Profile photo of crito

by crito

Probleme probleme probleme

Februarie 4, 2016 in Uncategorized

Hierdie rubriek is begin, so word ek vertel, omdat daar liefhebbers van die Afrikaanse boek was wat besorg was oor die peil van resensies op blaaie waar sulke boeke geresenseer word. Só is dit vandag nog. Die uwe skuil steeds agter ’n skuilnaam, al is dit hóé ’n laakbare, slegte gewoonte. Al wat verander het, is dat die getal boekeblaaie verminder het van vier na twee, met LitNet al hoe meer ’n toevlug vir die ernstige resensent. Huisgenoot het heel verrassend ’n goeie bron vir boekenuus geword, en die Taalgenoot se boekresensies  groei in statuur.

Die afgelope week en ’n paar dae het ’n groot diskoers ontwikkel oor wat resensies is; wat boekeblaaie níé moet wees nie; en wat ’n boekeredakteur behoort te doen. Dit alles na aanleiding van JB Roux se bespreking van Channette Paul se Offerlam.

Tot in die verste hoekies van Facebook is mense sleggesê. Nuwe drome het ontstaan, bondgenootskappe is gesmee.

Ek kry hoop hieruit. Staan ons op die vooraand van ’n oplewing in die boekekritiek? Mag dit so wees!

Maar ek moet ook na alle kante toe vermaan. Die aard van koerante het nie verander nie. Hul behoefte is steeds groeiende lesersgetalle. Boekresensies se plek binne hierdie raamwerk is om boeiende, informatiewe leesstof te bied wat mense elke week die Boekeblad heel eerste sal opsoek.

Daar word gesoek na resensente wat die soort kopie lewer wat alle lesers van dié taal aanspreek en week na week sal teruglok vir meer van dieselfde. Die onderwerpe mag verskil, maar die resensente se persoonlikhede raak bekend, en mense keer gereeld terug Boekeblad toe, op soek na hierdie nuwe kennis van hulle, die prikkelende boekresensent.

Hou die hart vas vir die Boekeredakteur. Dié het te kampe met resensies wat laat of glad nie opdaag. Meeste van hulle is met weinig flair geskryf – wie gaan nou meesterklasse opdis teen die huidige tariewe wat vir resensies betaal word?

Maar dit is nie al dilemma vir die Boekeredakteur nie. Soos enige redakteur van ’n koerant-afdeling weet, soek hy/sy vir elke uitgawe ’n hoofresensie. Dié kan enersyds ’n bespreking van ’n baie belangrike publikasie wees, of andersyds ’n belangwekkende resensie deur ’n uitnemende resensent. Hoe nou gemaak as alles min of meer besluit is vir ’n spesifieke uitgawe, en die nuus kom dat die hoofresensie nie meer betyds geskryf gaan word nie? (Of hoegenaamd geskryf gaan word nie – nadat prof dr Slim al meer as twee maande met die boek tuis sit?)

Dan is daar ook die gevalle waar die hoofresensie aankom, en dit is vrot geskryf of afgerammel – of só skeefgetrek negatief dat die Boekeredakteur skielik weet dat al die skinnerstories wat rondlê oor die resensent se vete met die skrywer, toe al die tyd waar was?

Dit is dan wanneer Boekeredakteurs gate toestop met resensies oor liefdesverhale en speurverhale wat al maande lank in die rekenaar se Limbo-legger lê en wag om ongebruik geskrap te word. Dít is waarvoor die Limbo-legger daar is. Vir die dag van hoogste nood.

Laastens is daar ook die Boekeredakteur se nagmerrie – resensente wat ongevraag resensies instuur. Dit kos baie tyd en energie vir die Boekeredakteur om dan eers vas te stel of daar sinistere motiewe en kleinlike literêre politiek agter die skryf van die betrokke resensie lê, en dan eers kan besluit word of die resensie aanvaar word. (In die jare toet was ek by ’n boekebylaag in die Noorde betrokke – en ons staande reël was dat ongevraagde/“unsolicited” resensies nie aanvaar word as hulle negatief is nie.)

Met die Offerlam-debakel het die ander sy van die saak goed belig geraak: Wat verwag skrywers van Boekeredakteurs? Ek dink skrywers sal deur die bank sê dat hulle tevrede sal wees met ’n deeglik beredeneerde bespreking waarin die resensent insig toon in die problematiek wat deur die boek opgewerp word.

Natuurlik is lof en prysgesange baie welkom  – maar moet net nie ’n dom resensent kies wat om den brode skryf en geneig is om die reklamepamflet se inhoud te gebruik as riglyn vir sy/haar manier van lof betuig nie. ’n Negatiewe resensie kan ’n skrywer gevlei laat voel as dit duidelik is dat die boek die resensent diep en deeglik laat nadink het.

Selfs as die resensent iemand is wat baie lief is vir hom/haarself, maak dit nie baie saak nie, net solank hy kundig en knap genoeg is om die boek na waarde te skat. En as daardie resensent se ego die dryfkrag agter die resensie is, laat hy/sy ten minste aan die boek se kant uitkom, eerder as daarteen.

Só kan ek aangaan, maar dit alles kom uiteindelik terug na ’n paar sleutelgedagtes, naamlik dat skrywers dankbaar is vir resensies, en nog meer dankbaar as die resensent die boek kan takseer vir wat dit wil wees, en nie vir wat die resensent dink dit sou wees as hy/sy dit geskryf het nie.

Implisiet hierin is uiteraard ’n paar baie ontstellende insigte. Die belangrikste daarvan is dat skrywers meen baie van vandag se resensente is nie opgewasse vir hul taak nie. Ek is geneig om saam te stem – maar die punt is vir my dat ’n knap Boekredakteur sulke resensente kan lei tot die punt waar hul menings wel gesaghebbend is.

’n Mens moet aanvaar dat die resensente-poel nie baie groot is nie. Dít is vir my nog meer angswekkend as die feit dat daar net twee amptelike boekeblaaie by koerante oor is. ’n Mens kan net hoop dat die huidige geslag Boekeredakteurs al begin het aan ’n oplossing hiervoor.

Daar is darem een positiewe gedagte waarmee ek kan afsluit – dit gaan slegter met Engelse boeke en resensente in Suid-Afrika as met hul Afrikaanse eweknieë.

Profile photo of crito

by crito

Gaan verby

Januarie 25, 2016 in Uncategorized

My groot nuwejaarsvoorneme is dat ek my vanjaar nie gaan steur aan resensies wat my irriteer of verveel nie. Ignoreer hulle net.

Daarom gaan ek net sê dat Chanette Paul se Offerlam sekerlik ’n behoorlike resensie in Rapport Boeke verdien, en nie die halfgebakte verslaggie wat in die naweek verskyn het nie. Is dit te veel gevra, in hierdie tye waarin ’n Afrikaanse skrywer kan hoop op twee besprekings van sy/haar boek, om van ’n resensent wat tot ’n negatiewe slotsom oor ’n boek kom, te verwag om dit behoorlik te motiveer? Chanette Paul het nie hierdie hovaardige oppervlakkigheid verdien nie.

Riëtte Grobler vaar heelwat beter met ’n essensieel negatiewe resensie van Kristel Loots se  ’n Ander vrou se rok. Toegegee, dit is ’n heelwat yler boek as Offerlam, met aansienlik nederiger ideale. Grobler probeer om die roman se tekortkominge te bespreek sonder om bitsig of gemeen te wees, en kry dit reg ook. Kristel Loots sal presies weet wat sy volgende keer moet vermy.

Joan Hambidge se bespreking van die vertalings van Wilhelm Knobel se gedigte, Die ongewapende man op 80 val ’n bietjie buite die raamwerk van hierdie rubriek, maar dit het my nogtans laat wonder of mens nog van Knobel se bundels in die hande kan kry? Ek’s nou goed nuuskierig.

Profile photo of crito

by crito

Wonderskoon

Januarie 20, 2016 in Uncategorized

Die eerste keer dat ek Randall Wicomb  hoor sing het, het ek my aan hom verwonder. Só eksoties – soos ’n sigeuner, het ek gedink. Kitaar, bandana, jeans, T-hemp en kruisbande, as ek reg onthou.Dalk was dit ’n beret, nie ’n bandana nie.
Sy sang was iets wonderskoons. Anders as baie van sy tydgenote op die verhoog, kon mens elke woord hoor wat hy sing. Elke infleksie was beplan vir maksimum emosionele effek. Randall Wicomb het die Afrikaanse taal ’n taal met trots gemaak.
Van watter Wimcombs is hy, het ek gewonder?
Dít is die vraag waarop ek destyds nie ’n antwoord gehad het nie – en om heeltemal eerlik te wees, daar in die Oude Libertas-Amfiteater het ek nie langer daaroor nagedink nie.
Maar die antwoord het uiteindelik uitgekom, in ’n tydstip wat dit eintlik nie meer saakgemaak het nie. Wicomb is met ope arms ontvang deur mense wat hom nie sou gekoester het in die dae toe hy nog streng bruin geklassifiseer was nie.
Amanda Botha gee in haar resensie van Kleur: My lewe, my lied deur Randall Wicomb saam met Amos van der Merwe (Rapport Boeke) ’n blik op die smet wat apartheid nie alleen op Wimcomb se lewe gelaat het nie, maar ook op diegene wat aan die ander kant van die lyn staan.
Die boek het duidelik baie emosies by haar gewek, oorwegend skaamte vir dít wat Wimcomb en almal wie se velle nie wit was nie aangedoen is. Die resensie is nie lank nie, maar Botha kry dit reg om mens te laat besef hoe diep ontroer sy is deur die lees van die boek.
Wat vir my baie betekenisvol is, is dat sy erken dat sy nie woorde kan vind om haar gevoelens oor die tragiek van só ’n lewe vas te vang nie. Ek lees daarin iets waarmee ek kan identifiseer – die ongemaklike, diep steurende skaamte vir die dinge wat ek weens wit bevoorregting nooit gekonfronteer het nie.
As dít Botha se doel was met die resensie, slaag sy uitnemend daarin.
Nicol Stassen se navorsing oor die Dorslandtrek het uiteindelik Die Dorslandtrek 1874-1881 opgelewer. Te oordeel na Wium van Zyl se bespreking in Rapport Boeke ’n grootse werk.
Van Zyl se reaksie op die boek laat my vermoed dat dit die moeite loon om dit te lees, maar dat daar nog boeke hieroor geskryf kan word. Stassen se navorsing, sê Van Zyl, het baie vrae opgewerp, soveel so dat hy gelukkig voel om die vrae net te verstaan. Dít eerder as om finaal te kan sê of daardie trek die moeite werd was.
Chris Jones se bespreking van Geagte Jahwe, elf briewe deur Willie Esterhuyse, lees onderhoudend. Jones het begrip vir die geestelike dimensie wat ’n reeks besoeke aan Malta vir Willie Esterhuyse geopen het. Terwyl ek die resensie lees, veral waar Jones verduidelik hoe dinge mens wil help glo dat die mens en die wêreld anders kan wees, kom die gedagte by my op dat resensies soos hierdie soms net by mens verbygaan omdat die resensent té hoflik is. Jy is bewus van die implisiete veronderstelling dat die leser gelowig is, en ’n nuuskierigheid het oor Willie Esterhuyse se geestelike insigte. Maar vir die agnostikus en ongelowige is daar geen argumenterende kern in die resensie wat hulle sal laat begin lees en end-uit lees nie.
Daar is iets te sê vir ’n polemiese inslag.

Profile photo of crito

by crito

Afstand en verwydering

Desember 9, 2015 in Uncategorized

Dis ‘n aardige gevoel om in ‘n deel van die wêreld te sit waar daar oorstromings is, en op die internet te lees dat dit tuis al droeër word. Hierdie gevoel van afstand en verwydering is nog verder aangedryf deur Paul Boekkooi se resensie van Neels Hansen: Van plaasseun tot operaman (Boeke24).

Dit het ‘n ou hunkering na die dae van die streekrade weer laat wakker word, en daarmee saam ‘n irritasie met die kulturele provinsialisme wat daarmee gepaard gegaan het. Wie se balletgeselskap was die beste, wie se simfonie-orkes?

Om Boekkooi dan te sien skryf dat Neels Hansen die belangrikste opera-regisseur en –ontwerper in die tydvak van die gesubsidieerde teater in Suid-Afrika was, is net om van voor die ou bolla los te skud en gillend in die strate af te storm. Ek bedoel, het die man nog nie van Angelo Gobato en Dicky Longhurst gehoor nie?

Maar grappies op ‘n stokkie. Boekkooi weet hoeveel sorge en verdriet opgesluit lê in selfpublikasies soos hierdie een van Tinus Kühn.

Boekkooi noem in die verbygaan welke leemtes daar in die boek is (baie), maar speel dit voortdurend af teen die totaliteit van ‘n lofwaardige publikasie met ‘n aantoonbare waarde vir die geskiedskrywing oor ‘n era wat al te maklik deur moderne “historici” verwerp word omdat dit onder die vlerk van die apartheid-regime geskied het.

Die vraag wat vir my bly hang, en wat Boekkooi nie vermeld nie, is hoekom die hoofstroom-uitgewers nie meer waag met boeke van hierdie aard nie.

Boeke24 dra ook Susan Cilliers se bespreking van ‘n boek uit die stal van ‘n vir my onbekende uitgewer, Erfenis Publikasies. Die boek is Nellie Alberts se Geitjievoet en hondebal, ‘n versameling kontreivertellinge uit die Noord-Kaap.

Cilliers het duidelik ‘n sagte plek in haar hart vir daardie streek en sy mense, en die boek  geval haar ook. Maar heel onwetend (of is dit dalk onnadenkend?) raak sy in die openingsparagraaf iets aan wat eintlik deel is van ‘n baie ernstige debat. As dit so is, soos Cilliers beweer, dat Engels daar in die Noord-Kaap net deur toeriste gebesig word, dan beteken dit mos dat hierdie streek se mense dit nooit gaan maak in universiteite waar die voertaal Engels is nie. Dan moet die regering mos omsien na hul behoeftes, of wat praat ek alles, kameraad Blade?

Ja, daai storie …

Annemarie van der Walt se resensie van Anderkant uit het my nogal laat wip. En dit toe weer laat lees. Slim vang sy baas, na alle kante toe.

Vir eers het Van der Walt dit heeltemal reg: Mens lees Hanlie Retief se onderhoude vir die insig en vermaaklikheidswaarde. Jy lees dit nie as gevallestudies waaruit sielkundiges sekere lesse en analises kan tap nie.

Maar aan die ander kant verloor Van der Walt dit heeltemal uit die oog dat Louis Awerbuck en Lise Swart, die twee kenners wat Retief se onderhoude as gevallestudies moet hanteer, aanbieders is van ‘n radioprogram waarvan die formaat die aanpak van hierdie boek eggo.

Maar die kern van die resensie spreek eintlik ‘n verpakkingsprobleem aan. Die boek is nie deur Hanlie Retief (groot geskryf) met Louis Awerbuck en Lise Swart (heelwat kleiner geskryf) nie. Dit is deur Louis Awerbuck en Lise Swart, met onderhoude deur Hanlie Retief.

Toast Coetzer se oorrompelende resensie van Jou Krugerwildtuin-gids van Frans Rautenbach (Boeke24) het my laat besef hoe belangrik dit is vir iemand soos Rautenbach dat hy Coetzer as resensent gekry het. Coetzer se skryfwerk in ‘n verskeidenheid publikasies het van hom ‘n gesaghebbende gemaak op die onderwerp van reise deur Suid-Afrika.

Met hierdie resensie kanoniseer hy in effek Rautenbach se werk.

‘n Bykomende rede hoekom die resensie dadelik my oog getrek het, is die feit dat ek onlangs met twee Amerikaanse toeriste aan die gesels geraak het op ‘n lughawe buite New York. Ons aanknopingspunt? Hul Engelse weergawe van hierdie boek, via Amazon gekoop, en reeds voos geblaai. Hul lof had geen einde nie.

Soos Coetzer sê, pure grasdak.

In Rapport Boeke het Kerneels Breytenbach geskryf oor Vlam in die sneeu, Die liefdesbriewe van André P. Brink en Ingrid Jonker. Breytenbach het Brink baie jare as uitgewer geken, en hy benut die kans om nog namens Brink ‘n saak in die reine te bring betreffende Anna Jonker se aanslag op Brink. Interessante leesstof, maar was dit nodig?

Wat wel die resensie noemenswaardig maak, en sy plek verseker rondom die dokumentasie oor Brink, is die manier waarop Breytenbach die oorsprong van die deurlopende vrouefiguur by Brink naspeur uit verskeie bronne. En wys hoe Ingrid Jonker vir Brink die matrys geword het omdat sy so sterk ooreengestem het met ‘n vrouekarakter wat hy toe pas geskep het vir Die ambassadeur.

Die hoender of die eier …

Sekerlik, maar Breytenbach sien saam met Amanda Botha raak dat dit om idealisering gaan, iets wat hy in ander gedaantes later in sy lewe herhaal het. ‘n Onderwerp vir Awerbuck en Swart?

Profile photo of crito

by crito

Stadig oor die klippertjies

November 30, 2015 in Uncategorized

In die afgelope naweek het die New York Times ‘n lys gepubliseer van die honderd belangrikste boeke van 2015. Wat my daarvan opgeval het, is hoeveel digbundels en versamelings van kortverhale die lys gehaal het. Hoekom dit belangrik is, is omdat digkuns en kortverhale in die VSA ook by uitgewers stief behandel word. Afrikaans is nie uniek in dié opsig nie.

 

Poësie en kortverhale. As ek mag reageer op Gisela Ullyatt se betoog in haar resensie van Hendrik J. Botha se Atropos (Boeke24): Dit gaan nie vir my oor die publikasie al dan nie nie; waaroor ek ‘n klippie in die skoen het, is die feit dat feitlik alle digkuns uitvoerig geresenseer word, terwyl daar heelwat ander Afrikaanse publikasies is wat nie geresenseer word nie.

 

Nietemin, Ullyatt se bespreking van Botha se debuutwerk is die soort resensie wat tot my spreek. Dit het nie die formulistiese aanpak wat so baie poësie-resensies het nie. Dis lekker argumenterend. Sy verskuif haar fokus ná haar inleiding vining na Botha se bundel. Haar analise is bondig, dog deeglik.

 

Daarteenoor is einste Frederik J. Botha se bespreking van Rachelle Greeff se Die naaimasjien en ander stories (Boeke24) geskryf in ‘n meer akademiese styl – ‘n minder persoonlike toon as Ullyatt s’n, effens meer afstand op die kunswerk. Sy taksering en kontekstualisering van Greeff se nuwe versameling kortverhale word oorgedra met nugtere gesaghebbendheid.

 

Jeanette Ferreira se bespreking van dieselfde bundel (Rapport Boeke) is omtrent helfte korter, maar nie minder oortuigend nie. Sy probeer dieselfde objektiewe toon as Botha gebruik, maar tog is haar bespreking veel persoonliker. Veral haar samevatting (“Terugblikkend kan ’n mens dit egter byna as ’n groot vertrek beskou en elke verhaal ’n ander venster waarop die leser inkyk na wat daarin was of spoedig nie meer daarin sal wees nie.”) is ‘n poging om aan te toon hoe inspirerend Greeff vir haar was.

 

Ek sou net op een punt met Ferreira verskil. Ek dink nie Rachelle Greeff het ‘n reputasie as kortverhaalskrywer nie, maar wel dat sy ‘n goeie naam as ene het.

 

Daar’s nie veel fout met Riaan Grobler se resensie van Piet van Rooyen se Voëlvry nie, maar dit laat my gedagtes wel dwaal na daai irriterende klippertjie in my ander skoen. As ek moet kies tussen ‘n resensie wat in wese die verhaal vir jou opsom, en ‘n bespreking van komplekse vrouekarakters wat ‘n verhaal se gang kan bepaal, met spesifieke verwysing na bv. Voëlvry, dan sal dit altyd laasgenoemde wees. Enigiemand kan ‘n verhaal opsom; dit verg insig en belesenheid om ‘n waarneming te kon maak soos dié wat Grobler so in die verbygaan maak, en wat in uitgebreide vorm ‘n veel interessanter resensie sou gewees het.

 

 

 

 

 

 

Profile photo of crito

by crito

Ou liefde inspireer resensent

November 17, 2015 in Uncategorized

’n Admissie-student was eens verlief op my. Ek het gehou van sy geselskap, maar ek het nie verwag dat die verhouding lank sou hou nie. Dit het ook nie.

In die tyd wat ek nog met hom uitgegaan het, het ek elke oggend in die posbus van die losieshuis in die Laan waar ek gewoon het, ’n brief van hom gekry. Sulke briewe waarin hy my vertel hoe hy oor my voel. Ek skat mens sou kon sê dit was hormoon-gelaaide briewe. Nadat ek hom gesê het dat ek nie sy siening oor die Voorsienigheid deel nie, en dat hy iemand anders moet soek wat hom waarlik kon liefhê, het die briewe nog ’n ruk voortgegaan. Desperate smeekbriewe deur ’n ontgogelde skrywer.

Ek is nie trots daarop dat ek sulke briewe uitgelok het nie. As hy die briewe vandag weer kon lees, dink ek sou hy vreeslik skaam wees daaroor. Gelukkig het ek hulle daagliks opgeskeur en weggegooi.

Wanneer ek dan Joan Hambidge se resensie van Vlam in die Sneeu: Die liefdesbriewe van André P. Brink & Ingrid Jonker in Boeke24 lees, dink ek aan daardie briewe. As ’n mens smoorverlief is, is dit emosies en drange en drifte wat die pen stuur, nie die verstand nie. Wat ’n mens hoop, is dat die twee betrokkenes by hierdie korrespondensie dit in hul temperament sou vind om skryfwerk te lewer wat vergelyk sou kon word met – sê maar – die briewe van Elizabeth Barrett aan Robert Browning, of James Joyce aan Nora Barnacle. Jy soek nie die mymeringe van ’n oorhoopse admissie-student nie.

Dit lyk nie of hulle die hoogtes van Barrett en Joyce bereik het nie, maar tog het hulle – sonder die oog op publikasie, uiteraard – briewe geskryf wat Joan Hambidge een van haar heel beste resensies ooit laat skryf het. Dit is deurdag vanuit elke moontlike hoek; sy is bewus van die geykte argumente teen die verklap van intieme besonderhede uit bekendes se lewens; dit is deskriptief sonder om geheime of leesplesiere te verklap; dit is in effek ’n inventaris van die verskillende maniere waarop mens die korrespondensie kan lees, wat dit dan van belang maak vir spesifieke soorte lesers.

Hambidge verweef haar kritiek met die verskeidenheid opmerkings wat sy oor die inhoud en die skrywers maak; dit is nie pedanties nie en dit is nooit neerhalend nie. Die naaste wat sy daaraan kom, is om te sê dat die briewe afwisselend sentimenteel is – en dit is nie ’n negatief gelaaide stelling nie. Dis ’n eenvoudge, verifieerbare waarneming.

Die gevoel waarmee sy die koerantleser uiteindelik laat, is dat dit ’n resensie gebou op agting en respek vir die twee skrywers is. Sy het nie tyd gemors met die droesem wat deur die jare opgebou het rondom die feit dat Brink jare lank nie wou hê dat die briewe wel gepubliseer word nie. Sy het haar bepaal by dít wat wetenswaardig is, en dít wat noodsaaklike inligting vir voornemende lesers is.

Uitstekend!

Ek is tans op reis, en geneig om sommige resensies gewoon verby te laat gaan. Vandeesweek se oes aan resensies het net een ander bespreking opgelewer wat stof tot nadenke gelewer het, naamlik Helen Schöer s’n in Boeke24 van Offerlam, die nuwe roman deur Chanette Paul.

Schöer se geesdrif prikkel ’n mens om aanvanklik met ‘n vaart te lees, maar wat my oog dadelik gevang het en my gestuit het, is die opmerking “Die boek het regtig vir my ’n unieke stem.”

Resensente kan allerhande dinge oor boeke sê, maar wanneer aan die produk ’n kenmerk toegeken word wat eintlik die skepper toekom danksy die aard van sy skryfwerk, dan weet jy die resensent het nie mooi nagedink oor haar formulering nie.

Ek snap wat sy bedoel – trouens, dit is ’n ontsaglke kompliment as dit aan Chanette Paul se adres gerig is. Ongelukkig is dit aan die adres van die boek gerig.

Ek dink ons kan dit as gelees beskou dat resensente se skryfwerk net so noukeurig moet wees as dié van die skrywers waaroor hulle skryf.

Profile photo of crito

by crito

Ná die storm

Oktober 27, 2015 in Uncategorized

Wie sê daar is nie humor in boekbesprekings nie? Irma Venter se Skarlaken het skynbaar die manier om resensente snaakse dinge te laat skryf. Verlede week het Helen Schöer in Boeke24 vertel dat sy die boek in die bad gelê en lees het, vandeesweek sê Deborah Steinmair in Rapport Boeke dat sy na die lees van Skarlaken besluit het Irma Venter is ons eie Stieg Larsson.

Tussen die twee resensente sê hulle genoeg dinge oor Skarlaken om uitgewer, skrywer en leser te tintel. Mens plaas dit dadelik op jou Kerslys, naas die nuwe Chris Karsten. Maar ek kon steeds nie ophou giggel oor die Larsson-konneksie nie. Die man is so dood soos ’n mossie. Ek hoop nie Irma Venter is bygelowig nie.

Dit by wyse van inleiding. Ek het die boekeblaaie vandeesweek met ’n mate van emosionele kneusing benader. Die gebeurde van die voorafgaande week by Suid-Afrikaanse universiteite het ons almal geraak, en mens voel nie heeltemal gerat om byvoorbeeld BY op ’n Saterdagoggend oop te slaan en oor ’n nuwe dig-debuut te moet lees nie. Dit voel effens irrelevant.

Sondag se resensies bevat toe darem een wat in ’n ander rigting beur – Jean Oosthuizen se bespreking van Donker stroom, die nuwe biografiese studie van Eugène Marais deur Carel van der Merwe. Ek weet daar is mense wat nou reeds sê dit is die boek van die jaar, die soort ophemeling my altyd met sinisme laat reageer. Nie hierdie keer nie.

Omdat ek so sterk saamstem met Oosthuizen se taksering, is dit vir my belangrik om te sien op watter gronde hy sy aanprysing grond. Hy stel nie teleur nie. Dit gaan vir hom oor die reikwydte van die navorsing, en die mate waarin Van der Merwe nie wegskram van die feite nie. En natuurlik die feit dat Van der Merwe dinge openbaar maak wat Leon Rousseau nie in Die groot verlange kon nie.

Die verloop van Oosthuizen se argumentering verseker dat mens die resensie wil lees, maar dit het my tog opgeval dat hy nie daarvan teruggedeins het nie om die oordeel wat sy hele bespreking deursuur as openingsparagraaf te gebruik:

“Met die verskyning van die jongste boek oor die enigmatiese Eugène Marais het die skrywer Carel van der Merwe die bykans onmoontlike reggekry: hy lewer ’n bydrae tot die Marais-oeuvre wat selfs Leon Rossouw nie kon regkry in Die groot verlange nie.”

Koerantresensies, veral dié in Sondagkoerante, moet sorg dat die leser se aandag deur geen beuselagtighede weggelei kan word nie. Deur op hierdie manier te begin, en daarna voort te gaan op ’n manier wat mens vaspen, het Oosthuizen die boek op die beste moontlike manier opgehemel.

Profile photo of crito

by crito

Die nimmereindigende stryd

Oktober 20, 2015 in Uncategorized

Die nimmereindigende stryd tussen die Goeie en die Bose voltrek hom nie alleen in die strate, huise en tuine van voorstedelike Suid-Afrika nie, maar laat ook sy merk op die boekeblaaie. Van al die Afrikaanse boeke wat die afgelope naweek in Rapport Boeke en Boeke24 bespreek is, het slegs een te make met die mooi dinge in die lewe.

Dit is Joan Hambidge se bespreking van D.J. Opperman se Versamelde Poësie – die res is in en om misdaad.

Selfs Amore Bekker (haar naam rym met lekkerny) se Hartstories word voorgehou (deur die resensent, Annemarie van der Walt, in Boeke24) as iets wat “balsem vir die gemoed” is. ’n Soort Afrikaanse Chicken Soup for the Soul uit die sfeer van Afrikaanse huistoegaantyd-stories. Dus die antitese van die reeds genoemde nimmereindigende stryd tussen die Goeie en die Bose, ook bekend as die alledaagse Suid-Afrikaanse lewe.

My boekhandelaar in Andringastraat vertel dat hierdie soort boek in kruiwavragte verkoop omdat dit sulke positiewe Kersgeskenke maak. Dank jou die duiwel, maar ek is eerder op die uitkyk vir boeke wat ek aan myself as geskenk kan gee.

Een van hulle is sekerlik Ingrid Winterbach se Vlakwater, wat deur resensent Chris van der Merwe in Rapport Boeke die hoogste lof ontvang. Ek wil nie nou uitwei oor hoe uitnemend goed Van der Merwe se resensie geskryf is nie. Wat vir my saak maak, is dat hy vir my ’n aanduiding gegee het dat die eienskappe van Winterbach se skryfwerk wat my die meeste geval, wel deeglik in Vlakwater teenwoordig is. Dit sluit tematies en struktureel aan by die roman se twee voorgangers, en dit neem ’n bekende  gegewe en ondersoek dit van binne-uit. Wie anders as Winterbach sal die twee moontlike slagoffers van ’n demoniese karakter gebruik gebruik as aanknopingspunt? En as jy die slagoffers as uitgangspunt het, spreek dit amper vanself dat die demoniese personasie nie ontmasker hoef te word nie. Dit gaan oor die tekstuur van hul angs.

Terloops, Deborah Steinmair is die ander Afrikaanse skrywer wat hierdie van-binne-uit benadering op besonder verbeeldingryke manier hanteer. Altyd ’n uitdaging vir die leser – en dít is wat oënskynlik ook by hierdie nuutjie van Ingrid Winterbach tot die leser se verrukking bydra.

Die ander boek vir my geskenkesak aan myself is Chris Karsten se Die verdwyning van Billy Katz. Volgens einste Deborah Steinmair se bespreking in Rapport Boeke het Karsten hierdie keer ’n goeie dosis calamity ingewerk in sy nuwe Ella Neser-roman. Ella se romantiese lewe kry ’n knou weens ’n stoute hokkiespeler, en hierdie keer is ’n disfunksionele gesin met ’n liefde vir home movies die bron van ergernis in die nimmereindigende stryd tussen die Goeie en die Bose.

Wat Karsten betref – is hy nie reeds die voorste Afrikaanse skrywer van prosedurele misdaadverhale nie? Deon Meyer se romans is van geheel ’n ander aard en gevoel; Karsten is die een wat die bloed en harsings van mekaar skei.

Deborah Steinmair is, saam met Gerda Taljaard, as samesteller betrokke by Skrik, ’n bundel bangmaak-stories. Johan van Zyl maak in sy resensie in Boeke24 ’n baie geldige punt (wat ek kan beaam omdat ek Skrik reeds gelees het), en dit is dat hierdie die soort versameling is wat veral tot diegene sal spreek wat reeds ’n voorliefde vir bangmaak-stories het. Hy sê ook heel tereg dat sy broek nooit werklik gebewe het nie – aan die ander kant is dit egter ook ’n versameling waar alles insluiting regverdig.

Nou ja. Dis die kleiner aangesig van nimmereindigende stryd tussen die Goeie en die Bose.

Ten slotte het Helen Schöer haar resensie van Irma Venter se Skarlaken (Boeke24) op ’n baie eienaardige manier afgeslit. Nadat sy jou goed nuuskierig oor die boek gemaak het, verklap sy dat sy die boek in die bad gelees het. Ek dink nie dis nodig om daai een te probeer top nie.

Profile photo of crito

by crito

Byt en skop

Oktober 6, 2015 in Uncategorized

Die Kruger-Wildtuin is een van ons grootste nasionale bates. Suid-Afrikaanse uitgewers het deur die jare pragtige foto-boeke oor die plek gepubliseer – ek neem aan hoofsaaklik gemik op die buitelandse toeriste, want jy sou daardie boeke op al die lughawes merk in die winkeltjies met toeristiese goeters.

Dit verg egter meer van ’n skrywer om dié wildtuin vir ’n plaaslike gehoor te ontsluit. Mooi foto’s alleen doen dit nie vir die locals nie.

Die manier waarop Sarel van der Walt sy resensie van Frans Rautenbach se Jou Kruger-wildtuin gids, met stories (Boeke24) aangepak het, bring dit gou tuis dat jy hier met daardie sonderlinge boek te doen het. Iets wat behoorlik aangepak is om mense te help wat die wildtuin met rande benader, en nie soseer met dollars nie. (Ek vermoed die Engelse uitgawe sal intelligente toeriste as lesers vind.)

Van der Walt is duidelik geen vreemdeling in daardie toeriste-magneet van ’n wildtuin nie. Wat hy raaksien in Rautenbach se boek, is dit dinge wat saak maak: reuke, plekke, gevoelens. Uiteraard probeer hy as resensent die boek en sy inhoud reflekteer, wat hy goed doen; wat saak maak, is of hy daarin sal slaag om die essensie van die boek vas te vang.

En dié kry hy wel deeglik reg. Die Kruger-wildtuin is ’n groot plek, en wanneer Van der Walt noem dat Rautenbach sy fokus laat val van die Krokodilbrug tot by Punda Malia in die noorde, dan weet jy dat daar ’n rede is. En vir ou wildtuin-reisigers is dit kodetaal: Rondom ondeskeidelik Punda Malia en die Krokodilbrug is vreemd genoeg nie geweldig baie wild versamel nie. (Dis ondervinding wat hier praat.) En by Punda Malia is daar ook die ondraaglike hitte waarmee mens worstel.

Wat Van der Walt dus doen, is om Rautenbach deeglik te toets. Gee hy aandag aan alles? Van der Walt se betoog loop moeiteloos voort, maar jy weet hy gaan iets moet doen met sy slotparagraaf om alles vas te bind.

“Dêmmit, nou verlang ek wildtuin toe!” is die stempel van geesdrif, van goedkeuring.

Jaco Botha en Ingrid Lehnmensich-Botha bespreek vir Boeke24 die nuwe Chris Karsten-roman, Die verdwyning van Billy Katz. Karsten stel as skrywer sulke hoë standaarde dat ’n mens die opskrif net vinnig scan om te sien wat die algemene indruk is – jy weet intuïtief dit gaan positief wees. Vraag is net hóé positief.

Is dit dan nog nodig om die resensie te lees?

In hierdie geval is die antwoord ’n dawerende ja. Die resensente het die model-resensie vir boeke van hierdie aard geskryf, en op die koop toe vorendag gekom met ’n opsomming wat nog baie jare gaan draal: “Waar Meyer Coca-Cola is – ’n goeie, gawe internasionale produk – is Chris Karsten brandewyn en Coke – min of meer dieselfde ding, maar met so ’n bietjie meer skop, byt en onverhoedse onderstrominge.”

Arme drommel wat die volgende Chris Karsten moet resenseer!

Profile photo of crito

by crito

Wie om te glo

September 29, 2015 in Uncategorized

Die stem van gesag. Twee resensies wat die afgelope naweek verskyn het, gee twee verskillende vorms daarvan. Die een is deur Amanda Botha, ’n oud-joernalis en kulturele werker. Die ander is deur Koos Kombuis, ’n rebelse figuur uit die kontra-kultuur rondom Voëlvry se dae, lank gelede.

Botha se resensie in Rapport Boeke van Die onbekende Van Gogh, ’n boek deur Chris Schoeman, is aangepak in ’n skryfstyl wat min ruimte vir lighartigheid laat. Sy weeg, ondersoek, en besluit. Schoeman kom daar goed uit.

Mens sal egter ’n fout maak as jy dit as ’n dor, semi-akademiese resensie beskou. Botha het gans te veel ervaring om die resensie ’n eenvlakkige leeservaring te maak. Sy weet dat kunshistorici by die verskyning van ’n boek soos hierdie onmiddelik sal wonder of daar van primêre of sekondêre bronne gebruik gemaak is.

Botha se ingesteldheid teenoor die boek is vreindelik, dit lei mens wel af wanneer jy sien dat sy meld dat die Van Gogh onder bespreking geen goeie briefskrywer of bewaarder van dokumentasie was nie. Daar is dus geen primêre bronne nie. Ook verwys sy nie na Schoeman se bronnelys nie, maar praat wel met goedkeuring oor Schoeman se deeglike navorsing. Mens kan hieruit aflei dat die beeld van Cor van Gogh wat Schoeman aanbied, ’n aftreksel is wat saamgestel is uit ’n magdom sekondêre bronne, publikasies oor die Van Goghs waaruit dan gefokus is op die inligting wat oor Cor gegee is.

Daarmee is uiteraard geen fout nie – dit is die procedé van historici wat ’n meer populêre aanpak het. Wat wel belangrik is, is die pad wat Amanda Botha volg om uiteindelik te kan sê Die onbekende Van Gogh is ’n goeie publikasie.

Koos Kombuis se bespreking van Jack Parow: Die ou met die snor by die bar (Boeke24) maak aanspraak op gesaghebbendheid, maar wát hy sê, werp net ongemaklike vrae op.

Mnr. Kombuis beroep hom op die onderskeiding tussen Koos Kombuis en André Letoit, oftewel André le Roux du Toit. Die musiekster wat eens dagga gerook het en later rooiwyn op die verhoog gedrink het tussen die sing van liedjies, en die man wat getroud is en pa is van twee kinders. Tussen daardie openbare persona wat almal wat sy boeke gelees, sy musiek beluister en sy verhoogoptredes geniet het op een manier sien, en die private mens wat bitter min mense ken en wat kliphard probeer om ’n “normale” lewe te lei.
Al die dinge wat hy aanhaal uit Jack Parow se biografie, is die soort aweregse dinge waarmee ’n jong Koos Kombuis ook die konstruk van sy openbare persona gebou het. Aanvegbare stellings waarmee die “karakter” agter die mikrofoon vir sy luisteraars leidrade na sy openbare persona se waardesisteem gegee het.

Koos Kombuis sien dwarsdeur dié gesmous met ploertigheid – “Ons harte bloei vir jou!” Hy geniet dit om die boek te lees, maar hy is ook nie ’n dom  resensent nie. “Is dit nie AWESOME nie,” sê Kombuis oor Parow se buitengewoon oppervlakkige oplossing vir ons land se probleme, en maak nie saak hoe vergoelikend hy daarna aangaan nie, sal dit ’n onnoselheid van baie groot dimensies verg om nie die lading ironie in daardie hoofletter-woord te snap nie.

Wanneer hy uiteindelik struikel, is dit onverwags.

Kombuis wil verduidelik hoekom hy Parow se boek nie vir sy kinders sal gee om te lees nie (oor Parow daggarook te lekker laat klink) maar om dit te doen, moet hy dadelik die Kombuis-konstruk laat vaar en skryf as die bekommerde ouer, André watsevan, wat ook sy eie eerste boek vir sy kinders moes wegsteek. Eens, maar nou is hulle ouer. Hy ook.

En dit is die probleem. Ou sterre, as hulle gelukkig is, raak nie weg nie, hulle raak net verantwoordelik. Die vraag is net, watter een moet ons nou glo?