Profile photo of crito

by crito

Hartkloppings

Augustus 24, 2016 in Uncategorized

As ek reg onthou, was dit Elmore Leonard wat oor clichés gesê het menst nooit iets moet gebruik wat jy gereeld hoor nie. Resensente is ook skrywers, en mens kan van hulle verwag om die geykte uitdrukkings te vermy – doodgewoon omdat hulle hul seggingskrag verloor het.

Cas van Rensburg is ’n bedrewe stilis, en in sy resensie van Deon Meyer se Koors (Boeke24) bedien hy hom van min clichés. Die omstandighede, uiteraard, is soms nie werklik in die resensent se guns nie.

Van Rensburg se beskrywing van die boek en verhaal voor hom is genoeg om jou te laat besef Koors is nie ’n Mad Max-kloon nie. Dit is ’n boek wat ’n substansiële sprong gemaak het in Meyer se algemene aanpak. Dit het ’n filosofiese element, deels omdat die verhaal daarna maak, maar ook omdat die skrywer self besig is om hom meer te verdiep in die menslike kondisie.

Die resensent gee aandag hieraan, en maak ook ’n paar verrassende draaie  voordat hy met groot lof vir Meyer afsluit. ’n Mens voel lus om die boek onmiddelik te koop.

Pieter Steyn se resensie van Martin Steyn se jongse misdaadroman, Swartval (Boeke24), is nie minder geesdriftig nie, maar dit laat die leser minder onder die indruk van die boek se uniekheid omdat dit sulke voorspelbare dinge sê.

Steyn vergelyk die boek met die TV-reeks Criminal Minds, en vind dit beter “omdat die woordsketse so vernuftig geskilder word dat jou brein tonele skep waarvan skeppers van televisiereekse net kan droom.”

Goed, ek aanvaar dit, want ek weet Martin Steyn is ’n bogemiddelde spanningbeskrywer. Maar daarna kom die clichés. Verkragtinstonele laat jou hart ruk. Die tonele is brutaal.

Dan kry die resensent beter koers, wanneer hy verder ingaan op die uitwerking van die verkragtingtonele, net om weer rigting  te verloor: “Swartval is ’n sielkundige spanningsroman wat jou boei, jou hart laat klop, jou woedend maak, ’n traan in die hoek van jou oë laat opdam”. Daarna word die spanningslyn “snaarstyf gespan” …

By die herlees van die resensie is ’n paar dinge duidelik: Pieter Steyn wil die boek ten sterkste aanbeveel; en die verkragtingstonele is vir hom die element wat hierdie roman opspraakwekkend en leeswaardig maak. Wens hy het sy resensie uit die staanspoor oor daardie boeg gegooi, en vergeet van die hartrukkings en asemhalingsprobleme.

Profile photo of crito

by crito

So baie vrae

Augustus 10, 2016 in Uncategorized

Irna van Zyl het my simpatie. Ná Deborah Steinmair se louerige ontvangs van Van Zyl se debuutroman, Moordvis, het Boeke24 nou twee resensies daaroor die lig laat sien. By Helen Schöer se bespreking is daar ’n mooi foto van die skrywer in ’n gesellige luim, by Erika de Beer s’n die boek se omslag.

Ek sal Van Zyl dit nie kwalik neem as sy wens dat hulle maar volstaan het met net een resensie nie. Hoekom, wonder ’n mens, twee resensies plaas?

Om sake verder te vertroebel, spreek albei in hul inleidings sake aan wat vir alle betrokkenes ongemaklik sal wees.

De Beer verwys na die baie positiewe aanbevelings deur Marita van der Vyver en Karin Brynard op Moordvis se omslag. En dan gaan sy voort en beskryf ’n leeserevaring waarin sy op bladsy 179 (uit sowat 300) “steeds verskonings kry om nie verder te lees nie”.

Sy geniet hierdie boek duidelik nie soveel soos Van der Vyver en Brynard nie. Sy vind tekens van swak redigering  (of noem dit maar inkonsekwentheid deur die skrywer – dis seker iets van albei.) Sy vind ’n sekstoneel wat vir haar uit plek is. Daar is net teen die einde aksietonele. Die roman vervul nie sy potensiaal nie.

En so meer. Haar slotsom is negatief.

Schöer open met ’n opmerking wat die aandag vestig op die groot verwagtinge wat daar vooraf (skynbaar in mediakringe) vir Moordvis gekoester is. “Dit moet lekker vir ’n debuutskrywer wees om soveel aandag te kry,” gaan sy dan voort, en dadelik kry ek hond se gedagte.

Haar intro smeek om opgevolg te word deur ’n opmerking te dien effekte dat die groot verwagtinge nie verniet was nie. Maar daardie opmerking kom nie.

In die plek daarvan lewer Schöer verslag van die inhoud, en eindig met ’n kritiese opgaaf van die dinge wat Van Zyl nié gedoen het nie.

Haar slotopmerking is: “Ek vermoed Van Zyl hét ’n ingeligte, interessante en welgevormde opinie oor al die agtergrond wat nagevors is, maar dis asof sy dit doelbewus uit die storie gehou het en ek kan nie help om te wonder hoekom nie.”

Sy spreek haar nie uit oor die sake wat De Beer aanroer nie; minder negatief dus, maar nog nie ’n lofrede nie.

Wat verdere besinning verg, is iets wat my uit die staanspoor gekwel het. Helen Schöer maak tereg die opmerking dat Irna van Zyl “’n groot gees in die medialandskap” is. Schöer self is redakteur van ’n tydskrif in die Media24-stal. De Beer is ’n vryskut-joernalis. Is dit vir die koerantleser nodig om bedag te wees op óf kollegiale toegeeflikheid óf afguns? Speel die feit dat Van Zyl lank die Media24-dampkring aangesny het, maar nou by hul mededinger publiseer enigsins ’n rol?

Die meeste tekens van gewilligheid om vir Van Zyl die binnevet van die boud te gee, kry mens in Schöer se resensie. Sy bly by die storie, is nie krities oor die stereotipes nie, kyk nie noukeurig vir strukturele foute soos De Beer nie. Die kern van haar kritiek handel oor Van Zyl se onvermoë/onwilligheid om sekere bewaringstemas verder te ontwikkel.

Sy maak ’n opmerking soos “Van Zyl hét die skryfvernuf en haar hart sit op die regte plek …” en vermoed dat “Van Zyl ’n ingeligte, interessante en welgevormde opinie [het} oor al die agtergrond wat nagevors is”. Maar …

Ek vind nie tekens van afguns of oormatige toegeeflikheid in Schöer se bespreking nie. Respek, ja – en die gevoel dat meer vir Schöer gehinder as wat sy bereid is om uit te spreek.

De Beer se resensie is iets heeltemal anders. Hierdie resensent kom al ’n klompie jare met Boeke24 aan, en het my in die verlede al erg geïrriteer met haar nuk om die storie oor te vertel eerder as om krities te reageer op die boek voor haar.

Maar sy het algaande gewerk aan haar aanpak. Mens kan sonder huiwering hierdie resensie uitsonder as haar beste nog. Dit is ’n resensie wat verskeie sake aansny, en implisiet vrae vra waaroor die leser kan gaan nadink. Enkeles wat vir my na vore gekom het:

– In watter mate is dit ’n uitgewer se plig om sy skrywers teen hulself en publikasiedrif te beskerm – behoort ’n redakteur byvoorbeeld in te gryp wanneer dit begin lyk of ’n skrywer ’n vervelende stilistiese eenselwigheid in sy skryfwerk kry?

– Is ’n skrywer deurentyd seker dat dít wat hy skryf, interessant bly vir die leser?
– Hoe moet ’n leser reageer wanneer daar kontinuïteitsfoute in ’n verhaal is? Is dit nie die taak van skrywer én redakteur om te sorg dat die verhaal “klop” nie?
– As dit vir ’n resensent duidelik is dat die potensiaal van die gegewe waarmee die skrywer gewerk het, nie gerealiseer het nie, moet die skrywer die blaam daarvoor dra – of die uitgewer wat die skrywer nie tot verantwoording geroep het nie?
– In die lig hiervan besef ’n mens dat De Beer haar intro baie fyn gekies het: Wie doen verantwoording vir celebrities en bekende skrywers se reklame-bydraes op die omslae van boeke?

De Beer lewer dan ook een van die verdoemendste paragrawe wat ek nog in ’n resensie gelees het:
“Toe ek op bl. 179 van sowat 300 kom en steeds verskonings kry om nie verder te lees nie, het ek gedink ek het dalk net te min op ’n slag gelees, voor begin en een stryk deur gelees. Dit het nie gehelp nie. As selfs Moerdyk ‘sukkel om sy lus vir die Boelie-saak te hou’ (bl. 166), hoe moet die leser voel?”

Geen kunstenaar wil hoor dat sy werk oninteressant is nie. Dit is die soort oordeel wat lê buite dinge soos styl, skryfvernuf, aanwending van retoriese elemente, taalvaardigheid en tematiek. Dit gaan oor die aanspraak op die leser se aandag. Hierdie opmerking van De Beer is nie ’n klap nie, dis ’n kanonskoot. En dit is nie net die skrywer wat getref word nie.

Maar is hier van afguns sprake? Duidelik nie. As daar was, sou hierdie blog  heeltemal ’n ander aangesig gehad het.

Profile photo of crito

by crito

Om mee te begin

Augustus 3, 2016 in Uncategorized

Jy sal ’n besielde resensent altyd uitken aan sy inleidende paragraaf.

In afgelope Sondag se Rapport skryf Thys Human oor Valda Jansen se Hy kom met die skoenlappers. Dit is nie aldag dat mens ’n eerste paragraaf raakloop wat tegelyk inleiding en potensieel ’n resensie op sy eie kan weees nie. Human kry dit híér reg.

Hy gee ’n aanduiding van die inhoud, oor die konteks waarin dit verskyn, gee ’n evaluering, en dan sluit hy dit af met ’n opmerking wat as skakel kan dien tot die res van die resensie. “Inteendeel, Jansen se teks het ’n bekoring van haar eie” rig die leser op wat volgende kom, naamlik ’n uiteensetting van die “bekoring van haar eie”.

Ek hou van Human se skryfstyl – baie bondig, en inhoudelik só op die krag van die roman gerig dat ’n mens hom ’n ideale resensent sou kon noem. Hy “verkoop” die roman aan die publiek, hy gee vir die outeur ’n klankbord en evaluering wat sy nuttig sal vind, en hy lewer genoeg aanknopingspunte vir die student van die letterkunde.

Joan Hambidge se bespreking van Vloeibare middelpunt, die nuwe bundel deur Martjie Bosman, is in meeste opsigte doeltreffend.

Maar haar inleidende paragrawe wek die indruk dat dit met akademiese doelstellings geskryf is. Dit is só neutraal en formulisties dat dit op paradoksale wyse gepas is: Jy lees omdat jy wag vir die oordeelswoorde, wat gepas eers in die tweede laaste paragraaf opduik.

Ek kan nie die gevoel afskud dat Hambidge die resensie anders sou aangepak het as sy werklik in vervoering was nie. Verskeie kere in die loop van die resensie kry mens die gevoel dat ’n formulering die kapstok vir ’n beter intro sou gewees het: “die oorgange tussen sekerhede, die prosesse van liminaliteit, word in hierdie bundel ondersoek”; “Ons vind hier ’n digter wat op ’n intelligente wyse besig is met ’n bestekopname en in vreemde landskappe haar eie digterlike woorde plaas teen ’n groter ‘backdrop’ “; “Alles in hierdie bundel het dan met ’n mitologiese proses van transformasie te make; van metamorfose en vervreemding”; “Die sublieme is subliminaal en mites (mitologie), die metafisika hou dikwels skuiling ondergronds, maar die sensitiewe en intelligente persoon kan dit aanvoel en verwoord”.

Pieter Steyn se inleiding tot sy resensie van ST Potgieter se Sirkel van Noodlot is veelduidend – hy koop vir hom tyd om die onafwendbare te moet sê.

Steyn begin met opmerkings oor die konteks waarbinne die boek verskyn – amper belangriker as die boek self. Daarna maak hy korte mette van die roman – baie beleefd, maar die mette is moers kort om die minste te sê.

Eintlik kry ek ST Potgieter effens jammer. Dis sekerlik geen plesier om te moet hoor dat jy in dieselfde genre as Deon Meyer, Rudie van Rensburg, Karin Brynard en Chris Karsten skryf maar glad nie op dieselfde vlak van finesse is nie.

Profile photo of crito

by crito

Skaamlekkerkry

Julie 27, 2016 in Uncategorized

Amanda Botha se resensie van Marga van Rooy en Henriëtte Boot se boek Marga & Henriëtte: In die skadu van skisofrenie (Rapport Boeke) is in baie opsigte ’n verspeelde kans. Nie dat dit ’n swak resensie is nie, allermins,

Maar die aanpak is nie sekuur nie. Die boek is een wat mense in die hand sal neem omdat hulle belangstel in die “celebrity”-status van Marga van Rooy. Sy behoort in die eerste sin van die resensie al te figureer.

Maar haar voornaaam word eers in die tweede paragraaf, en heel aan die einde daarvan, genoem. Die resensent se aanspraak op die aandag van iemand wat die vorige dag die trauma van die Stormers en Sharks se belaglikhede moes beleef, is daarmee aansienlik verminder.

Wat jammer is, want Botha doen haar bes om by die hart van die boek uit te kom.

Marius Crous het weer my aandag dadelik getrek deur ’n verband te trek tussen Ilse van Staden se bundel Waar die oog van stil word (Boeke24) en die musiek van Debussy. Dit is ’n interessante vergelyking, en het my end-uit laat lees aan die bespreking.

Ek wens net resensente wil begin wegskram van die ou cliché “bedrieglike eenvoud”. Dis dra vir my dieselfde trefkrag as iemand wat sê Naas Botha is bedrieglik woorvernuftig.

Dineke Volschenk het haar mening oor Constant Smit se Goud kan nie roes nie (Boeke24) oënskynlik met haar tong diep in die kies geskryf.

Die boek is bedoel vir mense wat agter ’n intrige aan lees, sê sy. Dit laat haar dink aan Louis L’Amour se stories. Die hoofkarakter ontdek ’n baie ryk goudmyn (sic), en daar is ook ’n Portugese ontdekkingsreisiger op die toneel. Maar sy besef die skrywer het ’n baie aktiewe verbeelding – “dis nie onmoontlik om enigiets te glo nie.” En die mense is politiek korrek lank voor dit die soort van manier was om dinge te doen. En dan kom daar ook geheime agente op die toneel en uiteindelik, sê Volschenk, sal die “regte lesers”, mans en vroue wat net vermaak wil word, dit baie geniet.

Agge ja. Dis ’n gawe resensie. Weet nie of ek die boek sal lees nie, maar ek besef nou dat Volschenk dit reggekry het om ’n resensie te skryf in die toon ekwivalent aan die begrip “skaamkwaad”, maar van toepassing op lekkerkry kry. Skaamlekkerkry?

Profile photo of crito

by crito

Ontroering

Julie 20, 2016 in Uncategorized

Elmari Rautenbach, wat aanstaande jaar ’n sentrale rol gaan speel met die Woordfees hier op my dorp, was op haar dag redakteur van Boeke24, en het as redakteur van Insig ook ’n sterk invloed gehad op daardie publikasie se hantering van boeke. In die meer onlangse verlede het sy dikwels onderhoude met skrywers bygedra tot boekeblaaie. Sy resenseer soms boeke, maar boekresensies is nie haar hoof-aktiwiteit nie.

Hopelik gaan dit verander. Die resensie wat sy vandeesweek in Boeke24 had oor Valda Jansen se Hy kom met die skoenlappers is van só ’n aard dat mens hoop haar bydraes neem net toe: Uitstekend uiteengesit, ’n vloeiende betoog, ’n verkenning van die materiaal sonder om al die “skatte” in Jansen se werk bloot te lê.

Sy deins weg van die verhaal verklap deur net die raamwerk te skets. Dit gaan oor ’n vrou wat haar geliefde in Oos-Duitsland agterlaat, en jare later verneem hy is oorlede. Haar destydse verlating was gehul in troebelheid, en daarom het ek van “skatte” hierbo gepraat. Dit gaan nie hier om skatte nie, maar om die kwellings van die gees, die manier waarop tussen hede en verlede balans gevind word in ’n omstandigheid waarin skuldgevoelens vernietigende houe slaan en die siel verder gekneus word.

Rautenbach, as leser, is diep ontroer, kom mens agter. Jansen verweef sosiale kommentaar met haar vertelling, en die manier waarop Rautenbach die inleidende paragrawe skakel met die laaste paragrawe gee ’n duidelike boodskap: Niemand gaan hierdie boek lees sonder om ’n ander mens anderkant uit te kom nie. Veral nie diegene wat onbewus was van die uitwerking van die sewentigs en tagtigs se stres op militêre families nie.

Op dieselfde blad bespreek Elsabé Brits Mishandel, misbruik, misken deur Carla van der Spuy en Amor van der Westhuizen (Boeke24). Van der Westhuizen is een van Joey Haarhoff se kinders – en dus een van die mense wat ten slegste geraak is deur Gert van Rooyen en Haarhoff se dade.

Brits het ’n nugtere aanpak en raak nie maklik op ’n dwaalspoor gelei nie. Wat ek die meeste van die resensie waardeer, is hoe sy, nes Rautenbach in haar resensie, aandui dat die menslike drama die sterkste tot mens spraak; sy moet, anders as Rautenbach, sorg dat haar lesers bewus is van dubieuse dinge rondom die relaas. En dit doen sy baie deeglik.

Amanda Botha se resensie van Die Groot Drie: ’n Eeu van spotprente in Die Burger 1915-2015 , saamgestel deur Francois Verster (Rapport Boeke), is informatief genoeg om die aandag te hou van diegene wat hulle nog bemoei met die geskiedenis van die kwynende Afrikaanse Pers.

Dit sê heelwat dat Botha vir D.C. Boonzaier, T.O. Honiball en Fred Mouton hoog genoeg ag om hulle internasionale aansien te gee.

Ek sou graag die boek byderhand wou gehad het om te sien hóé stewig die voete van dié taksering is – maar dit is sekerlik die punt. Die paar afbeeldings by die webwerf gee net daardie ekstra dryfkrag aan mens se groeiende nuuskierigheid.

Uiteindelik, ’n paar dae later en boek in die hand, weet jy sy het reg.

My stuiwer: Wat gaan van die Afrikaner word wanneer Fred Mouton sy penne wegpak?

Profile photo of crito

by crito

Sonderling

Julie 12, 2016 in Uncategorized

Twee sonderlinge resensies onder die jongste oes. Helize van Vuuren oor Die na-dood van Breyten Breytenbach (Boeke24), en Deborah Steinmair oor Irna van Zyl se Moordvis (Rapport Boeke). Dis miskien makliker om te begin by Steinmair se bespreking, want dit vervul sy funksie as boekresensie.

In soverre dit moontlik is om ’n patroon of procédé te bespeur in enige resensente se resensiestyl, kan mens sê dat hierdie ene buite Steinmair se patroon val.

Goed driekwart van die resensie is afgestaan aan die oordra van ’n verhaalsamevatting. ’n Mens kry dadelik die spesmaas dat Steinmair nie heeltemal in vervoering is met Moordvis nie. Sy probeer wel om die verhaalsamevatting aan te bied in formulerings wat mens se belangstelling sal prikkel, maar dis ’n ongemaklike proses.

Daarna kom Steinmair se reaksie. Om te sê dat sy underwhelmed is, is omtrent dieselfde as om te konstateer dat Susan Sontag maklik sigbare wenkbroue het. Die toon is gedemp, die loftuitinge huiwerig: “Dis ’n heel vaardig geweefde misdaadroman; lig en vol kinkels.”  Bespeur ’n mens ’n onuitgesproke gevoel by die resensent dat die gegewe nie werklik iets nuuts tot misdaadromans bring nie? Sien: “Dit bevat al die clichés wat die resep vereis …”

Dan uiteindelik ’n evaluering met die goedkeuring in klein maat: “Moordvis poog nie om meer as ’n onderhoudende spanningsverhaal te wees nie” met ’n brons sterretjie op die kinnertjie se voorkop: “lesers behoort te byt en die hoek te sluk”. Eina.

Helize van Vuuren se resensie van Die na-dood is fris geskryf, maar daar is feitlik nie ’n paragraaf waarin daar nie iets opduik wat mens irriteer nie. Ek weet nie of dit Van Vuuren se pogings is om haar gewaarwordinge van die bundel presies te verwoord nie. In die eerste sin smak “nader runnikende apokalips” na pretensie. Daarna storm sy voort en sê die bundel is soos ’n “simfonie van sand”. Wat op aarde beteken dit? Kom die verwysing uit die bundel self? Of is sy net opgepluk met die idee van gekonkretiseerde klank? (En liewe prof Van Vuuren: Sand kan Kalahari-fynsand of harde Ermelo-kluite wees …)

Daarna raak sy die pad verder byster. Om in ’n dagblad-resensie te verwys na Paul Celan se Heidegger-vers “Todtnauberg” sonder om dit behoorlik te verduidelik, is sommer net vertonerigheid.

Vervolgens raak Van Vuuren slaags met die bundel, al die implikasies en betekenisse. Enigiemand wat die volle nut van hierdie resensie wil hê, sal dit net kry met die bundel byderhand.

Ek dink nie Van Vuuren het reg laat geskied aan haar eie insigte of die bundel nie. Om ’n voorbeeld te gee: Diep in die resensie sê sy “Die na-dood sluit aan by die eksperimentele Amerikaanse poësie van ná September 2001, teen die grein van enige bekende tradisie. “ As sy nét hierdie opmerking as uitgangspunt gebruik het en die hele bespreking in daardie teken bespreek het, sou haar bespreking moontlik meer verstaanbaar gewees het. Maar sy sê dit net en huppel dan voort na haar volgende insig, en dan nog een, en nog een.

Soos dit is, probeer sy om die rykdom aan inhoud van die gedigte alles onder die loep te bring – sekerlik ’n onmoontlike taak.

Wat inhoud betref, is dit gewis nie ’n swak poging nie. Van Vuuren bly een van die beste ontleders van digkuns, dis net jammer dat sy nie haar insigte kan formuleer op ’n manier wat vir ’n koerantleser onmiddelik sin sal maak nie. Het hierdie bespreking by LitNet verskyn, sou sy die oorvloed van ruimte sekerlik aangewend het om baie van die hangende opmerkings te belig.

Ongelukkig is die bestemming van haar resensie ’n koerant met ruimtebeperkings en ’n leserspubliek wat die resensie “koud” lees. Verloor mens sig van dié konteks, verloor jy ook jou lesers.

Profile photo of crito

by crito

Kragtaal

Junie 29, 2016 in Uncategorized

Is dit nodig om te vloek in ’n resensie? Deborah Steinmair en Kerneels Breytenbach gebruik elk met taamlike effek in hul jongste resensies – die vraag is net of dit fatsoenlik en gemotiveerd is.

Steinmair bespreek Karin Brynard se nuwe roman, Tuisland, in Rapport Boeke. Dis Steinmair deluxe. ’n Resensie wat soveel moontlik van die roman toelig sonder om die plesier en verwikkeldheid presies uit te spel.

Op ’n manier herinner sy aan die resensiestyl van Rykie van Reenen. Eenvoudige taalgebruik, opregte gevoelens wat verwoord word, en geen kans dat die leser dalk sal begin wonder of die resensent tong in die kies skryf nie.

Daarom dat dinge soos “Mensig, die vrou kan skryf”, “die generaal se witbroodjie”, “pierewaaier-polisieman”, “sy neuk al skeef” en “die karakters (is) duidelik” ten slotte opvolg met ’n allesopsommende uitroep van bewondering: “Magtag!”

Volgens my is dit ’n totaal aanvaarbare gebruik van kragtaal. Ek het op my eentjie probeer dink aan woorde waarmee mens dit sou kon vervang, maar Steinmair het die regte ene gekies.

Al wat my uiteindelik gekwel het, is hoe ook Steinmair dit regkry om ondanks haar bewondering vir Bryanard se boeke totaal in gebreke te bly om die afwesigheid van Ghaap aan te spreek; asook haar verklaring “Beeslaar is ’n karakter wat baie stadig op my gegroei het”. Wat? Is hy ’n vrat?

Breytenbach resenseer Johan Kruger se Die formidabele Ling Ho (Boeke24). In die tweede paragraaf laat waai hy met “Fokkit, maar ek het lekker gelees aan Die formidabele Ling Ho!”

Ook hier het ek gewonder wat anders hy sou kon gebruik het: magtag, gedorie, mapstieks … Die kanse vir ligsinnigheid en sarkasme is groter, en uiteindelik sal ’n mens moet toegee dat fokkit, ’n redelik bekende woord in algemene omgangsgebruik van Afrikaans, tog in hierdie konteks baie funksioneel is.

Breytenbach wil die aandag dadelik trek vir die punt wat hy in die daaropvolgende paragrawe maak – mens moet satiriese romans verkieslik so gou as moontlik na publikkasie lees omdat die konteks so vinnig verander.

Dit bly natuurlik ’n ope vraag of mens fokkit baie gereeld kan gebruik. Meermale binne een resensie sou die resensie laat klink soos ’n vroeë toneelstuk van Pieter-Dirk Uys; gereeld in sy resensies sal daarvan ’n stilistiese hebbelikheid maak. Ek glo nie ons gaan dit gou weer sien nie. Die res van die resensie is in “skoon” taal geskryf, wat baie opmerklik is en uiteindelik net weer die aandag teruglei na daardie een woord.

Uiteindelik voel mens ook dat die gebruik daarvan die skokwaarde van die woord verminder.

’n Laaste gedagte oor dié resensie. Selfs geoefende resensente kom gruwels oor. Breytenbach se oorvloed van “moeiteloos” is ’n goeie voorbeeld daarvan.

Profile photo of crito

by crito

‘n Kwessie van groei

Junie 22, 2016 in Uncategorized

Cas van Rensburg spreek in Boeke24 die oordeel uit oor Karin Brynard se derde roman, Tuisland. ’n Ou hand soos hy weet presies wat al die Brynard-aanhangers (waaronder ek tel) wil weet: Het Brynard gegroei as skrywer?

Vra jou wel af hoekom juis dié vraag vir die afficionados belangrik is. Brynard was met Plaasmoord al ’n misdaadskrywer wat met ’n literêre romansier se sensitiwiteit haar woordwerk uitgelê het. met Onse vaders het die klem sterk op die spanningselement geval, meer as op die literêre. Watter kant toe nou?

Die inleidingsparagraaf van hierdie resensie is ’n gekompakteerde boodskap. Die groei is in die literêre rigting, maar die narratiewe rigtingwyser is steeds die misdaadoplossing. Die eerste paragraaf is vir bewonderaars geskryf, ’n direkte aanduiding dat hulle nie teleurgesteld gaan wees nie. Die res van die resensie is ’n formaliteit, agtergrond vir die toekomstige leser, en tydgenootlike evaluasie vir die lesers van die toekoms wat gaan navorsing doen oor die skrywer Karin Brynard.

En diegene wat Brynard nog nie beleef het nie, sal ná hierdie resensie sekerlik geen verskoning meet hê nie.

Maar, maar ….

Hoe Cas van Rensburg dit regkry om die geleentheid te laat verbygaan om die leser in die prentjie te bring betreffende Ghaap, dít weet nugter alleen.  Waarheen het hy verdwyn? Was die telefoongesprek met hom teen die einde van Onse vaders sy laaste verskyning?

Nee man, só maak jy nie met Brynard-bewonderaars nie.

Alé Steyn se bespreking van Ilse van Staden se veearts-roman Goeie dood wat saggies byt (Rapport Boeke) is uitnemend en doeltreffend. Dit wek belangstelling en verklap nie geheime nie. Wat my wel gepla het, is dat sy duidelik voel die omslag is onvanpas en die titel té obskuur, maar sy het nie die moed om dit pront te stel nie. “Moenie dat die omslag of titel jou afskrik nie” – dit is té sagkens gestel, en laat mens voel dat Steyn nie werklik sterk voel oor dít wat sy met die kru omslag en onverklaarde (deur Steyn) titel wil kontrasteer nie.

Heleen Meyer se resensie van Die Banting-oplossing van Bernadine Douglas en Bridgette Allan  (Rapport Boeke) is’n uitstekende poging om ’n boek se inhoud uiteen te sit sonder om in die kleiner detail verstrik te raak. Dit bly net vir my vreemd dat sy oor hierdie nuwe publikasie kan skryf sonder om ooit na Tim Noakes en Kie se baanbrekeresboek oor dieselfde onderwerp te verwys en te sê of die nuwe boek ’n verbetering is op die Noakes-boek.

In kontras het ek Johan van Zyl se blootlegging van Groente van tuin tot tafel (Rapport Boeke) met groot innerlike lekkerkry gelees. Mens snap gou dat hy redelik onlangs begin het met sy eie tuin en die groei van groentes vir sy eie tafel, en dit is ’n plesier om te sien hoe subtiel hy dit gebruik om sy reaksie op die boek te ondersteun.

Hy veskaf ook ’n verklaring vir die genot wat ek Saterdae uit my tuinwerk voel: “Blootstelling aan die mikrobiese diversiteit in grond – en spesifiek die grondbakterie genaamd Mycobacterium vaccae – onderdruk nie net inflammasie in Homo sapiens nie, maar is ook ’n natuurlike antidepressant wat serotonienproduksie ’n hupstoot gee en jou gelukkiger en meer ontspanne laat voel.”

Wil jy nou meer!

Profile photo of crito

by crito

Erwe van die vaders

Junie 8, 2016 in Uncategorized

Dis nie elke dag Krismis nie. Vandeesweek was daar ’n handjievol resensies van nuwe Afrikaanse publikasies, wat mens met wilwillendheid deurgelees het, en een resensie wat vasgesteek het in jou gedagtes. Dit is Erika de Beer s’n van Die skaalmodel in Boeke24.

Dié roman van Anneli Groenewald sorg dat Skipskop en sy geskiedenis, gekaats teen die moderne lewe op Bredasdorp, deel van ons nasionale narratief bly. As mens dink hoeveel deur die jare oor Distrik Ses geskryf is, is hierdie hopelik die begin van ’n nuwe herstelproses. Terwyl ons owerstes nou grond wil teruggee …

De Beer se reaksie op die boek is vir my veelseggend. Sy haal heel tereg David Kramer se bekende liedjie oor Skipskop op. Daardie liedjie het baie harte geroer, maar nie dié van die Botha-regime nie. Die resensent laat haar nie verlei voor die versoeking om die verhaal te probeer vertel nie. Die skaalmodel maak nie daarna nie.

Wat sy wel doen, is om sensitief en gevat te reageer op die inhoud. Haar argumentasie is bedees, maar uiteindelik glo mens haar heeltemal wanneer sy sê dat Die skaalmodel die soort werk is wat die leser nie toelaat om op te hou lees nie.

Die enigste ander resensie wat iets nuuts gebring het, is Deborah Steinmair s’n oor Pirana, die nuwe Kassie Kasselman-roman deur Rudie van Rensburg (Rapport Boeke).

Die probleem hier vir enige resensent is wat mens nuuts kan sê oor ’n roman waarvan die hoofkarakter reeds in ’n viertal ander boeke sy ding gedoen het? Hoe resenseer mens Lee Child, Deon Meyer, Patricia Cornwell?

Steinmair bring die fokus terug na Kasselman en sy hebbelikhede, en doen dit op ’n vars manier. Vir diegene wat nog nooit Rudie van Rensburg se romans gelees het nie, is hierdie die ideale kennismaking. Vir diegene wat al alles uit Van Rensburg se pen gelees het, is egter nie veel meer nodig as om te sê die roman is weer tops nie. En dít kry mens eintlik al in die opskrif. Kasselman-aanhangers weet van crème soda.

Profile photo of crito

by crito

In die kol

Mei 31, 2016 in Uncategorized

Toe ek sien dat Sonja Loots die resensent is van Ryk Hattingh se Huilboek (Rapport Boeke), was ek ek bly sonder dat ek eens die bespreking gelees het. Ek het die roman pas klaargehad op my Kindle, en op ’n eiland gesit en huil. Ken dié heimwee.

Loots is nie iemand wat die drempels van boekeblaaie deurtrap nie; sy is ’n skrywer wat oënskynlik net resensent word wanneer sy regtig voel die boek is die moeite werd. Dit is ’n uitmuntende keuse deur die boekredakteur – Huilboek is ’n werk wat bespreek moet word deur iemand wat die stryd en spel met woorde en gedagtes van binne-uit ken. Soos Sonja Loots.

Die groot probleem wat sy as resensent moes aanspreek, is hoe mens ’n roman takel wat nie juis ’n ingewikkelde verhaal het nie, maar ’n baie groot homp geskiedenis, persoonlik en andersins, in twee lande betrek.

Sy neem uit die staanspoor in ag dat Hattingh wil bestek neem van ’n paar mense se plek in die groter geheel: Hoe verskil mense se rolle, en wat rig hulle uit met hul lewens. Loots gee nie ’n samevatting van die verhaal nie, sy lig eerder die kern-gedeeltes uit, en trek die verbande.

Haar slotsom kan mens beaam: Die boek is diep ontroerend. En Loots se laaste opmerking, in gedempte toon, is die boek waardig. Mens hoef nie te skree as jy wil lof toeswaai nie.

Naas Loots se resensie is Daniel Hugo syne oor Breyten Breytenbach se jongste bundel, Die na-dood.Toe ek dit klaargelees het, het ek gevoel dis nou genoeg: Ek het die beste beleef wat Rapport Boeke ons in baie jare op een Sondag kon bied.

Dit is altyd interessant om te sien hoe een digter op ’n ander se werk reageer. Dit is ongelukkig ook so dat nie alle digters goeie resensente is nie. Maar Hugo is een van die bestes, oor digkuns.

Sy resensie is tegelyk ’n taksering van Breytenbach en ’n opgaaf van sy vervoering. Dít is wat so baie resensies mis, naamlik die resensent se werklike, diepgevoelde reaksie. Hugo weet hoe om dit te verwoord sonder om soos ’n rasieleier te klink, en al wat hy wil doen is om deur sy reaksie ons almal baie nuuskierig te maak.

Die resensent is ook baie bewus van Breytenbach se onlangse taal-politieke standpunte, en vind ’n baie mooi manier om sy steun aan die digter toe te sê én die resensie te sluit.

Dankie, suster en broeder.

Marius Crous bespreek op dieselfde dag Heilna du Plooy se Die taal van been in Rapport Boeke. Dit is ’n resensie met heelwat verdienste – en een plek waar hy homself in die steek gelaat het.

Hy haal Du Plooy se waarskuwing vooraf aan dat “Hierdie verhaal is fiktief, en tog is dit die waarheid gelieg” maar sien nie raak dat hy dit hier te make het met een van die sleutels tot Du Plooy se kuns nie. Ek dink hier aan haar 1995-artikel oor TT Cloete se kortverhaal-bundel Die waarheid gelieg, wat in die tydskrif Literator verskyn het. Van die dinge wat sy daarin sê oor Cloete se skryfwerk en sy aansluiting by Kafka en Borges, kan ook oor haar en Cloete, en haar en Isak Dinesen (wie se werk sy in hierdie roman verweef) van toepassing gemaak word.

’n Verspeelde kans miskien, maar soos gesê het die res van die resensie baie substansie.