Profile photo of crito

by crito

‘n Kwessie van groei

Junie 22, 2016 in Uncategorized

Cas van Rensburg spreek in Boeke24 die oordeel uit oor Karin Brynard se derde roman, Tuisland. ’n Ou hand soos hy weet presies wat al die Brynard-aanhangers (waaronder ek tel) wil weet: Het Brynard gegroei as skrywer?

Vra jou wel af hoekom juis dié vraag vir die afficionados belangrik is. Brynard was met Plaasmoord al ’n misdaadskrywer wat met ’n literêre romansier se sensitiwiteit haar woordwerk uitgelê het. met Onse vaders het die klem sterk op die spanningselement geval, meer as op die literêre. Watter kant toe nou?

Die inleidingsparagraaf van hierdie resensie is ’n gekompakteerde boodskap. Die groei is in die literêre rigting, maar die narratiewe rigtingwyser is steeds die misdaadoplossing. Die eerste paragraaf is vir bewonderaars geskryf, ’n direkte aanduiding dat hulle nie teleurgesteld gaan wees nie. Die res van die resensie is ’n formaliteit, agtergrond vir die toekomstige leser, en tydgenootlike evaluasie vir die lesers van die toekoms wat gaan navorsing doen oor die skrywer Karin Brynard.

En diegene wat Brynard nog nie beleef het nie, sal ná hierdie resensie sekerlik geen verskoning meet hê nie.

Maar, maar ….

Hoe Cas van Rensburg dit regkry om die geleentheid te laat verbygaan om die leser in die prentjie te bring betreffende Ghaap, dít weet nugter alleen.  Waarheen het hy verdwyn? Was die telefoongesprek met hom teen die einde van Onse vaders sy laaste verskyning?

Nee man, só maak jy nie met Brynard-bewonderaars nie.

Alé Steyn se bespreking van Ilse van Staden se veearts-roman Goeie dood wat saggies byt (Rapport Boeke) is uitnemend en doeltreffend. Dit wek belangstelling en verklap nie geheime nie. Wat my wel gepla het, is dat sy duidelik voel die omslag is onvanpas en die titel té obskuur, maar sy het nie die moed om dit pront te stel nie. “Moenie dat die omslag of titel jou afskrik nie” – dit is té sagkens gestel, en laat mens voel dat Steyn nie werklik sterk voel oor dít wat sy met die kru omslag en onverklaarde (deur Steyn) titel wil kontrasteer nie.

Heleen Meyer se resensie van Die Banting-oplossing van Bernadine Douglas en Bridgette Allan  (Rapport Boeke) is’n uitstekende poging om ’n boek se inhoud uiteen te sit sonder om in die kleiner detail verstrik te raak. Dit bly net vir my vreemd dat sy oor hierdie nuwe publikasie kan skryf sonder om ooit na Tim Noakes en Kie se baanbrekeresboek oor dieselfde onderwerp te verwys en te sê of die nuwe boek ’n verbetering is op die Noakes-boek.

In kontras het ek Johan van Zyl se blootlegging van Groente van tuin tot tafel (Rapport Boeke) met groot innerlike lekkerkry gelees. Mens snap gou dat hy redelik onlangs begin het met sy eie tuin en die groei van groentes vir sy eie tafel, en dit is ’n plesier om te sien hoe subtiel hy dit gebruik om sy reaksie op die boek te ondersteun.

Hy veskaf ook ’n verklaring vir die genot wat ek Saterdae uit my tuinwerk voel: “Blootstelling aan die mikrobiese diversiteit in grond – en spesifiek die grondbakterie genaamd Mycobacterium vaccae – onderdruk nie net inflammasie in Homo sapiens nie, maar is ook ’n natuurlike antidepressant wat serotonienproduksie ’n hupstoot gee en jou gelukkiger en meer ontspanne laat voel.”

Wil jy nou meer!

Profile photo of crito

by crito

Erwe van die vaders

Junie 8, 2016 in Uncategorized

Dis nie elke dag Krismis nie. Vandeesweek was daar ’n handjievol resensies van nuwe Afrikaanse publikasies, wat mens met wilwillendheid deurgelees het, en een resensie wat vasgesteek het in jou gedagtes. Dit is Erika de Beer s’n van Die skaalmodel in Boeke24.

Dié roman van Anneli Groenewald sorg dat Skipskop en sy geskiedenis, gekaats teen die moderne lewe op Bredasdorp, deel van ons nasionale narratief bly. As mens dink hoeveel deur die jare oor Distrik Ses geskryf is, is hierdie hopelik die begin van ’n nuwe herstelproses. Terwyl ons owerstes nou grond wil teruggee …

De Beer se reaksie op die boek is vir my veelseggend. Sy haal heel tereg David Kramer se bekende liedjie oor Skipskop op. Daardie liedjie het baie harte geroer, maar nie dié van die Botha-regime nie. Die resensent laat haar nie verlei voor die versoeking om die verhaal te probeer vertel nie. Die skaalmodel maak nie daarna nie.

Wat sy wel doen, is om sensitief en gevat te reageer op die inhoud. Haar argumentasie is bedees, maar uiteindelik glo mens haar heeltemal wanneer sy sê dat Die skaalmodel die soort werk is wat die leser nie toelaat om op te hou lees nie.

Die enigste ander resensie wat iets nuuts gebring het, is Deborah Steinmair s’n oor Pirana, die nuwe Kassie Kasselman-roman deur Rudie van Rensburg (Rapport Boeke).

Die probleem hier vir enige resensent is wat mens nuuts kan sê oor ’n roman waarvan die hoofkarakter reeds in ’n viertal ander boeke sy ding gedoen het? Hoe resenseer mens Lee Child, Deon Meyer, Patricia Cornwell?

Steinmair bring die fokus terug na Kasselman en sy hebbelikhede, en doen dit op ’n vars manier. Vir diegene wat nog nooit Rudie van Rensburg se romans gelees het nie, is hierdie die ideale kennismaking. Vir diegene wat al alles uit Van Rensburg se pen gelees het, is egter nie veel meer nodig as om te sê die roman is weer tops nie. En dít kry mens eintlik al in die opskrif. Kasselman-aanhangers weet van crème soda.

Profile photo of crito

by crito

In die kol

Mei 31, 2016 in Uncategorized

Toe ek sien dat Sonja Loots die resensent is van Ryk Hattingh se Huilboek (Rapport Boeke), was ek ek bly sonder dat ek eens die bespreking gelees het. Ek het die roman pas klaargehad op my Kindle, en op ’n eiland gesit en huil. Ken dié heimwee.

Loots is nie iemand wat die drempels van boekeblaaie deurtrap nie; sy is ’n skrywer wat oënskynlik net resensent word wanneer sy regtig voel die boek is die moeite werd. Dit is ’n uitmuntende keuse deur die boekredakteur – Huilboek is ’n werk wat bespreek moet word deur iemand wat die stryd en spel met woorde en gedagtes van binne-uit ken. Soos Sonja Loots.

Die groot probleem wat sy as resensent moes aanspreek, is hoe mens ’n roman takel wat nie juis ’n ingewikkelde verhaal het nie, maar ’n baie groot homp geskiedenis, persoonlik en andersins, in twee lande betrek.

Sy neem uit die staanspoor in ag dat Hattingh wil bestek neem van ’n paar mense se plek in die groter geheel: Hoe verskil mense se rolle, en wat rig hulle uit met hul lewens. Loots gee nie ’n samevatting van die verhaal nie, sy lig eerder die kern-gedeeltes uit, en trek die verbande.

Haar slotsom kan mens beaam: Die boek is diep ontroerend. En Loots se laaste opmerking, in gedempte toon, is die boek waardig. Mens hoef nie te skree as jy wil lof toeswaai nie.

Naas Loots se resensie is Daniel Hugo syne oor Breyten Breytenbach se jongste bundel, Die na-dood.Toe ek dit klaargelees het, het ek gevoel dis nou genoeg: Ek het die beste beleef wat Rapport Boeke ons in baie jare op een Sondag kon bied.

Dit is altyd interessant om te sien hoe een digter op ’n ander se werk reageer. Dit is ongelukkig ook so dat nie alle digters goeie resensente is nie. Maar Hugo is een van die bestes, oor digkuns.

Sy resensie is tegelyk ’n taksering van Breytenbach en ’n opgaaf van sy vervoering. Dít is wat so baie resensies mis, naamlik die resensent se werklike, diepgevoelde reaksie. Hugo weet hoe om dit te verwoord sonder om soos ’n rasieleier te klink, en al wat hy wil doen is om deur sy reaksie ons almal baie nuuskierig te maak.

Die resensent is ook baie bewus van Breytenbach se onlangse taal-politieke standpunte, en vind ’n baie mooi manier om sy steun aan die digter toe te sê én die resensie te sluit.

Dankie, suster en broeder.

Marius Crous bespreek op dieselfde dag Heilna du Plooy se Die taal van been in Rapport Boeke. Dit is ’n resensie met heelwat verdienste – en een plek waar hy homself in die steek gelaat het.

Hy haal Du Plooy se waarskuwing vooraf aan dat “Hierdie verhaal is fiktief, en tog is dit die waarheid gelieg” maar sien nie raak dat hy dit hier te make het met een van die sleutels tot Du Plooy se kuns nie. Ek dink hier aan haar 1995-artikel oor TT Cloete se kortverhaal-bundel Die waarheid gelieg, wat in die tydskrif Literator verskyn het. Van die dinge wat sy daarin sê oor Cloete se skryfwerk en sy aansluiting by Kafka en Borges, kan ook oor haar en Cloete, en haar en Isak Dinesen (wie se werk sy in hierdie roman verweef) van toepassing gemaak word.

’n Verspeelde kans miskien, maar soos gesê het die res van die resensie baie substansie.

Profile photo of crito

by crito

Mei 18, 2016 in Uncategorized

Wat ’n verrassing. Drie swakkerige bydraes in een week. Getooi in die regte vere, maar nouja, jy weet wat sê hulle van vere.

Bibi Burger se bespreking van Cas Vos se bundel Voor-bode (Boeke24) vertel mooi als wat in die bundel gevind sal word. Sy is so begaan om die inhoud te lys dat sy die woord bevat sewe keer gebruik. Sy gee aandag aan Vos se vertalings van Konstantyn Kavafis se gedigte, maar laat na om aan die koerantleser te verduidelik of dit vertalings uit die oorspronklike Grieks is en of dit gedoen is volgens die Engelse vertalings gedoen deur ’n groot verskeidenheid persone.

Om dan ná die inventaris van inhoud en die slordigheid rondom die vertaling te gaan en sommer net te sê dat Voor-bode sou gebaat het by stewige redakteurshand sonder om dié opmerking in detail te bespreek, getuig vir my van lui denke.

Helen Schoër het met haar bespreking van Keina Swart se Koms van die  biblioteekbus  (Boeke24) ’n maklike uitweg gekies. In die plek van ’n resensie skryf sy ’n brief aan die boekeredakteur om te sê dat sy eintlik ook nie kans sien n ie – maar in die proses ryg dié soort opmerkings in wat mens wel in boekresensies kry. Sy skryf dus ’n losweg verpakte boekbespreking.

Maar ek dink sy het die kans verbeur om ’n werklike puik resensie te skryf. Schoër noem dat daar dinge is wat haar laat huil het, en ander weer haar laat lag. Dít is waaroor sy moet geskryf het om aan die koerant se lesers te verduidelik hoekom hierdie boek spesiaal is.

Ronel Nel maak korte mette van Hans du Plessis se Tussen die klippe. Ek vind dit moeilik om te glo dat dit nodig is om ’n roman van Hans du Plessis op te som. Dit help nie om te sê Du Plessis is volksbesit en dan die boek se storie te vertel nie. Ons wil weet hoekom Du Plessis steeds die skrywer is wat ons ken, en hoe dit na vore kom.

Aldrie bogenoemde is nie resensies nie – en dit is nog vriendelik om dit “besprekings” te noem.

Profile photo of crito

by crito

Positief gestem

Mei 10, 2016 in Uncategorized

Iemand het al die opmerking gemaak dat mens anders na ’n resensie kyk as jy reeds die boek gelees het. Wanneer jy dit nie gelees het nie, is jy sensitief vir positiewe seine – woorde, toon en retoriese middels wat gebruik word om die leser se aandag te trek en hom/haar te oortuig.

Het jy egter die boek reeds gelees, is jy bedag op ander dinge. Jy wil sien of die resensent alles raakgesien wat jy raakgesien het. Jy wil weet of die evaluering met joune klop. Jy is angstig oor kritiek, veral dié soort kritiek wat jou laat besef jy het die boek tê hoog of té laag getakseer.

Met hierdie dinge in gedagte het ek Joan Hambidge se resensie van Huilboek, Ryk Hattingh se nuwe roman, met groot stipte in Boeke24 gelees. Ek was versot op die roman, en het dit feitlik in een sitting deurgelees. Dit is ’n werk met merkwaardige reikwydte én diepte van introspeksie.

Hambidge spring weg met die opmerking dat Huilboek haar “ingesluk” het. Dit is ’n baie raak beskrywing vir ’n reaksie wat baie lesers waarskynlik gaan aanvoel.

Daarna weeg en oorweeg sy die werk uit ’n verskeidenheid hoeke, almal spruitend uit die inhoud. In toon vind ek Hambidge effe terughoudend, maar in haar formulerings vergoed sy daarvoor. Hoe baie sê sy nie met die volgende opsomming nie: “Die boek word ’n soort lydensweg, ’n persoonlike stryd – ’n soort hellevaart van Jan Alleman.”

Ek is haar dankbaar oor die opmerking oor die taalteoretici en die huiljare, en ook die manier hoe sy die roman in verband bring met Richard Brautigan.

Knap, baie knap.

Lucia Swart-Walters se bespreking van Bernette Bergenthuin se Viva la Vida (Boeke24) is minder geslaag, omdat die resensent nie werklik geesdriftig is oor die boek nie, maar binne die raamwerk van sy genre nie veel fout kan vind nie, en rem-rem uiteindelik uitkom by ’n toegeeflike goedkeuring.

Wat wel die aandag trek, is dat Swart-Walters onder die boek se karakters een lys met die naam Charmonaix. So iets laat my dadelik wonder of dit ’n satiriese roman is. Skynbaar tog nie. Charmonaix, Charmonaix – wonder of sy familie is van Mornaix du Plessis?

Verlede week het Dewald Koen vir Rapport Boeke geskryf oor Heilna du Plooy se debuutroman, Die taal van been. Gedagtend aan die onderskeid wat ek hierbo getref het, het ek die resensie gelees vir die positiewe tekens. Ek is versot op Du Plooy se digkuns, en hoop dat haar prosa ook tot my sal spreek.

Koen se resensie is baie positief, en daar is genoeg prikkels om my winkels toe te stuur. Wat my wel laat nadink het, is sy kritiek oor die taalversorging, en die feit dat hy dit nodig vind om die roman met Deon Meyer en Bettina Wyngaard s’n te vergelyk. Alles wat hy beskryf dui vir my eerder na ’n roman in die Umberto Eco-tradisie. Maar miskien is ek verkeerd.

Dus self lees!

Profile photo of crito

by crito

Relevansie

April 27, 2016 in Uncategorized

Een van die groot nuus-onderwerpe van die oomblik is die protesstemme wat op die land se kampusse opgaan oor geweld teen vroue. Nie almal neem daaraan deel nie, maar dit is sekerlik een van die belangrikste sosiale vraagstukke van ons tyd.

Vir ’n joernalis is dit ’n baie gewillige manier om meer relevansie te gee aan iets soos bv ’n boek oor die vrou van die Bybel – soek ’n skakel en borduur voort.

Ek is seker Karla Janse van Rensburg het haar resensie geskryf vóór die jongste vlaag van protes in Grahamstad en Johannesburg, dus kan mens haar verskoon vir die veilige resensie wat sy in Boeke24 geskryf het oor Esté Geldenhuys se Vroue van die Bybel. Boonop moes sy haar laat lei deur Geldenhuys se keuse van persone, en die feit dat die uitbuiting van vroue nie juis ’n gewilde invalshoek is vir die analise van die Bybel se vroue nie.

Die vraag is net vir my hoe ’n resensent meer lesers na ’n resensie kan lok waar die onderwerp nie juis lesers vervaard na die boekeblad sal laat blaai nie.

Die resensie wat Van Rensburg geskryf het, getuig ook van ’n bewustheid van die beperkinge wat haar opgelê word: skryf kort, skryf met die godsdienstige sensitiwiteit van jou lesers in ag genome.

Maar dink net wat sy kon gemaak het deur Geldenhuys se bespreking van Ragel in verband te bring met die huweliksdilemmas van president Zuma se vroue, deur Zuma op gelyke voet te stel met Jakob. Volgens die Bybel het Jakob ’n keuse van vier vroue gehad by wie hy om die beurt vertroosting gesoek het, en was sy huis ook getref deur jaloesie onder die vroue en sibbe. En toe sy eerste liefde, Ragel, uiteindelik vir hom Josef baar, het ’n geskiedenis hom ontvou wat deur die geskiedenis baie reperkussies gehad het.

Tim Rice en Andrew Lloyd Weber het dit uit een hoek gesien, en Van Rensburg sou dit uit ’n Suid-Afrikaanse hoek kon sien. En daarmee Geldenuys se boek op polemiese wyse onder baie meer mense se aandag bring as diegene wat nuwe materiaal soek vir Bybelstudie.

Cas van Rensburg het Anel Heydenrych se Malhuis vir Boeke24 bespreek. Hy gee teen die einde toe dat die boek hom geraak het, ’n betekenisvolle erkenning gesien die manier waarop hy die boek analiseer en ná veelvoudige oorwegings en indringende nadenke ’n onbevredigende struktuur en inkleding onthul.

Die wyse waarop Van Rensburg met die roman omgaan, is gewis ’n kompliment vir die skrywer. Van Rensburg is een van die fynste lesers van hierdie soort romans, en die erns waarmee hy die materiaal benader, is vir my verkieslik bo die soort resensies waarin die verhaal saamgevat word.

Joan Hambidge kies ’n soortgelyke roete as Van Rensburg met haar resensie van die digter Ilse van Staden se romandebuut, Goeie dood wat saggies byt. Wat my aandag hier trek, is dat Hambidge op inhoud eerder as tegniek konsentreer, ’n gewisse teken dat die romanskrywer uit die kassie gedink het in haar vermenging van outobiografiese gegewens met fiksie, en die resensent end-uit geboei het.

Hambidge se aanslag is een van verwondering en toegeneëntheid, en dis ’n plesier om te lees.

In Rapport Boeke het Kerneels Breytenbach geskryf oor Leon van Nierop se Daar doer in die fliek. Vergelyk mens sy resensie met dié deur Herman Lategan, is dit die ligter trant en bewondering by Lategan vwat mens onmiddelik onthou, terwyl Breytenbach heeltemal ’n ander toon het, al kom hy tot dieselfde konklusie as Lategan.

Vir die student van resensies dit die moeite werd om te noem dat Breytenbach ’n goeie manier gevind het om te laat blyk dat hy die skrywer reeds uit sy studentedae ken, en dat hulle ’n gemeenskaplike passie het. Sy resensie het ’n kanoniserende uitwerking, omdat hy nes Van Nierop lank ’n rolprentresensent was, maar dit is nie noodwendig beter as Lategan se bespreking nie.

Profile photo of crito

by crito

Vanwaar gehasie?

April 20, 2016 in Uncategorized

Laat ek sommer net kla. Kan Netwerk24 ’n manier vind om vir mense in die verre uithoeke van die aarde ’n aanduiding te gee uit watter bron ’n resensie kom: Rapport Boeke of Boeke24? Hoe gaan die studente van die toekoms weet wat die primêre bron was?

Vir die doeleindes van vandeesweek se skrywe gaan ek aanvaar alles kom uit Rapport Boeke, behalwe waar ek kan uitmaak wat aan die gang is. Netwerk24 se boeke-seksie is nie gebruikersvriendelik nie.

Ek het ’n ruk gelede gesê ek wil Marinda van Zyl se Amraal  eers klaarlees voordat ek oor Erika de Beer se bespreking in Boeke24 skryf. Intussen het Riette Rust die boek ook vir Rapport Boeke geresenseer.

Albei resensies is op hul manier bevredigend, maar nie volledig toereikend nie. De Beer bied ’n meer dramatiese inleiding tot die verhaal as Rust, wat nie ’n goeie oomblik beleef het toe sy haar resensie se inleiding geskryf het nie.

“Marinda van Zyl is ’n belangrike skrywer van die epiese historiese roman, besef ’n mens met die lees van Amraal.” Wel baie dankie, maar hoekom dié gedempte toon? Is hierdie epiese roman nie ook belangrik nie? Of is dit maar net ’n bewys dat Van Zyl ’n belangrike skrywer van die historiese roman is?

Rust herstel gelukkig en die trant van haar resensie laat my wonder of die inleiding nie dalk lê in die sin wat die redakteur bo-aan geplaas het as aandagtrekker nie – “Hierdie is ’n epiese roman sonder weerga – en met genoeg aksie, skryf Riette Rust.”

Albei resensente pak dan die verhaal van hierdie merkwaardige roman behoorlik uit sonder om geheime te verklap, maar elk kry dit ook reg om te suggereer waar die roman se krag lê.

Die rede hoekom ek albei in die laaste plek nie toereikend vind nie, is omdat hulle nalaat om uit te spel hoe Amraal by uitstek ’n ontleding is van hoe die lyne van wit bevoorregting in die verlede terugstrek, en hoe Amraal se lewe ’n voortdurende stryd was om te sorg dat hy en die syne nie in daardie net beland nie.

Noem die ding op sy naam.

Dewald Koen sê in sy deurdagte bespreking van Celesté Fritze se plaasroman Verlorenkop presies waaroor dit gaan – gender en seksualiteit, met die vroulike randfigure wat vir die roman se substansie sorg, en die patriargale figure wat nie die middelpunt is nie.

Daar is ook verwysings na die verskillende tydperke wat betrek word en ’n uitwerking het op die identiteitstryd van die hooffiguur.

Die feit dat Koen nie noem of daar enige plaaswerkers is wat nie wit is nie, laat my wonder of hulle minder belangrik is as die randfigure na wie hy verwys. Of het die skrywer hulle geïgnoreer?

Profile photo of crito

by crito

Doer in die resensie

April 12, 2016 in Uncategorized

Hoe resenseer mens ’n ensiklopedie? Of ’n gesaghebbende werk oor die kunste, medisyne, geskiedenis of watter vakgebied ookal? Die antwoord is sekerlik dat jy iemand moet kry wat die onderhawige vakgebied goed ken – en as daar nie só ’n persoon is nie iemand in ’n verwante dissipline, wat die omvang en impak van die werk sal kan takseer.

Leon van Nierop se Daar doer in die fliek handel oor Afrikaanse rolprente, ’n medium wat rolprente van hoë gehalte opgelewer het, asook prulle van die mees onwelriekende soort. Herman Lategan is iemand met ’n breë algemene kennis, maar ek sal baie verbaas wees as dit moes uitlek dat hy ’n beduidende aantal van die rolprente gesien het waaroor Van Nierop skryf.

Wat wel baie vinnig deurkom in sy resensie oor hierdie boek in Boeke24, is dat hy elke bladsy van die boek met andag gelees het, en snap dat hy dit hier met ’n boek van aansienlike kulturele belang te make het. Afrikaanse rolprente is integrerend deel van die groot politieke mosaiek van ons land. Lategan benader die boek met erns en respek, al laat hy by implikasie heelwat van sy kropgevoel deurskemer in hierdie opmerking:

“Die storielyne is ook ver verwyder van byvoorbeeld vandag se Treurgrond; Dis ek, Anna; Sink; en Modder en bloed. Sonder om afbreek te doen aan die verlede, kan ’n mens amper verstom vra: Hoe ver het ons nie gekom nie? Dalk ’n ligte weerspreking, want die grootste Afrikaanse geldmaker nóg was Liefling,die movie uit 2010, met Kurt Darren, Bobby van Jaarsveld en Lika Berning.”

Desondanks bly Lategan se aanslag lig, amper oopmond van verwondering soms. Verwondering is die voorspel van bewondering, die reaksie wat Deborah Steinmair het op Bettina Wyngaard se Slaafs.

Die positiewe punte wat sy oor Slaafs uitlig, is dié wat vir my tel wanneer ek in ’n bui is vir ’n misdaadroman met ’n snelle pas: geloofwaardige karakters, deeglik verweefde storielyne, ’n minimum aangeplakte diepsinnigheid, snaarstywe spanning.

Steinmair ontwikkel nou as een van die betroubaarste resensente oor spanningsromans. Haar eweknie aan die kant van die beeldende kunste is Amanda Botha, wat Muller Ballot se monografie oor Maggie Laubser (volle titel is Maggie Laubser: ’n Venster op Altyd Lig) vir Boeke24 resenseer.

Ons kan dit as gelees beskou dat dit ’n deeglik beredeneerde, goeie resensie is. Wat my vir die doeleindes van hierdie rubriek meer interesseer, is die modaliteit van die skryfwerk, die toonaard van haar styl: Rustig, reguit, respek vir sowel kunstenaar as die skrywer van die monografie.

Vergelyk dit met Herman Lategan se styl, asook dié van Deborah Steinmair, wie se resensies albei baie positief is, die eersgenoemde s’n oor ’n vergelykbare vakgebied, en laasgenoemde s’n oor ’n spesialiteitsgeboed. Lategan probeer dit nie verbloem dat hy nie neutraal staan nie, terwyl Steinmair groot sorg daaraan bestee om die algemene aanpak neutraal te hou en die positiewe houding in te bou in haar opmerkings oor die boek se hoedanighede.

Jo Prins, redakteur van Boeke24, had weer ’n ander probleem. Ek het nogal waardering vir die manier waarop hy ’n taai toffie aanpak. Hy het naamlik Carl-Johan Forssén Ehrlin se Die hasie wat aan die slaap wou raak op sy eie kinders getoets. Ondanks al die aanspraak wat die boek maak dat die metode wetenskaplik getoets en gewaarborg is, het dit sy kinders nie aan die slaap gekry nie.

Hoe pak mens so iets aan? Jy beskryf die gebeurtenis met al die deernis wat ’n raadop pa bymekaar kan skraap. Dit bou humor in, dit lees lekker, dit lok lesers. Wat Prins dan uitnemend goed doen.

En ten slotte noem hy dat daar kontroleproewe deur ander ma’s was, met wisselende resultate.

Jammer dié metode werk nie met grootmensboeke nie.

 

 

Profile photo of crito

by crito

Die gevaar van bekendheid

April 6, 2016 in Uncategorized

Een van die neweprodukte van joernalistieke bekendheid is voorspelbaarheid en verveling. Enigiemand wat die afgelope anderhalf dekade (dalk meer) Afrikaanse koerante gelees het, sal weet dat George Claassen die lewe vanuit die wetenskaplike hoek beskou. Sy metafisiese register is feitlik nie=bestaande. Hy is ’n fyn analis en ’n bedrewe samevoeger van argumentasie. Enigiets wat hy skryf, is die lees werd.

Ongelukkig, met die verloop van jare, het sy standpunt só bekend geword dat mens kan antisipeer wat hy gaan skryf.

Synde ’n bedrewe joernalis, is daar seker niemand in die Afrikaanse leeskring wat meer bewus is hiervan as prof. Claassen self nie. Dit sal by hom ’n saak van eer wees om te sorg dat hy die deja vu-element teenwerk in sy meningstukke.

Het hy daarin geslaag met sy bespreking van Theuns Eloff se Wat nou, Suid-Afrika? Het die nasaat van Frikkie Eloff en Paul Kruger sy rieme styfgeloop by die moderne apologeet vir die wetenskaplike benadering?

Nee en ja.

Ek vind Claassen se analise van Eloff se argumente baie nuttig. Mens kan selfs insien hoe Eloff soos ’n Clen Sunter vanouds ’n matriks uitspel vir die Afrikaner-scenario.

Dit is vir my baie insiggewend hoe hy die pitkos van Eloff se werk uitlig en half in die verbygaan lof daaraan toeswaai: “Eloff identifiseer die sterkste met die aktiewe bevorderaars en glo hul denke en optrede kan die beste reaksie gee op die vraag: Wat nou, Suid-Afrika? Hy gee ook ’n lys van 11 stellings oor versoening en verdraagsaamheid. Die dikwels erge rassistiese en onverdraagsame kommentare in die sosiale media en oor radio bewys Suid-Afrikaners sal baat vind by kennisname van dié 11 stellings.” Kon hy nie maar die elf stellings genoem het nie?

Nes Eloff se voete vas geplant is op dopperaarde is Claassen se kritiese blik gevoed deur sy anti-metafisiese sienings. Sy sterkste kritiek spreek hy binne hierdie raamwerk uit, laat in die resensie, wanneer hy as resensent sy kruisspoed bereik het. In daardie stadium het hy eintlik reeds sy  rol as resensent gespeel, en so saam met die sug, “George is terug” neem mens dan die bekende argumentasie in.

Ek vind dit nie negatief nie, maar die leeswaarde in die slotparagrawe is skraler. Soos mens kon verwag, is hierdie laaste paragrawe van die resensie ook dié wat reaksie uitlok by die opwenbare kaders van die neolitiese Afrikanerdom.

Daniel Hugo stel lesers bekend aan ’n nuwe stem in die geledere van digters met ’n nering in die medisyne – Hendrik J. Botha met sy bundel Afropos (Boeke24). Dit is goed om weer ’n beoordelaar  uit ’n ander hoek te hoor praat oor die skoonste woordkuns. Hugo is bekend as die man met die mees bedaarde radiostem in die geskiedenis van die SAUK, en dit is vir my al asof daardie toon ook in sy literêre kritiek oorheers.

Sy inval is sag, innemend; Botha se digkuns word vir jou aanloklik deur die wyse waarop Hugo rustig opgewonde is oor die aard en gehalte daarvan.

’n Ewe welkome terugkeer na die resensieblaaie is Deborah Steinmair, wat vir Boeke24 skryf oor Anel Heydenrych se Malhuis.

Mens kan dadelik sien dat sy daarvan bewus was dat ’n paar onbedagsame woorde die potensiële lesers sou kon vervreem – Malhuis is ’n ongewone sielkundige riller. Steinmair se aanhalings is goed gekies en sy is ingestem op die introduksie van ’n skrywer aan lesers met ’n spesifieke behoefte.

Daar is duidelik geen behoefte hevoel om die verhaal in kapsule-vorm oor te vertel nie, wat een van die redes is hoekom Steinmair my aanstaan as resensent van populêre fiksie.

Profile photo of crito

by crito

Twee soorte reaksie

Maart 29, 2016 in Uncategorized

Soms, onverwags, haal Joan Hambidge ’n resensie uit wat verdien om geraam te word. Haar bespreking in Rapport Boeke van Fransi Nieuwoudt se ’n Vlerkslag van kleur is een van daardie rersensies.

Mens kan jou voorstel dat sy eintlik gedink het dat mens so-iets nie moet resenseer nie. Maar iemand het die moeite gedoen om die verse te skryf, iemand anders het dit uitgegee – so wat bly daar dan anders vir die resensent oor as om te skryf presies waarvoor ’n vrot publikasie goed is?

“Dit word ’n handleiding vir alle dosente in kreatiewe skryfwerk om presies uit te wys wat die moets en veral moenies is van die digkuns,” sê Hambidge.

En lys dan alle aanwysbare soorte foute. Mag die digter daaruit leer, was my onmiddellike reaksie. Moontlik wel. Hambidge maak egter ook ’n ander opmerking wat my gedagtes in ’n ander rigting stuur: “’n Mens is wat jy eet. ’n Digter is dit wat sy of hy lees. Hierdie bundel getuig van min leeswerk in die digkuns.”

Lees, lees, lees!

In Boeke24 volg Hambidge dit op met ’n resensie van HIlda Smits se die bome reusagtig soos ons was. Hier is die ander sy van die saak. Iemand het die moeite gedoen om die verse te skryf, iemand anders het dit uitgegee – so wat bly daar dan anders vir die resensent oor as om te skryf presies waarom ’n goeie publikasie goed is?

Hambidge gee al die wegwysers vir die diegene wat die bundel gaan lees; sy gee analises van die digter se werkswyses, maar ook ’n vinnige blik oor die verwysingswêreld van hierdie bundel. Hambidge is resensent as ontsluiter – dít alreeds is ’n aanduiding van haar evaluatiewe bevinding: Goeie bundel.

So, wat sê dit alles?

Om te dig is nie ’n swymelende omgang met mooi beelde en fraaie woorde nie. Dit is harde werk. Vir Joan Hambidge om te skryf wat sy van die bome reusagtig soos ons was is dit nodig om super-speurder te wees en te gaan soek vir semantiese en estetiese verfyning.

En, anders as wat mens mag dink, kan niemand ’n resensie skryf soos die een wat Hambidge van ’n Vlerkslag van kleur geskryf het sonder jare van intense verdieping in die tradisies en gebruike van die digkuns nie.