You are browsing the archive for Baxter.

Al die blikkitare in die K(r)amer

January 11, 2013 in Geen Kategorie

“Dis koel hier in die kamer,
my naam is David Kramer …”

Só open hy die vertoning op ‘n koelerige Januarie-aand voor ‘n stampvol saal.

Ek’s by die vertoning Kalahari Karoo Blues van David Kramer. David Kramer kom met sy rooi skoene op die verhoog gedans. Reeds op die verhoog, staan ‘n onbekende klompie. ‘n Orkes en dan ‘n paar mense: ‘n vrou met ‘n geboë hoof en ‘n verslete Voortrekkerkappie daarop en ‘n man met ‘n doktersjas, onder andere. Agter hulle almal op ‘n doek is groot, bont skilderye wat deur ‘n projektor mekaar afwissel. (Gedurende die pouse vertel iemand my David het self die kunswerke geskep.)

Die agtergrond van die vertoning is dat David Kramer gehoor het van musikante in stofdorpies en dat hy hulle gaan opsoek het. Mense wat kitare met teelepels bespeel. Mense wat viole bou van blik. Mense wat rieldans. Mense wat sing dat jou hart daarvan breek. Hy het hulle gaan vind en hy het sommige van hulle saam op die verhoog by hom gehad gisteraand: vir Hannes Coetzee en vir Mary Kriel (kyk na Mary Kriel se foto heel bo – sy was ook verlede jaar by die ATKV se Rieldanskompetisie) en vir Oteng Piet.

David gee vir ons almal agtergrond van hoe hy die aand se kunstenaars opgespoor het en van dan weg met “My naam is Pepsi-Cola”. Dié lied is geskryf deur Dawid van Rooi van die Koue-Bokkeveld. Dit was een van waarskynlik twee of drie liedjies wat David self gesing het. Die res van die tyd het die ander mense op die verhoog gesing, hul musiekinstrumente gespeel of hul danse gedans. Kortom, hulle het die stories vertel.

David Kramer was die narrator. Hy het tussendeur vertel wie is volgende aan die beurt. Bietjie agtergrond gegee van elkeen. Dalk was hy net die gom wat die boek se papiere aan die omslag vasgeplak gehou het. Want die groot storie is vertel deur al die ander kunstenaars. Ja, ek noem die mense met hul gehawende klere inderdaad “kunstenaars”.

In ‘n ander bloginskrywing, het ek verwys na die olifante in die kamer.

Ons almal ken olifante in kamers, vandat ons baie klein is, nog voordat ons woorde het om daaroor te kán praat. Ons ken die skuif van atmosfeer, die rimpelings wat ‘n slegte atmosfeer deur ‘n vertrek kan stuur, hoe toksies dit mens se binnekant laat voel. Of wat ‘n lekker atmosfeer kan veroorsaak. Dit kan jou wêreld verander. En niemand hoef ‘n woord daaroor te praat nie.

Die olifant in die kamer is dieselfde. Maar hy is ‘n moeilike kalant. Almal sien hom, almal wéét hy is daar, maar niemand praat oor hom nie.

Dis wat ek hulle noem: kunstenaars. Ten spyte van die groot olifant in die kamer (elkeen van ons se vooropgestelde idees en stereotipiese idees van mekaar), het die mense op die verhoog – wat nie oor universiteitsgrade of dalk eers lopende water in hul huise beskik nie – kunstenaars in eie reg geword vir die gehoor, wat weer op hul beurt bestaan het uit uitgelese joernaliste en mede-kunstenaars van alle kultuurgroepe.

Die twee kragtigste komponente van die vertoning was vir my toe Mary Kriel met haar uitgewaste, pienk Voortrekkerkappie opstaan en begin sing.

Hier is Mary Kriel (foto: Naomi Bruwer).

Hier is die lied wat sy gesing het:

“Daar het ‘n doringboompie
vlak by die pad gestaan,
waar lange ossespanne
met sware vragte gaan.

En eendag kom daarlanges
‘n ossewa verby,
wat met sy sware wiele
dwars-oor die boompie ry …”

Praat van om stereotipes op die kop te keer …

Die ander mees kragtige komponent van die vertoning was vir my die lied wat ene Ruth Hector, lid van die Sonskynsusters, gesing het. Die lied is geskryf na die dood van Helena Nuwegeld en is getiteld: Calvinia.

Hier is Facebook-reaksie, vanaf David Kramer se blad, op Ruth Hector se vertolking:

Op pad terug huistoe, na die vertoning, het ek gedink aan nog ‘n olifant in ‘n baie groter kamer, wat die hele land Suid-Afrika is. ‘n Kollega, wat die vertoning saam met my bygewoon het, vertel my sy het gehoor sommige van die mense wat gisteraand by Kramer se show opgetree het, is plaaswerkers en dis eers na aanleiding van hierdie vertoning dat hul werkgewers van hul notisie geneem en hul menswaardig begin behandel het.

Ek het gehoop die (middelklas-)gehoor gaan die (werkersklas-)kunstenaars ‘n gelyke kans gee om te wees wie hulle werklik is, soos wat David Kramer reggekry het met die vertoning gisteraand. En omgekeerd: die (werkersklas-)kunstenaars op die verhoog – kan hulle ook die (middelklas-)gehoor ‘n gelyke kans gee?

Nee, nee … daar hoef nie ‘n olifant in die kamer te wees nie. Ons hoef niemand se talente meer mis te kyk nie. Vergeet die olifante. Laat daar eerder ‘n blikkitaar wees. En ‘n saalvol musiek.

Groete, Naomi M

Naskrif: hier is ‘n YouTube-video waar David Kramer by ‘n ander geleentheid nog agtergrond gee van die Kalahari Karoo Blues-storie.

Kalahari Karoo Blues is nog by die Baxterteater tot 19 Januarie. Bespreek by Computicket.

The Little Mermaid

December 24, 2012 in Geen Kategorie

 

Dis vakansie vir sommige en beslis vir skoolkinders. Maar net omdat hulle nie in die skool of kleuterskool is nie, beteken dit nie die kleinspan hoef niks te leer nie. Daar’s ‘n geleentheid in die Kaap om hulle in die tradisie van Oscar Wilde op te voed. Of dalk net deur middel van Hans Christian Andersen.

Die toneelstuk The Little Mermaid is op die oomblik in die Baxterteater aan die gang. Mariana Malan skryf ‘n baie goeie resensie hieroor in Die Burger.

Die lekkerte van die toneelstuk begin reeds as mens die teater binnestap. Die mense by die Baxter het moeite gedoen om die kleingoed onmiddellik in ‘n ander wêreld in te neem. ‘n Mens stap deur ‘n onderwatertoneel om die teater binne te gaan. Die skatkis se skatte en die blink liggies glinster tussen die visnette.

Laat ek my daarvan weerhou om te veel te wil analiseer. Ons almal weet mos wat water voorstel. Die ander domein. Die toetree van primordiale dieptes. Maar dit het regtig gebeur, daardie soort towerding. Ons almal het by die ingang van die teater Kaapstad verlaat en ‘n ander ruimte betree.

Die verhoog is slim beplan. Hoe maak mens nou om ‘n meermin met haar stert te laat rondbeweeg, sonder om haar heeltyd staties op die verhoog te laat sit? Mens bou ‘n see, dis wat Fred Abrahamse en Marcel Meyer se span gedoen het. Die branders is blou seile en daaronder is die akteurs se bene versteek. Wat die gehoor sien, is alles wat bo die oppervlak uitsteek. Visse en krappe en meerminne word op die oog af moeiteloos so uitgebeeld.

Die toneelstuk neem die verloop van die Walt Disney-weergawe van die verhaal en kies ook om die gelukkige Walt Disney-einde aan te wend, eerder as die Hans Christian Andersen-weergawe met sy komplekse einde.

Die foreshadowing vind van die begin af plaas: die meermin stel so intens belang in die wêreld bo die water, dat die gehoor kan voorspel sy gaan ondersoek instel na die lewe van die mensekinders. En, op sy skip, sug die prins omdat hy gedwonge gaan moet vrou vat – al wil hy nie. Die meermin en haar toekomstige prins is albei vasgevang in hul omstandighede. As daar net één aspek van hulle albei se lewens verander, kan hulle wel mekaar se ewige geluk verseker. As haar wens maar net bewaarheid word en sy ‘n mensekind met bene raak, en as die prins maar net sy ware liefde in haar vind, kan hulle albei gelukkig wees in hulle omstandighede.

Wat as … wat as …

En dan, vanselfsprekend, iemand om albei se planne en ewige geluk in die wiele te ry. Die opwindende seeheks en haar trawante.

Maar die seeheks se versugting na mag veroorsaak natuurlik haar eie ondergang, soos ons weet. En die geluk van die twee hoofkarakters seëvier uiteindelik.

Die teks en die liedjies van hierdie weergawe van The Little Mermaid is oorspronklik. ‘n Groot pluimpie vir die span dat hierdie produksie regtig wérk vir jong kinders. Dis nie Walt Disney-stroperig nie, maar dis nie vreesaanjaend nie. Die noodsaaklike gedeeltes van die verhaal word vertel, maar alles wat onnodig is, word uitgesny. Die lengte van die stuk is net reg. Dis ‘n uur lank en dis al.

‘n Vinnige meningspeiling onder sewe van die kinders wat hierdie toneelstuk bygewoon het, toon die gewildheid van die seeheks en haar palings (ja, die palings word spesifiek uitgesonder; vir my is hulle die ekwivalent van Knersus se tande-makkers in sy grot). Hierdie karakters is duidelik nie “goed” nie, soos die kinders vir my vertel. Maar die kinders vind hulle opwindend. Twee van die dogtertjies hou sonder twyfel die meeste van die meermin. Een van die mede-ma’s sonder die meermin se kostuum uit. Hier is moeite gedoen.

Uit volwasse oogpunt is die twee hoofkarakters nie die mees opwindende karakters nie. Daar is dalk nie heeltemal genoeg humor om ‘n volwassene te bekoor soos wat Walt Disney se uitstekende animasieflieks kan doen nie – dink maar aan nog ‘n onderseeverhaal, Finding Nemo, en met hoeveel genot ‘n grootmens dit saam met ‘n kind kan kyk. En wat is fout daarmee om Hans Christian Anders se “donkerder” (en oorspronklike) verhaal aan te pas vir die teater en dit eerder vir die kinders te voer, eerder as ‘n maklike gelukkige einde? (Maar laasgenoemde is onnodige kritiek. Net so goed om agterna vir jou kind die Hans Christian Andersen-storie te lees soos hy is en daaroor te gesels. Hierdie weergawe sal waarskynlik nie so goed werk op die verhoog nie.)

Maar dit ontneem glad nie hierdie produksie van sy belang of sy vreugde nie. Hierdie teaterstuk is iets gans anders as ‘n fliek. Dis lewendige teater en dis noodsaaklik. Kinders kry op ‘n wonderlike manier deur middel hiervan toegang tot die vreugde van teater. Hulle kan later leer van al die subtekste en self ontleed wat hulle op die verhoog gesien het. Vat hulle sommer nou al, dan raak die teater deel van hulle verwysingsraamwerk.

Duik in by die Baxter, meerminne en meermanne!

Jy het nog kans tot die 5de Januarie om jou kroos Baxter toe te neem om The Little Mermaid te gaan kyk. Sterk aanbeveel!