en aksie, maar sukkel om sy kritiek op die roman te verwoord. Wat nogal ’n probleem is, want dit klink vir my, as ek die resensie lees, dat ons hier te make het met ’n belhamel wat nie uit die teks wil opstaan sodat mens hom kan sien (soos Chris Karsten of Deon Meyer se booswigte doen nie) en vir hom skrik nie.

Toast Coetzer resenseer Die Alibi Klub, deur Jaco van Schalkwyk. (Rapport Boeke)
Wat so lekker is van hierdie resensie is die manier een woordkunstenaar reageer op ’n ander. Coetzer se beskrywing van die manier waarop Van Schalkwyk woorde gebruik, is openbarend. Hy stip die roman nie aan as meesterstuk nie, maar die feit dat hy geen negatiewe kritiek lewer nie, sê baie. Wil nou die boek lees.

Riette Rust resenseer Wie is ek? deur Louis Awerbuck en Lise Swart. (Rapport Boeke)
Dis soos om jou tong raak te byt terwyl jy iets wonderliks eet. Riette Rust laat knal in die eerste paragraaf ’n gruwel van ’n cliché, en die koerant se redaksie gryp dit aan as opskrif – maar lees jy verder, sien jy dat Rust ’n gewikste resensent is.

Jannie Malan resenseer Al die lieflike dade, deur Charl-Pierre Naudé. (Netwerk24)
Verruklik. Malan se resensie is vry van akademiese gefemel, en alles wat hy oor die bundel sê, wink mens nader daaraan. Dit voldoen aan die twee groot vereistes vir ’n koerantresensie: informatief, evaluerend. Dit is toeganklik vir die leek, en wen dus vriende vir die digkuns. Uiteindelik verwonder ek my oor die gebruik van “pleeg” in die slotparagraaf. Is dit doelbewus gebruik? Indien wel, gee dit ’n effens mnder geesdriftige inslag aan die resensie, wat andersins in die teken van geesdrif staan.

Profile photo of crito

by crito

Deel van die gesprek

September 23, 2014 in Uncategorized

Wium van Zyl skryf oor Inboekeling, deur Hans du Plessis. (Rapport Boeke)
Dis altyd anders as mens reeds die boek gelees het. Wium van Zyl se resensie stuur op een openbaring af – ‘n intrigefout wat hy raakgesien het. Net jammer dit is nie ‘n intrigefout nie. Hy het net nie gesnap wat Du Plessis doen wanneer hy iets verswyg nie. Hy praat ook van “etlike drukfoute” – ek tel een. Nou sal my studente seker wil weet of die resensie aanvaarbaar is of nie. Wel, nee. Dink daaraan as iets ondeunds deur iemand wat by Golgotha van die Oseane betrokke was.

Francois Smith resenseer Die Alibi klub, deur Jaco van Schalkwyk. (Boeke24)
Francois Smith is nie alleen romanskrywer nie – hy is ook ’n redigeerder van aansien. Dít skemer deur in hierdie resensie, waarin die inhoud en verloop van die roman aangedui word, en die redigeerder dan uiteindelik sê waar die plekke vir verbetering is. Dit is werklik ’n baie knap resensie. Vir die outeur is dit die deeglikste wat hy sal kry, ongeag die positiewe of negatiewe strekking; vir die koerantleser gee dit die noodsaaklike inligting oor die inhoud, maar ook die wete dat dit nie noodwendig ’n boek vir aankoop is nie. Uiteindelik sal die uitgewer ook tevrede wees: Smith skryf sy resensie op só ’n intrigerende manier dat dit mens wel nuuskierig maak. Dit hang van die leser self af of hy nuuskierig genoeg is.

Joan Hambidge resenseer Inboekeling, deur Hans du Plessis. (LitNet)
Ná die resensie in Rapport is dit interessant om Hambidge se invalshoek na te gaan:  Du Plessis as taalkundige en kenner van Griekwa-Afrikaans, wat nou ’n stuk onbekende geskiedenis onder oë neem. Sy is nie vitterig oor taal wat vir die moderne oog vreemd lyk nie, en is duidelik baie positief ingestel. Uiteindelik bring Inboekeling haar by ’n punt wat waarskynlik ’n hele debat op sy eie kan afgee, naamlik in watter mate ’n roman soos hierdie ’n meer getroue, aanvaarbare weergawe van die geskiedenis kan bied as geskiedenishandboeke. Ek sien uit na Leopold Scholtz se reaksie!

Bettina Wyngaard resenseer Van Manenberg, met liefde, deur Mike Michaels. (LitNet)
In aard nader aan ’n koerantresensie as die dikwels uitgebreide besprekings wat LitNet kenmerk, maar Wyngaard sien alles raak. En soos sy algaande die elemente van die verhaal aanspreek en verduidelik hoekom dié roman mens se aandag verdien, kom sy skielik by ’n punt waar ’n eenvoudige aanhaling presies vir mens illustreer wat sy tot dusveer bedeesd verduidelik het: Alpha, die karakter wat die meeste ontwikkel in die verhaal, wil meer as enigiets anders deel wees van ’n familie. Sy bende is sy familie, hoe disfunksioneel ook al. Die leser word vroeg reeds daarop gewys (bladsy 14), wanneer Jay dink aan Alpha se ritueel, waar hy die bende in ’n kring laat staan, en sing: “Wie’s my ma? Wie’s my pa? Wie’s my broe’? Wie’s my swae’?” Hy beantwoord dan sy eie vraag deur elkeen voor die bors te tik en te sê: “Hie’s my ma. Hie’s my pa. Hie’s my broe’. Hie’s my swae’.”

Alettie van den Heever resenseer Kamphoer, deur Francois Smith. (LitNet)
Van den Heever voeg iets baie interessants by tot die gesprek oor Kamphoer, naamlik die verandering van tydsperspektief in hoofstuk 32 na verlede tyd, asook die laaste paragraaf van hoofstuk 36. Die res van die resensie is deurdag en bondig aangebied, en hierdie een knelpunt wat sy uitlig is presies wat mens hoop om in LitNet-resensies aan te tref. Iets wat jou dwing om toe te tree tot die gesprek. In hierdie geval word alles wat geskryf is oor die die konvensionele tydsperspektief in Afrikaanse romans. My eie onmiddellike reaksie was dat Van den Heever nie van ’n skrywer kan verwag om dinge vir sy leser maklik te maak nie. Die knelpunte was sy uitlig is nie knelpunte nie, dit is dinge wat die skrywer gebruik om sy leser te toets en te laat nadink. Maar wag, ek vergeet my plek. Maar aldus wys dit mens hoe effektief Van den Heever se resensie is, binne sy konteks.

Francois Verster skryf oor Donkerland, deur Deon Opperman en Kerneels Breytenbach. (LitNet)
Verster het sy eie mening oor Donkerland, en dit is wat hierdie verslag van sy gesprek oor dié roman met die uitgewer, die oorspronklike dramaturg en die prosaverwerker laat slaag – miskien nie as resensie nie, maar beslis as reaksie. Sy bydrae is aansienlik langer as meeste LitNet-resensies, en die dinge wat hy aansny is aansienlik meer as wat mens normaalweg in resensies kry. Veral insiggewend is die manier waarop hy aantoon hoe lesersverwagtinge dikwels totaal verkeerd kan wees – maar hoe dit tog ook ’n moontlike diskoers antisipeer. Kyk gerus na die manier waarop hy sy aannames oor die titel en verband met F.A. Venter en Karel Schoeman hanteer – iets wat beslis nie in ’n resensie tot sy reg sou kon kom nie.

Profile photo of crito

by crito

Jonk genoeg

September 9, 2014 in Uncategorized

Anke Theron resenseer Lotta se lewe, deur Alice Pantermuller. (LitNet)
Ek skryf nie normaalweg oor resensies van vertalings nie, maar maak hierdie uitsondering omdat Boeke24 en Rapport Boeke kinder- en jeugboeke afskeep, en hierdie resensent ’n kwessie aanspreek waarvan boekliefhebbers kennis moet neem. Dit is naamlik die gebruik wat uitgewers het om boeke vir jonger lesers te koppel aan spesifieke ouderdomsgroepe. Die oomblik dat so-iets gedoen is, verkry die ouderdomsbepaling ’n vorm van ewigheidswaarde. Jeugroman A is vir die ouderdomsgroep 10 tot 12, byvoorbeeld. Maar as daardie toedeling in 1990 gemaak is, is dit hoogs onwaarskynlik dat dit nog in 2014 sal geld. Kinders en tieners word enersyds vroeër aan baie meer dinge blootgestel as in 1990, en andersins het leesvaardigheidsvlakke ook sedertdien geskuif. Anke Theron se resensie is daarom baie belangrik. Sy neem ’n behoorlike teoretiese aanloop, en kom dan uiteindelik by ’n oordeel van die ouderdomsbepaling tot niet maak. Een van die knapste resensies van die afgelope ruk.

Johannes Bertus de Villiers resenseer ’n Duisend stories oor Johannesburg, deur Harry Kalmer. (LitNet)
Wat vir my bevredigend is van ’n resensie soos hierdie ene, is dat mens reeds in Rapport en die oggendblaaie gelees het wat ander resensente daarvan maak, en nou soek jy daardie nuwe hoek. De Villiers verwys na die resensies wat syne voorafgegaan het, dui aan dat hy op een belangrike punt van hulle verskil, en brei dan daarop uit: Watter duisend stories is dit waarna die titel verwys, en kan mens dit werklik in verband bring met’ n Duisend en een Arabiese Nagte? Hy doen dit met vernuf en groot oortuiging. Ek wonder net hoekom hy nie ook na die belangrikste leidraad op die omslag verwys het nie.

Joan Hambidge resenseer Gordel, deur Adriaan Coetzee. (Rapport Boeke)
Dis goed om weer ’n resensie van Hambidge te lees. Sy doen dit deeglik, sy doen dit reg. Een sin som alles op: “Dit wou e.e. cummings en gert vlok nel ook doen – met groter sukses.”

Johan Smith skryf oor Donker spoor, deur Martin Steyn. (Rapport Boeke)
Smith kondig ’n nuwe bringer van leesgenot aan, maar laat na om te sê presies wat vars is aan hierdie “bloedspoortjie”.

Louise Ferreira skryf oor Seisoen van lig en donker, deur Alta Cloete. (Boeke24)
Ferreira doen een belangrike ding, en dit is om die koerantleser te laat opsit en kennis neem van die boek en skrywer. Maar as mens mooi daaroor nadink, bewys sy die skrywer geen guns nie. Die kritiek wat sy uitspreek, slaan op die agtelosigheid van die redigeerder. Om dan ten slotte te sê die roman is nie sonder foute nie en na te laat om dit uit te spel, sal die skrywer magteloos laat wonder wat haper en wat kan sy volgende keer doen om dit te vermy. Dít is tog wat die ander funksie van ’n koerantresensie is – om ook vir die skrywer insig te gee in die ontvangs van sy/haar roman.

Joan Hambidge resenseer In ligte laaie, deur Jannie Malan. (Litnet)
Ek twyfel of ’n debuterende digter op’n beter manier ontvang kan word as deur ’n positiewe resensie deur Joan Hambidge. Soos ons pas in Rapport kon sien hoe sy Adriaan Coetze  se Gordel met skerpe insig takseer en deurdring tot die kern van sy probleme, net so ontleed sy die vernaamste kenmerke van Jannie Malan se debuut – positief, ontvanklik, waarderend. Die twee eindnotas gesels op intrigerende manier saam met die resensie. Net een punt van kritiek op die resensie. Die samevatting staan in skerp kontras met die deeglike formulerings van die res van die resensie – “Op die keper beskou: ‘n belofteryke, sterk debuut wat veel beloof vir hierdie debutant wat reeds in Nuwe stemme ‘n buiging gemaak het.”

Profile photo of crito

by crito

Twee kante van die saak

September 2, 2014 in Uncategorized

Leopold Scholtz resenseer Die bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram, deur Nic von Wielligh en Lydia von Wielligh-Steyn. (Boeke24)
’n Bietjie afwisseling op die boekeblaaie. In die plek van digkuns en prosa, ’n boek oor die apartheid-regime se kernprogram. Scholtz se resensie is deeglik geskryf, maar sy aanbod van sy materiaal is effe futloos.

Anna-Mart van Wyk resenseer Die bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram, deur Nic von Wielligh en Lydia von Wielligh-Steyn. (Rapport Boeke)
Van Wyk het haar resensie met ’n spesifieke doel aangepak. Sy wou ’n insident gebruik wat sy op ’n manier kon dramatiseer, om haar lesers se verbeelding aan te gryp, en trek hulle dan verder in die wêreld van geheime en fantasie rondom die kernprogram in. Die resensie lees lekker. en terwyl dit presies dieselfde gevolgtrekking en aanbeveling maak as dié van Scholtz, maak haar resensiestyl ’n geesdrif vir die boek by mens los.

André Bartlett bespreek Gesprekke oor die lewe, deur I.L. de Villiers. (Boeke 24)
Aasvoëlkop se NG-gemeente is ’n interessante een. Die name van Beyers Naudé, I.L. de Villiers en André Bartlett word daarmee vereenselwig. Heel gepas bespreek Bartlett hierdie versameling van De Villiers se laaste preke. Resensie in die streng sin van die woord is dit nie; eerder is soort kennisgewing. Mooi verpak, maar dit is duidelik dat Bartlett uit die staanspoor die inhoud wou verduidelik sonder om krities daarop te reageer.

Amanda Botha bespreek Gesprekke oor die lewe, deur I.L. de Villiers. (Rapport Boeke)
In André Bartlett se bespreking van hierdie bundel in Boeke24 sien ons dat Amanda Botha die samesteller is. Dit word nie vermeld by Rapport se bespreking daarvan deur Botha nie. Dit is nie ’n  aanvaarbare praktyk nie.

Nico Geldenhuys resenseer Die sirkel van bekende dinge, deur Johan Vlok Louw. (Boeke24)
Ondanks Geldenhuys se skerp kritiek op die redigering, en die betekenisvolle opmerking dat die boek met 20% verkort kan word, bly ek nuuskierig daaroor. Smag ek net na ’n cowboy-storie? Moontlik. Feit is, Geldenhuys se opmerkings oor die boek se vrot kolle en die swak redigering sal dit net by nuuskierigheid laat bly.