Profile photo of crito

by crito

Die gawe van die twee oë

Februarie 25, 2015 in Uncategorized

Koos Kombuis skryf oor Tant Pompie se oorlog, deur Deon Lamprecht. (Boeke24)
Ek lees altyd lekker een meneer Kombuis se resensies. Hy het die gawe van die twee oë – een met ’n vonkel van humor, die ander effe blink van meegevoel met sy naaste. Mens tref dit dan ook mild aan in hierdie resensie. Aanvanklik effens stuurs, op ’n afstand. Maar dan begin die mense hom aanspreek, sien hy die fyner nuanses van Lamprecht se vertelling raak, en sleep hy jou as resensent die problematiek binne. Wat hy van die boek maak, is uiteindelik ewe interessant. Hy sien in dat die destydse grensoorlog nie veel verskil van die plattelandse lewe in hedendaagse Suid-Afrika nie. Dis ’n groot mondvol, en hy is as resensent bedrewe genoeg om jou ten volle te oortuig. En nog nuuskierigheid vir die boek self oor te hou.

Erika de Beer skryf oor Liefde in die kwepertyd, deur Dot Serfontein. (Boeke24)
Normaalweg skenk ek nie veel aandag aan resensies van heruitgawes nie, maar Erika de Beer s’n van Liefde in die kwepertyd verdien vermelding. Sy stel pertinente vrae oor die redes vir dié publikasie, tereg so, omdat sy gevind het dat die keiserin kaal staan. Hopelik sal haar laaste vraag aan die uitgewer nie onbeantwoord bly nie. Miskien moet die resensente van ander heruitgawes ’n blad uit De Beer se boek neem.

Riaan Grobler skryf oor Sonde van Lusinda, deur Anton Schoombee. (Rapport Boeke)
Mens moet rats wees om ’n beoorlike tong-in-die-kies resensie te skryf. Die gevaar is altyd dat jy nie die tong sy gewone werk ook laat doen nie. Riaan Grobler het hier sy humorskote netjies gekies, en trek dan terug om die nugter kritiek voort te sit. Maar hy gee elke nou en dan toe aan die versoeking – as mens oor seks in literatuur skryf, is dit feitlik onmoontlik om die versoeking van dubbelsinnighede en woordspelings te vermy. Grobler vind plek om die boek te weeg en sy swakhede uit te pluis, naas die sterker elemente. En dan sluit hy met ’n finale baldadigheid.

Profile photo of crito

by crito

Soetkoek

Februarie 10, 2015 in Uncategorized

Fransjohan Pretorius skryf oor Die kuns van oorlewing, deur Alexander Kok. (Boeke24)
Ek skryf nie oor resensies van vertalings nie, maar vermeld hierdie een graag as voorbeeld van ’n gedugte resensent wat wys hoe mens op ’n mooi manier nie alles vir soetkoek opvreet nie.Pretorius praat reguit, en bewys ons almal ‘n groot guns.

Ilza Roggeband skryf oor Moord per suurlemoen, deur Jeleke Wierenga. (Boeke24)
Dialoog so vinnig soos Dale Steyn? Die regte opskrif vir ’n resensie wat soos blits lees totdat jy by die Dale Steyn-verwysing kom. Goeie vermaak.

Pieter Kapp skryf oor Ons gaan ’n taal maak: Afrikaans sedert die patriotjare, deur J.C. Steyn. (Rapport Boeke)
Ek kry die prentjie – hierdie is nog een van die werke van groot belang en omvang deur Jaap Steyn. Maar presies watse boek is dit? Naaslaanwerk? Kwasi-ensiklopedie? Feitegids? Argumenterende essays? ’n Bietjie té wollerig na my sin.

Profile photo of crito

by crito

Op ‘n galop

Februarie 4, 2015 in Uncategorized

Helen Schöer skryf oor eMajuba, deur Dawie Louw. (Boeke24)
En toe raak haar hartjie sag. Helen Schöer begin met die swaar agenda wat Dawie Louw in die roman inbou, en waarmee sy, lei ek af, nie noodwendig saamstem nie. Mens begin al ’n beeld kry van dit waarmee mens te doene gaan kry. Maar sodra sy gesê het die dialoog is lomp, besef sy dat sy eintlik geboei was deur die lees (buite die politiek om, blyk dit). Van sommige elemente in die roman hou sy soveel dat  sy vra dat hy volgende keer meer daarvan moet gee. Ek’s ’n bietjie deurmekaar gelees aan hierdie resensie.

Melt Myburgh skryf oor Kruispad, deur Deon Opperman. (Boeke24)
Melt Myburgh skryf met meer sekerheid as Helen Schöer – doelgerig, as jy dit só wil noem. Dis ’n groots opgesette roman (Kerneels Breytenbach se omskakeling van die teks van Opperman se TV-reeks na prosa) waarin Opperman ’n breë oorsig probeer gee het van die Afrikaner se reaksie op die veranderinge wat hom in 1994 en daarna getref het. Myburgh bly in beheer van die taksering van inhoud en hoe dit die sprong na ’n ander genre oorleef, en uiteindelik vind hy wil dinge wat hom hinder. Vir die student van resensies is dit insiggewend om Myburgh se aanslag met dié van Schöer te vergelyk.

Herman Lategan skryf oor Kruispad, deur Deon Opperman. (Rapport Boeke)
Waar Melt Myburgh nog ’n neutrale afstand tussen resensent en boek inbou in sy resensie oor Kruispad, het Herman Lategan die lees duidelik dermate geniet dat hy die boek op ’n manier beskryf wat die skrywers sekerlik besonder goed laat voel. Hy sê die skrywers “voer n pas de deux” uit wat hom na sy asem laat snak het. “Hier het ons twee storievertellers se geoefende stemme wat soos ’n duo alchemisties saamsmelt om ’n hoogs pakkende, boeiende duet te vorm”. En dan swaai hy sy resensie vernuftig om ten einde kritiek deur ’n ander resensent te beantwoord. Lategan bou dus wigte en teenwigte in sy resensie in – sy geesdrif vir die roman het as teenpool opmerkings oor die eendimensionaliteit van sommige van die karakters. Sy kritiek op genoemde ander resensent wat Donkerland ’n sepieroman genoem het word aangevul deur ’n omskrywing van inhoud, tematiek en sterk punte. En sy gebruik van een woord, “parvenu” (om ’n karakter te beskryf), was genoeg om my weerstand teen ’n werk soos hierdie af te breek. Daar’s ’n ou spreekwoord wat lui dat die parvenu altyd iemand anders is, en nou wil ek dit gaan toets.

Herman Lategan skryf oor Sonde van Lucinda, deur Anton Schoombee. (LitNet)
Teen die tyd dat ek hier by Lategan se laaste woorde gekom het, het ek eers sy Kruispad-resensie gaan herlees. En toe weer hierdie een. Herman Lategan is, wanneer hy van ’n boek hou, iemand wat ’n koerantredakteur se droom is, en sowel uitgewer as skrywer trots sal laat voel op die taalvlug wat hulle by Lategan ontlok het. Sy negatiewe resensies is goed, ongemaklik goed; sy positiewe resensies is eenvoudig skitterend. Enige ervare resensent sal weet dat dit makliker is om ’n negatiewe reaksie te verwoord as ’n positiewe een. Maar om onverskrokke positief te reageer, en te skryf op ’n manier wat laat blyk dat jy dit geniet het om die resensie te skryf – dít is ’n moeilike taak. Lategan gee inligting én dui die dinge wat vir lesers problematies kan word aan: “Die skrywer handhaaf ’n fyn balans tussen ’n wilde dierlike genaai waar die sop spat en ’n meer intieme, liefdevolle seksuele genuanseerdeheid. Wees tog voorbereid: al is hierdie katoolse sekseskapades goed en genotvol geskryf, is daar ook duister oomblikke gekenmerk deur onheilspellende sekstonele wat jou hoogs ongemaklik gaan laat voel, juis omdat baie lesers (behalwe psigopate) sal voel die mure tussen wat aanvaarbaar is en wat vinnig onaanvaarbaar kan raak (met alle seks, ook buite die blaaie van hierdie boek), baie dun is en dit gevaarlik maklik is om deur daardie skanse te breek.” Ander kere gee hy hom oor aan die soort woordkeuses wat dit vir hom moontlik maak om stilisties ’n suggestie te plant oor die soort taal-argitektuur wat jy in die boek onder bespreking mag aantref: “Dis die meedoënlose maanlandskap van die mensgemaakte lewelose waterfront, Jip de Jager- en Durbanweg-afrit, lang boulevards van rook en roet, groot rollende grasperke, skuldbult (ook die metaforiese knop voor in die hoofkarakter se broek) en die verskiklike deprimerende Tygervallei-sentrum met sy flikkerende, folterende neonlighel wat almal na kadawers laat lyk.” Sy beskrywing van die een vroulike hoofkarakter is weergaloos: “Ja-nee, iemand se kaiings gaan uitbraai, en die gode moes toe reeds “Götterdämmerung” in sy of haar ore gefluister het, maar hulle het nie. Sy is 20, sonder matriek, kamma ’n model, en net lus vir een ding: fornikeer, kafoefel; sy wil die slang van sonde in haar voel spoeg. Sý koperkapel is wat sy wil uitruik. Die boek beweeg vinnig, die tempo vat jou op ’n galop soos die skarniere van ’n ou katel wat vinnig kraak.“ Vermoedelik het die vryheid wat die Internet mens bied, Lategan laat voel dat hy maar kan laat waai. Moontlik sou hy nie ’n resensie vir ’n papier-medium op dieselfde manier aangepak het nie. Hoe ook al, só kan dit gedoen word.

Profile photo of crito

by crito

Verslaggerig

Januarie 27, 2015 in Uncategorized

Nicole Jaekel Strauss skryf oor Nuwe Stories 3, saamgestel deur Suzette Kotzé-Myburgh en Letti Kleyn. (Boeke24)
Dis die eerste boekresensie wat ek vanjaar gelees het. Sal nie dadelik die vreugdevure aansteek nie, maar dit is darem verblydend om te verneem presies hóé die Afrikaanse kortkuns gestimuleer word. Daar is iets verslaggerigs aan die resensie; dit is duidelik dat die wenverhaal genoeg om die lyf het om as kapstok vir die hele resensie te dien – sou die resensie nie veel interessanter gewees het as Strauss meer aandag daaraan gegee het nie?

Riëtte Grobler skryf oor Die engel rook skelm, deur Kristel Loots. (Boeke24)
Daar is heelwat lekkerlees-oomblikke, sê Grobler. Dit is ook die tipe boek, sê Grobler, waarvan ’n mens soms ’n paragraaf wil oorslaan. Figureer dit self uit.

Joan Hambidge skryf oor Nomade, deur Johann Lodewyk Marais. (Boeke24)
Een digter met ’n liefde vir reis bespreek ’n ander digter se reisbundel. Dit lewer ’n baie leesbare resensie. Wat my wel laat regop sit het, is iets wat met die resensie niks te make het nie, en waaroor Hambidge tereg niks sê nie. Hoekom verskyn die bundel nie by ’n hoofstroom poësie-uitgewer soos Protea nie? Hoekom het Marais hom gewend tot ’n trust wat die publikasie deur die pos bemark? Ek is seker alle jong digters neem kennis hiervan – Johann Lodewyk Marais is immers ’n gevestigde digter.

Jean Oosthuizen skryf oor Terug na die Ou Testament, deur Adrio König. (Rapport Boeke)
Jean Oosthuizen moet ’n baie kalm mens wees. Adrio König seker ook. Ek twyfel of ek die boek ooit sal lees, maar ek is baie bly daar is mense soos König wat so baie tyd afstaan aan die stryd om gesonde verstand te laat oorleef.

Herman Lategan skryf oor Die vierde stem, deur Francois Bloemhof. (Rapport Boeke)
Is ’n gevestigde skrywer al ooit op ’n meer simpatieke manier vasgevat as wat Herman Lategan hier met Francois Bloemhof doen? Lategan skryf ’n argumenterende resensie, een waarin hy die goeie hoedanighede van die boek in ag neem, maar uiteindelik kan hy nie meer terughou nie, en spreek hy Bloemhof sterk aan: “Tyd vir sokkies optrek.” Ek kan nie wag om te sien hoe Bloemhof daarop reageer nie – dit sal waarskynlik ’n bliksem van ’n roman wees …

Profile photo of crito

by crito

Gedigte sonder prentjies

Desember 9, 2014 in Uncategorized

Rudolf Stehle resenseer Leiboom, deur Eunice Basson. (Boeke24)
Stehle kwyt hom betreklik goed van sy taak, maar hy wek ook soveel vrae dat ek nie weet waar om te begin nie. Mens aanvaar graag sy oordeel dat dit ’n indrukwekkende debuut is. Ook sy waarneming dat dit ’n digkuns van onderbeklemtoning is. Maar hoe maak mens met sy aanduiding dat die taalgebruik in ’n formele register is en dat die digter haar van argaëse woorde bedien? Sulke stellings vereis stawing, veral in die digkuns, waar taalargaïsmes ’n spesifieke funksie kan hê. Het hy dit raakgesien, elkeen geweeg en onfunksioneel bevind? Dan vind hy sekere verse bloot beskrywend sonder wending of insig in die slot. Nou, wat van die moontlikheid dat die hele gedig die insig is? Verderaan meen hy dat ’n gedig soos “Butcher Boys” meer impak sou hê as dit ’n afbeelding van Jane Alexander se bekende kunswerk naas die gedig gehad het. Interessante gedagte ja, maar is die gedagte dan nie juis dat die gedig die essensie van die kunswerk moet probeer vasvang nie? Of ten minste die digter se reaksie daarop nie? En wat beteken só ’n versoek vir die talryke gedigte wat deur die jare oor skilderye geskryf is sonder dat afbeeldings van die skilderye daarnaas nodig was? In die breë is Stehle se resensie sekerlik geldig. As dit sy bedoeling was om die leser te laat reageer, te toets hoe onderlê sy lesers is in die beginsels rondom die beeldende kunste waar dit met die woordkuns paaie kruis, dan het hy wel deeglik in sy oogmerke geslaag.

Rian Malan resenseer Buys, deur Willem Anker. (Rapport Boeke)
Die idee om iemand wat al ’n liedjie oor Coenraad de Buys geskryf het te kry om Willem Anker se roman te resenseer, getuig van vindingrykeid; dat daardie persoon Rian Malan is, is ’n buitengewone bonus. ’n Gesoute joernalis soos hy weet dat dit nie deug om ’n resensie met woorde vol te prop deur die verhaal te presiseer nie. En tog doen hy dit, wys hoe dit gedoen kan word én al die kritiek inbou wat jy wil, naas die verwysingspunte. Naas sy plasing van die historiese gegewe, en sy reaksie op Anker se benutting daarvan, gee hy een ander stukkie inligting wat meeste lesers dadelik sal laat aandag gee – hy plaas die roman as Afrikaanse ekwivalent van Cormac McCarthy se werk. Vir my is dit van die allergrootste belang – dit is die soort verwysing wat my gewoonlik die hand in die sak sal laat steek om die boek te koop. Miskien sal dit Anker self ’n bietjie senuagtig stem.

Jacomien van Niekerk resenseer Mede-wete, deur Antjie Krog. (Rapport Boeke)
Ek is al jare lank ’n bewonderaar van Antjie Krog. Ek het na haar gaan luister toe sy onlangs op ons dorp voorgelees het uit Mede-wete, en die eerste gedagte wat by my opgekom het, was hoe die kritici daarop sou reageer. Dit stel groot eise. Jacomien van Niekerk stel nie teleur nie. Dit is nie dat sy positief ingestelde lesers soos ek na die mond praat nie. Wat sy wel doen, is om aan toekomstige lesers van hierdie bundel te wys waar die wegspringblokke is. Nadat ek die koerant gekoop het waarin dié bespreking verskyn, het ek Van Niekerk se rigtingwysers gevolg. Hoogs bevredigend, dié oopvou van ’n bundel. Dankie daarvoor.

Profile photo of crito

by crito

Eenders, dog anders

November 26, 2014 in Uncategorized

Deborah Steinmair (Rapport Boeke) en Dewald Koen (Boeke24) resenseer Ester, deur Kerneels Breytenbach.
Wanneer mens twee hoogs uiteenlopende reaksies op ’n boek kry, veral wanneer die evaluering uiteindelik min of meer dieselfde is, is dit vir die student in die resepsiologie baie insiggewend om ’n vergelyking te maak van die twee besprekings. Hoe verskil die retoriek? Hoe benader hulle die leser, watter aannames is implisiet in die aanbieding? Die vernaamste verskil tussen hierdie twee resensies is dat Steinmair haar resensie rig tot mense wat belang stel in Afrikaanse boeke. Sy praat nie op of af nie. Sy probeer haar opwinding en geesdrif deel sonder om te verval in ’n oorbeklemtoning. Die resultaat is taamlik oorweldigend. Koen se aanslag is positief, maar merkbaar meer gedemp in toon as Seinmair s’n. Sy resensie is meer in die trant van ’n lesing geskryf, begeleiding en lering vir die student miskien, en soms met ’n element van patronisering in sy opmerkings. Ek glo egter nie die skrywer sal ongelukkig wees daarmee nie; Koen se resensie is bedag geskryf, en nes Steinmair dra hy sorg om nie die geheime van Breytenbach se roman uit te lap nie. Ja, “spoiler alerts” het ’n oorweging geword.

Jean Oosthuizen resenseer Ontvang wat vir jou gegee is, deur Coenie Burger en Andries Cilliers. (Boeke24)
Ek betrap my soms dat ek uitsien na Jean Oosthuizen se resensies. Hierdie ene kom kort op die hakke van een van my vriendinne wat haar in die ouderdom van 62 laat grootdoop het. Dit het intense gesprekke afgegee. Oosthuizen se resensie van hierdie boek is nog ’n goeie onderdeel in die groeiende korpus van sy betragtings oor sake van dogma aan die hand van nuwe publikaies. Ek twyfel of ek die boek sal lees, maar Oosthuizen se kontekstualisering oor geloofsake rondom die doop druk op al die regte punte.

Susan Smith resenseer Fragmente uit die Ilias, vertaal deur Cas Vos. (Boeke24)
Hierdie resensie sal minder sports afgee as ’n onlangse een op Versindaba, en dit is deels toe te skryf aan Susan Smith se skerp fokus op die onderwerp. Dit sal moeilik wees om ’n wig hier in te slaan. Sy sou moontlik opmerkings soos “ondanks die hedendaagse toonaard, doen die digter die klassieke, onverganklike waarde van die oorspronklike teks gestand” kon illustreer met ’n aanhaling of twee – ’n mens voel eintlik dat sy op talle pleke aanhalings kon gebruik het, want die paar wat sy wel plaas, maak ’n mens baie nuuskierig vir die res. In dié opsig vermag Smith dan presies wat ’n mens hoop sy sou doen, naamlik om ’n koerantleser te laat besluit hy het genoeg rede om no die boek in die hand te neem.

Riëtte Grobler resenseer Ewebeeld, deur Chanette Paul. (Boeke24)
Net wanneer dit begin voel of dié resensie jou aandag gaan verloor, spring daar ’n beskrywing na vore wat jou wakker ruk: “Daar is ook JoJo, die vlymskerp navorser cum private speurder ­van Benoni wat lief is vir haar Southern Comfort …” Hè? Is Benoni dan nie campari-wêreld nie? Wat soek die soetlike Southern Comfort dáár? Gaaf. Ek’s wakker.

Profile photo of crito

by crito

Monumente en dinge

November 18, 2014 in Uncategorized

Herman Lategan skryf oor Die helder dae, deur Danie Botha. (Netwerk24)
Hoe skryf mens or die boek van jou oud-Sondagskoolonderwyser? Herman Lategan bieg dadelik dat dít is wat an die gang is. En hy sê reguit hoekom hy nie aanklank vind by die essays wat as rubrieke in die Kerbode verskyn het nie. Vir die res weet mens, omdat Lategan nie die soort mens is wat doekies omdraai nie, dat dit ’n onderhoudende, interessante bundel is. Ek dink die vriendskap sal hou.

Joan Hambidge bespreek Papegaaislaai, deur Theunis Engelbrecht. (Netwerk24)
Terwyl musiek ter sprake is: Joan Hambidge resenseer Papegaaislaai iewers tussen pianissimo  en sotto voce, voet swaar op die linkerpedaal.

Gilbert Gibson resenseer Al die lieflike dade, deur Charl-Pierre Naudé. (Netwerk24)
Kyk op terwyl jy lees, doer bo, dáár gaan Gilbert Gibson se resensie verby. Hy woel met woorde om sy reaksie vas te vang én die digkuns te beskryf. Werk nie vir my nie, ek’s jammer. Ek moes dit oor en oor lees om te verstaan. Dalk sou Versindaba se mense gemakliker toegang tot só ’n resensie vind; ek twyfel of gewone koerantlesers, selfs diegene met ’n belangstelling in die digkuns, gemaklik gevoel het by die lees van hierdie bespreking.

Helen Schöer skryf oor Stiletto’s van staal, deur Bernette Bergenthuin. (Netwerk24)
Wat ’n lekker resensie tot voor die laaste paragraaf. In daardie stadium werp Schöer haar kappie op die grond neer en sien ons haar daar staan, ’n volksmoeder wat die mense se sedes wil beskerm en dit goed vind dat hierdie boek “skoon” is van seks. Op jou bicycle, antie, en vat die pad.

Daniel Hugo resenseer Ons gaan ’n taal maak, deur J.C. Steyn. (Netwerk24)
’n Resensent soos Daniel Hugo weet seker voor sy siel dat daar mense is, soos ek, wat sekere soorte boeke doodgewoon vermy omdat die onderwerp nie vir hulle interessant is nie. Dit neem fynskryf om my te laat aanhou lees. En dit verg stip formulerings om my uiteindelik te laat voel dat dit die moeite werd was om langs hierdie weg met Jaap Steyn se jongste kennis te maak. Hugo sê dis ’n monument van ’n boek. Tsja, neef. Ek is seker kameraad Blade hoop jy’t die woord monument doelbewus gebruik.

Profile photo of crito

by crito

Somme en krete

November 11, 2014 in Uncategorized

AJ Opperman skryf oor Stiletto’s van staal, deur Bernette Bergenthuin. (Boeke24)
Alles wat AJ Opperman van die boek en sy inhoud sê, laat my dink dat hy oorvriendelik is in sy slot.

Tom Gouws resenseer Al die lieflike dade, deur Charl-Pierre Naudé (Boeke24)
Kan ’n mens anders as regop sit sodra jy hierdie resensie gelees het? “Daar verskyn selde in enige taal só ’n digbundel,” eggo Tom Gouws die taksering wat André P. Brink van Ernst van Heerden se Die swart skip gemaak het. Teen die tyd wat Gouws dié woorde skryf, weet mens presies hoekom hierdie bundel een van daardie gaan wees wat in die jare wat kom, gereeld afgestof sal word vir verdere kopreise. Maar nou, voordat jy dit in die hande het, wil jy darem ten minste ’n paar reëls lees om Naudé self te kan weeg – en dan is daar te min aanhalings. Dit sal my nie afskrik nie, maar terwyl Gouws, self ’n digter, ons aandag het, kan hy gerus meer van Naudé se meesterskap ten toon stel om ons te oortuig van sy eie argument.

Thys Human resenseer Buys, deur Willem Anker. (Boeke24)
Ek weet nie hoe ’n rifrughond se ysingwekkende tjank klink nie, maar as Thys Human sê Willem Anker se Buys sal op dieselfde manier as daardie tjank by mens spook, dan moet dit ’n skitterende roman wees. Nie alle resensente kan ’n klinkende slotsin skryf nie, en Human herinner mens hoe ’n integrerende en noodsaaklike deel dit van die hele resensie is. As die betoog wat die voorafgaan sterk is, soos hier, dawer daardie slotsin, 100% in die kol. As die betoog vooraf flou en onseker is, sal dit onvanpas klink en jou laat wonder oor die resensent.

Rudolf Stehle resenseer Woorde roes in die water, deur Clinton V. du Plessis. (Boeke24)
Stehle is die tweede resensent wat die digter daarop wys dat hy ’n ekstra paar oë nodig het om na sy gedigte te kyk voordat hy hulle publiseer. Veertig van die 120 gedigte is onafgerond en kort nog werk. Niks anders wat hy in die resensie sê weeg swaarder as daardie sommetjie nie.

 

Profile photo of crito

by crito

Fenomeen

November 4, 2014 in Uncategorized

Francois Smith resenseer Binnekring van spookasems, deur Herman Lategan. (Rapport Boeke)
Francois Smith is ’n skrywer en uitgewersredakteur. Dit is opmerkik dat hy daaraan gedink het dat mense wat sy resensie so op die Sondag gaan lees, waarskynlik ’n behoefte het aan ’n vorm van leesvermaak ná die politiek en sport. Sy hele resensie is gemik op twee dinge. Eers wil hy seker maak dat jy verstaan, Binnekring van spookasems is die moeite werd om te lees. En dít wil hy regkry deur jou  nuusierig te maak oor die mens agter die boek, en die wêreld waarin hy hom bevind. Dis ’n resensie met struktuur: Geleidelike aanloop en uiteindelik ’n klimaks van pragtige beskrywings. Luister net na die laaste twee paragrawe:
“Dit is die tyd toe sy ma nog Vrydagaande saam met vriendinne in die Ritz Plaza in Seepunt gaan dans het, of in Raffles in die President-hotel op ’n vloer van glas waaronder ligte in elke kleur van die reënboog geflits het. Dit is die era wat in sy gemoed bly gloei soos ’n konka onder ’n oorbrug. Later sou sy pa hom op die Kaapse stasie gaan aflaai om by sy ma en sy nuwe stiefpa op ’n plaas naby Lutzville te gaan kuier. Sy pa met sy swart Elvis Presley-leerbaadjie, stywe jeans, Aviator-sonbril, roetswart Brylcream-hare wat agtertoe gekam is, Gunston-sigaret in die mond. In Lutzville wag sy boheemse ma met haar heuningblonde hare wat ’n krul op elke skouer maak, ’n wilde groen lig in haar oë.
“Dit is die tog wat Herman Lategan se wandeltogte onderlê, hierdie skreiende hunkering van ’n jong seun onderweg tussen sy ma en pa. En dit is ironies genoeg die bron van die onweerstaanbare sjarme van sy skryfwerk.”
Ag, daardie gloeiende konka onder oorbrug – en die wilde groen lig in die boheemse ma se oë. Smith weet presies wat dit is wat in mens se gedagtes bly beier. Later vandag koop ek dié boek, en gaan soek na hierdie resonerende dinge.

Dineke Volschenk resenseer Vermis op Allesverloren, deur Anchien Troskie. (Rapport Boeke)
Volschenk loop ’n draai met haar bespreking. Eers die verhaal, dan die dinge waaraan dit haar laat dink, by wyse van aanknoping, om alles te begryp. Moontlik gee sy alles vir ons op een medisynelepel, maar ek dink Anchien Troskie glimlag baie breed oor die finale taksering van haar as een van die voorste eietydse Afrikaanse skrywers.

Ilse Salzwedel resenseer Vermis op Allesverloren, deur Anchien Troskie. (Boeke24)
Al ooit jouself afgevra wat presies in ’n spesifieke resensie jou laat besluit het om die boek tekoop en te lees? Ná Dineke Volschenk se resensie het ek Salzwedel s’n stip deurgelees, en dadelik die snellers raakgesien: “Vermis op Allesverloren is ’n misleidende boek.” ’n Sin soos: “Aanvanklik dink die leser dis ’n doodgewone speurverhaal, maar mettertyd word jy op ’n klomp kronkelpaadjies die verlede in geneem.” En: “anderste speurroman”. En: “Verhaal met vele lae.” So maklik soos dít.

Nico Geldenhuys resenseer Vermis op Allesverloren, deur Anchien Troskie. (Boeke24)
Iets wat Ilse Salzwedel glad nie gehinder het nie, haar trouens toegeneë tot die roman laat voel het, is vir Nico Geldenhuys die roman se groot swakheid: Die karakters is karikature en heeltemal eendimensioneel. Die probleem met die resensie is dat Geldenhuys dadelik laat blyk dat hy hierdie roman as plaasroman beskou en daarom het hy sekere verwagtinge. Vergeet maar hoe sy reaksie op Agaat sou wees, maar hier is hy dadelik negatief gestem omdat hy voel die tematiek is holruggery. Bes moontlik is daar ’n geldigheid in sommige van sy opmerkings (Salzwedel stem met hom saam oor die bekendheid van die karakters), maar die feit dat hy vooraf besluit het wat hy te wagte kan wees, en die roman daarvolgens beoordeel het, maak hierdie resensie minder oortuigend as dié van Salzwedel en Volschenk.

Rudie van Rensburg resenseer Binnekring van spookasems, deur Herman Lategan. (Boeke24)
Dit begin nou vir my duidelik word dat Herman Lategan ’n fenomeen is. Nes Pieter-Dirk Uys, Gus Silber en Robert Kirby in ’n spesifieke tydsgewrig beskou is as die gewetes van hul era, só is Lategan die stem van ons tyd – ’n reuse teenwoordigheid op Facebook, ’n kersopsteker vir die siel in elke papier-publikasie waarvoor hy skryf. Hy is die segsman van die gatvolles, die siniese apologeet vir goeie smaak en een van die mense wat nog aggressief veg vir die sinvolle gebruik van Afrikaans. En hy is kampvegter vir almal wat deur die lewe ’n vuishou op die krop van die maag gekry het. Rudie van Rensburg se resensie probeer ’n idee gee van die flambojantheid van Lategan se taalgebruik, en slaag daarin. Hy probeer ook wys hoe Lategan se simpatie met mense die leser se hart raak. “Gewoonlik lees ek dié soort bundels rustig, ’n stukkie elke aand. Maar Lategan s’n het ek in twee sessies verslind.” Hy kon die resensie net dáár afgesluit het, maar hy gebruik die ruimte wat aan hom toegedeel is om absoluut seker te maak dat hierdie boek ’n groot gehoor gaan vind. Dis ’n knap bespreking, met genoeg inligting vir diegene wat nog nie die boek gelees het nie om ook te kan saamgesels.

Profile photo of crito

by crito

Briljant

Oktober 28, 2014 in Uncategorized

Koos Kombuis skryf oor Binnekring van spookasems, deur Herman Lategan. (LitNet)
Dit is nie bedoel as resensie nie, maar Koos Kombuis se storie oor die uitwerking wat Herman Lategan se Binnekring van spookasems op hom gehad het, is een van daardie sonderlinge stukkies wat meer bereik as ’n formele bespreking van die boek. Nie almal kan dit doen nie, trouens selfs Koos Kombuis sal waarskynlik nie gou weer ’n reaksie op ’n boek kan skryf wat dieselfde impak het nie. Hy begin deur te vertel hoe die uitgewer hom genader het vir ’n “shout line” vir die omslag, en hoe hy toe uiteindelik die boek gelees het. En hoe sy lewe onmiddelik daardeur verander is. Dit is uit-die-kassie skryfwerk, dis flambojant en onheilig en illuminerend en aards. Dit is joernalistiek in die tradisie van Lester Bangs. Behoorlik beskou, vra mens jou af hoekom daar nie meer resensente is wat probeer om só eerlik te reageer nie. Nou weet mens ook dat dit harde werk is om iets te skryf wat so natuurlik en spontaan lyk, en dat ons hier aan die ontvangkant is van Koos Kombuis wat as  woordkunstenaar sy spiere span. Die punt is dat hy dit laat lyk soos die spontane uitstorting van emosie, en ons, die lesers, wil onmiddellik daardie boek hê wat hom só laat reageer het.

Charles Smith resenseer Van sprokie tot tragedie in die kollig, deur Ilse Salzwedel, en Die staat vs. Oscar: 9 uur, 4 skote, 1 raaiseldood, deur Marida Fitzpatrick. (Rapport-Boeke)
Nadat Suid-Afrika tot satwordens Oscar Pistorius se loutering in die hof meegemaak het op TV, in koerante, tydskryfte en via die kollektiewe regsbrein aktief in die sosiale media, word daar twee boeke oor dié smartlikheid in Afrikaans gepubliseer. Charles Smith se reaksie is presies wat enige nugter mens sou vra:  Wil enigiemand dit weer alles deur middel van ’n boek herleef en herkou? Veral noudat alles afgeloop het? Smith vind sy antwoorde al argumenterend, en besluit dat elke boek wel om spesifieke rede bestaansreg het – én die moeite werd is om te lees. Wat hy nie doen nie, en mens kan hom nie daarvoor verkwalik nie, is om vas te stel of enige van die twee boeke diegene sal aanspreek wat uit die staanspor besluit het om nie te veel andag aan Oscar en sy saak te gee nie. Miskien dui hy, by implikasie, aan dat Salzwedel se boek tot daardie mense sal spreek.

Deborah Steinmair bespreek Die respektabele Meneer Hartslief, deur Chris Karsten. (Rapport Boeke)
Hierdie resensie sal nie onthou word vir die netjiese aanloop wat Steinmair neem nie, maar wel vir die voorspraak wat sy maak, berustend op ’n logiese denkfout, vir stereotipering. Ek ken ’n paar mense in Brixton wat die resensent tot ander insigte sal bring. Nie Steinmair se grootste oomblik nie.

Dineke Volschenk resenseer Die stormsee swyg, deur Annemarie J. Pieterse. (Rapport Boeke)
’n Bespreking waaraan mens jou kan verkneukel. Wat Volschenk op baie beleefde wyse sê, is dat sy as oud-uitgewer wéét dat sy hierdie boek nooit sou uitgegee het nie.

Daniel Hugo skryf oor Woorde roes in die water, deur Clinton V. du Plessis. (Rapport Boeke)
Nou ja. Danie Hugo se bespreking maak my nuuskierig oor Du Plessis, ’n digter wat sy oeuvre in die teken laat staan van sy verset teen die keurslyf wat Afrikaanse uitgewers vir hom wou aantrek. En dan verdwyn daardie belangstelling ook weer wanneer Hugo daarop wys dat Du Plessis die gehaltebeheer kort wat uitgewers hom sou verskaf.

Cas van Rensburg bespreek Die respektabele Meneer Hartslief, deur Chris Karsten. (Boeke24)
Skrywers steur hulle aan resensente, veral wanneer die resensent meer raaksien as die voor die hand liggende. Cas van Rensburg bied ter wille van die oningeligte koerantleser ’n oorsig van die verhaal aan; daarna lig hy die sluier oor die roman se voortreflikhede, die dinge wat mens nie gewoonlik van ’n spanningsverhaal verwag nie, soos die omvang van Karsten se taalregister, en die verwikkeldheid en uiteindelike menslikheid van die moordenaar in hierdie verhaal. Daarby verduidelik hy wat die basis is van Karsten se finesse, naamlik deeglike en uitgebreide navorsing. En ten slotte sê Van Rensburg pront die een ding wat mens nou al begin vermoed het: Chris Karsten is ’n misdaadskrywer van internasionae statuur. Dis groot lof, en gelukkig is die resensie op só ’n wyse geskryf dat mens nie twyfel oor die gesaghebbendheid van dié uitspraak nie.

Daniel Hugo skryf oor Die handdruk van die dood: Die onvertelde storie van Eugène Marais, deur Friedel Hansen. (Boeke24)
Herman Charles Bosman die kind van Eugène Marais? Sê weer … Daniel Hugo wys tereg daarop dat hierdie boek die opspraakwekkendste geskrif is wat al oor ’n Afrikaanse skrywer gepubliseer is – asook dat dit al ’n jaar oud is en nie die aandag getrek het van die literêre wêreld nie. Wat moet mens daarvan maak? Soms is resensies só aangebied dat dit nuuskierige agies die boek sal laat opsoek, en diegene wat meer sinies is oor skouspelagtige vindings sal laat wegdeins. Aan watter kant bevind Hugo hom? “Die groot probleem met hierdie boek is dat die skrywer te onkrities staan teenoor sy ontdekkings.” Ons hoor wat jy sê, Daniel.