Avatar van crito

by crito

Jonk genoeg

September 9, 2014 in Uncategorized

Anke Theron resenseer Lotta se lewe, deur Alice Pantermuller. (LitNet)
Ek skryf nie normaalweg oor resensies van vertalings nie, maar maak hierdie uitsondering omdat Boeke24 en Rapport Boeke kinder- en jeugboeke afskeep, en hierdie resensent ’n kwessie aanspreek waarvan boekliefhebbers kennis moet neem. Dit is naamlik die gebruik wat uitgewers het om boeke vir jonger lesers te koppel aan spesifieke ouderdomsgroepe. Die oomblik dat so-iets gedoen is, verkry die ouderdomsbepaling ’n vorm van ewigheidswaarde. Jeugroman A is vir die ouderdomsgroep 10 tot 12, byvoorbeeld. Maar as daardie toedeling in 1990 gemaak is, is dit hoogs onwaarskynlik dat dit nog in 2014 sal geld. Kinders en tieners word enersyds vroeër aan baie meer dinge blootgestel as in 1990, en andersins het leesvaardigheidsvlakke ook sedertdien geskuif. Anke Theron se resensie is daarom baie belangrik. Sy neem ’n behoorlike teoretiese aanloop, en kom dan uiteindelik by ’n oordeel van die ouderdomsbepaling tot niet maak. Een van die knapste resensies van die afgelope ruk.

Johannes Bertus de Villiers resenseer ’n Duisend stories oor Johannesburg, deur Harry Kalmer. (LitNet)
Wat vir my bevredigend is van ’n resensie soos hierdie ene, is dat mens reeds in Rapport en die oggendblaaie gelees het wat ander resensente daarvan maak, en nou soek jy daardie nuwe hoek. De Villiers verwys na die resensies wat syne voorafgegaan het, dui aan dat hy op een belangrike punt van hulle verskil, en brei dan daarop uit: Watter duisend stories is dit waarna die titel verwys, en kan mens dit werklik in verband bring met’ n Duisend en een Arabiese Nagte? Hy doen dit met vernuf en groot oortuiging. Ek wonder net hoekom hy nie ook na die belangrikste leidraad op die omslag verwys het nie.

Joan Hambidge resenseer Gordel, deur Adriaan Coetzee. (Rapport Boeke)
Dis goed om weer ’n resensie van Hambidge te lees. Sy doen dit deeglik, sy doen dit reg. Een sin som alles op: “Dit wou e.e. cummings en gert vlok nel ook doen – met groter sukses.”

Johan Smith skryf oor Donker spoor, deur Martin Steyn. (Rapport Boeke)
Smith kondig ’n nuwe bringer van leesgenot aan, maar laat na om te sê presies wat vars is aan hierdie “bloedspoortjie”.

Louise Ferreira skryf oor Seisoen van lig en donker, deur Alta Cloete. (Boeke24)
Ferreira doen een belangrike ding, en dit is om die koerantleser te laat opsit en kennis neem van die boek en skrywer. Maar as mens mooi daaroor nadink, bewys sy die skrywer geen guns nie. Die kritiek wat sy uitspreek, slaan op die agtelosigheid van die redigeerder. Om dan ten slotte te sê die roman is nie sonder foute nie en na te laat om dit uit te spel, sal die skrywer magteloos laat wonder wat haper en wat kan sy volgende keer doen om dit te vermy. Dít is tog wat die ander funksie van ’n koerantresensie is – om ook vir die skrywer insig te gee in die ontvangs van sy/haar roman.

Joan Hambidge resenseer In ligte laaie, deur Jannie Malan. (Litnet)
Ek twyfel of ’n debuterende digter op’n beter manier ontvang kan word as deur ’n positiewe resensie deur Joan Hambidge. Soos ons pas in Rapport kon sien hoe sy Adriaan Coetze  se Gordel met skerpe insig takseer en deurdring tot die kern van sy probleme, net so ontleed sy die vernaamste kenmerke van Jannie Malan se debuut – positief, ontvanklik, waarderend. Die twee eindnotas gesels op intrigerende manier saam met die resensie. Net een punt van kritiek op die resensie. Die samevatting staan in skerp kontras met die deeglike formulerings van die res van die resensie – “Op die keper beskou: ‘n belofteryke, sterk debuut wat veel beloof vir hierdie debutant wat reeds in Nuwe stemme ‘n buiging gemaak het.”

Avatar van crito

by crito

Twee kante van die saak

September 2, 2014 in Uncategorized

Leopold Scholtz resenseer Die bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram, deur Nic von Wielligh en Lydia von Wielligh-Steyn. (Boeke24)
’n Bietjie afwisseling op die boekeblaaie. In die plek van digkuns en prosa, ’n boek oor die apartheid-regime se kernprogram. Scholtz se resensie is deeglik geskryf, maar sy aanbod van sy materiaal is effe futloos.

Anna-Mart van Wyk resenseer Die bom: Suid-Afrika se kernwapenprogram, deur Nic von Wielligh en Lydia von Wielligh-Steyn. (Rapport Boeke)
Van Wyk het haar resensie met ’n spesifieke doel aangepak. Sy wou ’n insident gebruik wat sy op ’n manier kon dramatiseer, om haar lesers se verbeelding aan te gryp, en trek hulle dan verder in die wêreld van geheime en fantasie rondom die kernprogram in. Die resensie lees lekker. en terwyl dit presies dieselfde gevolgtrekking en aanbeveling maak as dié van Scholtz, maak haar resensiestyl ’n geesdrif vir die boek by mens los.

André Bartlett bespreek Gesprekke oor die lewe, deur I.L. de Villiers. (Boeke 24)
Aasvoëlkop se NG-gemeente is ’n interessante een. Die name van Beyers Naudé, I.L. de Villiers en André Bartlett word daarmee vereenselwig. Heel gepas bespreek Bartlett hierdie versameling van De Villiers se laaste preke. Resensie in die streng sin van die woord is dit nie; eerder is soort kennisgewing. Mooi verpak, maar dit is duidelik dat Bartlett uit die staanspoor die inhoud wou verduidelik sonder om krities daarop te reageer.

Amanda Botha bespreek Gesprekke oor die lewe, deur I.L. de Villiers. (Rapport Boeke)
In André Bartlett se bespreking van hierdie bundel in Boeke24 sien ons dat Amanda Botha die samesteller is. Dit word nie vermeld by Rapport se bespreking daarvan deur Botha nie. Dit is nie ’n  aanvaarbare praktyk nie.

Nico Geldenhuys resenseer Die sirkel van bekende dinge, deur Johan Vlok Louw. (Boeke24)
Ondanks Geldenhuys se skerp kritiek op die redigering, en die betekenisvolle opmerking dat die boek met 20% verkort kan word, bly ek nuuskierig daaroor. Smag ek net na ’n cowboy-storie? Moontlik. Feit is, Geldenhuys se opmerkings oor die boek se vrot kolle en die swak redigering sal dit net by nuuskierigheid laat bly.

Avatar van crito

by crito

Opgevrolik en ontevrede

Augustus 26, 2014 in Uncategorized

Marius Crous resenseer Die stilte opgeskort, deur Heilna du Plooy. (Boeke24)
Ek word erg opgevrolik deur resensies soos hierdie ene; ’n resensent wat nie ’n digbundel benader asof dit per definisie bo almal se vuurmaakplekke is nie, maar verstaanbaar vir alle sterwelinge. Toegegee, Du Plooy maak daarna, maar Crous dui die temas aan, verpak sy mening netjies en lê ’n mening aan ons voor wat die bundel baie sterk aanbeveel. Jammer dan net, nè, dat Crous nie verder ingegaan het nie op die implikasies van die Versindaba-onderhoud wat hy heeltemal ten regte aanhaal. Waarskynlik net ons ou Pukke wat sal snap hoe ’n groot ding Du Plooy in daardie onderhoud gesê het en wat die politieke implikasies daarvan is.

Riëtte Grobler resenseer Ctrl Z my lewe, deur Cheréne Pienaar. (Boeke24)
Terwyl die groot en klein dramas van ons lewens elders duisendvoudig afspeel, sit ek en wonder hoe dit moontlik is om ’n hele resensie te skryf sonder om te verduidelik wat die titel van die boek beteken. “Dat die titel ’n dubbele betekenis het, oor geloof en natuurlik in rekenaarterme, is ’n slim kinkel,” verduidelik Grobler. Maar nadat die uwe in al my middeljarige onskuld die resensie gelees het, weet ek nie wat die hoofkarakter by implikasie wil hê “undo” moet word nie. Wil sy doodgaan of met ’n skoon lei begin. Die antwoord sal ons ontwyk tot ons die boek gelees het; die vraag is net of die resensent dit gevind het.

Elsabé du Toit resenseer Die 13de kaart, deur Madelein Rust. (Boeke24)
Dit sal gebeur. In die resensie waarin gekla word oor die oormaat clichés in die boek, sluit die resensent af met die versugting dat die hoofkarakter ’n huishoudelike naam sal word vir Afrikaanse misdaadverhaal-aanhangers.

Marius Crous resenseer Solank verlange die sweep swaai, deur Danie Marais. (LitNet)
Twee resensies van digbundels binne twee dae – maar ’sulke resensie skud mens nie in ’n oggend uit die mou nie. Mens kan aanneem Marius Crous het ’n aanloop van meer as ’n maand gehad om daaroor na te dink. Uiteindelik het Heilna du Plooy se bundel hom geval, en Danie Marais s’n nie. Die krag van sy Du Plooy-resensie is die groot tematiese uitleg. Waar sy aanvaarding van Du Plooy se goeie hoedanghede geskied sonder stilistiese detailkritiek, vereis sy negatiewe reaksie op Marais se bundel dit wel. Hy verkies egter om te konsentreer op inhoud, en die leser moet vir lief neem daarmee dat hy nie die poësie onderwerp aan ’n analise van die retoriese middele nie. Hy vind Marais se verse voorspelbaar en ervaar dit as verkapte prosa. “Verkapte prosa” is die naaste wat hy aan stylanalise kom, wat jammer is, gegee die baie ruimte tot sy beskikking. Die herlees van sy resensie wek ’n verdere gewaarwording: Dat Crous meer reageer op die lewe wat deur die digter vir openbare konsumpsie verdig word as wat hy op die verse self reageer. Twee gedigte kry ’n mate van goedkeuring, maar Crous haal nie daaruit aan nie; sy aanhalings reserveer hy vir dinge wat uiteindelik as dwarsklappe beskou moet word. Die skerpste daarvan (en ek haal dit met ’n mate van bewondering aan vir sy formulering):  ” ‘Die dronkverdriet hofnar dreig melodramaties om die tuig neer te lê’ (91) is eweneens ’n kragtige manifes oor die digterskap en staan ook in die teken van die aanhaling uit Auden elders in die bundel, naamlik dat poësie eintlik tot niks aanleiding gee nie.” Crous se slot, waarin hy ’n aanhaling gebruik om Marais sarkasties aan te moedig om prosa te skryf, eindig met “Miskien voel ek dat die outobiografiese verslaglewering oor sy saai middelklaslewe nou te eenselwig word en dat daar nie genoeg poëtiese eksperimentering is om die leser tot ander insigte te dwing nie.” Miskien? ’n Resensie waarvan die eerste paragraaf ’n ophaal is van vorige negatiewe kritiek op Marais se verse, en daarna ’n gekla oor die gedigte se voorspelbaarheid, gaan nie oor hoe die resensent miskien voel nie. Die probleem is natuurlik dat hierdie resensie mens aan die dink sit oor dinge wat Crous kon geskryf het, maar nie het nie. Binne ons literêre taalfamilie dink mens aan soortgelyke situasies. Die Nederlandse Tagtigers, ons eie Dertigers en Sestigers se reaksies op die gemoedlik alledaagse in die digkuns; het Crous nie hier die kans gehad – terwyl dit handel oor die persoonlike lewe wat so sterk figureer in die gedigte – om in opvolging van daardie literêre bewegings ’n groot standpuntinname te maak oor die huidige groeipunte in die Afrikaanse digkuns nie? Met verwysing na die praatvers en die ontploffing daarvan op Facebook en die internet. Miskien is dit dat ek meer verwag van ’n bespreking wat op LitNet verskyn.

Avatar van crito

by crito

Weer die regte resensent

Augustus 13, 2014 in Uncategorized

Deon Maas bespreek ’n Duisend stories oor Johannesburg, deur Harry Kalmer. (Boeke24)
Dis ’n vreeslike ding wat mens besef, so met die lees van Deon Maas se resensie: Net Johannesburgers kan nostalgies raak oor daardie plek. Sy resensie is gedompel in liefde vir die stad en sy mense, vir die verlede wat Johannesburg so saam met die jare probeer afskud het, en afgeskud gekry het, tot net hul liefde vir die stad oorgebly het. Ek dink nou al soos Maas. En Kalmer, by verstek. Dis ’n goeie resensie hierdie. Maas is nie’n literator nie, hy is ’n enfant terrible wat, of hy dit sal erken of nie, glo in kultuur. Sy resensie van Kalmer se boek is reguit en eerlik, nostalgies en hunkerend. Hy gaan haal dit by X-Ray Visagie, en bring mens dan onder Kalmer se bekoring sonder om die verhaal uit te spel of te veel detail te verklap. Sy een beskrywing van hoe Kalmer sy verhaal geleidelik ontvou is só oorspronklik mens wil sommer hande klap: “…terwyl Harry sy storie stadig ontbloot soos ’n ontkleedanser wat langer as net een Guns N’ Roses-liedjie vat om van haar klere ontslae te raak.” En rondom alles is Johannesburg se allure, purper soos die voorstedelike dak wat die stad se jakarandas in die somer opsit. Dit was ’n begeesterde keuse om Deon Maas hierdie boek te laat resenseer.

Neels Jackson bespreek Geloof anderkant Sondag, deur Julian Müller. (Boeke24)
Jean Oosthuizen bespreek Geloof anderkant Sondag, deur Julian Müller. (Rapport Boeke)
Gepraat van die regte ressensent vir ’n boek kry. Hier is ’n goeie voorbeeld van hoe ’n boekeredakteur ’n resensent kan kies met ’n doel voor oë – omdat hulle voorspelbaar sal optree binne ’n gegewe konteks. Oosthuizen is Müller simpatiek gesind; Jackson hou by veilige uitsprake wat Müller tot ’n groot mate marginaliseer. Mens kan raai dat Rapport vir Oosthuizen gekies het omdat sy resensie reaksie sou uitlok. Neels Jackson, as redakteur van die Kerkbode, sou gewis nie op té veel tone trap met sy resensie nie. Ook geen verrassing nie dat Oosthuizen die Woordfees 2013-debakel ophaal, en Jackson nie.

Gielie Hoffmann bespreek Die baanbrekers, deur Marco Botha. (Boeke24)
Ja, ek het die boek onmiddelik bestel. Ek stel belang in die motiveringswetenskap, en hierdie werk skyn, na aanleiding van Gielie Hoffmann se resensie, presies in my kraam te pas. Dit is vir my betekenisvol dat Suid-Afrika in die afgelope dekade of twee mense opgelewer het wat die internasionale sporttoneel sterk beïnvloed het – en hierdie resensie maak my wys dat mens hier die beste oorsig daaroor sal kry. Maar ek maak my ook gereed vir tandekners, want Hoffmann se resensie is nie ’n kritiese verslag nie. Hy sê baie dinge wat my laat wonder of hy nie dalk té veel onder die ban van sommige van die afrigters is nie. Hy kry hoendervel wanneer hy na Heyneke Meyer se spangesprekke luister – wat gaan van die man oorbly as hy die dag in die kleedkamer instap van ’n werklik verbeeldingryke afrigter?

Dewald Koen bespreek Pleisters vir die dooies, deur Fanie Viljoen. (LitNet)
Dewald Koen gebruik die groter ruimte wat LitNet tot sy beskikking stel en skryf die soort resensie wat sy hoë taksering van die roman ondersteun. En, bygesê, wat Fanie Viljoen verdien. Pleister vir die dooies is ’n jeugroman wat ook tot volwassenes sal spreek – dis grensverskuiwend, baanbrekerswerk en Afrikaans se eie Catcher in the Rye, sê Koen. In sy reaksie agterna reageer hy verder op vrae deur Jonathan Amid. Die resensie, loshande die beste behandeling wat Fanie Viljoen in baie jare van ’n kritikus gekry het, is nog nie volledig nie, en die duiwel sit in die formulerings wat hy ten afsluite maak. Met die argumentering en opbou van die bespreking kan mens nie fout vind nie, hoewel ek voel dat hy in meer detail ’n kritiese oog kon gegooi het op die roman se ratwerk: plot, spanningslyn, karakterbou, tempo, en so meer. Maar as jy in ag neem dat hy reeds ’n veel langer resensie op grond van die belangrikheid van die publikasie sou kon motiveer, is hy dit aan sowel die skrywer as die leser van boek én resensie verskuldig om ook krities stil te staan by die sake wat hy aanroer. Byvoorbeeld oor hoekom volwassenes ’n jeugroman sal geniet – is die tipering “jeugroman” hier geldig? Is Fanie Viljoen ’n jeugroman-skrywer, of ’n roman-skrywer? Die konsep “grensverskuiwend” ten opsigte van Afrikaanse jeugromans moet uitgepak word, so ook “baanbrekerswerk”. Dit behoort nie vir Jonathan Amid nodig te wees om verdere vrae te stel nie. En dan Catcher in the Rye: die verband/vergelyking tussen die twee moet geanaliseer word, al is dit dan net kursories. Ek vermoed dit sal hom moontlik weer by die kwessie van geyktheid en stereotipes uitbring, wat vir my baie interessant sal wees. Coenraad Walters se reaksie op Koen se resensie is ook ’n belangrike voetnoot by hierdie resensie. Dalk moet LitNet die twee in tandem gebruik vir hul dekking van jeuglektuur?

Avatar van crito

by crito

‘n Bietjie noir

Augustus 5, 2014 in Uncategorized

Deborah Steinmair bespreek Waar boosheid broei, deur Peet Venter. (Rapport Boeke)
Deborah Steinmair is ’n slim skrywer. Sy voer mens met woorde, maar gee jou fantasie en nagmerries in. Wanneer sy resensies skryf, kry ek altyd die gevoel dat sy met albei hande sukkel om haar tong uit haar kieste te beur, maar moed opgegee het. Met hierdie resensie kon ek nie die gevoel afskud dat sy dit aanvanklik geskryf het met ’n uitroepteken aan die einde van elke sin nie. Kyk net hier: “Venter het ’n sober, ekonomiese en trefseker aanslag! Hy het ’n slag met die uitbeelding van gewetenlose geweld! Die leser is in bekwame hande, die storie stu onweerstaanbaar voort! Die boek is uitmergelend en onneersitbaar! Die magte van lig en donker is in ’n stoeigreep verstrengel, ook in die gemoed van die “goeie ouens”! Daar is heelwat op die spel! Dis grinterig en hardgebak! Die protagoniste is voor die voet dodelik aantreklik en sexy, maar menseverhoudings bly ’n taai turksvy!” Voordat ek gestenig word: Elders in dié noir-resensie duik die tekens op wat mens help om die roman in perspektief te plaas, te laat besef dat ondanks sy geankerdheid in die misdaadroman-kultuur, jy hier met die ware Jakob te doen het: “misdaadfiksie wat baie wil vermag, kommentaar lewer en stof tot nadenke bied,” in Steinmair se woorde. As Steinmair sê sy het iets geniet, bedoel sy dit. Peet Venter sal die resensie waardeer.

Jean Oosthuizen bespreek Ek kies steeds die kerk, deur Neels Jackson. (Rapport Boeke)
Die tweede en grotendeels waarderende resensie oor Neels Jackson se gebundelde rubrieke. By Oosthuizen bespeur ’n mens ’n groter mate van sinisme as by André Bartlett (wat die ander bespreking geskryf het). Sy opmerking oor kerke wat voortploeter oor die gay-kwessie is betekenisvol, en sy slotwoorde oor die verhale van ander mense wat nie meer die kerk kies as veilige ruimte om hul geloof uit te leef nie smeek om opvolging deur die uitgewer van hierdie boek.

Cas van Rensburg bespreek Kamphoer, deur Francois Smith (Boeke24)
Van Rensburg voorspel ’n groot toekoms as skrywer vir Francois Smith, maar al het hy dit nie só uitgespel nie, vind mens in hierdie deeglike analise van Kamphoer se goeie hoedanighede die soort opmerking wat jou dit in elk geval laat besef: Hoe die leser soms gedwing is om woord vir woord te lees tot dit hom uiteindelik letterlik asemloos gelaat het. Van Rensburg se resensie wys dat hy ook ’n gawe het met die geskrewe woord, en met die opbou van ’n betoog. Hierdie resensie kon mens lees omdat jy dit geniet het om te beleef hoe ‘n meesterlike resensent sy gedagtes onder woorde bring. Kamphoer het hom aangespoor om een van sy beste boekresensies nog vir die huidige boekeblad-regime te skryf. Terloops: As daar al ooit ’n kandidaat vir Elmari Rautenbach se tweevuis resensie-benadering was, is dit  Kamphoer. Dit is ’n gebruik wat gerus op meer gereelde basis kan herleef.

Avatar van crito

by crito

Taai toffie

Julie 29, 2014 in Uncategorized

Wium van Zyl skryf oor Vlugtig deur die hel, deur Gert Sarrisam. (Rapport Boeke)
Wium van Zyl sê dié boek was vir hom maar ’n taai toffie – en dis presies die gedagte wat by mens opkom wanneer jy die resensie lees. Die resensent moet probeer om duidelikheid te bring, leiding te gee vir diegene wat die boek self gaan lees – maar gou het mens die gevoel dat die boek se onortodokse inhoud vir hom ’n klipharde Wilson-toffie was. En die bietjie wat Van Zyl vertel oor die inhoud laat mens wonder of die skryf nie vir Sarrisam ’n soort terapie was wat liefs nie in die huidige vorm gedeel moes gewees het nie.

Kerneels Breytenbach bespreek Kamphoer, deur Francois Smith. (Rapport Boeke)
Dis nou seker wat mens ’n gloeiende resensie sou noem. Breytenbach se geesdrif is aansteeklik, al is die resensie vir my effens swaartillend. Die resensie het vir my een leemte – dieselfde soort gebrek wat mens kry wanneer digbundels bespreek word en daar geen enkele aanhaling is wat die uitsprake help staaf/illustreer nie. En dis tog hier sekerlik ’n vereiste – die resensent gee so hoog op oor die gehalte van die skryfwerk. Wat ek wel van die resensie hou, is dat Breytenbach sy betoog só aanbied dat ’n mens die boek onmiddelik wil hê en lees.

André Bartlett skryf oor Ek kies steeds die kerk, deur Neels Jackson. (Boeke24)
André Bartlett krap hier aan ’n ding en ’n mens moet hom tot orde roep. Sy resensie is heeltemal leesbaar en interessant tot by die punt waar hy sê dat die boek ook moes stilgestaan het by die redes hoekom party mense dit moeilik vind om hulle langer met die kerk te vereenselwig. Wat? Ons het mos nou al so vyf jaar gelede alles daaroor gelees in George Claassen se bydraes in By. Kan ons dit nie maar as gelees beskou nie? Einde van grappie. Dis goed om te sien, hier in die tyd wat joernaliste se dae skynbaar getel is, dat Neels Jackson se werk gebundel word.

Avatar van crito

by crito

Reklame

Julie 22, 2014 in Uncategorized

Coenraad Walters skryf oor Pleisters vir die dooies, deur Fanie Viljoen. (Boeke24)
“Wat het verkeerd geloop?” vra die resensent van Michiel Heyns se jongste roman elders op Boeke24. Inderdaad. Wat loop verkeerd dat ’n top-skrywer soos Fanie Viljoen ’n resensie soos hierdie een op die lyf loop? Mens kan Walters se bewondering vir Viljoen begryp, maar hy vergeet dat hy nie hier besig is met pedagogiese aanvoorwerk vir ’n jeugroman onder ouers, ondewysers en skoliere nie. Te oordeel na dít wat Walters oor die inhoud verklap, is dit ’n roman wat gedompel is in haas elke cliché wat daar die afgelope twintig, dertig jaar versamel is rondom Amerikaanse skoolskieters en Suid-Afrika se Boetman-geslag en hul telge. (Ja, selfs die bekende stereotipe figuur van ’n Engelse onderwyser aan ’n Afrikaanse skool maak sy verskyning!) Vir al wat ek weet gaan Viljoen baie verbeeldingryk daarmee om, maar die resensent wend geen poging aan om die roman in sy onderdele te bespreek nie. Jammer mnr. Viljoen, iets hét verkeerd geloop.

Sarel van der Walt skryf oor Mooiloop, Mooiste reisstories, saamgestel deur Gerrit Rautenbach. (Boeke24)
Die bloemlesing as grafskrif; die resensie as reklamestuk. Ons word daaraan herinner dat daar eens ’n tydskrif soos Mooiloop was; dié resensie sou sy doel gedien het as Van der Walt ook gesê het watter bydraes hom verveel het, en hoekom.

Elbie Adendorff bespreek Dubbelspel, deur Wilma Adriaanse. (LitNet)
Allawêreld. Adendorff skryf in drie lang paragrawe en twee kortetjies ’n resensie wat mens aan joernalistiek-studente kan voorhou. Sy vind dit nie nodig om haarself van bloemryke taal te bedien nie; gevolglik moet mens die geesdrif gaan soek in wat sy sê, en hoe sy dit sê. Oor inhoud, tematiek, verwikkeling. Ek wens net sy het nie afgesluit met die opmerking dat sy die boek nie kon neersit nie. Dis nou tyd vir ’n nuwe cliché.

Avatar van crito

by crito

Oor skittery

Julie 8, 2014 in Uncategorized

Wanneer laas het ‘n boekeblad my soveel vreugde gebring as afgelope Maandag s’n van Boeke24?

Fransjohan Pretorius se resensie van Kruger, Kommandos & Kak deur Chris Ash is ‘n uiters negatiewe resensie en ek het gewonder of ek nie ‘n titsel outydse jingoïsme in my reaksie daarop bespeur nie, maar uiteindelik kon ek die vrees weerlê: Pretorius se resensie is ‘n kritiese reaksie op ‘n boek, en die feit dat hy dit gebruik om die boek se vernaamste onwaarhede en historiese dwalinge bloot te lê, is aan die adres van die skrywer gerig. Hoe ek daarop reageer, is my saak; dit is nie dat Pretorius inligting manipuleer om Boereoorlog-sentimente wakker te maak nie. Hy skryf as historikus oor ‘n ander historikus se feitefoute.

Ek sou graag wou weet wat Suid-Afrikaanse uitgewers dink van die titel, waarin ‘n kru Afrikaanse woord binne ‘n Engelse konteks gebruik word. Daardie woordjie het gesorg dat die boekeredakteur die slimste opskrif in ‘n baie lang tyd bo-aan die resensie kon skryf. Ek vermoed mens sou ook kon sê dat Fransjohan Pretorius se hele resensie op implisiete wyse sê dat daardie woordjie na dese Chris Ash se boekie in sy totaliteit verteenwoordig – dalk selfs die skrywer en sy reputasie.

Hopelik sal die uitgewer, Thirty Degrees South, ook tot ander insigte gebring word deur Pretorius se resensie. Ek het gaan kyk na hul webblad, en ek wonder nou of mens enigiets kan glo wat hulle oor hulself en hul publikasiebeleid sê as hulle sulke strontryke boeke publiseer.

Naas hierdie wonderlike resensie is daar een deur Annemarie van Niekerk oor ‘n Nederlandse vertaling van Karel Schoeman se Hierdie lewe. Ek het dit gelees, en Van Niekerk is, soos ons uit haar Suid-Afrikaanse dae leer ken het, ‘n baie onderhoudende resensent. Maar hoekom ‘n resensie plaas oor ‘n boek wat nie in Suid-Afrikaanse winkels op die rakke is nie? Is daar nie Afrikaanse boeke wat bespreek kon word nie.

Onderaan die bladsy bespreek die Johannesburgse kunsfilosoof Candess Kostopoulos vir Jannie Malan se bundel In ligte laaie. Dit is ‘n resensie wat vreugde van ‘n ander aard bring. Ek het ‘n vermoede dit sal die digter ‘n baie ernstige WTF-moment  besorg; ek het self gesukkel om van die resensie ‘n eksistensiële belewenis te maak, al koesend onder die verwysings wat verbyvlieg. En nee, ek koop nie die opmerking oor invloed deur Danie Marais as dit nie geboekstaaf is nie.

Net ‘n dag vantevore het Daniel Hugo se bespreking van vermelde Danie Marais se nuwe bundel, Solank verlange die sweep swaai, in Rapport Boeke my nogal laat nadink oor die boekeredakteurs se pogings om geskikte resensente vir digbundels te kry, aangesien hulle skynbaar eerder resensies van poësie plaas as oor prosa en niefiksie. Of dalk verkeer ek onder ‘n verkeerde indruk.

Nietemin, vir my is Daniel Hugo een van die mees betroubare resensente van digkuns, omdat hy self een is, en boonop konsentreer op ‘n soort digkuns waar afronding, verfyning en eenvoud belangrik is in sy poging om veelvoud en groter dinge onder woord te bring. Maar is hy die beste resensent van Danie Marais se soort vers? Van digkuns wat, soos Hugo self op ‘n plek suggereer, soms baie naby aan prosa kom?

Hugo verduidelik dan hoekom Marais wel ‘n heel besonderse soort poësie skryf, en sy resensie is vir my meer as die moeite werd om te lees – omdat dit ook iets van Hugo se aanpak verklap.

Een van die ander kwellings wat ek in my tere gemoed moet verwerk, is of dit werklik regverdig teenoor resensente is om hul resensies van dieselfde boek met mekaar te vergelyk. Is dit die resensies self wat goed/sleg is – of is die resensies net ‘n aanduiding van ‘n goeie of ‘n swak resensent?

Gewoonlik is my besluit min of meer dat ook resensente af-dae het, en dat iemand ‘n gewoonte daarvan moet maak om swak resensies te skryf voordat mens hom/haar begin ignoreer.

Vandeesweek is dit Madri Victor (LitNet) en Johan Smith (Rapport Boeke) se besprekings van Die 13de kaart, ‘n debuutroman deur Madelein Rust, wat my tot nadenke gestem het. Albei bespreek die boek asof hulle dink ‘n resensie is ‘n toets of mens die boek wel gelees het.

Die noodwendige gevolg is dat albei té veel klem plaas op die vertel van die verhaal – en ook té veel ruimte daaraan afstaan. Victor het meer ruimte op LitNet vir haar bespreking, en gebruik dit dan ook om in detail stil te staan by die goeie hoedanighede van die roman. Smith het minder ruimte, en sy kritiek is in vergelyking met Victor s’n effe bolangs.

Albei verwys na redigeringsfoute in die boek, wat die uitgewer sekerlik sal wil vergeet; hulle verskil egter oor die aard van die vroulike hoofkarakter, en hoe dié aangebied word. Victor se opmerking oor laasgenoemde dra vir my meer gewig. Smith sou sy opmerking, naamlik dat n vrouekarakter bykans nooit nie as sterk voorgestel kan word as daar nie ’n man is om haar situasie te definieer nie, wat my betref die kapstok van sy hele resensie kon gemaak het. Nie alleen sou sy resensie dan polemies gewees het nie en sou hy aandag gelok het na die boek nie, maar ook sou hy gedwing gewees het om die samevatting van die verhaal baie bondig te moes gedoen het.

Avatar van crito

by crito

Twee soorte eenvoud

Julie 1, 2014 in Uncategorized

Dis pure lekkerte om op ‘n Sondagoggend ‘n boekresensie raak te loop wat mens kan ontleed, én ontleed, en uiteindelik neersit met die wete dat die resensie kwalik korter kon, maar nie beter nie. Jean Oosthuizen se bespreking van Begin die reis deur Angus Buchan is ‘n gewikste resensie – en bedrieglik eenvoudig geskryf.

Ek is nie seker of alle resensente hul taak benader met inagneming van die waarskynlike lesers en die publikasieplek nie. Oosthuizen gee geen aanduiding dat hy dit gedoen het nie, maar tog sorg hy dat hy alle moontlike lesers aanspreek.

Sy openingswoorde is: “Ons is almal op pad hel toe, waarsku die evangelis Angus Buchan in sy jongste boek.” Daarmee sorg hy dat ongelowiges (die spektrum van agnostikus tot ateïs) onmiddelik weet hulle hoef nie verder te lees nie.

Maar diegene wat nog gelowig is, en ten minste al vir hulself sekere geloofskwessies uitgepluis het ( en die hel is sekerlik onder die top drie), sal van nuuskierigheid verder lees om te sien hoe Oosthuizen met Buchan begin argumenteer.

Oosthuizen verwys na die Angus Buchan-handelsmerk wat oral in die boek te sien is, en na Buchan se draai-of-braai-teologie. Sy formulerings is van só ’n aard dat ’n leser nie anders kan as om sy agterdog jeens Buchan voortdurend te onthou nie.

Soos mens kan verwag, spreek die resensent hom uit oor Buchan se simplistiese sienings van die redding en die doop. Ek vermoed teoloë sal in elke paragraaf van die resensie raakpunte met groter teologiese sake kan uitwys, maar vir my is die resensie se beste paragraaf dié een:

“Mense soos Buchan wat ’n draai-of-braai-teologie verkondig, bedoel dit waarskynlik goed, maar dit skep baie vrae by mense wat verder dink.”

Met een paragraaf skryf hy Buchan af as Reborn Lite.

Kyk nou hoe het ek die resensie geniet – en ek is normaalweg een van dié wat die waarskuwing in die eerste pargraaf sou raaksien en nie verder sou lees nie.

’n Resensie wat wel met geesdrif aangepak het, is dié van Niel van Deventer oor Danie Marais se Solank verlange die sweep swaai. Omdat ek dit op my tablet gelees het, moes ek eers by die uitgewer se webwerf gaan soek vir die titel van die bundel, en toe kon ek die resensie lees.

Die pluspunte vir die resensie is baie: Van Deventer gee die gedigte self baie kans om geniet te word, en hy gee vir Marais krediet vir die manier waarop hy die middeweg bewandel tussen Facebook-poësie en die erg intellektuele digkuns wat baie lesers laat skrik vir digkuns. Daarbenewens weet Van Deventer baie goed wat die pad is wat Marais tot by hierdie punt bewandel het, en kan die bundels se tematiese swaartepunte aanstip.

Aan die negatiewe kant iets wat sekerlik nie Van Deventer ten laste gelê moet word nie: Nie al die aangehaalde gedigte maak tipografies sin op ’n tablet nie. Wil die redakteur van Boeke24 nie ’n afspraak met die uitgewers maak dat aangehaalde gedigte volledig neffens die resensie afgedruk word nie? As die New Yorker dit kan doen, hoekom nie ook Die Burger nie?

Geesdrif is ook in ’n mate te bespeur in Annemarie van der Walt se bespreking van Glipstroom, Anemari Jansen se skryfdebuut. Van der Walt sluk ’n wind oor sekere gebrek in die roman (die ou telling en showing-probleem) asook die té ligte redigeerdershand, maar uiteindelik gee sy te kenne dat die debutant genoeg talent het om mens na haar volgende werk te laat uitsien.

Riaan Grobler, wat vir my ’n nuwe naam onder die resensente is, skryf oor Peet Venter se Waar boosheid broei. Ek sal nog meer van sy resensies moet lees voordat ek lelik of loftuitend oor Grobler kan wees; mens kan maar net hoop dat hy nie weer ’n keer sal teruggryp na een van die oudste clichés in boekresensies nie, daardie ene oor die blaaie wat mens nie vinnig genoeg kan omblaai nie.

Die boekeredakteur van wie ek hierbo gepraat het, Jo Prins, waag self sy hand aan ’n klein aankondiging oor ’n boek, naamlik George Claassen se Sêgoed met slaankrag. Ek wens hy het vir ons ’n paar voorbeelde gegee van die onnoselste aanhalings waarna hy verwys. Maar nou’s dit te laat. Sal maar die boek moet gaan koop – daai een woord, “onnoselste”, dis hy wat my gevang het.

Avatar van crito

by crito

Die Engelse Afrikaanse koerante

Junie 23, 2014 in Uncategorized

Dis somer in die noordelike halfrond, en vandeesweek sal julle tevrede moet wees met Crito Merk I. Long time, no see.

Laat ek sommer dadelik sê wat my irriteer van die twee Afrikaanse boekeblaaie (Rapport, Boeke24). Hulle is so Engels.

Pas voorverlede week het hoor en sien vergaan soos daar in Johannesburg en Pretoria getjank is oor die sluiting van Beeld se Kunsblad. Wat sal gebeur as Boeke24 ook sneuwel? Ek kan voorspel dit sal as nasionale ramp beskou word, maar soos sake nou staan, sal die trane misplaas wees..

Afgelope Sondag is daar vier boekbesprekings in Rapport – ’n 300% verbetering op die situasie verlede jaar hierdie tyd. Maar net een van daardie boeke is ’n Afrikaanse boek.

Dit help nie Rapport Boeke herstel so mooi na sy patetiese vertoning die vorige drie, vier jaar nie. As julle nie Afrikaanse boeke bespreek nie, ding julle mee teen Engelse publikasies wat meestal beter besprekings van die Engelse boeke plaas.

Die enkele Afrikaanse boek wat Rapport Boeke vandeesweek bekyk het, is Paula Marais se Skaduself. Hierdie resensie, geskryf deur Kay-Ann van Rooyen, ’n vryskutteksredakteur en lid van twee boekklubs (ek neem aan die een is Leserskring), het my nie oorrompel met ’n vars benadering nie.

Gelukkig verneem ’n mens met ’n mate van verligting dat Van Rooyen die meeste van die karakters in die boek in haar geestesoog kon sien, en is jy saam met haar ontsteld dat dit nie die geval met die hoofkarakter was nie. Van Rooyen kon haar glad nie in haar verbeelding voorstel nie. Ek wonder wat maak die ander boekklublede van hierdie dilemma?

Daar was Sondag darem een troos. Hannelore F. Bekokstower het van By gemigreer na Rapport se Weekliks. Hoe By daardie ene deur hul vingers laat glip het – ag jammer, ek het vergeet Volksblad en Beeld het By deur hul vet vingertjies laat glip. Wat ook al, wat ook al. Bekokstower is ’n welkome toevoeging tot Rapport Boeke se deeltjie van Weekliks. Ek sal die koerant bly koop net vir haar.

Boeke24 het Maandag vier resensies geplaas, waarvan twee oor Afrikaanse boeke is. Ilza Roggeband bespreek Esta Steyn se Biegbrief & ander verhale. Jacomien van Niekerk skryf oor Adriaan Coetzee se bundel Gordel.

Ek het albei gelees en het min klagtes. Glo nie ek gaan die twee boeke wat onder bespreking is self koop nie, maar dis nou maar ekke. As ek nie oorrompel word deur ’n resensent se geesdrif nie, raak ek agterdogtig.