Profile photo of crito

by crito

Relevansie

April 27, 2016 in Uncategorized

Een van die groot nuus-onderwerpe van die oomblik is die protesstemme wat op die land se kampusse opgaan oor geweld teen vroue. Nie almal neem daaraan deel nie, maar dit is sekerlik een van die belangrikste sosiale vraagstukke van ons tyd.

Vir ’n joernalis is dit ’n baie gewillige manier om meer relevansie te gee aan iets soos bv ’n boek oor die vrou van die Bybel – soek ’n skakel en borduur voort.

Ek is seker Karla Janse van Rensburg het haar resensie geskryf vóór die jongste vlaag van protes in Grahamstad en Johannesburg, dus kan mens haar verskoon vir die veilige resensie wat sy in Boeke24 geskryf het oor Esté Geldenhuys se Vroue van die Bybel. Boonop moes sy haar laat lei deur Geldenhuys se keuse van persone, en die feit dat die uitbuiting van vroue nie juis ’n gewilde invalshoek is vir die analise van die Bybel se vroue nie.

Die vraag is net vir my hoe ’n resensent meer lesers na ’n resensie kan lok waar die onderwerp nie juis lesers vervaard na die boekeblad sal laat blaai nie.

Die resensie wat Van Rensburg geskryf het, getuig ook van ’n bewustheid van die beperkinge wat haar opgelê word: skryf kort, skryf met die godsdienstige sensitiwiteit van jou lesers in ag genome.

Maar dink net wat sy kon gemaak het deur Geldenhuys se bespreking van Ragel in verband te bring met die huweliksdilemmas van president Zuma se vroue, deur Zuma op gelyke voet te stel met Jakob. Volgens die Bybel het Jakob ’n keuse van vier vroue gehad by wie hy om die beurt vertroosting gesoek het, en was sy huis ook getref deur jaloesie onder die vroue en sibbe. En toe sy eerste liefde, Ragel, uiteindelik vir hom Josef baar, het ’n geskiedenis hom ontvou wat deur die geskiedenis baie reperkussies gehad het.

Tim Rice en Andrew Lloyd Weber het dit uit een hoek gesien, en Van Rensburg sou dit uit ’n Suid-Afrikaanse hoek kon sien. En daarmee Geldenuys se boek op polemiese wyse onder baie meer mense se aandag bring as diegene wat nuwe materiaal soek vir Bybelstudie.

Cas van Rensburg het Anel Heydenrych se Malhuis vir Boeke24 bespreek. Hy gee teen die einde toe dat die boek hom geraak het, ’n betekenisvolle erkenning gesien die manier waarop hy die boek analiseer en ná veelvoudige oorwegings en indringende nadenke ’n onbevredigende struktuur en inkleding onthul.

Die wyse waarop Van Rensburg met die roman omgaan, is gewis ’n kompliment vir die skrywer. Van Rensburg is een van die fynste lesers van hierdie soort romans, en die erns waarmee hy die materiaal benader, is vir my verkieslik bo die soort resensies waarin die verhaal saamgevat word.

Joan Hambidge kies ’n soortgelyke roete as Van Rensburg met haar resensie van die digter Ilse van Staden se romandebuut, Goeie dood wat saggies byt. Wat my aandag hier trek, is dat Hambidge op inhoud eerder as tegniek konsentreer, ’n gewisse teken dat die romanskrywer uit die kassie gedink het in haar vermenging van outobiografiese gegewens met fiksie, en die resensent end-uit geboei het.

Hambidge se aanslag is een van verwondering en toegeneëntheid, en dis ’n plesier om te lees.

In Rapport Boeke het Kerneels Breytenbach geskryf oor Leon van Nierop se Daar doer in die fliek. Vergelyk mens sy resensie met dié deur Herman Lategan, is dit die ligter trant en bewondering by Lategan vwat mens onmiddelik onthou, terwyl Breytenbach heeltemal ’n ander toon het, al kom hy tot dieselfde konklusie as Lategan.

Vir die student van resensies dit die moeite werd om te noem dat Breytenbach ’n goeie manier gevind het om te laat blyk dat hy die skrywer reeds uit sy studentedae ken, en dat hulle ’n gemeenskaplike passie het. Sy resensie het ’n kanoniserende uitwerking, omdat hy nes Van Nierop lank ’n rolprentresensent was, maar dit is nie noodwendig beter as Lategan se bespreking nie.

Profile photo of crito

by crito

Vanwaar gehasie?

April 20, 2016 in Uncategorized

Laat ek sommer net kla. Kan Netwerk24 ’n manier vind om vir mense in die verre uithoeke van die aarde ’n aanduiding te gee uit watter bron ’n resensie kom: Rapport Boeke of Boeke24? Hoe gaan die studente van die toekoms weet wat die primêre bron was?

Vir die doeleindes van vandeesweek se skrywe gaan ek aanvaar alles kom uit Rapport Boeke, behalwe waar ek kan uitmaak wat aan die gang is. Netwerk24 se boeke-seksie is nie gebruikersvriendelik nie.

Ek het ’n ruk gelede gesê ek wil Marinda van Zyl se Amraal  eers klaarlees voordat ek oor Erika de Beer se bespreking in Boeke24 skryf. Intussen het Riette Rust die boek ook vir Rapport Boeke geresenseer.

Albei resensies is op hul manier bevredigend, maar nie volledig toereikend nie. De Beer bied ’n meer dramatiese inleiding tot die verhaal as Rust, wat nie ’n goeie oomblik beleef het toe sy haar resensie se inleiding geskryf het nie.

“Marinda van Zyl is ’n belangrike skrywer van die epiese historiese roman, besef ’n mens met die lees van Amraal.” Wel baie dankie, maar hoekom dié gedempte toon? Is hierdie epiese roman nie ook belangrik nie? Of is dit maar net ’n bewys dat Van Zyl ’n belangrike skrywer van die historiese roman is?

Rust herstel gelukkig en die trant van haar resensie laat my wonder of die inleiding nie dalk lê in die sin wat die redakteur bo-aan geplaas het as aandagtrekker nie – “Hierdie is ’n epiese roman sonder weerga – en met genoeg aksie, skryf Riette Rust.”

Albei resensente pak dan die verhaal van hierdie merkwaardige roman behoorlik uit sonder om geheime te verklap, maar elk kry dit ook reg om te suggereer waar die roman se krag lê.

Die rede hoekom ek albei in die laaste plek nie toereikend vind nie, is omdat hulle nalaat om uit te spel hoe Amraal by uitstek ’n ontleding is van hoe die lyne van wit bevoorregting in die verlede terugstrek, en hoe Amraal se lewe ’n voortdurende stryd was om te sorg dat hy en die syne nie in daardie net beland nie.

Noem die ding op sy naam.

Dewald Koen sê in sy deurdagte bespreking van Celesté Fritze se plaasroman Verlorenkop presies waaroor dit gaan – gender en seksualiteit, met die vroulike randfigure wat vir die roman se substansie sorg, en die patriargale figure wat nie die middelpunt is nie.

Daar is ook verwysings na die verskillende tydperke wat betrek word en ’n uitwerking het op die identiteitstryd van die hooffiguur.

Die feit dat Koen nie noem of daar enige plaaswerkers is wat nie wit is nie, laat my wonder of hulle minder belangrik is as die randfigure na wie hy verwys. Of het die skrywer hulle geïgnoreer?

Profile photo of crito

by crito

Doer in die resensie

April 12, 2016 in Uncategorized

Hoe resenseer mens ’n ensiklopedie? Of ’n gesaghebbende werk oor die kunste, medisyne, geskiedenis of watter vakgebied ookal? Die antwoord is sekerlik dat jy iemand moet kry wat die onderhawige vakgebied goed ken – en as daar nie só ’n persoon is nie iemand in ’n verwante dissipline, wat die omvang en impak van die werk sal kan takseer.

Leon van Nierop se Daar doer in die fliek handel oor Afrikaanse rolprente, ’n medium wat rolprente van hoë gehalte opgelewer het, asook prulle van die mees onwelriekende soort. Herman Lategan is iemand met ’n breë algemene kennis, maar ek sal baie verbaas wees as dit moes uitlek dat hy ’n beduidende aantal van die rolprente gesien het waaroor Van Nierop skryf.

Wat wel baie vinnig deurkom in sy resensie oor hierdie boek in Boeke24, is dat hy elke bladsy van die boek met andag gelees het, en snap dat hy dit hier met ’n boek van aansienlike kulturele belang te make het. Afrikaanse rolprente is integrerend deel van die groot politieke mosaiek van ons land. Lategan benader die boek met erns en respek, al laat hy by implikasie heelwat van sy kropgevoel deurskemer in hierdie opmerking:

“Die storielyne is ook ver verwyder van byvoorbeeld vandag se Treurgrond; Dis ek, Anna; Sink; en Modder en bloed. Sonder om afbreek te doen aan die verlede, kan ’n mens amper verstom vra: Hoe ver het ons nie gekom nie? Dalk ’n ligte weerspreking, want die grootste Afrikaanse geldmaker nóg was Liefling,die movie uit 2010, met Kurt Darren, Bobby van Jaarsveld en Lika Berning.”

Desondanks bly Lategan se aanslag lig, amper oopmond van verwondering soms. Verwondering is die voorspel van bewondering, die reaksie wat Deborah Steinmair het op Bettina Wyngaard se Slaafs.

Die positiewe punte wat sy oor Slaafs uitlig, is dié wat vir my tel wanneer ek in ’n bui is vir ’n misdaadroman met ’n snelle pas: geloofwaardige karakters, deeglik verweefde storielyne, ’n minimum aangeplakte diepsinnigheid, snaarstywe spanning.

Steinmair ontwikkel nou as een van die betroubaarste resensente oor spanningsromans. Haar eweknie aan die kant van die beeldende kunste is Amanda Botha, wat Muller Ballot se monografie oor Maggie Laubser (volle titel is Maggie Laubser: ’n Venster op Altyd Lig) vir Boeke24 resenseer.

Ons kan dit as gelees beskou dat dit ’n deeglik beredeneerde, goeie resensie is. Wat my vir die doeleindes van hierdie rubriek meer interesseer, is die modaliteit van die skryfwerk, die toonaard van haar styl: Rustig, reguit, respek vir sowel kunstenaar as die skrywer van die monografie.

Vergelyk dit met Herman Lategan se styl, asook dié van Deborah Steinmair, wie se resensies albei baie positief is, die eersgenoemde s’n oor ’n vergelykbare vakgebied, en laasgenoemde s’n oor ’n spesialiteitsgeboed. Lategan probeer dit nie verbloem dat hy nie neutraal staan nie, terwyl Steinmair groot sorg daaraan bestee om die algemene aanpak neutraal te hou en die positiewe houding in te bou in haar opmerkings oor die boek se hoedanighede.

Jo Prins, redakteur van Boeke24, had weer ’n ander probleem. Ek het nogal waardering vir die manier waarop hy ’n taai toffie aanpak. Hy het naamlik Carl-Johan Forssén Ehrlin se Die hasie wat aan die slaap wou raak op sy eie kinders getoets. Ondanks al die aanspraak wat die boek maak dat die metode wetenskaplik getoets en gewaarborg is, het dit sy kinders nie aan die slaap gekry nie.

Hoe pak mens so iets aan? Jy beskryf die gebeurtenis met al die deernis wat ’n raadop pa bymekaar kan skraap. Dit bou humor in, dit lees lekker, dit lok lesers. Wat Prins dan uitnemend goed doen.

En ten slotte noem hy dat daar kontroleproewe deur ander ma’s was, met wisselende resultate.

Jammer dié metode werk nie met grootmensboeke nie.

 

 

Profile photo of crito

by crito

Die gevaar van bekendheid

April 6, 2016 in Uncategorized

Een van die neweprodukte van joernalistieke bekendheid is voorspelbaarheid en verveling. Enigiemand wat die afgelope anderhalf dekade (dalk meer) Afrikaanse koerante gelees het, sal weet dat George Claassen die lewe vanuit die wetenskaplike hoek beskou. Sy metafisiese register is feitlik nie=bestaande. Hy is ’n fyn analis en ’n bedrewe samevoeger van argumentasie. Enigiets wat hy skryf, is die lees werd.

Ongelukkig, met die verloop van jare, het sy standpunt só bekend geword dat mens kan antisipeer wat hy gaan skryf.

Synde ’n bedrewe joernalis, is daar seker niemand in die Afrikaanse leeskring wat meer bewus is hiervan as prof. Claassen self nie. Dit sal by hom ’n saak van eer wees om te sorg dat hy die deja vu-element teenwerk in sy meningstukke.

Het hy daarin geslaag met sy bespreking van Theuns Eloff se Wat nou, Suid-Afrika? Het die nasaat van Frikkie Eloff en Paul Kruger sy rieme styfgeloop by die moderne apologeet vir die wetenskaplike benadering?

Nee en ja.

Ek vind Claassen se analise van Eloff se argumente baie nuttig. Mens kan selfs insien hoe Eloff soos ’n Clen Sunter vanouds ’n matriks uitspel vir die Afrikaner-scenario.

Dit is vir my baie insiggewend hoe hy die pitkos van Eloff se werk uitlig en half in die verbygaan lof daaraan toeswaai: “Eloff identifiseer die sterkste met die aktiewe bevorderaars en glo hul denke en optrede kan die beste reaksie gee op die vraag: Wat nou, Suid-Afrika? Hy gee ook ’n lys van 11 stellings oor versoening en verdraagsaamheid. Die dikwels erge rassistiese en onverdraagsame kommentare in die sosiale media en oor radio bewys Suid-Afrikaners sal baat vind by kennisname van dié 11 stellings.” Kon hy nie maar die elf stellings genoem het nie?

Nes Eloff se voete vas geplant is op dopperaarde is Claassen se kritiese blik gevoed deur sy anti-metafisiese sienings. Sy sterkste kritiek spreek hy binne hierdie raamwerk uit, laat in die resensie, wanneer hy as resensent sy kruisspoed bereik het. In daardie stadium het hy eintlik reeds sy  rol as resensent gespeel, en so saam met die sug, “George is terug” neem mens dan die bekende argumentasie in.

Ek vind dit nie negatief nie, maar die leeswaarde in die slotparagrawe is skraler. Soos mens kon verwag, is hierdie laaste paragrawe van die resensie ook dié wat reaksie uitlok by die opwenbare kaders van die neolitiese Afrikanerdom.

Daniel Hugo stel lesers bekend aan ’n nuwe stem in die geledere van digters met ’n nering in die medisyne – Hendrik J. Botha met sy bundel Afropos (Boeke24). Dit is goed om weer ’n beoordelaar  uit ’n ander hoek te hoor praat oor die skoonste woordkuns. Hugo is bekend as die man met die mees bedaarde radiostem in die geskiedenis van die SAUK, en dit is vir my al asof daardie toon ook in sy literêre kritiek oorheers.

Sy inval is sag, innemend; Botha se digkuns word vir jou aanloklik deur die wyse waarop Hugo rustig opgewonde is oor die aard en gehalte daarvan.

’n Ewe welkome terugkeer na die resensieblaaie is Deborah Steinmair, wat vir Boeke24 skryf oor Anel Heydenrych se Malhuis.

Mens kan dadelik sien dat sy daarvan bewus was dat ’n paar onbedagsame woorde die potensiële lesers sou kon vervreem – Malhuis is ’n ongewone sielkundige riller. Steinmair se aanhalings is goed gekies en sy is ingestem op die introduksie van ’n skrywer aan lesers met ’n spesifieke behoefte.

Daar is duidelik geen behoefte hevoel om die verhaal in kapsule-vorm oor te vertel nie, wat een van die redes is hoekom Steinmair my aanstaan as resensent van populêre fiksie.

Profile photo of crito

by crito

Twee soorte reaksie

Maart 29, 2016 in Uncategorized

Soms, onverwags, haal Joan Hambidge ’n resensie uit wat verdien om geraam te word. Haar bespreking in Rapport Boeke van Fransi Nieuwoudt se ’n Vlerkslag van kleur is een van daardie rersensies.

Mens kan jou voorstel dat sy eintlik gedink het dat mens so-iets nie moet resenseer nie. Maar iemand het die moeite gedoen om die verse te skryf, iemand anders het dit uitgegee – so wat bly daar dan anders vir die resensent oor as om te skryf presies waarvoor ’n vrot publikasie goed is?

“Dit word ’n handleiding vir alle dosente in kreatiewe skryfwerk om presies uit te wys wat die moets en veral moenies is van die digkuns,” sê Hambidge.

En lys dan alle aanwysbare soorte foute. Mag die digter daaruit leer, was my onmiddellike reaksie. Moontlik wel. Hambidge maak egter ook ’n ander opmerking wat my gedagtes in ’n ander rigting stuur: “’n Mens is wat jy eet. ’n Digter is dit wat sy of hy lees. Hierdie bundel getuig van min leeswerk in die digkuns.”

Lees, lees, lees!

In Boeke24 volg Hambidge dit op met ’n resensie van HIlda Smits se die bome reusagtig soos ons was. Hier is die ander sy van die saak. Iemand het die moeite gedoen om die verse te skryf, iemand anders het dit uitgegee – so wat bly daar dan anders vir die resensent oor as om te skryf presies waarom ’n goeie publikasie goed is?

Hambidge gee al die wegwysers vir die diegene wat die bundel gaan lees; sy gee analises van die digter se werkswyses, maar ook ’n vinnige blik oor die verwysingswêreld van hierdie bundel. Hambidge is resensent as ontsluiter – dít alreeds is ’n aanduiding van haar evaluatiewe bevinding: Goeie bundel.

So, wat sê dit alles?

Om te dig is nie ’n swymelende omgang met mooi beelde en fraaie woorde nie. Dit is harde werk. Vir Joan Hambidge om te skryf wat sy van die bome reusagtig soos ons was is dit nodig om super-speurder te wees en te gaan soek vir semantiese en estetiese verfyning.

En, anders as wat mens mag dink, kan niemand ’n resensie skryf soos die een wat Hambidge van ’n Vlerkslag van kleur geskryf het sonder jare van intense verdieping in die tradisies en gebruike van die digkuns nie.

Profile photo of crito

by crito

Verposing

Maart 24, 2016 in Uncategorized

NOU, KKNK. Götterdämmerung met ‘n biertuin. So, kortliks:

Dankie Danie Botha vir die resensie van Adam Small se Maria, moeder van God. Ons wag dan vir die opvoering.

Ek is besig om Marinda van Zyl se Amraal te lees. Sal daarna oor hierdie resensie skryf.

Feesgroete.

Profile photo of crito

by crito

‘n Bielie van ‘n resensie

Maart 15, 2016 in Uncategorized

Soms het ek geen ander keuse as om boekresensies op Netwerk24 se webwerf te gaan lees nie. As ek dit gelukkig tref, is daar ’n bonus. Soos pas die geval was met Jean Oosthuizen se resensie van 558 dae deur Yolande Korkie.

Om mee te begin is dit die soort resensie wat nie té gereeld verbykom nie – ’n reaksie op die inhoud van ’n boek waardeur die resensent aandui watse kwelvrae die boek by hom gewek het, en hoe hy die opgelos het. Hy het behoorlik engage daarmee nè? Hy het slaags geraak. Dit gee ’n aanduiding van die inhoud van die boek, maar dit bevraagteken ook die vaste oortuiginge waarvolgens die outeur haar skrywe gemaak het as verslag van geloofsbelewenis. En jy kry ’n baie goeie idee van die kaliber mens wat Jean Oosthuizen is.

Toegegee, Oosthuizen sou ook ’n gewone verslag kon geskryf het van wat met Yolande Korkie en haar eggenoot gebeur het, en lof geswaai het oor almal wat haar heelhuids uit dié beproewing laat kom het.

Maar hy het nie. Oosthuizen se uitgangspunt is dié van iemand wat glo dat daar meer genuanseerd gekyk moet word na alle uitgangspunte en aannames. Hy sien dan ook baie dinge in die  boek raak wat hom dermate prikkel dat hy baie krities met die boek omgaan sonder om verdoemend of vooringenome te klink.

Uiteraard maak 558 dae daarna. Dit sal bitter moeilik wees om digbundels en storieboeke op hierdie manier te benader. Sekerlik sal ’n skrander resensent ’n baie verwikkelde digbundel op hierdie manier kan bespreek, maar nie alle bundels regverdig dit nie, en nie alles resensente is skrander nie.

Die bonus? Albert van Jaarsveld se kommentaar onmiddellik ná die resensie. Lees dit hier:

http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boeke/verhaal-boei-en-laat-jou-nadink-20160312

Riëtte Rust se Vlees en bloed word op die Sondag in Rapport bespreek deur Rachelle Greeff, en op die Maandag in Boeke24 deur Donnay Torr. Albei is positief oor Rust se poging om twee “cleaners”, om ’n Pulp Fiction-term te gebruik,  aan die woord te stel. Albei bou die noodsaaklike  inligting vir die resensielesers in.

Greeff skryf uitvoeriger, Torr maak die sterkste kritiese opmerking (oor die bydrae van ’n AfriForum-kundige). Torr had duidelik ’n lengte-beperking; Greeff het die groter spasie wat haar gegun is, uiters goed gebruik om ’n stuk joernalistiek te lewer wat onderhoudend is en lekker lees.

Dit bring my by Cas van Rensburg, ’n veteraan-joernalis, wat Bettina Wyngaard se Slaafs vir Boeke24 resenseer. Ek het al in die verlede geskryf oor sy goeie hoedanighede as resensent en stilis; ek was bly om te sien dat hy Slaafs onder hande gehad het.

Ek weet nie of ek té veel inlees in die resensie nie, maar dis vir my al asof Van Rensburg dit wil laat deurskemer dat hy nie baie verwag het van die roman nie, en toe tot sy verrassing besef het dat hy hier afgekom het op ‘n groot skrywerstalent. Maar selfs wanneer hy in die slot sê dat dit mag lyk of hy té geesdriftig is in sy resensie, swaai hy dit om om die fokus te plaas op die skrywer en dit wat sy vermag het.

En drie hoera’s vir Van Rensburg se aanvaarding, sonder om ophef daarvan te maak, van ‘n lesbiese hoofkarakter in die vorm van Nicci, die speurder waaraan Wyngaard lesers in die speurroman Vuilspel bekend gestel het. Binne die Afrikaanse leeskonteks ‘n unieke figuur.

Profile photo of crito

by crito

Lank en lekker, kort en kragteloos

Maart 8, 2016 in Uncategorized

”N Goeie titel kan ‘n resensent lelik pooitjie. Dink maar wat iets soos watse vrees Unbearable Lightness of Being in sy resensente ingejaag het. Maar toe lees hulle die boek, en dis skielik makliker.

Ek glo nie Sophia Kapp se Oorlewingsgids vir ‘n bedonnerde diva het vrees ingeboesem nie; ek sal wel verbaas wees as Elmari Rautenbach nie ‘n effense krieweling gevoel het wat haar dadelik op haar pasoppens geplaas het nie.  Die boek se titel resoneer lekker met dié van ‘n huidige blitsverkoper in die VSA – Luc ia Berger se A Manual for Cleaning Women. Die vrou in die fokus is miskien net ‘n groter helleveeg as daardie kortverhale s’n.

Aanvanklik reageer Rautenbach op die vonk wat die titel verskaf. Sy voer dit verder en draai dan flink weg uit die resensiepatroon: “Kapp se Oorlewingsgids vir ’n bedonnerde diva is onverdunde plesier. Dit het my laat terugverlang na Desembervakansies op hoër­skool, toe ek smiddae in die koel stilte van Hermanus se biblioteek stapels liefdesverhale kon uitneem om dit dan in ons agterkamer te lê en verslind.”

Die bespreking wat dan volg is ‘n opgaaf van hoe lekkerlees-romans deur die jare verander het, en hoe dit die nuwe era eerliker weerspieël. Belangriker nog: Dit spruit uit ervaring, nie verbeeldingsvlugte nie. Ons is dus weg van ontsnapping en deurgedruk tot by aanvaarding van die moderne lewensdilemma as medium vir die verkneukeling.

Ek glo nie Kapp kan kla oor die kaliber resensent wat sy hier gekry het nie. ‘n Resensent wat substansieel ‘n bydrae maak, en sowel boek as skrywer respekteer.

Karla Janse van Rensburg se bespreking van Vir ewig en altyd saam deur Danny Fourie (Boeke24) is duidelik in die beste gees geskryf, met meegevoel vir ‘n outeur wat ‘n moeilike afsterwe van ‘n geliefde weens kanker moes verwerk.

Janse van Rensburg doen niks verkeerd nie – maar aaklig soos dit ook mag klink, doen sy weinig reg. Haar resensie is eintlik ‘n onkritiese inligtingstuk, met die laaste drie paragrawe variasies op ou gemeenplasighede:

“Dit is hartseer dat sy op 49 moes sterf, maar deur die boek is dit duidelik dat haar dood, net soos haar lewe, nog baie mense se lewe gaan aanraak.

“Die laaste drie hoofstukke van die boek is veral vol wyshede oor die rouproses en hoe om die dood van ’n geliefde te hanteer deur op God staat te maak.

“Mense wat ’n geliefde verloor het, sal baie vertroosting uit dié boek kan put.”

Is dit nodig om publikasies soos Vir ewig en altyd saam te resenseer as dit op hierdie manier gedoen word? Ek glo nie. As die resensent wel ‘n kans en ruimte kry om dieper in te dring in die boek, en vir ons te vertel hoekom hierdie boek anders as die derduisende soortgelyke boeke wat deur die jare gepubliseer is, nou ja, dan is dit ‘n proposisie. Wie is Danny Fourie en wat maak die dimensies van sy belewenis só wetenswaardig anders?

Helen Schöer het duidelik ook min ruimte gekry vir Marga en Henriëtte: In die skadu van skisofrenie, geskryf deur Marga van Rooy en Henriëtte Boot. Ook hier kan ‘n mens sê dat die bespreking wat Boeke24 geplaas het, niks verkeerds gedoen het nie – maar ek is wel vies dat Schöer nie die ruimte gegun is om meer te vertel van die boek nie.

Van Rooy se wedervaringe, asook die manier waarop haar dogter, ‘n skisofreen, sake gesien het, verdien vir die resensieleser meer toeligting. ‘n Mens kry op verskeie plekke die gevoel dat Schöer eintlik brand om meer inligting te gee, maar dan sou die resensie té lank wees. Ek wens hierdie resensie het meer ruimte gekry – trouens, ek kan nie begryp hoekom ‘n heruitgawe van ‘n geskiedkundige werk oor Slagtersnek wel heelwat meer ruimte gegun is nie. ‘n Heruitgawe! Vaderland …

Profile photo of crito

by crito

Speelsheid en humor

Maart 1, 2016 in Uncategorized

Karel Schoeman is lank beskou as een van die heilige beeste van die Afrikaanse letterkunde. Die resensie wat Wium van Zyl ’n week gelede gepubliseer het van Imperiale Somer: Suid-Afrika tussen oorlog en unie 1902-1910 beskou ek as ’n goeie een. Ná Fransjohan Pretorius se bespreking in Boeke24 voel ek geneig om te sê dat Van Zyl vir Schoeman die voordeel van die  twyfel gegee het, omdat hy ’n onaantasbare skrywer geword het.

Pretorius maak ’n paar kritiese opmerkings wat sy resensie onmiddellik op ’n hoër vlak van kritiese bespreking plaas. Nie dat Pretorius blind is vir die boek se goeie eienskappe nie, allermins. Hy swaai Schoeman baie lof toe.

Maar sy kritiek handel oor die lang en baie aanhalings wat Schoeman gebruik. Pretorius is bewus dat sulke aanhalings effektief kan wees by die oproep van ’n spesifieke tydsgees, maar hy dink ook baie duidelik dat Schoeman besig is om lui te wees. Schoeman kon minder aanhalings gebruik het en self meer geskryf het. Hy kan mos.

En dan doen Fransjohan Pretorius die ondenkbare. Hy spreek die heilige bees aan oor ’n spesifieke woordkeuse:

“En dan is dit vir dié resensent onduidelik waarom Schoeman die Afrikaners ná die Anglo-Boereoorlog tot 1905 as “Hollandssprekendes” bestempel. My bevinding is dat die Boere in die Anglo-Boereoorlog reeds Afrikaans gepraat het – soos wat talle buitelandse vrywilligers in hul geskrifte aangedui het. Dit was kennelik nie, soos hy aandui, ‘n “ontluikende Afrikaans” nie.”

Pretorius vermoed dat Schoeman se standpunt vir ’n interessante debat sal sorg. ’n Mens hoef net sy Die laaste Afrikaanse boek te gelees het om te weet dat Schoeman homself met woeligheid sal verdedig.

Iets anders in die resensie het my aandag getrek. Pretorius sien iets raak wat, meen ek, nog geen resensent ooit van ’n Karel Schoeman-boek gesê het nie: “Daar is ‘n speelsheid by Schoeman te bespeur, humor, ‘n glimlag …”

Die moderne lewe lewer die een verrassing na die ander.

Nou nie op dieselfde vlak as humor in ’n Schoeman-werk nie, maar Clinton V. du Plessis se toetrede as resensent in die groter media is te verwelkom. Die poel van digkuns-resensente wat deur Rapport Boeke en Boeke24 gebruik word, is baie wit. Om Du Plessis die nuwe bundel van Ronelda Kamfer, Hammie, te laat bespreek, was ’n baie goeie idee.

Sy resensie omseil die patroonmatigheid wat daar te bespeur is in die resensies van Afrikaanse digbundels. Sy aanloop is ’n opgaaf van die digter se lewe tot dusver, die tematiese eienskappe van die bundel, met aanhalings daaruit. Uiteindelik sluit hy met ’n kort evaluerende samevatting van sy gevoelens jeens die bundel:

“Wat tref in hierdie bundel is die eerlike, pretensielose skryfstyl, die oopskryf van die lewens van gewone mense, die outentieke stem, die onopgesmuktheid, die naatlose, natuurlike manier waarop die Engelse woorde, uitdrukkings, seggings langs die Afrikaans plek inneem. Hier is geen literêre truuks of banale belese vertoon nie. Die digter het geen illusies oor die taal, digterskap, oor mense en ­literêre groupies nie.”

Ja, dit handel oor Kamfer se bundel, maar in hierdie opmerkings lê ook opgesluit ’n soort beleidsverklaring deur Du Plessis.

Hopelik word hy ’n gereelde besoeker aan die Afrikaanse boekeblaaie. Ek hou van die dinge waarvan hy hou.

Profile photo of crito

by crito

‘n Ander geskiedenis

Februarie 23, 2016 in Uncategorized

Een van die vrae waarmee meeste Suid-Afrikaners worstel, en wat daagliks uiting vind in die politiek, ongeag mens se invalshoek, is: Hoe anders kon dit nie gewees het nie? As die regte mense op die regte tyd nugtere, versiende besluite geneem het, sou ons geskiedenis veel anders verloop het.

Byvoorbeeld: Gestel die “Naturellen Grond Wet” van 1913 is nooit deur die Volksraad aanvaar nie. Gestel dat daar in sy plek voorsiening gemaak is vir grondbesit deur almal?

Volgens resensent Wium van Zyl beskryf Karel Schoeman in Imperiale Somer: Suid-Afrika tussen oorlog en unie 1902-1910 presies hoe sleg die toestande in daardie tyd was, “. . . die armblankes van Fordsburg of lokasiebewoners van Beaufort-Wes, die werkloses van Kaapstad, die bywoners en onteiende swart kleinboere van die binneland.” En dat dit slegs die imperiale bewindhebbers was wat voordeel getrek het uit die situasie.

Wat ek van Van Zyl se bespreking hou, is die skalkse oog waarmee hy die skeppende skrywer van die historikus onderskei. Uiteraard dui hy die struktuur van die argumentasie aan – niemand sal ’n Schoeman-werk kan lees sonder om bewus te wees van die rigsnoere wat die betoog onderlê nie.

En betoog is dit sekerlik wel. Sê Van Zyl: “Die skrikbeeld waarop die boek aanstuur ….” Enersyds erken Van Zyl die bewustheid by Schoeman van die sosiale opset, andersyds die geskiedkundige belang van daardie verfoeilike wet van 1913.

Hoe anders kon dit gewees het? Wium van Zyl dui aan dat mens daardie vraag ten beste sal kan antwoord as jy hierdie boek van Karel Schoeman as agtergrond lees. ’n Baie goeie resensie.

Na die poësie. Waar Joan Hambidge in Boeke24 vir Ronelda S. Kamfer se Hammie bespreek. En daarin die interessante opmerking maak dat Kamfer haar waarskynlik nie veel sal steur aan Hambidge se bespreking  nie: “’n Mens kan jou voorstel hoe my resensie eweneens versnipper sal word met ’n hoonlag en ’n gevoel van wat weet jy van my situasie.”

Wat beteken dit? Dat daar onafbreekbare skanse tussen veskillende groepe mense in Suid-Afrika is? Dat Kamfer dalk voel dat as mens nie dáár was nie, jy haar emosies en gedigte nie volledig kan begryp nie?

Ek gaan nie antwoorde hierop probeer uitlê nie. Wat ek wel kan sê, is dat ek ná daardie sin van Hambidge die resensie klaargelees het, en toe verskeie male herlees het.  Volpunte vir Hambidge se weiering om haar kritiese blik op die digkuns ondergeskik te stel aan die emotiewe aanslag van Kamfer se kuns. En volpunte aan Kamfer vir haar eie verskansing in “slapende honde”.

Daniel Hugo het dit eweneens in Boeke24 oor Die heel mooiste Afrikaanse liefdesgedigte, saamgestel deur Fanie Olivier. Ek voel min of meer dieselfde daaroor as oor Marius Crous se resensie van dieselfde boek. Hugo se bespreking is formidabel, en sy waarskynlike lesers is die samesteller van die bundel en literatore.

Hy het dit sekerlik besef, want op ’n punt gee hy toe dat hy besig is om op leemtes te fokus. Ek wens hy het net daar gestop, en die hele resensie oorgeskryf om te verduidelik hoekom die bloemlesing vir hom ’n “dubbele plesier” is.

Ek sal André Pretorius nie verkwalik as hy voel dat hy aan die agterste speen suig met Helen Schöer se resensie van sy Italiaanse Intermezzi (Boeke24) nie. Schöer spreek haar goedkeurend uit oor die deel van die boek wat vertel van Pretorius se bewegings van Rome suidwaarts. Duidelik dinge waarby sy aanklank vind.

Maar sy erken ruiterlik dat Pretorius haar “agterlaat” wanneer hy oor die “hoërorde-plesiere” soos opera, kuns en argitektuur skryf. Ek respekteer haar eerlikheid hieroor. Tog vra ek myself af hoekom daar nie gesoek is na ’n ander resensent vir ’n boek van hierdie aard nie, iemand soos die veteraan musiekjoernalisteThys Odendaal, Nic de Jager of Louis Heyneman?

Die antwoord lê waarskynlik in ’n mate daarin dat die boek self ’n veeltal van hoeke het. Hoekom nie twee boeke skryf, een oor die verhewe kunste, en die ander oor die gewone vreugdes van ’n Italiaanse reis nie? Nouja, die uitgewer had seker goeie redes om die boek in sy huidige vorm te publiseer, en die boekeredakteur se keuse van resensent het oorgehel in die rigting van iemand wat tot die grootste aantal lesers sou spreek.

Maar op hierdie manier beweeg ’n boekeblad in die rigting van “dumbing down”, ’n beskrywing wat tot joernaliste se ergernis dikwels koerante ten laste gelê word. In hierdie geval is dit die uitgewer wat moet pa staan vir die moles.